Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quid sit Mvtuvm, et Usvra, et cur haec sint peccatum.

Mutuum dicitur ab eo, quod ex meo tuum fit, l. Mutuum, ff. si certum petatur. Et sic definitur: Mutuum est traditio rei, quoad dominium, qua statim fiat accipientis, cum obligatione reddendae aliam futuro tempore eiusdem rationis.

Colligitur ex D. Bonavent. in 6. Lucae ad ea verba: Et si mutuum dederitis. Eam habent Caspens. tract. 19. disp. 3. Bassaeus v. mutuum, et caeteri ex l. 1. 2. ff. si certum petatur.

Differt autem a Commodato: In hoc enim solus traditur usus rei commodatae, non dominium, ut habetur Institut. Quibus modis re contrahitur obligatio. Unde si res mutuata pereat, ipsi perit mutuatario: At res commodata, si pereat citra culpam commodatarii, perit commodanti.

Deinde in commodo redditur eadem res, puta idem equus, etc. At in mutuo redditur alia, puta aliud triticum, etc. eiusdem pretii, eiusdem rationis, et qualitatis. Quo pacto differt a venditione, permutatione, et aliis contractibus, in quibus non redditur res eiusdem qualitatis, et rationis, sed res omnino diversa, ut pecunia pro tritico. Haec differentia est graviter notanda, quia ubi non est aliquod mutuum, Usura subsistere non potest.

Usura dicitur ab usu aeris, ut ait S. Doctor in speculo animae, cap. 2. §. tertium fructus principalis iniustitiae, etc. sunt enim quaedam res, quarum usus est rei consumptio, et quarum dominium in accipientem transfertur, ut pecunia, et bladum, et vinum. Unde qui talium usum vendit, usurarius dicitur, et habet rationem mortalis peccati contra iustitiam, quia vendit aliis quod suum non est, cum sit translatum dominium.

Sic autem usura definitur a S. Doctore in explicatione terminorum Theologiae: Est avaritia acquirens aliquid ex mutuo, praeter sortem. Hanc definitionem sequuntur communiter, ut videre est in Valentia disp. 5. quaest. 21. puncto 1. Accipitur autem haec a Theologis, et Iuristis pro actione ipsa, quae dicitur peccatum Usurae.

Solet vero accipi vocabulum Usurae etiam pro obiecto proprio ipsius mutationis usurariae, et sic usura nil aliud est, quam lucrum illud, quod quis supra sortem in usu recipit, pro usu scilicet pecuniae, quam mutuo dat. Quod lucrum vocatur etiam Foenus a foetura, quia, ut ait Aristoteles, primo Politic. cap. 7. in foenore nummus nummum parit, et hoc sensu solet dici usura restituenda. Vide Valentiam supra, Molinam tract. 2. disput. 303.

Igitur Usura est lucrum proveniens ex contractu, qui dicitur mutuum, non aliunde, neque alio titulo, sed causa mutui. Dicitur autem Mutuans, qui mutuum dat; qui vero recipit, Mutuatarius: Res vero mutuo data, dicitur Sors, quo sensu accipitur 14. quaest. 3. cap. Plerique, et alibi saepe in iure Canonico; quod nomen derivatur ex contractu Societatis, in quo unusquisque sociorum sortem suam, sive partem immittit, eamque tempore partitionis extrahit, et deinde accipit partem lucri, quae ultra sortem ad ipsum attinet: Solet etiam dici Sors Capitale, aut Principale; lucrum vero seu accessus ultra sortem, dicitur Usura, si accedat vi mutui, ut notat Caspensis tract. 19. disput. 3. sect. 1. num. 4. Bassaeus V. Usura.

Dividitur autem Usura communiter a Doctoribus post D. Bonavent. loco cit. speculi, in Realem et Mentalem, seu Exteriorem, et Interiorem (appellant alii conventionalem et non conventionalem.) Usura realis, seu conventionalis est ea, in qua intercedit pactum aliquod, seu conventio de lucro ultra Sortem ratione mutui. Hoc autem pactum est duplex; aliud expressum; aliud tacitum, sive implicitum.

Expressum est, quando mutuans verbis expressis convenit cum mutuatario, ut det sibi aliquid ultra sortem, et hoc pacto illi mutuat.

Tacitum vero, quando fit conventio, non verbis expressis, sed tectis, et palliatis, quibus innuit, se velle aliquid ultra sortem suam, ut si dicat: Ego tibi mutuabo centum, sed nosti consuetudinem. Aut: Ego confido tibi pecuniam meam non reversuram ad me vacuam. Vel novi, te virum esse gratum, etc. et mutuatarius tacet, vel innuit se consentire.

Usura mentalis est, quando nullo intercedente pacto, neque explicito, neque implicito de reddendo aliquid ultra sortem, quis ea mente, et intentione mutuat, ut lucrum recipiat ex mutuo, non ex gratitudine mutuatarii, seu liberalitate, sed timore, ne alia via ei mutuum denegetur, quam tamen intentionem non explicat, et dicitur in spe. De qua usura intelligitur textus in cap. consuluit, de usuris, ubi consultus ponit: An in iudicio animae censendus sit usurarius, qui cessante omni conventione mutuum dat eo animo, ut inde lucrum accipiat. Et respondet, in foro animae censendum esse usurarium, et cogendum ad restitutionem.

Alii dividunt usuram in apertam, et palliatam: Aperta est, quando mutuum est formale, et intenditur lucrum ex illo, sive intercedat pactum expressum, sive tacitum. Quando vero mutuum non est formale, sed solum virtuale latens sub alia specie contractus, lucrum intentum dicitur usura palliata, sicut evenit, cum quis vendit rem carius ex dilata solutione pretii, ut ait S. Doctor. His positis.

Assero primo, Usuram esse peccatum vetitum iure naturali, divino, et humano. Ita cum D. Thom. quaest. 78. art. 1. S. Bonavent. locis citandis, est communis Theologorum consensus, ut referunt Valentia quaest. 21. puncto 1. Molina Tract. 2. disp. 304. Tanner. disp. 4. quaest. 7. num. 75. cont. Molinaeum, tract. de commerc.

Quod sit contra ius naturae, probatur a D. Bonavent. loco cit. speculi, et ad 6. Lucae adductum, quia est contra Iustitiam Commutativam, ad quam pertinet constituere aequale inter datum, et acceptum: Iniustitia autem vetita est iure naturae. Antecedens probatur, quia contra iustitiam commutativam est in quocumque contractu plus exigere, quam detur; sed is, qui pro mutuo accipit lucrum, plus exigit, quam res valeat: Ergo. Probatur assumptum a S. Doctore, quia mutuata pecunia propter accommodationem non deterioratur: Ergo non debet aliquid secundum iustitiam commutativam ultra se ipsam. Deinde, quia pecunia illa ex se nil fructificat, sed tota ratio fructificationis est ex industria utentis. Cur ergo amplius debetur? Tandem potius devastat, et consumit, absque eo quod praebeat ex se aliquid refarciens.

Praeterea transit rei mutuatae dominium in mutuatarium. Igitur mutuans exigit lucrum ex re non sua. Tandem, quia mutuatarius suscipit totum rei periculum; commodum autem mutuanti cedit, ex quibus etiam deducit novam illationem S. Doctor, plus diligi nummum, quam proximum.

Aliam rationem affert S. Doctor loco cit. speculi, qua nititur D. Thomas. Iure naturae vetitum est idem bis vendere, aut vendere id, quod non est, aut pro eo, quod non est, suum; exigere fructum; qui autem accipit lucrum ex mutuo, idem bis vendit, quia accipit aequale forti, et ulterius lucrum; aut vendit quod non est, si accipiat lucrum pro usu, cum talis usus non distinguatur a Dominio, neque detur sine illo. Hac ratione utitur etiam Scotus 4. distinct. 15. quaestione 2. Cui ridicule respondet Molinaeus, posse me etiam accipere pro eo, quod non est meum, sed alterius, si id mihi debeatur. At quomodo probas illud mihi deberi cum lucro, o stolidum caput!

QUOD vero prohibita sit Usura iure positivo divino, probatur a S. Doctore locis allegatis ex multis Scripturis novi, et veteris testamenti.

Psal. 14. Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in loco sancto tuo? Qui pecuniam suam non dedit ad usuram. Quem locum ponderantes Patres Concilii Nicaeni, can. 18. sic referunt: Multi clerici turpia lucra sectantes obliti sunt Divini praecepti, quo dicitur: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et eodem modo intellectus est hic locus in Concilio Romano Martini Papae, et refertur 14. quaest. 4. C. si quis oblitus. Idem prohibetur Exodi 22. Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi, qui habitat tecum, non urgebis eum, quasi exactor, nec usuris opprimes. Id ipsum probat S. Doctor ad Psal. 71. illis verbis: Ex usuris, et iniquitate redimet animas eorum.

Sic Ezech. 18. sententiam mortis pronunciat in usurarium, dicens: Non vivet, cum universa haec detestanda fecerit, morte morietur.

PROVERBIORUM 28. Qui coacervat divitias usuris, et foenore liberali in pauperes congregat eas, etc. oratio eius erit execrabilis.

URGET praecipue illud Lucae 6. Peccatores peccatoribus foenerantur. Mutuum date, nihil inde sperantes. Quo testimonio id probat Urbanus III. in C. Consuluit, extra de usuris. Et Concilium Lateranense sub Leone X. sess. 10. non longe ab initio, ubi summus Pontifex, sacro approbante Concilio, ita dicit: Dominus noster, Luca Evangelista attestante, aperto nos praecepto obstrinxit, ne ex dato mutuo quidquam ultra sortem sperare debeamus.

ID ipsum e praefatis scripturis graviter asseverant SS. PP.

BASILIUS in Psalmo 14. perpendens illud: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, ait: An ignoras quod maior tibi peccatorum urget acervus, quam sit accessus opum, quem ex usuris venaris.

S. GREGORIUS Nyssenus, homil. 4. in Ecclesiasten: Foenus qui aliud latrocinium, et parricidium nominaverit; non procul ab eo, quod decet, aberraverit.

S. AUGUST. in Psal. 36. Nolite sitis foeneratores, et ideo nolo, quia Deus non vult. Unde apparet Deum hoc nolle? Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, Psalm. 14. Et quam detestabile sit, quam odiosum, quam execrandum; puto, quia et ipsi foeneratores noverunt.

S. HIERONYMUS in Psalm. 54. ad id: Non defecit de plateis eius usura, et dolus, ait: Omnia, quae in lege prohibita sunt, ad augendi peccati cumulum excreverunt. In lege eius usura recipi prohibentur. Usura est plus accipere, quam dare.

QUOD etiam Iure humano sit vetita Usura, probatur a D. Bonavent. in Confessionali, cap. 5. particula 54. ex toto titulo de usuris, quod patet etiam 14. quaest. 4. et 47. dist. per multa capita, ubi gravibus sub poenis prohibentur, et ultimo privantur Ecclesiastica sepultura. Vide Sylvestrum, verb. Usura, 1. §. 9.

IURE etiam civili prohibentur usurae; nam Authent. de Eccles. tit. in princip. iubentur servare decreta Concilii Nicaeni, in quo usurae prohibitae fuerunt canone 18. et refertur in C. Quoniam 47. distinct. et in Leg. cunctos populos, Cod. de Sum. Trin. et fide Catholica, iubet Iustinianus omnes sibi subiectos sequi fidem Romanae Ecclesiae, et obedientiam praestare, cuius authoritate constat in praedictis decretis, usuram esse prohibitam. Hoc argumento utitur Glossa in Cap. Quid dicam, 14. quaestione 4.

HAEC audiant, qui usuras non esse peccatum aiunt; hi enim tanquam haeretici damnantur in Clementina unica, de usuris in C. Vien. sub Clemente V. Pereant igitur Albanenses, et Schismatici Graeci, qui hoc negarunt. Abeat Carolus Molinaeus qui stulte in Tract. de Commerciis, et usuris aliquas usuras admittit, et nonnullas insulsas erigit obiectionculas ad doctrinam adeo lumine naturae claram obscurandam, quam etiam Aristoteles 1. Politic. cap. 6. et 7. et 4. Eth. cap. 1. et Cato apud Ciceronem l. 2. de offic. et alii solo naturae crepusculo perceperunt, eam contra naturam esse confitentes, adeo ut sapientissimus Cato eam vocaverit hominum occisionem, cui alludit Ausonius Eydil. 15. canens:

— Turpia lucra Foenoris, et velox inopes usura trucidat.

OBIICIES primo Deuter. 23. Non foeneraberis fratri tuo, sed alieno. Cum ergo concedat dare usuram alienis, idest, gentibus, non videtur vetita iure naturae.

RESPONDENT Conradus quaest. 24. de contract. Medina quaestione 2. de usura, Caspens. numero 11. id concessum, quia iam Deus rerum spectantium ad eas gentes transtulerat dominium in Hebraeos. Itaque, sicuti concessit ipsis auferre thesauros AEgyptiorum, ita et foenerari inite, et capitale Chananaeorum in eos transtulerat, ut possent illud exigere. Subscribit Conarruv. 3. variar. cap. 1. et sumitur ex Divo Ambrosio lib. de Tobia, capite 15.

RESPONDENT D. Bonavent. ad 6. Lucae allegatum, D. Thom. quaestione 78. art. 1. Alens. 3. p. quaest. 36. membr. 4. Sotus lib. 6. de Iust. quaestione 1. art. 1. et Valentia, peccasse Iudaeos sic foenerando, id tamen permissum impune ob eorum pervicaciam; sicuti etiam, libellus repudii, et hanc eorum culpam eluendam a Messia venturo canit Psaltes 71. Ex usuris, et iniquitate redimet animas eorum. Arridet textus Hebraeus ex Pagnino, ubi seclusiva particula (sed) non reperitur: Non foeneraberis fratri tuo usura pecuniae, usura cibi, usura omnis rei, qua foenerabitur extraneo תַּשִּׁ֔יךְ (Verbi quod) foenerabitur; ubi graviter videtur carpere Iudaeos, dicendo: Absit a te, nec nominetur in vobis Usura, quam adeo pervicaciter cum gentibus exercetis. Eam igitur permisit ad maius malum vitandum, ut ait Sanctus Doctor.

OBIICIES secundo illud Lucae 6. Mutuum date, nihil inde sperantes. Hoc autem est merum consilium, ut colligitur ex illis verbis praeeuntibus: Si benefeceritis his, qui vobis benefaciunt, quae vobis est gratia? Idem colligitur ex verbis sequentibus: Et erit merces vestra multa. Ita Sotus lib. 6. de Iustitia, quaest. 1. art. 1.

RESPONDET S. Doct. quem sequuntur Couar. l. 3. var. cap. 1. num. 5. Nauar. in Manuali, cap. 17. num. 107. et Valentia, Imo Urbanus III. in C. consuluit, extra de Usuris. Leo X. in Concil. Later. sess. 10. id definitum, ut notat Medina quaest. 2. de Usura, ibi esse praeceptum prohibens usuram; alioqui Usuram utriusque paginae testamento prohibitam non satis certo asseveraret Alexander III. in Concilio Later. quod refertur cap. Quia extra, de usuris, neque solide diceret cap. super eo, eodem titulo: Usuram utrumque Testamentum detestari. Nullus enim fere alius est locus in novo testamento usuras carpens. Adde et Poenitentiale Romanum longe Alexand. III. antiquius, ubi legitur. Si quis usuras accipit, rapinam facit, ideoque quicumque illam exegerit, poenitentiam aget annis 3. uno in pane, scilicet et aqua.

NEQUE satisfacit Sotus dicens, eatenus utrumque Testamentum usuras prohibere, quatenus prohibet furtum. Contra enim est; nam allegati Pontifices probant ex eo textu specialiter vetitam usuram. Idem interpretantur Patres allati, et Beda ad cap. 6. Lucae.

OPTIME autem hoc probat S. Doctor, et post eum Valentia; nam praemiserat praecepta naturalia in genere: Prout vultis faciant vobis homines, et vos facite illis similiter; mox vero subdit praecepta singularia naturalia benefaciendi in necessitate, non solum amicis, sed alienis etiam, et inimicis, et apponit etiam praeceptum prohibens usuram, quae est contra naturale praeceptum, non faciendi alteri, quod tibi non vis fieri. Praeterea satis mihi, superque est Ecclesiae declaratio, quae est columna, et firmamentum veritatis. Quam si non recipit damnatus Molinaeus, recipiunt saltem boni Catholici. Haec autem declaratio, ultra loca assignata, liquido habetur in Concilio Carthag. IV. can. 67. Concilio Calchitensi in Anglia cap. 17. Concilio Parisiensi anno 819. Meldensi anno 845. can. 55. capitulari Aquisgranensi cap. 5. Concilio Crolseiano anno 909. etc.