Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quis RESTITUERE teneatur.

QUAEDAM regulae traduntur a Doctoribus, ut agnoscatur id, quod quaeritur. Triplici ex capite oritur obligatio restituendi. Primo ratione solius acceptionis rei alienae, etiamsi eam rem forte amplius non habeas. Secundo ratione solius rei alienae, quam apud te habeas, licet eam forte ab eius Domino non acceperis. Tertio ratione utriusque, scilicet acceptionis, et rei. Nomine rei intelligitur res, vel in se ipsa, vel ut manet in aliquo fructu, vel in pretio, vel in effectu, puta emolumento, ex quo ditior factus sis.

PER acceptionem intelligo, non illam quae est gratuita, sed quae facta est in commerciis, puta venditionis, emptionis, etc. supra relatis in disp. priori quaest. 10.

PROBATUR. Is tenetur restituere, qui est vera causa, ut aliquis minus habeat, quam debet, de rebus suis: Talis est is: Ergo. Ita Caietanus verbo Restitutio, Valentia disp. 5. quaest. 6. puncto 3. Tannerus quaest. citata, Caspensis disp. 1. sect. 4. qui eas radices Restitutionis distinguit ex re, ex delicto, et ex contractu, et duas alias, quae ad has reducuntur, addit. Prima est ex legis statuto. Secunda ex voluntate, puta ex testamento. Si enim quis mihi legavit mille aureos, tenetur haeres eos mihi reddere. Ita etiam D. Bonavent. in confessionali, cap. 2. particula 6. et 15. et cap. 3. part. 44. et cap. 4. particula 2. ubi cum aliis Doctoribus sub iniustae acceptionis titulo claudit laesiones, ut incendia, dirutiones, etc. sic et in speculo animae, cap. 2. et de decem praeceptis, 7. et in Diaeta, tit. 3. cap. 6.

CAUSAS acceptionis rei alienae ultra executorem recensent novem communiter cum D. Thom. hic, et D. Bonav. in confessionali, cap. 2. particula 19. his versibus.

Iussio, Consilium, Consensus, Palpo, Recursus, Mutus, Participans, Non obstans, Non manifestans.

Ex his primae sex sunt causae positivae directae; tres postremae indirectae, ut ait Tannerus disput. 6. quaest. 4. dub. 14. num. 392. cum SS. Doctoribus.

IUBENS, seu mandans tacite vel expresse, est vera causa damni; si tamen mandatum revocavit ante damnum, sciente Mandatario, ille non tenetur restituere. Ita communiter apud Bassaeum, V. Restitutio, 5. §. 1.

CONSILIUM dans, vel hortans, rogans, instruens. Is si revocet Consilium, etc. non videtur amplius restitutioni ligatus; etsi alii dicant, non satis esse suadere, sed exigi efficaciter amovere, ut refert Bassaeus §. 2.

Huc reducitur consensum dans, si est causa damni, puta suffragium praestando ad bellum iniustum, et alia iniqua.

PALPO est laudans crimen, movensque, vel irridens, quasi inertem aestimandum, unde ad vindictam velut Bubalus movetur. Vide Lessium lib. II. c. 13. num. 15. Regin. lib. X. num. 85. Petr. Nau. lib. III. cap. 4. num. 37. Azor 3. part. lib. IV. cap. 13. Filliucium tract. 32. num. 64. Sylvium cap. de Palpone, Bassaeum §. 4.

RECURSUS signat Receptorem furis, etc. fovendo, tuendo ad damnum, vel retentionem rei alienae. Sic Cauponarii recipientes pecunias, a filiis familias, vel servis surreptas; Si tamen non recipiant ut furem, sed ut amicum, etc. tunc Caupo non tenetur restituere. Vide Bonacin. de restit. disput. 1. quaest. 2. punct. 2. Filliucium cit. num. 66. et 67. Bassaeum §. 5. Includit hic S. Doctor eos, qui fovent ludos in negotiationibus, meretrices, et lusores, in domibus, ad quas muscipulas evolant adolescentes incauti, expilantes illos, quos furari fecerint, et eo pecunias, resque multas pretiosas afferentes. Hi sanguisugae ebibunt potiorem insontium sanguinis portionem.

PARTICIPANS mox vellicatos iudicat, et quoscunque cooperantes damno inferendo; Si tamen grani metu coageret, dando claves, tenendo scalam, videtur a restitutionis debito immunis, sic videntur et immunes Ergasti Turcarum, ad damna nobis inferenda coacti, sed ad caedes non assentior, eos excusare. Vide Suarez tract. 5. disp. 21. sect. 2.

Hi, qui sunt concause ad idem damnum, puta incendium, tenentur in solidum, l. Ita vulneratus, ff. ad Legem Aquiliam.

MULTI eum solum, ut veram Damni causam, restitutioni esse obnoxium asserunt, sine quo damnum non fuisset. Innoc. cap. sicut dignum, extra de homic. Hostiens. ibi, Altissiodor. lib. IV. tract. de Poenit. cap. de Restit. quaest. 3. Rich. 4. dist. 15. art. 5. quaest. 4. Sylvest. V. Restit. 3. quaest. 6. Adrian. 4. quaest. 4. de Restit. §. De concurrentibus cum fure, Nau. man. cap. 7. num. 20. Caspensis disp. 1. sect. 9. §. 2. Bassaeus V. Restit. 3. num. 3. §. 2. Quia aliter sunt causae inefficaces.

OPPOSITUM censent Caietanus hic, art. 7. Ioan. Medin. quaest. 7. de Restit. Sotus lib. IV. de iustit. quaest. 7. art. 3. Valentia disp. 5. quaest. 6. puncto 3. Ratio est, quia efficaciter operantur. Hoc sensit D. Bonavent. in spec. animae, cap. 2. et Clatius cap. 1. §. Damnificatio. Ideo Restitutioni obligat Advocatum, qui tuetur iniuste Clientem, alioqui adhuc volentem iniuste haereditatem, quam per alios invaderet, si eam aliter non obtineret.

PROBATUR e S. Doctore. Ea est vera causa, qua posita, ponitur effectus, ut ait S. Doctor, et alii. Si enim multi vellent occidere Petrum, nonne si unus solus ipsum occideret, esset reus iniustitiae, etiam si ab aliis foret necandus? Vide Valentiam, et Caietanum.

SEQUUNTUR alii tres, nempe Mutus. Dicitur autem is, qui debuit loqui ad impediendum damnum. Potest autem, ut teneatur vel ex officio, ut Praelatus, vel ex contractu. De quibus infra dubitationes ponam.

SECUNDUS est, Non obstans, cum deberet, ut Princeps, Magistratus, et similes.

TERTIUS Non manifestans damnificantem, cum teneretur, ut testis in iudicio, custodes vinearum, nemorum, etc. De his multa dubia aguntur.

TANNERUS disp. 4. quaest. 6. dub. 2. num. 72. tres exigit conditiones, ut hi teneantur restitutioni. Prima est, ut is teneretur procurare tale bonum, vel malum arcere ex debito Iustitiae Commutativae, aut Distributivae. Secunda est, ut teneretur procurare illi numero, qui damnificatus est, cuius causam agere debuerat. Tertia est, ut deliberate omissa sit talis boni procuratio, vel cum culpa proportionata. Ex hac doctrina innumeri casus resolvuntur. Vide etiam Vasquez prim. 2. disp. 175. Lessium Lib. II. cap. 12. disput. 10. et 18.

AN ERGO is, qui est causa indirecta damni non impediendo, cum possit, et debeat, teneatur ad restitutionem; multi asserunt universaliter. Ita Angelus, et Caietanus summa, verbo Restitutio, Richardus in 4. dist. 15. art. 5. quaest. 4. Valentia quoque loco cit. id probabile censet.

ALII tamen apud Valentiam dicunt, teneri solum, solum, quando potuit, et debuit impedire ex iustitia; puta, quia erat Praetor, etc. Ita videtur D. Bonaventura in speculo, cap. 1. verbo Damnificatio, Sylvester V. Restitutio 3. Adtianus quarto, quaest. de Restitut. Sotus Lib. 4. de Iustitia, quaest. 7. art. 3. Medina quaest. 9. de rebus restitutis. Alensis 4. part. quaest. 86. num 3. art. 4 §. 7. Altissiodor lib. 4. summae, tract. de poenitent. cap. de Restit. et fere Valentia; Bassaeus num. 15. citans Petrum Nauar. lib. 3. cap. 4. numero 130. Lessius lib. 2. cap. 13. dub. 10. Bonacina disput. 1. quaest. 2. punct. 11. Azor 3. part. lib. 4. cap. 17. Fillucius tract. 32. num. 75. Sylvius 2. 2. quaest. 62. art. 4. quaestio 4. et art. 7.

Quid ad custodem portarum nemorum, qui dissimulant asportationes, multi negant apud Dianam part. 2. tract. 5. resol. 54. eos teneri ad damna illata resarcienda.

OCCURRIT alia quaestio: An Confessarius, et alii, quibus ex officio incumbit prohibere iniquas detentiones, teneantur Restitutioni, si omittant admonere, etc. Quo ad Confessarium affirmant Summa Rosella, V. Restitutio 2. §. 5. Summa Angel. V. Restitutio, ultim. §. 5. Nauar. in manuali, cap. 17. num. 22. et alii apud Valentiam disput. 5. quaest. 6. puncto 3. et Bonacinam de restitut. disput. 1. quaest. 2. punct. 11. Eandem sequitur Nungus in addit. ad 3. part. Tom. 2. quaest. 8. art. 4. dub. 5. Zanardus in directoriov confess. part. 2. praecepto 7. cap. 26. dub. 3. Gabriel in 4. dist. 15. quaest. 2. art. 3. Sylvester V. usura, 7. quaestio 2. aliique Neoterici apud Dianam Tom. 1. Tract. 16. resol. 1. Bassaeus num. 8.

CONTRARIA sententia est Bonacinae, et aliorum apud eum, Filliucii tom. 1. tract. 7. cap. 12. quaest. 7. num. 37. Lessii Lib. 2. cap. 10. dub. 6. Malderi 2. 2. tract. 5. cap. 3. dub. 24. Bartholomaei a S. Fausto in spec. confess. disp. 4. quaest. 121. num. 7. AEgid. Coninch. de Sacram. disp. 8. dub. 17. num. 144. Rebellii de oblig. iust. part. 2. lib. 17. quaest. ult. num. 12. et part. 1. Lib. 2. quaest. 14. sect. 8. num. 63. Haec limitat Diana, dummodo Confessarius non suadeat poenitenti, ut non restituat. At una est obligatio iungendi restitutionem, et non dissuadendi. Id vero ita docent etiam Suarez tom. 4. in 3. part. disput. 32. sect. 6. et Rebellius loco citato, Caspensis disp. 5. sect. 9. §. 1. num. 86. Sanchez Lib. 7. Decalogi, cap. 6. Tanner. disp. 4. quaest. 6. num. 75. alios referens, Bassaeus, V. Restit. 3. §. 7. num. 16. Crousers ad cap. 7. Reg. Min. lib. 31.

SENTENTIA D. Bonavent. est, ut video, haec secunda; nam in Confessionali, cap. 4. ubi profitetur docere Confessarios ea, quae tenentur facere, et quas poenas incurrant omittendo, ait: Attendendum igitur, quod cum sint tria genera poenitentium, primis nulla potest iniungi poenitentia utilis ad salutem. Horum autem sunt sex genera. Primi raptores, Secundi usurarii, Tertii incendiarii, Quarti fures, Quinti Simoniaci, Sexti dolosi circumventores, ut sunt perversi Iudices, advocati iniqui, testes falsi, negotiatores fraudulenti, et alii huiusmodi, quibus omnibus non potest alia iniungi poenitentia, nisi illa Evangelica, Matth. 18. Redde quod debes, et illa Apostolica, Rom. 13. Reddite omnibus debita. Et illud Ecclesiastici 4. Redde debitum tuum. Quod si hanc acceptare noluerit confitens, nulla alia iniungi potest, quae valeat ad salutem; quia, ut dicit Augustinus epist. 54. ad Macedonium 14. quaest. 6. Si res aliena, propter quam peccatum est, possit reddi, et non redditur, poenitentia non agitur; non remittitur peccatum, nisi restituatur ablatum. Reliquos vero postea recenset mox part. 7. Damnat quidem confessarios, debitum omittentes; Nil autem de Restitutione illis imponit.

PROBATUR, quia Restitutionis obligatio oritur ex sola Iustitiae virtute; At Confessarius non ex iustitia propria, sed e religione, tenetur admonere.

Ex allatis supra conditionibus habentur aliae decisiones. Prima est, non teneri pecuniariam mulctam, iudici debitam, solvere ante sententiam, Reum, iniuste crimen in iudicio negantem. Ita Tanner. num. 76. cum Adriano quodlib. 6. Nauar. manuali, cap. 18. num. 49. Couarv. in Epitome 124. part. 2. cap. 6. §. 8. num. 10. Azor. Lib. 5. cap. 8. quaestio 5. Vasquez prim. 2. disput. 175. cap. 5. contra Sotum Lib. 4. quaest. 6. art. 6. Molina Tract. primo, tract. 2. disp. 95. Idem videtur de testibus, si falsum testentur. Sic Tanner. cum Sà V. Restitutio, et Azor. loco citato. Ratio est, quia non tenentur ex iustitia procurare bonum Iudicis, seu Fisci; Neque Fiscus aliquod ius ex Iustitia commutativa acquisivit ad pecunias, ante sententiam.

COLLIGITUR secundo, tam Reum, quam testes, iniuste veritatem negantes, teneri restituere parti damnificatae expensas, et alia damna, illata ob negatam veritatem. Sic ex communi docet Carbo quaest. 31. Sà loco citato, Sotus Lib. 4. quaest. 7. art. 3. Medina Cod. de restit. quaest. 9. Tanner. num. 77. Tenebantur enim ex iustitia, non damnificare partem innocentem: excusari tamen possunt, si gravia sibi e confessione damna immineant. Ita Tanner. cum Lessio, et Sà. Probabile imo censent, Molina nunquam teneri, disput. 83. Sylvester V. Testis, Lessius Lib. 2. cap. 30. dub. 8. Vasquez loquens de Reo supra cap. 2. Tanner. num. 79. Quia non ita liquido constat, hos ex iustitia ad id teneri.

COLLIGITUR tertio, Iudicem, in proferenda sententia negligentem, teneri restituere damna Reipublicae, et partibus, sed etiam mulctam, quam Fisco soluisset Rei, si rite processisset. Quod pariter de Fisco asserunt Sylvester V. Poena, quaest. 28. Salon art. 7. controv. 5. Carbo quaest. 31. qui dicit, esse communem sententiam, et quo ad Fiscalem consentit Vasquez. Ratio est, quia e iustitia ad id ex officio isti tenentur.

CONTRARIUM tamen, quod ad Iudicem de poena pecuniaria, Fisco soluenda, censent Azor. loco cit. ad 4. Sà V. Restitutio; Vasquez loco cit. Lessius Lib. 2. cap. 3. dub. 10. quod ad Fiscalem, quos sequuntur alii apud Salonium.

COLLIGITUR quarto, Telonarios teneri ad restitutionem neglecti vectigalis iusti; secus dic de mulcta pecuniaria, ad Fiscum perventura, si eam procurare negligant. Idem Dic cum Bassaeo de Custodibus rerum, et fructuum, e quibus datur aliquid Principi.

COLLIGITUR quinto, Custodes Sylvarum, Fluminum, etc. non teneri solvere mulctam, quae ad Fiscum pervenisset, si transgressores ad Magistratum detulissent. Ita Sylvester V. Restit. 3. quaest. 5. §. 7. Bassaeus num. 17. Lessius lib. 2. cap. 13. dub. 10. Tanner. num. 83. contra Cathonem, et Salonium. Ratio est, quia illorum officium ex iustitia non respicit bonum Fisci, sed securitatem, et defensionem boni publici. Excipe tributa, ut dixi, hinc excerpta.

An ille, qui ter, vel quater promisit restituere, et non restituit, sit absolvendus ante restitutionem.

Respondetur cum D. Bonavent. loco cit. quem sequitur Fagundez in septimum praeceptum Decalogi, cap. 14. num 17. si debitum sit publicum, quale respicitur in usurariis, et raptoribus Ecclesiarum, nunquam esse absolvendum, neque prima vice, antequam solvant, et dent cautionem; idque propter scandalum populi.

Apponit vero S. Doctor cap. 3. particula 54. Decretum Eugenii III. contra raptores Ecclesiarum, et habetur extra de raptoribus, ubi id decernit, dicens:

Statuimus, ut quicumque ex his, qui violenter surrexerint in rapinam, sive in Ecclesiarum violatione manifeste deprehensus fuerit, nisi prius ablata restituit si poterit; vel emendandi firmam, et plenam fecerit securitatem, poenitentiae beneficium ei penitus denegetur. Si vero usque ad obitum in contumacia sua duraverit, et in extremis positus, remedium poenitentiae humiliter postulaverit, si emendationem, vel emendandi securitatem praestiterit, ei poenitentia, et Ecclesiastica sepultura concedatur. Qui autem in sanitate obstinata mente non poenituerit; vel emendaverit; et in morte securitatem praestare nequiverit, solemnitas poenitentiae parum prodesse videtur, sicut credimus, sed de peccato contrito viaticum non denegetur, ita tamen, ut nullus clericorum sepulturae illius intersit, nec eius eleemosynam recipere praesumat. Quod si quis presbyterorum, vel clericorum contra haec in vita, vel in morte poenitentias dare, aut sepulturae interesse, vel eorum eleemosynas accipere attentaverint, seu huiusmodi rapinae participes inventi fuerint; ordinis sui damnum irrecuperabiliter patiantur, et Ecclesiastico beneficio careant. Haec Canon.

Advertit autem S. Doctor ex Raymundo, hanc decretalem esse localem; nec poenitenti suffragia publica sunt neganda; eius tamen haeredes, ad quos bona eius pervenerint, sunt ad satisfactionem compellendi, extra de sepulturis, §. Parum prodesse, appa quantum ad poenam temporalem.

Deinde, si Excommunicatio imposita sit non solventi, ut dicitur imponendo in Tridentino, sess. 25. cap. 22. non solventi Decimas, nec primo absolvendus est, nisi solvat, et si non potest, cautionem praebeat securitatis.

Addit tertio, quod in casibus ordinarii ille, qui ter non exequutus est promissum, censetur ludere; possit tamen esse aliqua circumstantia personae, loci, etc. ut Confessario, cui necessaria est prudentia, videri possit absolvendus. Ita etiam Sayrus in clav. reg. lib. 10. tract. 5. cap. 5. num. 26. et alii apud eum.

Ex dictis habes, etiam eum, qui in vita non vult restituere, sed reservat ad mortem id committere haeredibus, non esse absolvendum. Ita S. Doctor loco citato, et D. Thom. quaest. 62. art. ultim. Toletanus in summa, lib. 5. cap. 24. Navarrus Lib. 4. de restitut. cap. 12. num. 72. Sotus lib. 4. de Iustitia, quaest. 7. art. 4. Sylvester V. restitut. 5. num. 7. et alii, quibus subscribit Fagundez loco citato, num. 19.

Ratio. Fagundez est D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. §. 4 et in Confessionali, voce adductus, quia qui iniuste retinet, semper est in actu ad solvendum debitor, et iniquus, si non solvit.

In nullo autem casu, si monere omittat Confessarius, tenetur ad restitutionem.

Dices enim Nungo: tenetur ex iustitia admonere poenitentem: Ergo id omittens, peccat contra iustitiam.

Respondet Diana, teneri ex Iustitia, Sacramento poenitentiae debita a religione, quae respicit poenitentem in ordine ad spiritualem salutem, in qua deficit quidem omittens confessarius monere, sed non deest in aliqua obligatione iustitiae, quae respicit temporale bonum creditoris; Subscribit Valentia disput. 5. quaest. 6. puncto 3. Tannerus quaest. cit. Fateor in reliquis, ubi est obligatio propria iustitiae, inveniri debitum restitutionis, puta in Praetore, Gubernatore, in Custodibus vinculum, etc.

Ex secundo capite, nempe rei alienae, oritur restitutionis obligatio.

Advertunt autem Valentia loco citato, et Cassensis disput. 1. sect. 4. tem, sive etiam bona fide possessam, cum agnoscitur aliena, ad restitutionem teneri; nemo enim alterius iactura ditior fieri debet ex regula 48 in 6. Lege Nam hoc natura, ff. de conditione indeb.

Statuitur autem haec regula generalis a Doctoribus: Quam diu durat res in propria specie, et substantia, debet ea restitui; si vero consumpta sit, restitui debet id in quo locupletior es factus, vel rem tuam servasti, puta cibos, vestes, etc.

Dubitant vero: An qui bona fide a fure emit rem furatam, et eandem alii revendidit; huic emptori teneatur reddere pretium; Et negative respondent Lessius Lib. 2. cap. 14. dub. 5. Rebellius part. 1. lib. 2. quaest. 3. Cassensis loco cit. num. 31. Caietanus V. Restitutio. Navar. in manuali, cap. 17. num. 7.

Opposita sententia est Valentiae puncto 3. Soti lib. 4. de Iustitia, quaest. 7. art. 2. talem teneri restituere tertio emptori pretium, in casu quidem, quo emptor sciat, aut cognitivus videatur, rem esse alienam. Nam si non videatur id sciturus, neque compareat, non est opus illi quidquam restituere, cum nullum ei immineat alioqui damnum.

Mihi ad mentem D. Bonaventurae in speculo animae, cap. 2. videtur magis prior opinio; nam solas emptiones, et venditiones malae fidei videtur cogere ad restitutionem; sed manet apud furem obligatio.

Ratio est, quia pretium, quod solum videtur Restitutioni obnoxium, non est commutatum cum re formaliter, sed cum pretio, a me dato illi primo, a quo emi, atque adeo obligatio adhuc remanet apud primum venditorem.

ADDO vero cum D. Bonavent. loco citato, Caspensi, num. 61. et aliis, rem debere esse gravem, ut restitutionem exigat. Sanchez lib. 2. cap. 23. num. 160. Azor 3. part. lib. 4. cap. 8. Filliucius tract. 32. num. 31. Lessius lib. 2. cap. 7. num. 24. Sylvius quaest. 62. art. 4.

POTEST vero oriri debitum restitutionis ex re, accepta contractu, seu acceptione iusta rei, quae debetur alteri, et ideo in his magis videtur oriri ex re ipsa; similiter ex re, et iniusta acceptione, veluti cum res adhuc est apud furem, in quo est maior obligatio; nam in his casibus acceptionis iniquae, ex quibus non transfertur dominium, sicuti in furto, rapina, etc. semper est detentor in mora, et peccat mortaliter detinendo, licet poeniteat accepisse; si tamen adsit restituendi possibilitas, atque opportunitas. Unde S. Augustinus epistola 54. Non dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum. In his autem, in quibus dominium transit in accipientem, sicut in venditione, mutuo, etc. non est quis in mora, nisi secundum conditiones appositas, ut disserit S. Bonavent. loco cit. speculi.

SUNT quidem et contractus, in quibus non transfertur dominium, ut Commodatio, Precarium, Locatum, Depositum, et Pignus, ut dixi disputatione praeced. quaestione 10.

Oportet scire, e contractibus aliquos referri in utilitatem solius accipientis, ut mutuum, donatio, commendatum, et precarium. Alii respiciunt utilitatem solius dantis, ut depositum, et mandatum. Alii respiciunt utriusque contrahentis utilitatem, ut venditio, locatio, et pignus similiter, et depositum, quando aliqua merces datur ratione custodiae.

QUAERITUR autem; quando tenetur aliquis ad restitutionem ex contractu pereunte re; potest autem perire res, vel casu, vel dolo, vel negligentia.

CERTUM est primo, ex nullo iure oriri obligationem e contractu restituendi, quando res solo casu fortuito perit (nisi in contractu id includatur:) sic enim Iure Canonico cap. ultimo de commodato, et cap. 2. de deposito, et in Iure Ciuili L. 27. ff. de reg. iuris; et Leg. 18. ff. commodati, et Leg. 22. Cod. de negotiis gestis. Ratio est, quia, si aliter non explicetur in contractu, tenentur contrahentes solum ad id, quod est in eorum potestate, quales non sunt casus fortuiti. Posse tamen includi in contractibus afferunt Iura allegata. Similiter ex alio capite potest haec oriri obligatio, quando, v. g. aliquis fuit in mora restitutionis, vel usu illicito, puta, si argentum commodatum portet in navim, ad coenandum in Lacu, et ob eas causas pereat.

CERTUM est etiam, si res pereat ex dolo, aut lata, seu gravi culpa, teneri ad restitutionem: Patet ex Iure Canonico, et Ciuili allatis.

SIMILITER quando contractus libere revocari potest ab illo, qui libere suam rem alteri tradit, tunc qui rem alienam habet, tenetur ad restitutionem solum in dolo, et lata culpa, quae est gravis. Probatur ex Lege 23. ff. de reg. Iuris, ubi Iurisconsultus ait: Contractus quidam dolum tantum recipiunt, scilicet Depositum, et Precarium.

QUANDO vero contractus non potest revocari, si respicit utilitatem utriusque contrahentis, accipientem obligat de culpa gravi, et levi; si autem sit in utilitatem solius accipientis, obligat eum, etiam de culpa levissima. Probatur ex cap. 1. de commodo, et Iur. ciuil. Leg. 5. et 18. ff. commodati, et Leg. 1. ff. de obligationibus.