Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: De GULA

HOC vitium opponitur Abstinentiae, quae est pars integralis Temperantiae. Definitur a D. Bonavent. p. 5. Cent. sect. 25. et in Opusc. declaratorio term. Theologiae: et in Diaeta, tit 1. cap. 8. Gula est immoderatus amor edendi. Ad hoc vitium spectat etiam potus, prout est pars alimenti, et hoc sensu definitur a S. Doctore Gula est immoderatus amor alimenti. Sub alia vero ratione, potus, ut excedit ad insaniam, spectat ad ebrietatem, ut notat Tanner. disp. 3. quaest. 3. dub. 3. et D. Bonavent. hic.

NOTAT secundo S. Doctor quatuor differentias Gulae ex D. Isidoro lib. 2. sent. cap. 42. Quid, Quantum, Quando, et Quomodo. Quid, ad ipsam rem pertinet: Quando, si ante legitimum tempus appetat: Quantum, ad immoderantiam refertur: Quomodo, si nimis ardenter appetat.

SECUNDUM D. Gregorium lib. 30. moral. cap. 13. sunt quinque differentiae hoc versu comprehensae.

Praepropere, laute, nimis, ardenter, studiose.

PRAEPROPERE pertinet ad sumptionem cibi ante tempus: Laute, pertinet ad cibi substantiam, cum scilicet ex se pretiosus, et delicatus est: Nimis, ad cibi quantitatem spectat. Ardenter, attenditur ex parte affectus. Studiose, ex parte cognitivæ. Duas istas ultimas differentias sub ea, quae est quarto modo, comprehendit Isidorus.

QUINQUE sunt filiae Gulae, scilicet Inepta Laetitia, Scurrilitas, Immunditia, Multiloquium, Hebetudo mentis, vel sensus circa intelligentiam.

INEPTA laetitia est voluntas per exteriores lusus excitans libidinem in gustu, et ex ipsa postmodum excitata.

SCURRILITAS est voluntas, per verba carnalia libidinem gustus commovens, et in ipsa postmodum commota.

IMMUNDITIA est voluntas per nimiam sibi sumptionem, libidinem in gustu continuate desiderans.

MULTILOQUIUM est voluntas per multiplicationem verborum, intendens in gustu conservate libidinem.

HEBETUDO mentis est voluntas conservandae libidinis propriae carnis, absorpta, intelligere spiritualia fastidiens. Idem habet D. Thom. art. 5. et 6.

SECUNDUM Isidorum in Deuter. cap. 16. sunt duae filiae Gulae: Commessatio in cibo, et Ebrietas in potu. Dicitur Commessatio Castrimargia, ut notat S. Doctor in Diaeta, tit. 1. cap. 8. Dicitur autem Castrimargia a Castro, et Mergo, quia omnia mergit in castro ventris. Ebrietas dicitur, quasi extra-Briam Bria enim dicebatur antiquitus calix, qui erat mensura potus: Vide S. Doctorem, et ibi praeclara perleges.

SECUNDUM Cassianum lib. 5. de spiritu Castrimargiae, cap. 2. sunt quatuor species. Prima est ante debitum tempus, vel saepius, quam deceat, comedere praeter necessitatem, more pecudum. Secunda est, cum nimia aviditate, et impetu quosdam vocare, sicut Lupi, et canes famelici. Tertia, nimis se implere. Quarta, nimis laute, ut refert S. Doctor de profectu Religiosi lib. 1. cap. 36. ubi etiam remedia gulae affert, quae vide in eo, non enim transcribo, quia prolixa, et praeclara in ipsa habentur origine, quam consule.

ASSERIT S. Doctor lib. 3. Comp. Theol. cap. 27. Gulam ex genere suo esse peccatum veniale, quia appetitus comedendi ex sua ratione non subiacet dominio voluntatis, sed natura nobis inest, quod potest esse quinque modis. Primo, si est merus appetitus cibi, et hic non est culpa, nec etiam delectatio, cibum consequens, est peccatum in quantum ordinatur contra defectum cibi contrarium, haec enim sunt pure naturalia, in quibus non est meritum, nec demeritum. Secundus si appetitui necessitatis adiungitur appetitus delectationis, et voluptatis in cibo, et hoc est peccatum veniale: Tertio si est ibi transgressio praecepti, ut si frangat absque necessitate ieiunium Ecclesiae, vel comedit carnes sibi vetitas sub morali. Quarto, cum appetitus edendi est cum libidine, ve cum nimio, et formali affectu inhaeret delectationi cibi, et hoc est mortale. Quinto, si ducitur in consuetudinem talem, quae facit totam vitam hominis delectationibus huiusmodi deputari, et haec est vicina mortali. Eadem fere habet S. Thom. Valentia disp. 9. quaest. 3. puncto 1. Tannerus disp. 3. quaest. 3. dub. 3.

Tradit vero in Confessionali, quomodo interrogandus sit poenitens in confessione circa hoc vitium, secundum tres gradus gulae. Primus si se replevit, et frequenter, praeposuitque epulas dilectioni, vel delectationi Dei, ita ut non delectaret eum, quidquam boni agere. Secundus, quando non vult ieiunare, vel immunde ieiunat, bibendo vinum ante prandium. Tertius, si comedat, ut fortior sit ad peccandum. Quaerat etiam iuxta species gulae allatas, si nimis saepe in eis peccaverit? si variis sit usus? si nova quaesivit? si pretiosa? si ob delectationem comedit nociva, maxime in infirmitate?

De Gula habet praeclara S. Doctor e SS. Patribus in Pharetra, lib. 2. cap. 12.

D. Gregorius lib. 31. cap. 17. De ventre ingluvie inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus circa intelligentiam oritur, et lib. 30. cap. 15. Quinque nos modis Gula vitium tentat. Aliquando namque indigentia tempora praevenit. Aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando qualibet sumenda praeparari accuratius expetit. Aliquando autem et qualitati ciborum, et tempori congruit, sed in ipsa ciborum quantitate, sumendi mensuram refectionis excedit. Et cap. 14. Nonnumquam vero, et abiectum est, quod desiderat, et tamen ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. Exemplum de primo habetur in Ionatha: De secundo in Israëlitis: De tertio in filiis Eli: De quarto in Ezechiele: De quinto in Esaü.

D. Isidorus de sum. bono, lib. 2. cap. 43. sent. 8. Cui abundantia est epularum, ardentis divitiis attendat supplicium, cuius tanta in inferno inter ignes erat inopia, quanta hic fuerat epularum copia.

Multas vero practicas propositiones e Patribus addit.

D. Gregor. in Past. part. 3. cap. 2. admon. 20. Gula deditos, superfluita locutionis, levitas operis, atque luxuria: abstinentes vero saepe impatientia, atque tristitia, saepe vero superbiae culpa comitatur.

D. Bernardus in Apol. ad Guliel. Abb. ante medium: Inter animalia magnorum corporum nulli dedit natura tam parvum os, secundum corporis quantitatem, sicut homini, quod factum est ad commendationem temperantiae, et ad detestationem Gulosiatis. Seneca ait: Ventri obedientes, loco animalium vivimus, non hominum. Et serm. de convers. ad cler. cap. 12. Voluptas gutturis, quae tanti hodie aestimatur, vix duorum habet longitudinem digitorum; non durat nisi quantum durat transitus ille per gulam, et pro illo transitu vult domina Gula, tot et tanta sibi praeparari.

Ex dictis assero primo, Gulam esse peccatum, et quidem mortale, si vel ponat in ea finem, vel omittat aliquod praeceptum. Probatur ex Patribus relatis. D. Gregor. loco ultimo, etc.

Ratio S. Doctoris est, quia Gula est inordinatus appetitus contra rationem, et si in eo ponitur finis, est gravis inordinatio, ut in omni materia accidit, ut monet Valentia loc. cit. et Tanner. ac D. Thom. art. 2. cum D. Bonavent. loco citato.

Assero secundo, Gulam non esse maximum peccatum. Ita D. Thom. art. 3. iuxta D. Gregorium lib. 33. moral. cap. 11. dicentem, Vitia carnalia esse minoris culpae; quia ei admiscetur necessitas, ut ait S. Gregor. 30. moral. cap. 28.

Per accidens tamen est grave admodum ob malos effectus, ut innuit Ezech. cap. 6.

Assero, quinque species Gulae allatas, esse diversas, etsi e circumstantiis tantum videantur distingui. Ratio est, quia habent diversa motiva in genere Gulae. Ex his autem species morales diversificantur. In eo enim, qui quaerit lautos cibos, excitatur concupiscentia ex ipsa specie cibi. In eo vero, qui praeoccupat tempus, deordinatur ex impatientia morae. Et idem patet in aliis, ut monet Tanner. num. 40. ex D. Thom. ad argumenta, et D. Bonavent. locis adductis.

S. Doctor in speculo animae, cap. 3. admonet, anticipationem illam eorum, qui statim e lecto volunt comedere, modo brutorum ex prava consuetudine, etiam absque appetitu, esse grave peccatum, et vix posse contingere, quin a radice mortali procedat.

Similiter in frequentia ait, posse esse mortale, unde commessatio inter opera carnis a regno Dei excludentia numeratur cap. 5. ad Galatas.

Assero quarto, mortale esse etiam vesci carnibus humanis. Sic enim graviter prohibentur Genes. 9. Ratio est, quia cibus est ordinatus ad sustentationem vitae humanae, atque adeo debet esse quid inferius corpore, quod vesci debet, ut medium ad finem. Itaque naturale lumen dictat, non recte usurpari in cibum, nisi quod est ignobilius ipsa humana carne, ut arguit Valentia. Confirmatur a Victoria, nam esus carnium est contra observantiam, debitam humano generi.

Ex quo uterque deducit, neque in extrema necessitate licere carnibus humanis vesci, aut mortuis contra Caietanum quaest. 148. art. 2. et Tostatum in 6. cap. lib. 4. Regum.

Probatur, quia per se est intrinsece malum, non minus, quam ad speciem conservandam copulam habere cum brutis, ut indicat D. Thom. art. 4. ad 3. Quod si id non esset tale, iam in obsidionibus liceret, quod est falsum, nam si aliquando id factum est, fuit iudicatum horribile, ut refert Iosephus lib. 7. de Bello Iudaico, cap. 8. ut habetur 4. Reg. 6.

Quaestio II: De Ebrietate

Ebrietas est nimia liquoris inebriantis potatio, ut dixi quaestione praecedenti.

Assero primo, ebrietatem esse peccatum ex genere mortale.

Probatur primo a D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. ex 5. ad Galat. inter opera mortalia ebrietatem connumerat; et subdit: Qui talia agunt, regnum Dei non consequentur.

Secundo probat ratione, qua utitur etiam D. Thom. hic Tanner. d. 3. quaest. 3. dub. num. 49. Valentia d. 9. quaest. 3. puncto 2. et alii, et indicatur a D. Isidoro lib. 2. de summo bono, cap. 43. sent. 1. et 2. apud D. Bonavent. lib. 2. Phar. cap. 12. is enim, qui vim vini praevidens, eo se inebriat, voluntarie se privat usu rationis, et consequenter omnium peccatorum periculis se exponit. Unde Ambr. lib. 1. de Abraham, cap. 6. et refertur 15. quaest. 1. cap. sane, ubi habetur: Vitandam discimus ebrietatem, per quam crimina vitare non possumus, nam quae sobrii cavemus, per ebrietatem ignorantes committimus.

Observat autem S. Doctor ad cap. 2. Ioan. in ea verba: Et cum inebriati fuerint, etc. In ebrietate tres gradus. Prima enim ebrietas est ad rationis aliqualem obnubilationem. Secunda est ad organorum, et cordis aggravationem, et perturbationem. Tertia ad rationis subversionem. Prima est venialis, nisi forte ratione personae, vel officii, vel temporis, sicut in Sacerdotibus Legalibus fuit tempore sui officii, Levit. 10. Ebrietas secundo modo est periculosa; unde ait Salvator, Lucae 21. Non graventur corda vestra crapula, et ebrietate. Tertia vero est mortalis, quod probat ex 23. Prou. Cui vae? cuius patri vae? cui rixae? cui foveae? etc. Nonnne his, qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis? et ex 5. Isa. Vae qui potentes estis ad bibendum. Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem.

CERTUM est autem quando Deus intimat vae esse ob grave crimen, ut observant communiter SS. PP. et Expositores, praesertim S. Bonavent. in Evang. saepius.

IDEM probatur ex D. Basil. homil. 14. Ambrof. lib. de Elia, et ieiun. cap. 16. Hieron. in cap. 5. ad Galat. Chrysost. homil. 57. ad populum Antioch. et homil. 18. in Matth. Augustino serm. 231. et 232. de temp. qui omnes ebrietatem, tanquam grave peccatum insectantur.

OBSERVAT etiam S. Doctor in speculo animae, cap. 3. posse ebrietatem esse sine peccato, si non fuerit praevisa invincibiliter. Quod si fuit praevisa, et sequantur alia peccata, non excusantur. Unde et D. Augustinus lib. 22. cont. Faustum, cap. 44. excusat Lot ab ebrietate. Sed de hoc egi prima secunda, Tract. 1. disput. de voluntario.

QUAERUNT vero: An licita sit ebrietas ad medicinam.

RESPONdet Caietanus hic art. 2. licere, quia est ebrietas tantum materialiter, cum non sit ad delectationem. Idem habet D. Thom. art. 2. ad 3. ubi negat solum, ebrietatem non esse licitam ad vomitum, quia hic potest aliis mediis provocari, ut notavit Tanner. num. 53. Probat, quia si licet potum soporiferum sumere, ita in dicto casu.

ADDIT tamen, non licere ob mitigandum, vel non sentiendum dolorem in recisione alicuius membri, vel alium gravem dolorem temperandum, alioquin liceret inebriare eos, qui ducuntur ad supplicium, post quam dispositi sunt ad mortem.

HAEC mihi non placent, si enim non licet ob gravissimum dolorem in mutilatione temperandum, ex quo saepe mors sequitur, non video quando liceat ad sanitatem; neque est bona illatio de his, qui ducuntur ad mortem, qui ex iustitia ad eas poenas tenentur, et in articulo mortis egent tempore ad actus virtutum ad poenitentiam. Antiqnitus vero dabatur vinum myrrhatum crucifixis, quod Christus noluit, ut dicitur in Evangelio.

ASSERO ultimo, ebrietatem, quo minus voluntaria est, eo magis peccatum ex ea consecutum diminuere, adeoque cum involuntaria est, omnino a peccato excusat. Ita S. Doctor in speculo animae, cap. 5. D. Thom. quaest. 150. art. 4. quod probant ex D. Augustino lib. 22. contra Faustum, cap. 44. ubi ait, Lot excusari ab incestu ob ebrietatem, dicens, Lot culpandus, non quantum incestus, sed quantum ebrietas meruit; haec autem cum fuerit involuntaria, sequitur, eum excusari.

QUOD si ebrietas fuit venialiter voluntaria; neque peccata sequentia erunt mortalia, quia non sunt ipsa magis voluntaria, quam sua causa, ut notat Valentia puncto 2.

TANDEM inebriare etiam alium, vel directe inducendo, vel indirecte invitando illum ad bibendum, quando attentis circumstantiis praevideri potest, et debet, futurum, ut se inebriet. Ita D. Thom. art. 1. ad 3. D. Bonavent. ad 2. loan. et alii; nam cooperari ad malum, perinde est, ac malum facere. Ita Ambr. de Elia, cap. 13. Augustinus serm. 131. de Temp. et serm. 132. apud Valentiam.

NOTAT autem S. Doctor locis supra citatis Hexaëmer. vitium oppositum ebrietati per defectum esse innominatum, sicut et insensibilitas, quae renuit necessarias delectationes Gustus, et Tactus, ut docet Philosophus 2. Eth. cap. 7. et lib. 3. cap. 11. rationem autem reddit, quia pauci inveniuntur, qui in voluptatibus deficiant, et ideo hoc peccatum rarum est.

POTEST autem hoc peccatum esse mortale, si quis repudiet ex insensibilitate delectationes necessarias ad vitam servandam, puta cibo, vel potu; aut ad satisfaciendum coniugii debito. Ita D. Thom. quaest. 142. art. 1. et D. Bonavent. in serm. 5. Hexaëmer. Caiet. verb. Insensibilitas, Valent. quaest. 3. puncto 1.

DOCET autem Vasquez tom. 1. d. 227. cap. 3. apud Dianam part. 4. Tract. 6. Miscel. resol. 52. aliquas actiones ebriorum eis non imputari, etiamsi ebrietatem praevidissent. Talia sunt contumeliae, ex quibus non sequitur aliquod damnum proximo. Similiter blasphemiae, et periuria, quia haec postulant scienter fieri. Eandem opinionem docent Salas prim. 2. tract. 13. disp. 5. sect. 14. Sayrus lib. 2. cap. 9. num. 41. Tanner. prim. 2. parte 4. disp. 4. quaest. 3. dub. 3. num. 65.

MIHI tamen haec opinio non probatur, quia haec sunt voluntaria in causa, et sunt contumeliae verae in Deum, vel proximum. Ita Sanchez sum. tom. 1. lib. 1. cap. 16. num. 44. Medina prim. 2. quaest. 71. art. 5. Caiet. 2. 2. quaest. 150. art. 4. d. 2. Addit Sanchez contra Vasquez, fornicationem in somnis cavendam, cum sit in damnum prolis, sicuti ipse Vasquez fatetur, cavenda esse ea, quae vergunt in damnum tertii.

DIANA utramque opinionem censet probabilem.

NOTAT etiam contra Sotum 4. d. 12. quaest. 1. art. 7. Medinam prim. 2. quaest. 71. art. 5. Henriquez lib. 8. cap. 5 §. 1. in Glossa, litt. F. Sanchez de matrim. tom. 3. lib. 9. d. 45. num. 28. Salas prim. 2. tract. 13. d. 2. sect. 9. Becanum prim. 2. tract. 2. cap. 3. quaest. 6. Tanncrum prim. 2. d. 4. dub. 3. num. 35. Suarez tract. 5. d. 3. sect. 4. opera in ebrietate contingentia, et omnia alia, quae non manent amplius in potestate operantis, non esse informata morali malitia, atque adeo non esse peccata, sed tantum peccati effectus. Consentiunt Vasquez prim. 1. Tom. 1. d. 94. cap. 2. Azor. Tom. 1. lib. 1. cap. 7. quaestio 1. Sayrus lib. 2. cap. 6. Herera in 2. disp. 20. quaest. 8. et ipse Sanch. probabile censet. Tom. 1. lib. 1. cap. 16. num. 46.

HAEC tamen solum arbitror vera, quando post epotationem, antequam excedat, poenitentiam habeat, quia causa fuit intrinseca. Ita Sotus in 4. dist. 12. quaest. 1. art. 7. Henriquez lib. 5. cap. 5. in Gloss. litt. H. Medina prim. 2. quaest. 71. art. 5. Becan. prim. 2. tract. 2. cap. 3. Graff. decis. part. 1. lib. 2. cap. 88.

IMO addit Diana cum Soto supra, Sanchez de matrim. tom. 3. lib. 9. d. 45. n. 29. Salas prim. 2. tract. 13. d. 6. sect. 8. num. 59. et aliis, quod si ante ebrietatem, vel antequam subsequantur talia peccata, confiteatur, et accuset se de causa data, non tenetur postea confiteri, si talia peccata sequantur.

ADDIT Henriquez, ea peccata nec inducere excommunicationem; sed oppositum docet Vasquez prim. 2. d. 94. cap. 4. Azor. Tom. 1 lib. 1. cap. 7. quaesit. 1. et alii.

LIMITAT tamen Sanchez sum. tom. 1. lib. 1. c. 16. 24 non procedere in peccatis solutis. Idem docet Suarez de Relig. Tom. 2. lib. 3. cap. 8. de excom. lata in periurium inadvertenter prolatum ratione consuetudinis.

Dubitatio I: Quid sit LUXURIA, et quotuplex

Quid sit LUXURIA, et quotuplex.

LVxuria definitur a D. Bonavent. p. p. Centiloquii sect. 24. et in Diaeta tit. 1. cap. 9. et in decl. term. Theol. et in Comp. Theol. ver. lib. III. cap. 21. et in speculo animae, cap. 3. D. Thom. quaest. 153. Luxuria est vitium castitati oppositum, quo mens inordinate se habet circa voluptates Venereas, Ratio definitionis sumitur ex opposita virtute castitatis, ut notat S. Bonavent. loc. cit. Centil.

Assero, Luxuriam esse vitium capitale. Huius filiae sunt octo ex D. Gregor. lib. XXXI. moral. cap. 17. Caecitas mentis, Inconsideratio, Inconstantia, Praecipitatio, Amor sui, Odium Dei, Affectus praesentis saeculi, Horror, sive desperatio futuri saeculi. Ita D. Bonavent. loc. cit. Centiloquii.

Probatur, quia vitium capitale est, quod habet finem excessive admodum appetibilem, ita ut homo, ad eius appetitionem procedat ad multa peccata patranda, quae omnia ex illo vitio oriri dicuntur, finis autem Luxuriae est delectatio venereorum, quae et maxima est, et maxime appetibilis, secundum appetitum sensitivum, tum propter vehementiam delectationis, tum etiam ob connaturalitatem eiusdem delectationis, et concupiscentiae, ut arguit S. Doctor lib. III. Compend. Theol. cap. 14. et 21. et aliis locis allatis.

Generatio vero harum filiarum e Luxuria, sic explicantur. Cum enim inferiores potentiae afficiuntur ad sua obiecta, consequens est, superiores vires impediri, et deordinari in suis actibus; atqui per luxuriam inferior appetitus magnopere afficitur obiecto delectabili: Ergo deordinantur consequenter superiores vires, Ratio, et Voluntas.

Qvod speciatim sic evenit: Sunt enim rationis practicae tres actus. Primus est simplex intelligentia, quae apprehendit aliquem finem, ut bonum; et hunc actum impedit Luxuria, efficiendo, ut obiectum Luxuriae bonum videatur, ut dicitur Dan. 13. Species decepit te, et concupiscentia subvertit cor tuum, et ecce mentis caecitas.

Secvndvs actus est consilium de eligendis mediis, et hoc impeditur in Luxuria, quae impedit exactam mediorum inter se collationem, ut Terentius ait in Eunucho; et ecce praecipitatio, qua aggreditur omnia impetuose, ut ait S. Doctor loc. cit. Centiloquii.

Tertivs actus est iudicium de agendis, qui impeditur a Luxuria, avocante animum a consideratione eorum, quae decent, iuxta id Dan. 13. Everterunt sensum, et declinaverunt oculos, ut non viderent caelum, neque recordarentur iudiciorum iustorum; et ecce inconsideratio, quae praevidere agenda renuit, ut ait S. Doctor. Ex parte etiam voluntatis consequitur duplex actus inordinatus: Alter in ordine ad finem, et quo ad hoc est amor sui in nimia delectatione, et odium Dei prohibentis: Alius autem est appetitus eorum, quae sunt ad finem, et ponitur affectus praesentis saeculi, in quo cupit quis frui voluptate; et horror futuri, refugiens spiritualia. Hinc Oseae 4. Fornicatio, et vinum, et ebrietas auferunt cor. Ita disserit S. Doctor loc. cit. Centiloquii.

Neqve tamen male Isidorus apud D. Thom. art. 5. respiciens praecipue ad inordinatam locutionem, e luxuria solitam oriri, quatuor effectus recenset, Turpiloquia, Scurrilitia, Ludicra, et Stultiloquia. Siquidem in locutione quadruplex inordinatio spectari potest; Prima ex parte materiae; et ecce turpiloquium, nam, Ex abundantia cordis os loquitur, ut dicitur Matth. 12. Secunda ex parte causae; quia enim luxuria praecipitem agit, ideo inconsideratio in scurrilia praecipitat. Tertia ex fine, quia luxuriosus delectationem intendit, ideo in verba ludicra erumpit. Quarta quoad sensum verborum, et ita luxuria ob caecitatem mentis, quam causat, effunditur in stultiloquia. Vide D. Bonavent. loc. cit.

Assero secundo, Species Luxuriae sunt sex, Fornicatio, Stuprum, Raptus, Incestus, Adulterium, et Vitium contra naturam, quod in plures species subdividitur. Vel enim absque concubitu causa delectationis venereae procuratur pollutio, et est mollities, Gal. 5. et 2. Cor. 12. Vel sit concubitus cum brutis, et est Bestialitas. Tertia potest esse concubitus cum indebito sexu, masculi cum masculo, vel foeminae cum foemina, ut ait Apostolus Rom. 1. et dicitur Sodomia. Quartus, et quintus est, si non servetur modus concumbendi, aut quoad instrumentum, seu vas non debitum, aut quantum ad alios monstrosos bestiales concumbendi modos, qui si generationi obstent, sunt peccata mortalia, etiam in coniugibus. Quae ut nefanda detestatur Apostolus Rom. 1. 1. Cor. 6. et 12. Galat. 5. Ephes. 5. et Heb. 12.

Haec autem esse peccata, specie distincta, probatur a Caietano art. 11. Tannero disp. 3. quaest. 3. dub. 3. num. 149. ex diversitate motivorum, nam habent diversa motiva delectationis: Primi enim solam veneream habent expletionem; secundi, res alterius speciei; Sodomia personam indebiti sexus, etc.

Dicere autem praedicta quinque peccata non esse mortali specie distincta, nec adeo in confessione necessario explicanda, ut nonnulli recentiores insinuarunt, non modo non tutum est, ut ait Tannerus num. 149. sed erroneum, et damnatum est anno 1665. a Sacra Congregatione Decreto Alexandri VII. Sanctissimi, ut vidimus tom. 4. disp. 17. quaest. 10. ad proposit. 14.

Hae species omnes ita sunt mortiferae intrinsece, ut nunquam sint licitae, excepto modo concumbendi ad coniugium ex aliqua necessitate, dummodo sernetur vas, et non impediatur generatio, ut notavit Tannerus num. 150.

Triplici e causa Deus vetuit Luxuriam, ut ait S. Doctor in Diaeta, tit. 3. cap. 5. Primo, quia est perniciosa, veluti pestis. Secundo, quia plures simul in peccato colligit. Tertio, quia est via ampla ad inferos. Vide S. Doctorem. Adde, quod Generatio est via ad productionem creaturae valde nobilis, quippe hominis ad imaginem Dei creati; quare impium erit ea abuti, foedis et illicitis copulis.

Ad has species reducuntur, ut dispositiones, aliae hoc versu contentae apud D. Bonavent. loc. cit. Centiloquii. Visus, et alloquium, contactus, et osculafactum, Ultima haec est totius peccati consummatio.

Nota, Seraphicum in confessionali, cap. 2. particula 14. ponere in copula coniugali culpam gravem. Primo si fiat ex impetu libidinis per meretricias blanditias: Secundo, quando fit contra naturalem usum: Tertio in tempore prohibito: Quarto in loco verito: Quinto cum acceditur ad menstruatam. Sed de hoc Tract. de matrimonio. Haec ex Alensi docet S. Doctor, et admonet caute procedendum interrogando in confessione. De his speciebus per dubitationes agendum est.

Dubitatio II: An in genere Luxuriae detur parvitas materiae

An in genere Luxuriae detur parvitas materiae.

Hanc quaestionem egi Disput. de Virtutibus Iustitiae adnexis, sect. 4. de Veritate, et Mendacio, quaest. 2. dubitatione 4. ad argumenta; ubi cum D. Bonavent. negativam sententiam sustinui, ibique regulam tradidi ad dignoscendum, quandonam detur materiae parvitas in peccatis. Rursus autem inveni in Compend. Theol. verit. lib. 3. cap. 28. aperte S. Doctorem negativam sententiam ex professo sustinere.

Dari quidem parvitatem materiae in his asseruere Sanchez de matrim. lib. 9. d. 46. Zanardus in Directorio Confessar. part. 1. de Sacram. matrim. cap. 41. quaest. 28. Salas prima secundae d. 6. sect. 21. num. 149. Villalob. tom. 2. tract. 40. dub. 9. Vide etiam Seraphinum Freitaim in addit. ad tract. de confess. sollic. quaest. 7. num. 33. Sancium in select. d. 11. eamque speculative probabilem ait Malder. p. 2. quaest. 74. art. 10.

Cum his incedunt, qui tactus, et oscula ex meta delectatione sensibili, absque alia intrinsecone affectunt non esse mortalia. Ita Franciscus Sylvius 2. 2. quaest. 154. art. 4. et alii apud eum. Addo Comitol. resp. moral. lib. 4. quaest. 20. Ioannes Salas prima 2. quaest. 74. tract. 13. dub. 6. sect. 20. num. 139. Less. lib. 4. cap. 3. d. 8. num. 58. Lublinum verb. osculum.

Sed quo ad tactus, et oscula repugnant, et merito, Diana part. 4. Tract. 4. Miscell. resol. 136. cum Filliucio tom. 2. tract. 30. cap. 9. num. 119. Sanchez in summa, tom. 2. lib. 5. cap. 6. Rebell. p. 2. lib. 3. quaest. 19. sect. 3. quare altera opinio damnata est ab Alexandro VII. ut vidimus loco cit. infra.

Et in genere non dari in his parvitatem materiae docet S. Doctor loc. cit. quem secuti sunt Tanner. prima 2. d. 4. quaest. 8. num. 109. Castrus Palaus in opere moral. tom. 1. tract. 2. d. 1. part. 10. §. 2. Basil. Ponc. de matrim. lib. 10. cap. 16. §. 2. Lessius lib. 4. cap. 3. d. 15. num. 109. Rebell. loco supra citato, et hanc sententiam docendam in Societate Iesu praecepit Claudius Aquaviva, Praepositus Generalis anno 1612.

Ideo Sanchez in summa, tom. 2. lib. 5. cap. 6. hanc asserit, palinodiam canens, eamque prorsus asserendam monet Diana part. 3. tract. 5. resol. 1.

Ratio, qua utuntur Rebellius, Diana, et alii est D. Bonavent. hic; nam haec sunt inducta a natura, ut dispositiones ad actum generationis ad accendendam carnem igne voluptatis in ordine ad copulam, et seminationem: Ergo est ingens perversio, dum ad voluptatem inter soluros adhibentur.

Ratio alia adducitur a S. Doctore, quia haec est differentia inter potentiam nutritivam, et generativam; haec enim magis materialis est, magisque corrupta, atque adeo ruit in praeceps, non sic nutritiva; unde in gula facilius est veniale.

Fateor, me totis visceribus contremiscere cum video periculum, quod in tactibus est, et osculis: Ideo sententiam hanc omnino tenendam doceo. Neque me movet Emphasis Hispana, qua Villalobos Los tocamientos leves paruidad de materia conclamat.

Quoad oscula definitum est ab Alexand. VII. ea esse mortalia; ut patet Decreto 18. Martii 1666. et ut probavi tom. 4. disp. 17. quaest. 10. sect. 37.

Dubitatio III: De FORNICATIONE

De FORNICATIONE.

Fornicatio definitur a D. Bonavent. p. p. Coemil. sect. 24. et 2. part. sect. 32. et serm. 6. in decem praecepta: est luxuria, qua solutus solutam cognovit naturali usu. Addit vero loc. cit. de decem praeceptis, si peccet cum vagante prostituta, dici meretricium, sicut cum non publica dicitur concubinatus.

Est autem fornicari essentialiter meretricari, sic autem vocabantur fornicariae, quia in fornicibus olim, et locis concameratis se ponere solebant, ut turpi quaestui operam darent, teste Toleto lib. 5. cap. 10. Fagundez in 6. Praecep. lib. 6. cap. 1. num. 2.

Observat autem S. Doctor loc. cit. dub. praec. in Compend. Theol. verit. prohiberi non solum opus, sed et voluntatem fine opere externo, quod probat S. Doctor cum Fagund. num. 4. ex illo Matth. 5. Ego autem dico vobis: Quia omnis, qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, iam moechatus est eam in corde suo: Refertur in cap. Qui viderit, 32. quaest. 5. et cap. Unum §. criminis 25. dist. et cap. Omnis de poenit. dist. 1. Unde non satis est dicere in confessione, se peccasse peccato Luxuriae, sed necesse est explicare conditionem personarum peccantium.

Est igitur fornicatio peccatum intrinsece contra ius naturae: Est certum de fide ex Clementina, Ad nostram de haeret. et habetur 1. Cor. 6. Galat. 5. Ephes. 5. Idem docent omnes Patres, et D. Thom. 2. 2. quaest. 153. et 154.

Probatur a S. Doctor ad Psal. 72. ex illo Perdidisti omnes, qui fornicantur abs te. et Heb. 13. Fornicatores, et adulteros iudicabit Deus.

Probatur ratione, quia, ut docet S. Doctor de decem praecep. serm. 6. et p. p. Centil. serm. 24. et in Diaeta tit. 1. cap. ult. et in Compend. Theol. ver. lib. 3. cap. 21. et in 4. d. 33. quaest. 1. Fornicatio est gravis de ordinatio a ratione, ut accedatur ad non suam, praecipitatur in excitatem mentis, et depravationem, ut Salomon, et in alia mala numerata dub. 1. subiicitur anima carnis vilitati, sicut Iudaei Pharaoni in luto, et latere; est contra finem coniunctionis maris, et foeminae; nam cum ad prolem generandam non modo, sed educandam ordinetur, fornicationis filii incerti relinquuntur sine certo educatore. Vide S. Doctorem, praecipue in 4. loc. cit.

SUNT qui censeant, concubitum Christiani cum infideli non esse simplicem fornicationem; eis subscribit Diana part. 3. tract. 4. resol. 138. Sed non video in hoc genere mutationem specificam.

SUNT qui dicant, fornicantem teneri se retrahere ante spermatismum, etiamsi esset extra effundendum, Sanch. de matr. lib. 9. d. 19. num. 7. Less. lib. 4. cap. 3. d. 7. num. 55. Diana part. 3. tract. 4. resol. 227. Bonac. de matr. quaest. 4. punct. 10. n. 17. Bassaeus V. fornicatio, num. 4.

HAEC opinio displicet, quia id est novum peccatum contra naturam, fornicatione gravius.

RESPONDENT, id esse praeter intentionem; per se vero retrahi ab actu malo.

CONTRA, quia implicat naturalem effusionem, quae necessario sequitur, retractionem non esse volitam; qui enim vult aliquid, vult et id, quod per se necessario sequitur, ut saepe arguit S. Doctor.

SUBDUBITATIO I. De CONCUBINATU.

HIC est concubitus viri cum soluta, quam quis domi, veluti propriam alit. Ita communiter DD. apud Farinacium tom. 4. quaest. 138. Ad concubinatum, Iure civili, requiruntur hae conditiones. Prima, ut mulier, et vir simul cohabitent: Secunda, ut in propria domo: Tertia, ut frequenter commisceantur: Quarta, ut mulier sit soluta: Quinta ut sit una: Sexta, ut alatur veluti uxor.

IURE autem canonico sic describitur: Est concubitus viri cum soluta, quam quis vel in domo propria, vel extra retinet; et ad quam frequenter, et ex consuetudine accedit, sive retineat, ut concubinam, sive ut pedissequam, sive quocunque alio modo.

EST autem grave peccatum, seu potius status peccati. Unde hi non debent absolvi, antequam eiecerint foemellam e domo; vel si eam extra alunt; ante vero videatur, an ab eo statu recesserint, ut notat Fagundez lib. 6. cap. 2.

POENAS imponit Concil. Trident. sess. 24. de reform. cap. 8. statuens trinam monitionem, post quam excommunicentur, et si annum pervicaces durent, puniantur arbitrio Episcopi: Foemella autem, si monita non recedit, eiiciatur e civitate, vel etiam e dioecesi.

HAE poenae publicis concubinariis imponuntur. Hi sunt, quorum concubinatus notorii sunt, vel per sententiam, aut confessionem iure factam, vel per evidentiam rei, quae nulla possit tergiversatione celari, ut notat Fagundez num. 7. cum D. Bonavent. in 4. dist. 13. quaest. 4. ad argumenta.

NOTORIUM etiam concubinarium vocant Farinacius num. 8. loco cit. qui mulierem de incontinentia suspectam, et diffamatam retinet domi, et admonitus non eiicit; sed S. Doctor vult id satis non esse ex natura sua; tunc vero S. Concil. Trident. sess. 25. de reform. cap. 14. pro publicis concubinariis declarat, haberi Clericos, qui huiusmodi foeminas suspectas retinent, eosque poenis damnat.

QUAERUNT autem, quaenam poenae Iure canonico debeantur Clericis publice concubinariis.

PRIMA sententia est, hos esse ipso facto suspensos de iure, et irregulares fieri, si in eadem suspensione celebrent, aut actum sacri Ordinis exerceant. Ita Toletus lib. 1. sum. cap. 47. Sylvester verb. Concubinarius, Navar. man. cap. 25. Iulius Clarus §. fornicatio, Azor lib. 6. cap. 7. quaestio 5. et alii, apud Fagundez in 6. praecept. lib. 6. cap. 2. num. 9.

SECUNDA sententia negat, eos esse ipso iure suspensos, nec fieri irregulares, si etc. posse tamen ab Episcopo suspendi, si ter moniti non recedant. Ita Suarez de censuris, disp. 31. sect. 4. et Tom. 3. de sacram. disp. 18. sect. 1. Sayrus de censur. lib. 4. cap. 16. Rodriquez tom. 1. cap. 67. Medina lib. 1. cap. 11. Enriquez lib. 9. de excom. cap. 25. §. 13. ad marg. litt. P. et alii, quos sequitur Fagundez n. 10. et Bassaeus V. Concubin. num. 5.

SENTENTIA D. Bonavent. in confessionali, c. 5. particul. 50. et 52. est, hos esse suspensos ipso iure, quousque poenitentiam egerint. Probat ex cap. Vestra de cohabit. Cler. et ex cap. Quaesitum, eodem titulo. Idem clarius sentit in 4. dist. 13. quaest. 4.

ET sane in cap. Vestra, concluditur: Sine dubitatione teneatis, quod a Clericis, et Presbyteris, quamquam fornicariis, quamdiu tolerantur, nec habent operis evidentiam, licite divina mysteria audiantur, et recipiantur Sacramenta. Hunc locum urget S. Doctor in 4. dist. 13. quaest. 4. ad argumenta, et alii nostrae sententiae Doctores, quibus adde Maiolum de irregul. lib. 5. cap. 37. Firmum V. Concubinarius, num. 5. et V. Clericus, num. 13. Vivaldum in candelabro, tit. de suspen. num. 19. Vegam in sum. 2. part. cap. 108. casu 3. Rebuffum in concordatis, tit. de public. concubinariis, in prima, tertia, et nona poena, Villadiego de irregul. cap. 3. Guidum Pap. decis. 558. Farinacium in 4. quaest. 138. de delictis carnis, num. 55. Innocentium, Hostiensem, Buttium, Archidiaconum in cap. Vestra, in cohabit. Clericorum, et mulierum, ubi cum D. Bonavent. eodem modo textum intelligunt Decianus in tract. crim. lib. 5. cap. 21. n. 10. Vivius opin. 123. Ludovicus Lopez 2. part. Instruct. cap. 23.

RESPONDET Fagundez, eodem modo damnari istos in cap. Vestra, sicuti in cap. Clerici, ubi non suspenduntur, sed praecipitur suspensio imponenda ab Episcopis, et sicut in cap. Quaesitum, ubi non suspenduntur, sed solum imponitur fidelibus, ne ab eis recipiant Sacramenta, quia scandalosi sunt; ait enim Pontifex: Quaesitum est de clericis in fornicationem prolapsis, an eorum officia sint audienda. Verum etsi quemlibet pro mortali peccato, quo ad seipsum constat esse suspensum, non debet tamen in officiis divinis evitari: nisi peccatum huiusmodi sit notorium, per sententiam, vel confessionem factam in iure, aut per evidentiam rei, quae tergiversatione aliqua celari non possit.

AIT igitur Fagundez, non imponi suspensionem istis; aequiparari enim ait publicos concubinarios occultis, et sicut occultus improprie est suspensus, quatenus indignus, ita et publicus.

SED hae nugae sunt, ut vidit S. Doctor; non enim aequiparat, sed exclusivam ponit verae suspensionis, nisi sint notorii.

SECUNDO ex Concil. Trid. sess. 25. cap. 14. ubi de his ait: Quo ad ordinarios, etiam vei sedis Apostolicae delegatos, arbitrabitur, suspendantur, et si ita suspensi, eos non expellant, etc. quibuscumque beneficiis Ecclesiasticis, portionibus, pensionibus, et officiis priventur, etc.

HAEC verba egregie sibi deservire ait Fagundez num. 10. quasi Concilium praecipiat Episcopis, ut suspendant illos, non autem declaret suspensos. At verba Concilii alium sensum habent, scilicet, ut remaneant suspensi, iuxta antiqua iura, donec absolvantur ab Episcopis, Episcopis, etc. quae verba sunt clara. Confirmatur, nam sess. 24. cap. 14. Concilium confirmat iura antiqua dicens: Caeteri iuris poenis in suo robore permanentibus. Neque dicat Fagundez, has imponendas mandati illis verbis, sess. 25. cap. 14. alioquin poenis a sacris Canonibus, vel statutis Ecclesiarum impositis puniantur. Haec enim verba loquuntur de poenis temporalibus, privationibus distributionum, etc. ut dixi.

Respondet Fagundez n. 12. Iura illa consuetudine esse abrogata.

Sed contra, nam a Sancto Concil. firmantur, non obstante quavis consuetudine. Confirmatur evidenter ex declaratione Eminentissimorum Cardinalium Sacri Concilii Interpretum, quibus solis licet Concilium interpretari, non autem Fagundez, aut aliis oppositae sententiae Doctoribus, ibi autem decidunt: Clerici concubinarii sunt etiam hodie, si notorii sint, ipso iure suspensi a divinis, pro ut etiam in veteri iure sunt.

Haec declaratio funditus evertit omnem adversantium solutionem.

Id quod de publicis concubinariis intelligunt Canones, etiam de publicis fornicariis, ut notat S. Doctor allatis locis, et habetur in canonibus allegatis, ut notat Tolet. lib. 1. cap. 47. Sylvester V. concubinarius, Fagundez num. 15. Est autem fornicarius publicus, qui vagans modo hac, modo illa abutitur.

Difficultas est: an in nostra sententia, quam Fagundez valde probabilem fatetur numero 9. nomine Clerici intelliguntur etiam constituti in Minoribus, et sane Canon Vestra, nominat Clericos seorsim a presbyteris: Ergo omnes includit, eum refert S. Doctor loco cit. in 4. consentiunt Farinacius loco cit. Diaz cap. 79. et alii. Videntur tamen, non includi, quia loquitur in ordine ad exercitium solemne Ordinis, hoc autem non est in Minoribus, ac proinde non incurritur irregularitas. Ita Fagundez num. 16.

Notat etiam Fagundez num. 17. non esse hos ipso iure excommunicatos, non enim in iuribus illis fit mentio excommunicationis.

Iure Civili istis nulla poena est statuta certa, ut notat Fagundez num. 19. possunt tamen illis interdici bonorum administrationes a iudicibus saecularibus, sicut etiam impeditur eadem facultas mulieribus luxuriose viventibus; patet ex leg mulier, ff. de curatore furioso. Ratio est, quia luxuriose vivens, dicitur prodigus morum, Glossa in leg. si quis cum iure, ff. de usucap.

Hinc multi dixere, esse crimen fori spiritualis tantum. Ita Clar. quaest. 37. Portius consil. 21. Tuschus de visitatione, lib. 2. cap. 21. Anchar. ad cap. Cum sit, de foro compet. Abbas ibi num. 25. Soncinus num. 24. Aretin. num. 15.

Alii tamen distinguunt, ut quo ad poenas, pro praesenti, solus iudex saecularis sit Iudex pro saecularibus; sed pro futura emendatione posse Episcopos, et alios illud munus obire.

Probatur ex cap. penult. de cohabit. cler. et mulier. et Concil. Trident. sess. 24. cap. 8. et sess. 25. cap. 14. et in priori loco loquitur de saecularibus, et ad eorum emendationem praecipit praemitti triplicem admonitionem, quae dicitur admonitio competens, ut advertit S. Doctor in Confess. loco cit. Vide Fagundez num. 20.

Aliqui falso dixere, concubinas Clericorum non posse a foro saeculari puniri. Cur enim hae foemellae saeculares pro crimine saeculari non puniantur, vel gaudeant foro?

Sunt aliqui dicentes concubinas non prohiberi, sed approbari iure civili leg. 3. ff. de concubinis, ex Genes. 21. et 22. Iud. 19. 3. Reg. 11. ubi sancti viri concubinas aluere.

Sed hae erant uxores, licet minorem haberent dignitatem caeteris, ut probat S. Doctor 4. dist. 33. q. 1. et ostendam 3. part. Tract. de matrim. vide quae de his dixerim, tom. 4. disp. 17. quaest. 10. sect. 30.

Dubitatio IV: De STUPRO

Definitur a D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 24. et in Compend. Theol. verit. lib. 3. cap. 21. Stuprum est luxuria, qua Virginibus incorruptio violatur, sive defloratur. Sic definit etiam in 4. dist. 41. dub. 4. littera, ubi comparat stuprum cum adulterio, et ait, adulterium esse maius ratione iniuriae, seu iniustitiae illatae coniugi, et Reipublicae; attamen ex alia parte esse gravius stuprum, quia Virginale claustrum violat.

Aliqui tamen sic stuprum definiunt: Est concubitus viri per vim cum foemina Virgine.

Hinc Virgine sponte consentiente, aiunt, non esse stuprum. Ita Petrus Nauar. lib. 2. de restit. cap. 3. num. 433. Sotus in 4. dist. 18. quaest. 2. art. 4. Vasquez prima secunda, disp. 112. cap. 2. Lessius lib. 2. cap. 10. dub. 1. Sanchez lib. 7. de matrim. disp. 14. Fagundez lib. 6. cap. 4. Suarez de poenit. disp. 22. sect. 4. Coninch. disp. 7. num. 19. Est sententia communior et videtur colligi ex decretali Gregorii extra de adulteriis, apud D. Bonav. citandum, ubi dicitur. Falix quandam Virginem decepit stupro, deceptio autem aequivalet vi, ut dicam dub. 10. Subsectibit Bass. V. stuprum.

Opposita tamen sententia est, etiamsi sponte consentiat, esse stuprum. Ita D. Bonavent. locis adductis, D. Thom. art. 4. Caietanus quaest. 154. art. 6. Henriquez lib. 2. de poenit. cap. 8. Filliucius tract. 3. in 6. praecepto, cap. 3. de stupro, Azor cap. 11. quaestio 5. Tolet. lib. 3. cap. 18. Rodriquez tom. 1. sum. cap. 28. Guttier. lib. 1. qq. can. cap. 37. Farinacius Tom. 4. quaest. 146. Graff. lib. 2. cap. 79. Bonacina de matrim. quaest. 4. puncto 17. Sylvius 2. 2. quaest. 154. art. 6.

Hi sane fere omnes sumunt rationem ex iniuria, quae infertur marito futuro, et maxime parentibus, sub quorum potestate est.

Ego arguo ad hominem. Omnis actus, cui leges imponunt poenas, malus est, habens specialem malitiam: Sed stuprum voluntarium puellae punitur Iure civili, et Canonico, ut fatentur adversi: Ergo. Maior est evidens, nam specialis poena speciali culpae infligitur. Minor probatur ex Legibus.

Iure Canonico cogitur stuprator Virginem violatam dotare, eamque sibi in coniugem accipere, etsi non vult ducere, post constitutionem dotis, caeditur virgis per vias urbis cap. 2. de adult. et docent multi cum Fagundez num. 21. et refert D. Bonav. in Confessionali, cap. 3. particula 56. Additur etiam excommunicatio imponenda, et detrusio in monasterium.

Si vero deflorator est coniugatus, eam dotare tenebitur, et fustibus caedetur, vel mulcta punietur arbitrio Iudicis. Si sit Clericus in sacris, tenebitur dotare, et alias poenas sustinebit arbitrio iudicis, ut suspensionis, depositionis, etc. Hanc poenam stupratoris Virginis spontaneae esse in usu omnium tribunalium utriusque fori , docent Fagundez numero 27. Iulius Clarus §. stuprum, Farinacius tract. 4. quaest. 147.

IN LEGE Civili, si stuprator sit nobilis, publicatur medietas bonorum; si humilis, virgis caeditur, et exilio punitur, iuxta textum in §. Lex Iulia, Institut. de public. Iudic. Nunc tamen sola poena Canonica est in usu in toto orbe, ut ait Fagundez numero 27. Farinacius, Clarus, et alii supra.

IAM vero non ponitur haec conditio, si sit sub potestate patris, aut velit nubere. Ergo signum est, dari ob defloratum Virginis claustrum.

ADDAM poenas violento stupratori impositas, quae iure civili sunt poena capitis leg. 1. §. finali, ff. de extraord. crim. §. qui puero, ubi aequiparantur stuprator pueri, et puellae. Vide Farinacium Tract. 4. quaest. 147. et alios apud Fagundez num. 28.

Eandem poenam infligunt leges civiles violanti vi viduam honestam.

SI vero vidua honesta sponte consentiat, punitur secundum aliquos poena pecuniaria, ut aiunt multi apud Fagundez num. 31. sed nullam poenam alii debitam docent.

TENERI autem defloratorem virginis consentientis in conscientia restituere parentibus illius damnum, inde resultans, supplendo augmentum dotis: Videtur D. Thom. quaest. 154. art. 6. Caietani ibi, Abulensis in cap. 5. Matth. quaest. 201. Eam sustinent expresse multi apud Fagundez lib. 6. cap. 5. num. 3. Alii tamen allati ab eo num. 5. dicunt, non teneri, excipe nisi is eam infamarit.

QUOD si violaverit promisso praevio matrimonio, tenetur eam accipere, vel damnum reparare. Ita multi apud Fagundez num. 3. multo magis si vi, fraude, aut precibus importunis Virginem defloravit; tenetur enim in conscientia vel illam ducere, vel damnum reparare; sufficit autem, si tantum addat donis, quantum eget, quia corrupta. Ita Nauar. summa, cap. 16. Sanchez lib. 7. de matrim. disp. 1. Valentia 2. 2. disp. 9. quaest. 3. puncto 3. §. an, et quando, Lessius Tom. 1. de iust. lib. 2. cap. 10. dub. 1. Sylvester V. luxuria, quaest. 5. Aliqui dicunt, hoc verum esse, si preces sint minis, vel timore reverentiali adiunctae.

QUOD si puella modo dicto deflorata invenit commodas aeque nuptias, et nihil proinde patitur, existimo cum Lessio num. 15. Fagundez num. 8. nil deberi, quia restitutio est pro damno illato.

QUOD si sub spe matrimonii, aut promissione corrupit.

RESPONDETUR, teneri eam ducere, modo disparitas tanta non sit, ut contrarium suadeat. Ita D. Thom. in 4. dist. 28. quaest. unic. art. 2. ad 4. Lessius Tom. 1. lib. 2. cap. 10. de iniuriis per stuprum, dub. 3. Sanchez lib. 1. de matr. disp. 10. num. 6. Sayrus lib. 11. cap. 1. Sotus 4. dist. 27. quaest. 1. art. 3. Nauar. sum. c. 16. Richardus 4. dist. 28. art. 1. quaest. 3. Palud. q. 1. art. 2. D. Antonin. p. p. tit. 5. cap. 6. Rosella V. matrim. 4. Angel. V. stuprum, 1. Sylvester V. Luxuria, quaest. 5. Tabiena verbo restit. quaest. 22. Armilla num. 22. Victoria sum. de matrim. num. 266. Ledesma 2. part. 4. quaest. 18. art. 2. Veracruz 3. part. speculi, art. 19. Corduba in summa, quaest. 50. et lib. 1. qq. quaest. 13. Beia sum. casu 18. Lopez p. p. Instruct. cap. 76. Rodriquez tom. 1. cap. 208. Copua lib. 2. decis. cap. 78. Spino spec. rest. glos. 15. Fagundez in 6. praecep. lib. 5. num. 12. cum D. Bonavent. in 4. dist. 28. quaest. 1. Vide etiam Bassaeum.

RATIO est, quia is est contractus, et ipsa cum ex parte sua impleverit contractum, tenetur et alter; Unde ex ea copula acquisivit ius.

SI tamen est gravis disparitas, quam ipsa sciebat, ac contrarium iudicare poterat, non tenetur ille. Ita Sanchez citatus num. 6. Rodriquez tom. 1. cap. 208. Sylvester V. matrim. 4. Fagundez num. 15. et alii apud istos.

QUOD si ea ignoravit disparitatem, et nullam habuit externam causam suspicandae fraudis, tenebitur deflorator eam ducere. Ita Lessius Tom. 1. de Iust. lib. 2. cap. 10. Petrus Nauar. lib. 2. de restit. cap. 5. a num. 444. Sanchez lib. 1. de matrim. disp. 10. Fagundez num. 14.

SI stuprum non sit species distincta a fornicatione, non esset necesse in confessione exprimere, sed oppositum dic cum D. Bonaventura.

Dubitatio V: De INCESTU

INCESTUS Est congressus contra consanguinitatem, affinitatem, vel compaternitatem commissus. Ita D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 24. Seu: Est copula, qua vinculum consanguinitatis, vel affinitatis, vel compaternitatis corrumpitur, ut ait D. Bonavent. lib. 3. Compend. cap. 21. Est autem peccatum distinctum a fornicatione, ut habetur prima Cor. 5. Auditur inter vos fornicatio, qualis nec inter Gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis habeat.

RATIO est, quia praeter deformitatem fornicationis habet aliam contra honorem parentibus debitum, unde intra vetitos gradus oritur impedimentum matrimonii, et maius peccatum est cum consanguineis, quam cum affinibus, quia cum illis est maior coniunctio, ut notat D. Bonavent. in 4. dist. 41. dub. 3. litterali.

GRADUS vetiti sunt quatuor, et quidem contrahitur affinitas per copulam licitam usque ad quartum gradum; sed per illicitam usque ad secundum, ut habetur in Concilio Trid. sess. 24. cap. 4. de reform. matrimonii; at extra hos gradus non erit incestus.

NUMERANTUR autem gradus per recessum a stirpe, hoc omisso. Sic sorores, et fratres sunt in primo gradu: filii fratrum in secundo, et sic de reliquis, sed haec agentur Tract. de Matrimonio.

CERTUM est autem, primum gradum ascendentium, et descendentium esse iure naturae vetitum ad matrimonium, ut inter parentes, et filios; habet enim turpitudinem, ut dicitur Levit. 18. Quoad alios, variae sunt opiniones, de quibus sermo erit, cum de Matrimonio agam.

MULTI dicunt, omnes gradus consanguinitatis esse distinctos specie. Sic Nauar. man. cap. 16. Valent. tract. 3. disp. 9. quaest. 3. puncto 3.

ALII volunt omnes gradus, et incestus esse eiusdem speciei. Diana de Circumst. resol. 31. part. 1. et part. 4. resol. 234. Caietan. 2. 2. quaest. 154. art. 9. Bonacina de matrim. quaest. 4. puncto 16.

ALII sentiunt, gradus consanguinitatis differre specie a gradibus affinitatis, cognationis legalis, et spiritualis: at gradus consanguinitatis non distingui inter se ipsos. Idem dicunt de gradibus affinitatis inter se, Lessius lib. 4. cap. 3. dub. 11. num. 79. Azor 3. part. lib. 3. cap. 9. quaestio 1. Filliucius tract. 30. cap. 5. num. 96. Bassaeus num. 3.

Quomodocunque sit, gradus incestus exprimendos esse ait Sayrus lib. 8. cap. 4. cum aliis ibi.

QUAERES, an cum consanguinea coniugis in matrimonio rato sit incestus.

ASSERUNT, qui e matrimonio rato affinitatem ponunt; ut D. Thom. 4. dist. 41. Sot. ibi quaest. 1. art. 2. Sylvester V. matrim. 8. quaest. 14.

NEGANT D. Bonavent. 4. dist. 41. quaest. 1. Tolet. lib. 7. cap. 11. Ledefma de matrim. quaest. 55. art 4. Conrad. quaest. 151. Henriquez lib. 2. de matr. cap. 16. Sanchez lib. 7. disp. 64. Fagundez in 6. praecep. lib. 6. cap. 6. Probatur a D. Bonavent. ex 35. quaest. 3. ubi decernitur, affinitatem exigere copulam, et seminare. Imo exigunt seminationem utriusque, Sanchez lib. 7. disp. 83. Praeposit. 3. part. de matrim. disp. 9. n. 81. Diana 4. part. tract. 2. resol. 43. et alii apud Bassaeum num. 6. Praesumitur vero in foro externo data copula, Sanchez disp. 15. lib. 7.

¶ E matrimonio rato oritur tamen impedimentum perpetuum publicae honestatis cap. fraternitatis, dist. 34. cap. 7. Inter confessarium, et poenitentem non esse incestum docent Filliucius tract. 30. numero 105. Sa V. Confess. 25. Caspens. tom. 1. tract. de pecc. dub. 2. num. 56. Diana part. 2. tract. 5. misc. resol. 11. Azor 3. part. lib. 3. cap. 9. quaesito 5. Bonacina loco cit. num. 89. Caramuel num. 1015. Sancius select. disp. 11. Rodriquez tom. 2. qq. reg. quaest. 27. art. 1. 2. Naldus V. confessar. num. 26.

ALII tamen apud Bassaeum num. 5. asserunt. Vide Dianam p. p. De Circumst. resol. 12. et 56. ubi id asserant alii. Sane est aliqua circumstantia aggravans, nam iure Canonico punitur, apud D. Bonavent. in Confessionali, cap. 3. partic. 3. Si tamen uteretur confessione ad sollicitandum, denuncietur SS. Inquisitioni. Vide Dianam 4. part. tract. 5. toto.

¶ At si fuerit ab eo baptizata, est incestus in cognationem spiritualem, ut omnes fatentur apud Bassaeum, et indicat S. Doctor loco cit.

E copula sodomiae in primo, et secundo gradu fit incestus. Ita Azor part. 3. lib. 3. cap. 18. quaesito 5. Graff. de arbitr. cons. lib. 2. cap. 34. et communiter apud Bassaeum num. 1.

Non est tamen casus reservatus ex vi incestus. Ita Diana part. 3. tract. 4. resol. 101. et part. 1. tract. 7. resol. 31. et part. 7. tract. 12. resol. 18.

IMO Sanchez incestum inter hos negat lib. 7. de matr. disp. 67. num. 8. Sancius sel. disp. 40. num. 21. Similiter nec affinitatem hinc admittunt multi. Vide Dianam part. 7. tract. 12. resol. 17.

INCESTUS est mixti fori, et ita punitur legibus utriusque fori. Ita DD. apud Fagundez num. 36.

Iure Canonico, praeter poenam impedimentorum ad matrimonium, contrahentes incestuosas nuptias scienter, in gradibus vetitis, ipso facto excommunicantur, Clem. 1. de consang. et affinit. Clericus incestuosus iure Canonico deponendus est, ut notat Covar. 4. decretal. Iulius Clar. §. Incestus, Farinacius tom. 4. quaest. 149. Qui vero cum filiastra, vel sorore coniugis est copulatus, separetur, 32. quaest. 7. ex Concilio Moguntino apud D. Bonavent in Confess. cap. 3. part. 45.

IURE Civili deportantur, vel in exilium ad Insulas eiiciuntur Textus in leg. si quis viduam, ff. de quaest. et quia poena deportationis hoc tempore non est in usu; ideo poenam hanc arbitrariam esse aiunt Bald. consil. 429. ad finem leg. 5. Iul. Clar. lib. 5. sent. §. Incestus, Menoch. de arbitr. qq. lib. 3. casu 501.

Si tamen incestus iunctus sit adulterio poenam mortis incurret, quae in iure civili adulteris statuta est. Ita Glossa in leg. si adulterium, ff. ad leg. Iuliam, de adult. Menoch. casu 502. Clarus num. 3. supra, et alii apud eos.

DE Iure etiam Civili publicantur bona eorum, qui nuptias contrahunt incestuosas, Auth. de incestuosis nupt. requiritur autem declaratio iudicis, ut monent Sanchez lib. 7. de matrim. disp. 9. Fagundez loco cit. num. 42.

Dubitatio VI: De ADULTERIO

De ADULTERIO.

Adulterium est peccatum Luxuriae, quo violatur fides coniugalis, et fit accessus ad thorum alienum. Ita D. Thom. art. 8. D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 14. et part. 2. sect. 32.

GRAVE hoc peccatum est, ut probat S. Doctor 4. dist. 38. dub. 7. et 8.

PRIMO ex Deuter. 22. ubi poena lapidationis adulteris imponebatur, et Levit. 20. Si moechatus quis fuerit cum uxore proximi sui, morte moriatur, et moechus, et adultera.

EST autem grave, quia ut arguit S. Doctor dub. 8. est contra concordiam, et pacem, contra bonum Reipublicae in legitimis successionibus, et ex eo oriuntur mala innumera, quia contra iustitiam laeditur honor, successio, et alia bona coniugis. Unde Iob 31. Hoc enim nefas est, et iniquitas maxima.

HINC habes, hoc peccatum habere specialem malitiam, distinctam a fornicatione.

TRIBUS autem modis fit. Primo si coniugatus cum soluta copuletur. Secundo si solutus cum coniugata. Tertio si uterque sit in coniugio; et sane gravius est coniugatae cum soluto, quam coniugati cum soluta; peius enim est, mulierem cum pluribus viris esse, quam virum cum pluribus mulieribus; attamen ex aliquo capite vir magis peccat, quia tenetur ob maiorem usum rationis abstinere, aliunde etiam excusatur, quia magis ad libidinem ex abundantia caloris urget, nec verecundatur adeo ut foemina. Ideo se habent ut excedens, et excessum; ut notat S. Doctor 4. dist. 35. dub. 2. litt.

Ex his sequitur esse adulterium cum coniuge alterius rata, quia facta est traditio corporis; non autem cum sponsa de futuro, quia adhuc non est facta traditio. Vide Sanchez lib. 1. de matrim. disp. 2. qui id probat ex Gelasio Papa.

COMPARATIS vero, adulterio, stupro, et incestu, adulterium est gravius stupro; ratio est, quia per adulterium violatur Iustitia proprie innocentis, nec nisi morte satis vindicatur Legibus civilibus, et corrodit animum, ut ignis devorans, ut dicitur Iob. 31. Per stuprum vero non laeditur honor parentis stupratae virginis, sed mediante virginis voluntate, et consensu, ut ait Fagundez cap. 7. num. 13. ex quo colligo, eum cogi fateri, stuprum esse peccatum distinctum, etiamsi virgo consentiat, cum est sub potestate parentum. Deinde per adulterium magis laeditur Respublica a successionibus, et maior infamia oritur, ut ait S. Doctor 4. dist. 41. dubio 4.

¶ COMPARATO vero adulterio cum Incestu, hoc gravius est in primo gradu ascendentium, et descendentium saltem, in quo est monstrosa deformitas.

QUAERES: An abutens uxore, gravius peccet, quam abutens meretrice.

RESPONDET D. Bonav. dist. 38. dub. 9. et cum eo alii, gravius peccare cum coniuge, quae honestius est tractanda, et coniunctio ad bona matrimonii dirigenda.

Quare est adulterium, quia non servat coniugi corpus caste, ut ait Bassaeus num. 10. Id meretricium vocat S. Doctor in Comp. Theol. lib. 3. cap. 1.

Hinc explicandum hoc in confessione docent Caiet. quaest. 155. art. 1. Sot. 4. dist. 31. quaest. unic. art. 4. Sanchez de matrim. lib. 9. disp. 18. Petrus Ledesma de matrim. quaest. 49. art. 6. dub. 2. Diana part. 7. tract. 12. resol. 23. ubi refert dicentes sat esse confiteri, se peccatum Sodomiae patrasse, subscribit Mazuchellus.

Poenae adulterii infliguntur iure Can. et CIVILI.

Iure can. adultera amittit dotem cap. Plerumque de donat. inter virum. Perdit arrhas, et Amittit ius ad debitum e D. Bonavent. in 4. dist. 35. art. unic. quaest. 3. D. Thom. quaest. unic. art. 3. et communi sensu TT. Uterque excommunicatur, et detruditur in monasterium, cap. Gaudemus, de divort. Clericus adulter notorius deponitur cap. Si quis Clericus, cap. Romanus, 81. dist. 70. cap. Significasti, de adult. Vide Farinac. quaest. 141. num. 31. Tom. 4.

Iure Codicis poena capitis infligitur leg. 1. Quamvis, 2. in fine, Cod. ad Legem Iul. de adult. et ibi Iuristae, apud Farinacium 4. quaest. 141. Neque uxor excusatur ob inopiam, aut viri saevitiam leg. Palam, §. Non est ignoscendum, ff. de ritu nupt. cap. ex litt. cum ibi not. de divort. Menoch. consil. 31. Clarus lib. 5. sentent. §. adulterium, num. 45. Parisius consil. 23. Imo etsi matrimonium falsum sit, sed praesumptum verum leg. si uxor, §. Divus, ff. ad leg. Iul. Id referunt Bartol. Alberic ibi, et Gomez ad leg. 80. Tauri, num. 48.

Incurrunt etiam infamiam leg. 2. §. Miles, ff. de his, qui not. inf. Vide Farinac. loco cit.

Pertinet ad iudicem civilem pro laicis, eos tamen potest Ecclesiasticus cogere ad cessationem, cap. cum sit generale, de foro comp.

Prolem suam esse certo sciens adulter, tenetur damno filiis legitimis illato refarciendo. Ita Azor part. 3. lib. 5. cap. 6. quaestio 6. Lessius lib. 2. cap. 10. num 43. Marquez de test. cap. 5. §. 2. num. 22. Nauar. cap. 16. num. 40. Sylvius 2. 2. quaest. 62. art. 2. quaest. 7. Bonacina de matrim. quaest. 4. puncto 15. num. 13. Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 4. dub. 9. Rodriquez sum. cap. 205. Bassaeus num. 5. Quidquid Diana dicat part. 2. tract. 3. miscel. resol. 55.

Ratio est, quia naturaliter ex adulterio sequitur Nothus, damnum afferens.

Respondent hunc esse causam remotam, cum solam libidinem vellet, quare non imputandum ei damnum, sicuti nec imputaretur homicidium, si mulier abortum procuraret infantis a se geniti.

Haec levia sunt, etsi Bassaeo, Dianae, et aliis solida. Nam partus sequitur per se naturaliter e copula, e qua non causatur abortus effective. In dubio autem: an sit sua proles, non tenetur, ut monet Lugo de iust. tom. 1. disp. 13. sect. 2. quia praesumitur pro matrimonio.

Quid vero teneatur adultera, dixi disp. de Restitutione.

Id etiam differam adhuc 3. part. Tract. de matrimonio.

Dubitatio VII: De SACRILEGIO

De SACRILEGIO.

Sacrilegivm, ut est species Luxuriae, sic definitur: Est peccatum Luxuriae, quo persona sacra, vel locus sacer violatur. Ita D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. §. circa tactum. et p. p. Censil. sect. 24. et in Compend. Theol. lib. 3. cap. 21. D. Thom. art. 10. et alii.

Itaque sive persona sacra cum non sacra; sive non sacra cum sacra; sive quaevis in loco sacro polluatur, peccatur sacrilegio. Ratione vero personarum, etiam oscula, tactus, et cogitationes sunt sacrilegia: An vero coniuges, in loco sacro copulati, sint sacrilegi.

Prima opinio est, id esse semper sacrilegium. Ita Nauar. man. lat. cap. 57. num. 252. Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 16. Caietanus sum. verb. Matrim. et alii apud Fagundez in 6. praecepto, lib. 6. cap. 3. num. 9. Candelab. p. p. de matrim. num. 262. Sylvius in suppl. quaest. 64. art. 7.

Secvnda opinio censet esse tantum veniale. Ita Gloss. in cap. Ecclesiis de cons. nec displicet Soto 4. dist. 32. art 3. quaest. unic.

Tertia opinio est, licitum esse si ex causa, et occulte fiat, Angl. flor. p. p. de matr. quaest. 6. Poncius de matr. lib. 10. cap. 10. num. 15. Casp. de pec. disp. 2. n. 20. Rodriq. tom. 1. sum. cap. 242. n. 19. Vega tom. 1. sum. lib. 1. cap. 78. casu 1. Diana tom. 1. Tract. de circuns. resol. 19. et 26. Vasquez prima 2. quaest. 72. ar. 9. disp. 92. num. 6. Lopez p. p. Instr. cap. 82. Sanchez de matr. lib. 9. disp. 15. num. 10. Caramuel in reg. D. Benedicti, n. 1017. eamque esse ait omnium Doctorum boni nominis.

Qvarta sententia est, nullam esse culpam in necessitate, seu iusta causa; neque Ecclesiam pollui, si fiat occulte; etsi postea incipiat publicari; at si fiat sine causa, lethalem esse semper, etsi occultam; quod si incipiat diffamari, Ecclesiam censeri pollutam. Ita Syluester V. conssecr. 2. §. 5. Sa V. Debitum, coniug. num. 12. Rebel. 2. part. lib. 3. num. 5. Couar. 2. part. de sponsal. cap. 7. §. 2. Lessius tom. 1. lib. 4. cap. 3. dub. 10. Toletus lib. 5. cap. 12. Castro lib. 1. de potestate leg. poenalis, cap. 3. docum. 2. Fagundez lib. 6. cap. 3. num. 11.

Qvoad D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. §. circa tactum, numerans peccata, in matrimonio occurrentia, non recenset copulam in loco sacro; mox vero sacrilegium definiens, ait: Sacrilegium est, cum Deo dicatae Virgines, vel viduae cognoscuntur, vel in sacro loco talia exercentur. Nec loqui videtur de copula, natura sua ex matrimonio licita.

Enim vero in Compend. Theol. veritat. lib. 3. cap. 21. ponit, esse peccatum, non explicans, an mortale sit, si in loco sacro fiat ex impetu libidinis; atque adeo, si fiat e causa iusta, non existimat, esse sacrilegium. Idem edisserit S. Doctor in Confessionali, cap. 2. part. 14. ubi id mortale ait, si fiat ex mero impetu libidinis, sed video, eum loqui ex Alensis sensu.

Itaqve si ex iusta causa fiat, et occulte, non erit culpa, vel Ecclesiae violatio; secus vero si publice fiat, ad quod sat est, si lectus in Ecclesia publice erectus sit.

Neqve est iusta causa prolis susceptio, vel delectatio sensitiva. Ita Tolet. lib. 5. sum. cap. 12. Sylvester V. debitum coniugale, num. 5. Fagundez n. 12. excusabitur tamen reddens, ut notant Lessius Tom. 1. lib. 4. cap. 3. dub. 12. Fagundez loco cit.

CAUSA legitima erit periculum incontinentiae, vel vitatio pollutionis imminentis; hoc enim est bonum spirituale. Similiter diuturna obsessio in eo loco.

TACTUS vero, oscula, et aspectus extra periculum pollutionis in Ecclesia, non sunt sacrilegia. Ita Sanchez lib. 9. de debito coniug. disp. 15. Caiet. tom. 1. opusc. tract. 17. opusc. 31. Navar. in cap. Consideret. num. 20. et alii eum Diana p. p. Tract. 17. resol. 23. qui oppositam scrupulosam dicit. Addit tamen Ledesma de sacram. Poenit. cap. 19. nisi verba obscoena alte prolata sint; tunc enim locus sacer laeditur.

EST autem locus sacer Ecclesia, vel benedicta, vel consecrata. Et quidem, si sit consecrata, nequit, praeterquam ab Episcopo loci purificari, vel ab alio Episcopo de eius licentia cap. Aqua de consecr. Eccles. simplici autem sacerdoti nequit committi, nisi a summo Pontifice ex Gloss. cap. Aqua, Sylvester V. consecratio 2. quaest. 8. et debet reconciliari per aquam cum vino, et cinerem benedictum. Si vero non sit consecrata, potest a simplici Sacerdote aqua benedicta purgari. Violata vero Ecclesia, violatur et coemeterium, quia accessorium sequitur principale.

QUAESTIO est etiam; an, qui simul est sacerdos, et religiosus professus, duplici sacrilegio polluatur.

PRIMA opinio est, esse duplex sacrilegium, quia sunt circumstantiae specie diversae. Ita Sotus lib. 8. de Iust. quaest. 2. art. 3. Petrus Ledesma de sacram. Poenit. cap. 10. Paludanus 4. dist. 36. quaest. 4. art. 1. et alii; et hoc tenentur asserere etiam, qui dicunt, obligationem castitatis in sacris ordinibus oriri ex praecepto, non ex voto: hi sunt Valentia 4. part. disp. 9. quaest. 5. puncto 5. Sanchez lib. 7. de matr. disp. 29.

SECUNDA sententia est, esse unum sacrilegium cum circumstantia aggravante: Ita Azor cap. 27. quaest. 9. et Caramuel num. 998. Bassaeus V. Sacrileg. 2. num. 2.

TERTIA sententia est, esse unum tantum, et ideo satis esse dicere alterum. Ita Sanchez lib. 7. de matrim. disp. 27. Lessius tom. 1. lib. 4. cap. 3. dub. 12. Corduba sum. quaest. 3. Caiet. 2. 2. quaest. 186. art. 9. Lud. Lopez p. p. Instruct. cap. 29. Ovandus in 4. dist. 25. q. un. Rodriq. tom. 1. sum. cap. 53. Henriq. lib. 5. cap. 5.

QUOAD S. Doctorem, existimo, eum esse cum hac sententia; nam idem peccarum ait esse sacerdotis, et Religiosi in confessionali, cap. 2. particula 20.

Ex his sequitur, Religiosum fornicantem dicere satis, se violasse votum castitatis; solemnitas enim est circumstantia aggravans tantum, non necessaria, in sententia S. Bonavent. sequitur Filliucius tract. 30. in sextum praeceptum, decal. cap. 7. Sanchez lib. 7. de matrim. disp. 27. num. 27. nec renuit Fagundez lib. 6. cap. 7. num. 11. Henriq. lib. 2. de poen. cap. 5. num. 6. cum commento litt. C. Corduba summa, quaest. 3.

SIC si habent votum solemne, et simplex, satis erit dicere se egisse contra votum. Ita Sanchez, Henriquez loco cit. et Fagundez num. 14.

POENAE sacrilegii sunt gravissimae. Cognoscens Monialem, poena mortis plectitur, patet ex text. in Authent. de sanctissimis Episcopis, § penult. et textu in l. si quis in hoc genere, in principio Cod. de Episcopis, et Cleric. et cap. Si quis rapuerit, 27. quaest. 1. Vide Farinacium Tom. 4. quaest. 146. Clarum §. fornic. num. 14. Menoch. de arbitr. qq. num. 2. casu 389.

Bona etiam violantis applicantur monasterio illius monialis, ut notat Farinacius num. 9. et Fagundez num. 19.

IURE canonico, Laicus excommunicatur cap. Si qua monacharum 27. quaest. 1. non est tamen ipso facto, nec reservata Episcopo, nisi post sententiam latam, clericus potest deponi, beneficio privati, et in monasterium trudi. Vide Farinacium.

Dubitatio VIII: De Peccatis contra naturam

De Peccatis contra naturam.

PECCATUM huiusmodi sic definitur: Est peccatum Luxuriae, quo pervertitur ordo, a natura praescriptus ad generationem. Colligitur ex D. Thom. art. 11. D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 24. ubi sic ait: Peccatum contra naturam est luxuria, qua naturalis usus coeundi maris, et foeminae dissipatur. Simili modo loquitur in Compend. Theol. lib. 3. cap. 21.

PECCATUM contra naturam quinque habet species. Prima est Sodomia: Secunda, Mollities: Tertia, Bestialitas: Quarta, congressus cum Daemone: Quinta modus innaturalis cum foemina, ex quo non possit sequi generatio.

SUNT autem specialiter contra ordines in generatione, natura enim quinque ad hoc exigit. Primo ut sit coniunctio diversi sexus, maris, et foeminae, in vase congruo, ex cuius defectu oritur sodomia. Secundo, ut sit coniunctio duorum, ex cuius defectu oritur mollities. Tertio, ut sit coniunctio duorum eiusdem speciei humanae, nam si fit cum bruto, erit Bestialitas. Si cum daemone erit congressus daemoniacus. Quarto, ut sint vasa, et organa congrua, et ex huius defectu erit imperfecta sodomia. Quinto, ut servetur debitus modus, ex quo possit sequi generatio, ex cuius defectu oritur Innaturalitas. Ita Fagundez lib. 6. cap. 9. cum D. Bonavent. de corruptela peccati, in Compend. Theol. lib. 3. cap. 21.

ALITER, et brevius has quinque species colligunt Caietanus hic, Lessius tom. 1. lib. 4. cap. 3. dub. 13. ex D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. multa sunt motiva contra ordinem institutum ad generationem explendae libidinis, atque adeo multa peccata; nam actus morales ex motivis variantur.

PRIMUM est, cum intenditur voluptas in effusione, et ecce mollities. Secundum, si quaeritur cum re alterius naturae, ut cum bestia, et dicitur bestialitas; vel cum daemone, et dicitur daemoniacus congressus. Tertium, si quaeritur cum persona indebiti sexus in vase indebito, et est proprie sodomia. Quartum, si quaeritur cum foemina modo indebito, et est innaturalitas. Quintum, si sine instrumentis a natura institutis, et erit congressus foeminae cum foemina, qui modus ad sodomiam imperfectam, vel pollutionem completam reducitur, iuxta modum coeumbendi, et explendae libidinis.

OMNIA haec sunt peccata gravissima.

DE sodomia constat Levit. 18. et 20. ubi ei statuitur poena mortis, Rom. 1. ubi id Apostolus execratur, et Genes. 19. vocatur crimen pessimum, ut notat D. Bonaventura.

DE caeteris autem constat ex inordinatione gravi, quae ideo vocantur a D. Paulo immunditia Galat. 5.

SUNT etiam diversae speciei, ut docet S. Doctor locis allatis, et alibi, Lessius tom. 1. de iustitia, lib. 4. cap. 3. de speciebus luxuriae dub. 13. num. 90. Filliucius tom. 2. tract. 30. in 6. praecepto, Decal. cap. 8. num. 141. Fagundez lib. 6. cap. 9. num. 6. Tannerus disp. 3. quaest. 3. dub. 6. num. 149. quare absque dubio tenentur specificare has culpas, et oppositum dicere, est erroneum, damnatum iam a sanctissimo Alexandro VII. in sacra Congregatione, anno 1665. uti et fusius a nobis probatum est tom. 4. tract. de actibus humanis, disp. 17. quaest. 10.

RATIO est, quia habent diversa motiva, ad quae libido tendit, atque adeo diversae sunt species morales; ut loco iam citato dictum est.

De SODOMIA.

HOC vitium nefandum a misera Pentapoli nominatur, et dicit copulam carnalem eiusdem sexus.

QUAERUNT primo: an sit Sodomia, cum vir copulatur cum muliere in vase praepostero.

PRIMA opinio asserit, sic Iulius Clar. lib. 5. sentent. §. sodomia, Decius in leg. si qua mulier, Cod. de secundis nuptiis, Sanchez lib. 10. de matrim. dub. 4. et D. Thom. art. 5.

SECUNDA opinio communis docet non esse proprie Sodomiam; sic late videtur eam accipere S. Doctor in Compend. Theol. lib. 3. cap. 21. Illud tamen certum, quod omnes istae copulationes contra naturam supra enumeratae, sive cum masculo, sive cum foemina, sufficiunt ad divortium. Non est tamen reservatum. Ita Diana part. 2. tract. 1. miscel. resol. 29.

Quo sensu nomine fornicationis intelligitur Matth. 19. eo quod dividant carnem, quam Deus coniunxit. Ita intelligit D. Hieron. ad 19. Matth. et refertur in cap. dixit Dominus 32. quaest. 1. Eamque sententiam, et rationem sequuntur communiter cum S. Bonavent. in 4. dist. 31. quaest. 1. ad 5. D. Thom. ibi quaest. unic. art. 1. ad 4. quos refert Sanchez lib. 10. de matrimon. disp. 4. num. 3. Fagundez in 6. praecep. lib. 6. capite 9. num. 8.

HINC etiam copulae mulieris cum muliere, vel foeminae cum viro in praeposteris, aut cum bestia, esse improprie sodomias: esset tamen casus reservatus, si mulier in vase illo seminaret, non sic si in naturali, Lege Dianam part. 7. tract. 12. resol. 13.

POENAE sodomiae sunt mors in utroque complice leg. cum vir nubit in foeminam, Cod. de adulter. ad leg. Iuliam, ibi armari iura gladio ultori, et textu in Authent. Ut non luxurietur cont. naturam, §. propterea. Si autem effusio, vel commixtio sit in manibus, vel simili, non est hac poena damnatus, ut docent communiter apud Fagundez num. 9. Si vero peracta copula, extra semen effundetur, adhuc occidatur, ut ait Farinacius quaest. 148. mortuo etiam imponitur crematio a Legibus municipalibus.

IMPUBERES ligantur quidem reservatione delictorum non carnalium, ut homicidii, blasphemiae, non vero carnalium, cum haec ordinarie non compleant cap. 1. de delict. puer. et hoc etsi patiatur a pubere, ut ait Bassaeus num. 21. v. Luxur. Vide Dianam part. 7. tract. 12. resol. 13.

PUBLICANTUR etiam bona, sed non est receptum consuetudine. Ita Farinacius quaest. 148. Sunt etiam sodomitae intestabiles. Vide Farinacium q. 148. Baiardum addit. ad Iul. Clar. §. sodomia.

Est crimen mixti fori, et potest censuris puniri etiam laicus.

CLERICUS vero convictus, beneficio privatur, deponitur, et in monasterio detruditur, iuxta text. cap. de clerici, de excess. Prael. Imo et degradari, et morti, ac flammis tradi docent Vivianus opinione 727. Menoch. de arbitr. qq. quaest. 286. Bermon. de publico concubinatu, rubric. de sodomia, num. 29.

DUBITANT, an sit ipso iure suspensus. Asserunt communiter Legistae utriusque iuris, apud Fagundez num. 17.

OPPOSITA tamen est verior. Sic Concilium Later. extra de excess. Praelat. dicit: deiiciantur a clero, ut refert D. Bonavent. in Confess. cap. 3. particula 5. neque suspenditur iure novo Pii V. sed requiritur prius sententia iudicis; sola enim poena excommunicationis secum trahit suam executionem criminis, ut ipso facto incurratur absque ulla sententia declaratoria criminis, vel facti; reliquae vero poenae requirunt sententiam. Ita Suarez Tom. 5. de cens. disp. 30. sect. 1. Hieron. Gabriel confil. 196. et confil. 187. Sylvestet V. affasinos, Fagundez in 5. praecep. Decal. cap. 2. num. 9. et in 6. praecep. lib. 6. cap. 9. num. 18.

NOTA vero, Decretum Pii V. includere non quemvis sodomiticum, sed exercentem ex usu, ut notant Navar. sum. cap. 27. num. 249. Rodriquez qq. Regul. lib. 1. quaest. 29. art. 12. argumento, §. Illud, ff. de aedilitio edict. per quem textum Bartol. in prooem. Panormit. in cap. 1. de iudic. dicunt, neque mercatorem, neque artificem, neque citharedum dici, qui semel, aut iterum pulsat, aut mercatur, sed requiri frequentiam, ut opinione vulgi talis habeatur, et hoc sensu explicitum sibi a Datario, nomine Pontificis Maximi, ait Navarrus: Quare aberrat Farinacius num. 30. dicens unico lapsu posse tradi, etc. Ubi nota, aliam fuisse antea Bullam editam a Pio V. anno 1566. ubi non ponit exercentes, sed perpetrantes, sed observo, esse verbum frequentativum, quod non advertit Fagundez n. 20. Deinde dico anno 1568. aliam esse editam dicentem exercentes, quae temperat praecedentem.

ATTAMEN probabilis est etiam opinio Farinacii, quia verbum exercendi sonat committere primo actu, iuxta text. Item leg. Iulia de adult. et Instit. tit. de public. iudic. Deinde quia Episcopus Septimacensis tract. de discept. cap. 33. ait, eumdem Pium V. ita intellexisse, ut ex ipsius oraculo accepit.

De BESTIALITATE.

BESTIALITAS definitur a D. Bonavent. locis allatis, superioribus dubit. Est peccatum Luxuriae commissum cum bruto; unde gravissimum est in hoc genere (excipe congressum cum daemonio) Poena mortis hoc crimen vendicatur, et flammatum post mortem.

DICUNT autem multi, hac poena damnari, etiamsi non complectent effusione seminis. Ita Boer. decis. 316. Roland. confil. 7. Clatus §. fornicatio, num. 21. Menoch. de arbitariis quaest. lib. 2. casu 586. Petrus Gregorius syntagmate iuris, lib. 36. cap. 14.

OPPOSITUM tamen existimo verum cum Fagundez, et aliis apud eum num. 9. et probar efficacissime ex leg. 1. §. finali, ff. de extraordin. crimin. ibi: Perfecto flagitio punitur capite; imperfecto, sto, reus in insulam deportatur. Hic textus est praeclarus.

Iure autem Canonico septennium poenitendi imponitur, ut refert S. Doctor Confess. cap. 3. particula 46.

De copula cum Daemone.

OMNIUM sceleratissimum est hoc crimen in hoc genere contra naturam, cum habeat cum spiritu corpus copulam carnalem, et cum corpore tantum apparenti, non autem vero.

CERTUM est enim, daemones non habere corpora connaturalia, alioqui legio non potuisset in uno corpore hominis stare, ut habetur Lucae 8. et arguit ibi S. Bonavent. et satis dixi Tract. de Angelis.

MERITO Innocentius VIII. praecipit fidei Inquisitoribus, ut in hos animadvertant; habent enim haec coniunctas etiam alias abominationes Idolatriae, blasphemiarum, abusus sacrorum, etc. et in ipso actu venereo est vitium superstitionis, et irreligiositatis, ut notat Filliucius Tract. 30. in 8. praecep. Decal. cap. 8. num. 162.

NON negamus tamen, posse daemones semen aliunde acceptum infundere, et generationem causare, sed attribuenda est homini, unde semen est emissum, generatio illa. Sic genitus fuit Merlinus vates in Anglia, ut refert Colleg. Conimbr. de Gener. lib. 1. cap. 4. quaest. 10. art. 3. et de Homero refert Plutarch. ex Aristotele lib. 3. Poët. et Angel. Politianus praefat. in Homerum, et de Luthero refert Genebrardus lib. 4. canonic. cap. 9.

De POLLUTIONE.

NOTANDUM ex D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. §. Circa tactum, et opusc. de puritate conscientiae, cap. 7. et 8. pollutionem variis modis, et variis e causis posse evenire. Ea enim vel in somno, vel in vigilia evenire potest voluntarie, quae definitur: Voluntaria seminis effusio.

NOCTURNA, seu in somno, aliquando tota est in somno, et tunc non est peccatum, quia non est voluntaria. Ita S. Doctor locis adductis, D. Thom. art. 5. Caietan. ibi, Navar. cap. 16. Tolet. lib. 5. summae, cap. 13. Azor. tom. 3. cap. 24. quaestio 1. Fagundez in 6. praecept. lib. 6. cap. 9. num. 17. Hoc autem intelligitur, dummodo in vigilia ante non fuerit procurata; vel in eadem vigilia consentias.

ALIQUANDO partim est in somno, partim in vigilia, ut si commotio carnis, et decisio seminis contingat in somno: effusio vero seminis in vigilia, in qua habeas plenam potestatem cohibendi, vel semiplenam.

Si contingat commotio, et decisio in somnis, et effusio in vigilia semiplena, nullum est peccatum.

QUAESTIO est autem, an, si accidat effusio in plena vigilia, sit culpabilis.

PRIMA opinio est esse mortale, eam non reprimere. Ita Tolet. lib. 5. cap. 13.

SECUNDA sententia est nullum esse peccatum, sed satis esse, non complacere. Ita Sà verb. Luxuria, Filliucius tom. 1. tract. 30. in 6. praecep. cap. 8. Navar. sum. cap. 16. Graff. lib. 2. decis. cap. 81. num. 14. Azor tom. 3. cap. 24. Cordub. quaest. 23. Soto in 4. dist. 12. quaest. 1. art. 2. Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 17. Fagundez in 6. praecep. lib. 6. cap. 9. cum D. Bonavent. locis citatis.

RATIO mea est, quia semen decisum naturaliter, ac necessario defertur extra. Sive enim generetur semen in testiculorum vasculis, ut docent eruditi, Vesalius, et Bartolinus, quod ego assero; nam saepe observatum est in cadaveribus, ut scribit Dodoneus observ. 39. Hofmannus de gener. cap. 18. Carpus Riolanus apud Bartolinum lib. 1. de infirmo ventre, cap. 22. sive non generetur in eis, ut volunt Fallopius, Cabrolius, Posthius, Casp. Hofmannus, Caesar Cremoninus, Adr. Spigelius, Regius, et alii apud Bartolinum; certe sunt Seminis vasa, incipientia a testibus, desinentia ad radicem penis, quo deferunt, et impetu eiaculantur semen, in testibus confectum, vel supra in vasis spermaticis elaboratum. Quare potest quidem ad tempus reprimere aliquando, sed tamen semen procul dubio tandem prodibit.

POTEST vero, etiam in somno eveniens, esse culpata in causa. Primo in desiderio ad voluptatem, secundo in procuratione, tertio non removendo causam praevisam.

QUAERITUR, an liceat pollutionem optare in somno ad sanitatem, vel libidinis moderamen.

NEGANT Valentia disput. 9. quaest. 3. puncto 3. Sot. 4. dist. 12. quaest. 1. art. 7. Lopez part. 1. cap. 74. Syluius 2. 2. quaest. 154. art. 5. alioqui liceret eam procurare.

CONCEDUNT optare, etsi non procurare liceat: sic enim licet optare mortem Regis tyrani, sed absit procurare, Sayrus lib. 8. cap. 5. Navar. sum. cap. 16. Angelus, et Sylvester V. Pollu. Sa V. Luxur. Toletus lib. 5. cap. 13. D. Anton. 2. part. tit. 6. cap. 6. Vasquez 1. 2. disp. 115. cap. 3. Sanchez sum. cap. 2. Filliucius tom. 2. tract. 30. cap. 8. num. 144. Fagundez cap. 9. num. 31. Bassaeus V. Luxur. num. 14. cum D. Bonavent. locis citatis.

EA de causa licet gaudere, ut docent Diana part. 3. tract. 5. misc. Resol. 21. et 87. Sanchez select. disp. 21. num. 35. Tannet. prima secunda, disp. 4. quaest. 8. num. 145. Fernand. part. 4. cap. 2. §. 4. Cruz part. 1. praecep. 6. art. 8. dub. 10.

PROCURARE vero est semper lethale, ut docent cum S. Bonavent. apud Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 17. num. 16. Fagundez num. 31. qui multas disparitatis adducit rationes, non admodum vigentes. Si enim licet ad vitam recidere membrum; cur non sperma, fere excrementum? Dicete enim, membra destinata primo ad conservationem individui, ideo ea licere exponere ad vitam; non autem semen, quod ad speciem propagandam ordinatur; hoc inquam leve est, etsi communiter adducatur, quia etiam testiculi ordinantur ad speciem, et propius ipse embryo inanimis, et tamen haec licet ad salutem individui avellere.

OPTIMA est ratio D. Bonavent. in Diaeta, tit. 1. cap. ult. qua utuntur Sanchez de Matrim. loco cit. nam effusio seminis nimia voluptate rationem obruit, voluntatemque in deplorandam redigit servitutem. Quare eam tantum concessit natura ad generationem; at vero mutilationem membrorum dolore compensatam, non prosequitur homo. Eandem rationem affert Fagundez num. 33. cum Tostato quaest. 184. in cap. 5. Matth. ad ea verba: Expedit tibi, ut perdat unum membrorum, quam totum corpus mittas in gehennam, quem locum ad haec convertit S. Doctor loc. cit. Hanc rationem indicat S. Bonavent. etiam in 4. d. 31. art. 2. quaest. 3.

Quoad pollutionem praevisam, in somnis evenientem.

Est opinio multorum, te teneri sub mortali vitare causas, e quibus scis eventuram pollutionem, vel moraliter nosti, puta comedere tales cibos, tali situ decumbere, si tamen non sis moraliter certus, esse tantum veniale. Ita Tolet. lib. 5. cap. 13. Sylvest. verb. pollutio, Less. tom. 1. lib. 4. cap. 3. d. 14. Sotus 4. dist. 12. quaest. 1. art. 7. Fagundez in 6. praec. lib. 6. cap. 9. num. 34. Apponunt conditionem ad mortale, si facile potest vitare, puta alios cibos adhibendo, etc.

Enim vero Diana p. p. Tract. de circumstan. aggrav. resol. 65. existimat, pollutionem praevisam, sed non intentam, nedum in cibis, et comestione ordinaria, sed mortaliter lethifera, puta ebrietate, non esse mortalem. Adducit Villalob. tom. 2. tract. 40. d. 16. Vasq. prima 2. d. 115. cap. 3. Sanchez de matrim. tom. 3. l. 9. d. 45. num. 17. Granado 3. part. 2. controv. 6. tract. 4. d. 6. Sancium fol. d. 21. num. 15. et d. 23. num. 29. qui amplius addit, nullam dari causam ex se efficacem ad polluendum in somnis, sive aspectus, sive tactus sint foedi; nam si non causant, dum sunt praesentes; multo minus absentes. Itaque nulla causa confitenda, nisi ex intentione volendi eam pollutionem dara sit, tunc vero confitendam solam intentionem, non vero pollutionem. Hanc doctrinam laudat Bassaeus V. Luxur. num. 15. etsi addat e Sanchez lib. 9. d. 45. num. 30. confitendam etiam ipsam pollutionem. Adducit etiam Vasquez prima 2. d. 125.

Haec Sancii doctrina mihi foetet, nimis enim praxi e confessione accepta a confessariis saecularium, quos ego consului, repugnat: Cur vero obiecta illa materialiter absentia plus agant in somnis, est, quia ubicumque cum moveant intentionaliter species illae agitatae in quiete aliorum sensuum, sunt fortiores virtute ibi unita, et quodammodo reflexa.

Dicam tamen cum Diana, pollutionem praevisam, sed non intentam ex actionibus peccaminosis tantum venialiter in genere luxuriae, non esse mortalem. Allegat Suarez, Henriquez, Sanchez, Villalob. Less. et alios, quos affert Tanner. 2. part. d. 4. quaest. 8. dub. 6. num. 123. quorum sententiam probabilem censet num. 126.

Ex his ait etiam Sancius num. 12. non teneri aliter in lecto accubare, etiamsi commode possit: Et num. 18. non teneri deserere lectum, etiamsi cum alteratione verendorum sentiat delectationem. Eum refert Diana p. p. Tract. 16. resol. ult.

Multi dicunt, licere procurare expulsionem seminis corrupti confricatione, etiam si per accidens sequatur seminis veri emissio. Ita Sanchez, et Villalobus. Sed hic in quinta editione id expunxit; ille retractavit, quia vere est falsa opinio, etsi eam sequatur Bonacina de matrim. quaest. 4. p. 10. num. 11.

Licebit sane Chirurgo vertenda contrectare infirmi cum periculo pollutionis, curationis causa. Ita Vasquez prima 2. Tom. 1. d. 115. num. 9. Less. lib. 4. cap. 3. d. 14. Ioan. de la Cruz in direct. praec. 6. d. 9. et alii apud Dianam.

Sic neque cursor cogetur pedester incedere, etsi expertus sit se pollutionem pati equitando. Ita multi, quibus subscribit Diana.

Multo minus erit peccatum non relinquere officia gravia, e quibus pollutio sequitur, ut confessionum, studiorum, scholarum. Id fatetur etiam Fagundez num. 35. alios adducens.

Est etiam pollutio procurata, in vigilia eveniens, quae dicitur mollities, et est grave piaculum, ut habetur prima Cor. 6. Ideo de istis dicitur: Molles regnum Dei non possidebunt.

Est enim contra naturae ordinem specialem, ut notat D. Bonavent. loco supra adducto.

Ideo gravissime peccant Medici hanc suadentes infirmis, aut medicinis provocantes, ut notat Fagundez; neque excusantur a mortali, qui eis obediunt. Ita docent Tolet. lib. 5. cap. 13. Lessius lib. 4. cap. 3. d. 14. num. 94. et alii apud Fagundez. Potest autem provocari per se, vel cum alio, quae sunt in confessione exprimenda, ut docet D. Bonavent. Speculo, cap. 3. et alii.

Procurare magnam genitalium spirituum motonem, lethale est; noscitur vero magna, si graviter rationem turbet, ut ait cum Sanch. Bassaeus num. 19. secus ait, ubi levis distillatio, et spirituum commotio procuretur ratione patuitatis materiae cessante, pollutionis periculo, et adducit Sanch. de matr. et Bonacinam: Sed patuitatem materiae non admisi, quaest. 3. disp. 1.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda