Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae.

QUONIAM ignoramus quid nobis sit petendum, ut dicitur Rom. 8. Spiritus sanctus postulat pro nobis idest, postulare docet. Et Christus Matth. 6. et Lucae 11. Orationem auream edocuit, in qua sunt omnes Thesauri Paradisi, ut dixi supra quaest. 3. Ideo in ea explicanda distenti sunt praecipui Patres, Tertullianus lib. de oratione, Cyprianus de oratione Dominica, Cyrillus Hierosolymit. Catech. 5. Chrysost. homil. de oratione Dominica, Nyssenus homiliis quinque, Ambrosius l. 5. de Sacramentis, cap. 4. August. l. 2. de sermone Domini in monte, cap. 5. Cassianus collat. 2. cap. 18. et seqq. Chrysolog. serm. 67. et Interpretes Matthaei cap. sexto.

UBERIUS autem caeteris hanc mandit, ruminat, et degustat Seraphinus noster 5. p. Breuil. cap. ult. 3. p. Centil. sect. 46. et in cap. 3. Regulae, ubi Laicis imponitur: et 3. p. Stimuli Diuini amoris, cap. 17. et in cap. 6. Euangely S. Matthaei. Vide et Suar. de orat. Fill. t. 2. cap. 2. Less. l. 2. cap. 37. Azor. p. 1. l. 9. cap. 34. Bict. quaest. 4.

ALIQUAS vero seiunctim petitiones exponit, ut in 4. dist. 17. p. 2. dubiis litt. in Pharetra, l. 2. capite 45.

PRAELIBAT autem S. Doctor, orationem hanc triplici ex capite omnium esse praestantissimam. Primo ex authore Christo, qui eam contexuit. Secundo ex breuitate, ut citius dicatur, et firmius teneatur. Tertio ex foecunditate, quia breuibus omnia comprehendit, quae sunt desideranda, ac postulanda.

CUM igitur haec diuina oratio postulationes contineat omnes, consequenter omnia mala petit amouenda, et omnia bona donanda, et haec septem petitionibus. Distinguit autem mala in poenam, et culpam. Rursus omnia in praeterita, praesentia, et futura.

MALA quidem culpae in septem vitia capitalia diuidit, superbiam, Auaritiam, Luxuriam, Inuidiam, Gulam, et Acediam. Rursus mala nonnulla sunt, quae et ad poenam, et ad culpam reducuntur, ut tentationes; nam tentatio ad probationem, seu ipsa passio tentationis poena est; at casus, et inductio in tentationem est culpae. Et de his omnibus liberationem aurea haec oratio postulat.

RURSUS, quia septem sunt virtutes praecipuae, tres Theologicae, et quatuor Cardinales. Septem sunt etiam dona Sancti Spiritus, quibus in virtutibus firmamur, Donum scil. Sapientiae; Intellectus, Confilii, Scientiae, Pietatis, Fortitudinis, et Timoris Domini.

SEPTEM etiam sunt Beatitudines: Regnum caelorum, Possessio terrae, Consolatio; Saturitas, Misericordiae consecutio, Visio Dei, et Filiatio Dei.

PRIMO quidem septem dotes praecipuas, vitiis septem opponit, nempe, paupertatem spiritus superbiae: Mansuetudinem Iracundiae: Luctum compassionis contra livorem Invidiae: Sitim Iustitiae contra Acediam: Misericordiam contra Avaritiam: Munditiam cordis contta Gulam, et Pacem contra Luxuriam, seu commutatis his duobus ultimis, munditiam contra immunditiam Luxuriae, et Pacem contra Gulam insatiabilem.

PORRO virtutes septem praecipuas possumus etiam septem vitiis opponere: Fides, a qua captivatur intellectus in obsequium Christi, opponitur superbiae. Spes, qua iacitur omnis cogitatus in Domino, Avaritiae: Charitas Invidiae: Prudentia Irae praecipiti: Iustitia, qua redditur Deo debitum obsequium, et proximo ius, Acediae: Fortitudo labili Luxuriae, et Temperantia Gulae: Haec omnia septenaria in septem petitionibus comprehensa considerat S. Doctor, ut mox dicemus.

PRAEMITTIT autem exordium, narrationi necessarium: Pater noster. Nomen autem dulce, nomenque confidentiae praemisit. Non dicitur Domine; sed Pater, quia non ut servos timore compulsos, sed ut filios allicit amore ad sinum Patris; hac enim differentia postulant servus, et filius. Ideo Malach. 1. Si ego Pater sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi timor? Invocatur enim Pater Deus, quia Pater est, qui genuit filium, nempe sibi similem. Deus autem nos in creatione ad sui imaginem condidit. Ideo ex creatione titulum Patris obtinet. Deuter. 32. Numquid non ipse est Pater tuus, qui fecit, et creavit te. Deinde per adoptionem gratiae fecit filios Deiformes, Matth. 5. Estote perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est.

PRIMO igitur Pater aeterne est genitor filii per naturam, ut ipse Christus ait: Matth. 11. Ioan. 1. et sequentibus. Ad exhibendam igitur eximiam confidentiam, quae sane ad orationem est necessaria, docet nos ita invocare: Pater noster, Qui es in caelis. Hinc augetur fiducia, dum amantissimum Patrem, potentissimum ad omnia agnoscimus, quippe qui Rex est caeli, et in Throno maiestatis omnibus imperat; et : Omnia quaecumque voluit fecit in caelo, et in terra, ut exponit S. Doctor cum SS. Cypriano loc. cit. Nysseno homil. 2. de hac oratione, et aliis. Dicitur etiam in caelis spiritualibus, idest, sanctis habitare, ut exponit S. Doctor hic ad cap. 6. Matth. cum SS. Ambrosio lib. 5. de sacr. cap. 4. et Augustino lib. 2. de serm. Domini in monte, cap. 9. Sancti autem (ait S. Doctor) dicuntur caeli quadrupliciter. Primo ob vitae sublimitatem, dicente Paulo, Philip. 3. Nostra conversatio in caelis est. Secundo propter bonorum operum claritatem, Philip. 2. Inter quos lucetis, sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes, et Matth. 4. Luceat lux vestra coram hominibus, etc. Tertio propter firmitatem in propositis, Psalm. 32. Verbo Domini caeli firmati sunt. Quarto ob sedem Dei, in eis quiescentis per gratiam. Isa. 66. Caelum mihi sedes est. Hunc igitur Patrem caelestem, etiam invocamus, ut recordemur petenda ab eo primo caelestia, iuxta id: Quaerite primo regnum Dei.

TERMINATO exordio, sequitur enarratio necessitatum, et postulatio donorum: postulatio autem fit, ut removeantur mala, et concedantur bona. Primo petit cognitionem Primi Veri: Secundo assecutionem Ardui: Tertio Boni consecutionem.

PRIMA: Sanctificetur nomen tuum; Quia enim finis est primus in intentione, ideo his duabus primis petitionibus postulantur ea, quae finem tangunt; et postea sequentibus postulantur media ad finem.

PRIMO igitur postulamus, ut nomen sanctum Dei, et maiestas sanctificetur, non in se, cum sit ipsa sanctitas, sed in nobis per notitiam Divinae maiestatis, et amorem, ut exponunt sancti, Cyprianus, Ambrosius loco cit. Nyssenus, oratione 3. Augustinus lib. 2. de sermone Domini, cap. 10. et alii.

NOMEN quidem Dei sanctum terribile acclamatur, Psalm. 110. Sanctum, et terribile nomen eius. et Deuter. 28. Est admirabile, Psalm. 8. est Laudabile. Psalm. 112. Est autem nomen Dei terribile quo ad Potentiam, quae attribuitur Patri; admirabile quo ad sapientiam, quae attribuitur Filio, Laudabile quo ad Bonitatem, quae Spiritui Sancto adscribitur. Sanctificetur ergo in nobis Nomen Dei sanctissimum, idest, in nobis firmetur Terribile in cognitione summae potestatis; Admirabile in cognitione primae veritatis; et Laudabile in cognitione summae Bonitatis. Dicitur ergo: sanctificetur nomen tuum, quasi dicat: da nobis Spiritum Fidei, et sapientiae, ut cognoscamus, et gustemus, quam suavis es, et hoc generet in nobis pacem, et hoc contra luxuriam, quia dicit Propheta, Psalm. 37. Non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum.

SECUNDA petitio: Adveniat regnum tuum. Regnum Dei dicitur quidem militans Ecclesia, ut habetur Matth. 13. Colligent de regno eius omnia scandala. Dicitur etiam Evangelium: Regnum Dei Evangelizatur, Lucae 16. Dicitur etiam Regnum Dei beatitudo aeterna, Matth. 13. fulgebunt iusti, sicut sol in regno Patris eorum. Postulatur ergo adventus regni: Da nobis spiritum intellectus, quo mundati corde intelligamus in praesenti, te regnare per Fidem, et speremus bonum illud arduum, donec videamus te in Regno per speciem; interim vigilantes, ne Gulae dediti inveniamur ebrii, et imparati, curis huius saeculi distenti, quia vinum, et ebrietas auferunt cor. Oseae 4.

TERTIA petitio: Fiat voluntas tua, iam incipimus praecipue media postulare ad finem consequendum, nempe, executionem mandatorum, maxime Charitatis, quae est plenitudo legis, ut exponit S. Doctor cum D. Augustino cap. 11. Voluntas quidem Dei elucet in creatione, Psalm. 103. Omnia, quaecumque voluit, fecit. In sanctificatione, prima Thessal. 4. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra. In glorificatione, Ioan. 6. Haec est voluntas Patris mei, ut omnis qui videt filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam. Igitur postulat: Da nobis spiritum Consilii, ut faciamus voluntatem tuam, maxime Charitate in te, et proximum, quia qui diligit, legem implevit; unde sequitur misericordia in proximos contra avaritiam, ut misericordiam consequamur, ut dicitur Matth. 5. Beati misericordes: quoniam ipsi misericordiam consequentur.

QUARTA petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.

TRIPLICEM vero panem distinguit S. Doctor. Primus est corporalis, de quo Genes. 3. In sudore vultus tui, vesceris pane tuo. Secundus est sacramentalis, prima Corinth. 11. Quicumque manducaverit panem hunc, etc. Est etiam panis caelestis aeternus Ioan. 6. Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi, et is praecipue dicitur: supersubstantialis. Ideo D. Hieron. ad Matth. 6. supersubstantialis panis est, qui dicit: Ego sum panis vivus, qui universas superat creaturas.

PANES igitur istos petimus, ut ait D. Augustinus cap. 12. sermone citato: Panis quotidianus, dictus; vel necessaria huius vitae, vel Sacramentum corporis Christi, intendentes.

DE his tribus panibus accipit S. Doct. id Lucae 11. Amice, commoda mihi tres panes. Primus panis est ad corporis sustentationem: Secundus ad animae in via refectionem: Tertius in patria ad aeternam fruitionem. Dicitur ergo: Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie; sic enim ex Hebraeo legendum, ait Divus Hieronymus; sic etiam idem nomen ex Hebraicis solent LXX. transferre, nam Hebraicum Segula, supersubstantialem significat. Igitur petimus alimentum necessarium corpori, et omnia animae auxilia, maxime sanctissimum panem Eucharistiae, ut roboretur anima, et obtineamus postea in patria panem Angelorum.

HINC donum Fortitudinis imploramus, ut det nobis robur simul cum pane, qui cor hominis confirmat. Petimus esuriem iustitiae, ut beatitudinem Saturitatis consequamur, et interim contra acediam ad iustitiam anhelemus, quia Beati qui esuriunt, et sitiunt iustitiam: quoniam ipsi saturabuntur.

QUINTA petitio: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Grandis petitionis modus, Protestatur, dimittenda nobis debita: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Petimus autem hic medium per accidens ad beatitudinem, ut remittat nobis peccatorum debita, ut beatitudinem consequamur, ut notat S. Doctor ex Divo Augustino lib. 2. de sermon. Domini in monte, capite 1. hoc autem probat illo Matth. 18. ubi Deus inducitur in parabolam nolle remittere illi, qui noluit aliis remittere: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me: nonne oportuit, et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? Et hoc, ait Dominus: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater caelestis peccata vestra; si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet vobis. Itaque, ut idem Sanctus Augustinus ibi ait: Tunc convincimur contra hanc regulam fecisse, si eis non dimittimus, qui veniam petunt; quia et nobis veniam petentibus a benignissimo Patre dimitti volumus. Petimus igitur scientiae donum, ut sciamus conferre, et aedificare, quae nos debemus, et remittere discamus fientes e compassione aliorum etiam, nedum nostra peccata, et ita consolationem habeamus de concessa nobis indulgentia, eo quod et nos contra invidiae livorem ex charitate in proximum ei remisimus.

SEXTA petitio est: Ne nos inducas in tentationem.

OBSERVAT autem Sanctus Doctor multa esse genera tentationum. Est enim tentatio irritationis, de qua Exodi 17. Vocavit Moyses nomen loci illius Tentatio, propter iurgium filiorum Israel, et quia tentaverunt Dominum, dicentes: Estne Deus in nobis? Est tentatio probationis, de qua Iacobi 1. Beatus vir, qui suffert tentationem. Et Tob. 2. Hanc tentationem ideo Deus permisit evenire illi, ut posteris daretur exemplum patientiae eius, sicut et sancti Iob. Est etiam tentatio male persuasionis, Matth. 4. Accedens tentator dixit ei: Si filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Et prima Corinth. 10. Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id, quod potestis. De hac tertia intelligitur, ne Deus sinat nos in tentationem peccati ruere, sed oramus, ut manus porrigat, et adiuvet, ut exponit Sanctus Doctor cum Divo Augustino cap. 14. loco citato, ubi ait: Sine tentatione probationis esse nullus potest. Itaque non hic oratur, ut non tentemur ullo modo; sed ut non inferamur in tentationem. Tanquam si quispiam, cui necesse sit igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut ne exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines iustos tentatio tribulationis, Ecclesiast. 27. Ioseph tentatus est illecebra stupri, sed non est illatus in tentationem. Susanna tentata est, sed neque ipsa inducta, vel illata in tentationem, multique alii.

ITAQUE postulamus spiritum pietatis, et mansuetudinem spiritus, ut exercendo nos in operibus sanctis, ad quae omnia pietas utilis est, fugiamus otium, tentationis fomitem, et animo mansueto sustineamus, donec veniat salutare Domini, nec proximo reddentes malum pro malo, ut in superiori petitione dictum est, vitemus Iram praecipitem, prudentia praevidentes, et providentes periculis, et sic possideamus terram viventium, quae donatur patienter sustinentibus tentationes, sicut Tobias, et Iob possidere, de quibus dicitur: Beati mites: quoniam ipsi possidebunt terram.

SEPTIMA petitio: Sed libera nos a malo nempe culpae, de quo Rom. 6. Liberati a peccato; servi autem facti Deo. Et a malo miseriae, de quo Rom. 8. Creatura liberabitur a servitute corruptionis, et maxime de malo poenae aeternae, Osee 13. De manu mortis liberabo te.

POSTULAT igitur spiritum timoris Domini quo avidius ad Deum confugiens liberationem a malis postulet, et per virtutem paupertatis spiritus humiliter Deum precemur, ut ait Divus Cyprianus. Sic enim petimus, ut exponit etiam D. Ambrosius, liberari a malo Daemone, ne ad ruinam superbiendo nos trahat.

HAS autem petitiones concludit dicens: Amen, quod sonat, fideliter, ut interpretatur S. Hieronym. Matth. 6. aut vere, ut, teste Hieronymo, interpretatur Aquila, vel fiat, ut explicat Ambrosius in Psalm. 40. in ea verba: fiat, fiat, ubi Hebraeus habet: AMEN.

UBI advertit insuper Sanctus Doctor, in fine librorum solere Hebraeos unum e tribus ponere, aut Amen, quod significat vere, et fideliter, aut Salab, quod significat semper, aut Salom, quod significat pacem. Tandem addit: Amen quandoque esse nomen, ut Apoc. 3. Haec dicit: Amen, testis fidelis, et verus, qui est principium creaturae Dei. Quandoque adverbialiter, ut Amen, Amen dico tibi: hodie mecum eris in Paradiso, Lucae 23. Quandoque verbialiter, ut hic, idest: omnia praedicta fiant nobis ex tua gratia. Hinc fit, ut alteri oranti tantum respondens: Amen, fiat particeps eius precum, quod satis commodum est in oratione vocali, ut unus tantum oret, et alter attendat. Haec Sanctus Doctor, ex quo etiam deduco, posse idem accipi aliis duobus modis, ut Dominus ipse IESUS invocetur hic: Amen, quippe qui nunquam desit orantibus, sed ipse concludat benefica conclusione nostram orationem, iuxta sua promissa, quia Deus est fidelis. Itaque ex fidelitate, orantibus recte Deus adest, non tamen sequitur, adesse ex iustitia, quia non ex aequalitate cum nostra oratione, vel ex iusta distributione concedit petita, sed sua misericordia, ut colligo ex Sanctus Doctor. et advertit Valentia disp. 6. quaestion. 2. p. 4. contra Medinam quaestion. 18. de oratione. Ideo enim Daniel caput 9. clamabat: Non in iustificationibus nostris prosternimus preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis exaudi Domine, etc.

OBSERVAT etiam Valentia puncto 5. ex D. Bonavent. ad 11. Lucae, qui tantum quinque petitiones memoravit, omissa tertia, et septima; eo quod in aliis contineantur, ut adnotavit D. Augustin. in Enchir. cap. 115. et 116. nam tertia, idest, fiat voluntas tua, subintelligitur in illa: Sanctificetur nomen tuum, cum sit necesse facere voluntatem Dei, ut nomen eius sanctificetur in nobis. Septima quoque: Sed libera nos a malo, subintelligitur in illa: Ne nos inducas in tentationem. Unde acute D. Augustin. ait, Lucam, omittendo huiusmodi petitiones, fecisse potius, ut intelligerentur.

OBSERVAT etiam S. Doctor Lucam finire illa petitione: Ne nos inducas in tentationem, in qua dubium est de statu, vel lapsu, et ideo non addit Amen quod est inditium certitudinis orationis exauditae: Matthaeus vero terminat in liberatione ab omni malo poenae, ac per hoc a morte; de qua prima Corinth. 15. Novissime autem inimica destruetur mors, et postea est certitudo salutis, ideo finit dicens: Amen, ad certitudinem pro illo tempore; sed quia, quamdiu hic sumus, ad hanc certitudinem non pervenimus, ideo submisse dicitur a Sacerdote in Missa. Haec S. Doctor. ad 6. Matthaei.

NON omnino diverso modo explicat hanc orationem sacerrimam, iuxta Evangelium Lucae: Cum oratis, dicite, corde, et ore, ne quando dicatur nobis illud Marci 7. Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me. Corde quidem, sed etiam ore, iuxta id Psalm. 108. Confitebor Domino nimis in ore meo. Invocatur autem Pater ratione conditionis naturae, secundum id, Ephes. 3. Ex quo omnis paternitas. Et Malach. 2. Numquid non pater unus omnium nostrum. Est etiam Pater ratione collationis gratiae, Rom. 8. Accepistis spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba Pater. Idem habetur Galat. 4. est etiam Pater ratione consummationis gloriae, Hierem. 3. Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis. Quoniam igitur omnibus his modis est pater, ostendit, nos confidenter debere omnia ab eo petere. Lucas tamen haec implicite accipit, ut dicta minoribus discipulis, Uterque tamen nomen Patris praemittit, ut reverentia, et confidentia, veluti geminis alis, ad Deum oratio evolet. Habetur sane reverentia ex nomine Patris, unde Malach. 1. Si ergo ego Pater sum, ubi est honor meus? Et Eccles. 3. Gloria hominis ex honore Patris sui. Habetur et confidentia, iuxta id Isa. 49. Numquid oblivisci potest mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui? Ideo infert Christus hic: Si vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester dabit spiritum bonum petentibus se?

IDEO Beda ad hunc locum: Oratio, quae paterno dulcescit nomine, omnium petitionum mearum impetrandarum mihi fiduciam praestat

Mox incipit exponere petitiones: A Deo enim Patre tria sunt postulanda. Primum est finis, qui est consummatio gloriae. Secundum consummatio gratiae, quod est medium vicinissimum. Tertium remotius, veniae scilicet condonatio. Et ista tria ordinata sunt iuxta gradum, et ordinem maioris dignitatis. Ad consummationem gloriae concurrunt perfecta notitia et perfecta reverentia, et secundum haec sunt duae primae petitiones. Ad consummationem gratiae sufficit assidua subventio caelestis alimoniae, et hoc petitur tertio. Ad condonationem veniae duo concurrunt, scilicet remissio culpae, et remotio poenae, et hae petuntur in duabus ultimis petitionibus.

SED quoniam perfectio reverentiae attenditur non modo in affectu, sed et in effectu, ideo Matthaeus addit: Fiat voluntas tua. Rursus quia remotio poenae attenditur, non modo quantum ad remotionem tentationum, sed etiam afflictionum, ideo Matthaeus duabus ultimis adiungit septimam: Sed libera nos a malo.

SIC igitur omnia postulat necessaria, amotionem mali, et collationem boni: Rursus amotionem mali culpae, et poenae, seu mali quod patimur, et mali quod agimus: sed malum poenae potest subdividi; quia quoddam est occasio culpae, et sic est tentatio; quoddam tenet rationem meram poenae, estque tribulatio; et sic ex illa divisione habemus tres ultimas petitiones. Petimus autem bonum, aut aeternum, aut temporale. Si aeternum, aut ex parte intellectus, aut ex parte affectus, et sic duae sunt petitiones. Sed affectus habet ordinari respectu maiestatis, et respectu bonitatis, et sic illa petitio prima divisione geminatur, sed subdivisione triplicatur. Si vero petitur bonum temporale, aut ratione mentis, aut ratione corporis petitur; sed quia corporale bonum non debet desiderari, nisi propter spirituale. Ideo tam secundum Lucam, quam secundum Matthaeum, una fit petitio de utroque, et sic patet sufficientia divisionum utriusque Evangelistae.

SUNT igitur quinque petitiones secundum Lucam (ait S. Doctor) ordinatae secundum maiorem nobilitatem: In prima petitur perfecta notitia Dei: In secunda perfecta reverentia in affectu: In tertia sufficientia in virtute: In quarta indulgentia in reatu: In quinta victoria in conflictu; et in his implicantur septem allatae ex Matthaeo. Sanctificetur nomen tuum. Hic petitur notitia Dei, unde sanctificetur nomen eius, idest, nobis notum honoretur, de quo Psalm. 75. Notus in Iudaea Deus et Malach. 1. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum nomen meum in Gentibus. Et Hierem. 31. Omnes cognoscent me a minimo, usque ad maximum.

TRIPLEX autem notitia postulatur. Prima per fidem: Accedentem enim ad Deum, oportet credere. Hebr. 11. Secunda, cognoscere, quid non est, de qua Augustin. Multum comprehendis, si comprehendis, quid non sit Deus. Tertia est cognoscere, sicuti est, de qua prima Corinth. 13. Prima cognitio liberat ab insipientia; nam Psalm. 13. Dixit insipiens, non est Deus. Secunda liberat ab Idolatria, qua colitur, quod non est Deus, 1. Corinth. 8. Idolum nihil est. Tertia ab omni liberat miseria, quia tunc similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est 1. Ioan. 3.

HINC D. Chrysost. opere imperfecto, in cap. 6. Matth. Sanctificatur in nobis nomen Dei, quando sciemus eum sanctum, timemus, et sollicite vigilamus, ne forte violemus sanctitatem nominis eius in nobis. Hoc autem erit quando totaliter ei vacabimus, et per nullam distractionem inficientur mentes nostrae, quod erit in gloria, secundum illud Psalm. 137. In conspectu Angelorum psallam tibi; adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo. Super misericordia tua, et veritate tua; quoniam magnificasti super omne, nomen sanctum tuum.

SECUNDA: Adveniat regnum tuum: Tunc autem perfecte regnat in nobis, quando nos sumus perfecte omnino illi subiecti, quod erit in fine, cum tradiderit regnum Deo, et Patri, prima Corinth. 15. Apoc. Redemisti nos, etc. et fecisti nos Deo nostro regnum. Per huius regni adventum non augetur Deo potentia, sed hominibus obedientia, quae efficit, ut fiat voluntas Dei, ut ait tertia petitione Matthaeus, in caelo, et in terra. Hic enim non est adeo perfecta obedientia sicut in caelo: Ideo dicebat Ioan. 18. Regnum meum non est de hoc mundo; et hoc, quia in mundo sunt rectores tenebrarum Ephes. 6. sed in fine mundi tolletur potestas a daemonibus, et tota Christo deferetur, ut dicitur Daniel. 7.

TERTIA Panem quotidianum postulat, ubi petitur principaliter panis spiritualis. Ideo Matthaeus ait: Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Sed quia tamen petimus omne necessarium etiam ad vitam. Ideo Ecclesia cum Luca dicit: Panem quotidianum. Observat autem S. Bonavent. peti panem quotidianum pro continua necessitate, sed peti hodie, ut removeatur avara sollicitudo, cogitans de crastino.

ADVERTIT autem, nomen Hebraeum Socholla ex D. Hieron. in 6. Matth. significare utrumque, et quotidianum, et supersubstantialem: Nomen vero Hebraïcum est Segula.

ET hoc ait Beda ad 11. Lucae in Glossa: Panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est necessarius; quantus animae, carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo.

MULTIPLEX igitur panis hic petitur. Primus est alimentum huius vitae, Eccles. 29. Initium vitae hominis aqua, et panis, et vestimentum. Secundus est intelligentia Sacrae Scripturae, de qua in Thren. Parvuli petierunt panem. Tertius est Sacramentum Eucharistiae, de quo Sap. 16. Paratum panem de caelis praestiti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Et Ioan. 6. Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Quartus est adiutorium Scripturae, de quo Psal. 77. Panem Angelorum manducavit homo. Et Psalm. 103. Panis cor hominis confirmet. Et Lucae 14. Beatus, qui manducabit panem in Regno Dei. Quintus est obsequium obedientiae; de quo Ioan. 4. Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris. His quinque panibus satiat Ecclesiam in illa multitudine expressam Ioan. 6. Ideo orandum: Domine, da nobis semper panem hunc.

QUARTA petitio est: Dimitte nobis peccata nostra. Haec enim faciunt nos debitores, de quo Psalm. 36. Mutuabitur peccator, et non solvet. Haec sunt debita, quae mulier illa nequivit solvere, donec Eliseus oleum multiplicaret 4. Reg. 4. Oleum enim est misericordia Christi; sed quia: Iudicium sine misericordia fiet illi, qui non fecit misericordiam, Iacobi 2. Ideo dicitur: Siquidem et dimittimus omni debenti nobis. Unde Eccles. 28. Relinque proximo nocenti te: et tunc deprecanti tibi peccata solventur. Et Matth. 6. Si dimiseritis hominibus peccata eorum; dimittet et vobis Pater caelestis. Et Matth. 18. enarrata punitione eius, qui noluerat remittere, concludit: Sic Pater meus caelestis faciet vobis, si non remiseritis, etc. ait enim, Iudith. 9. Nec superbi ab initio placuerunt tibi: sed humilium, et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio. Et Isa. 1. Cum multiplicaveritis orationes, non exaudiam: manus enim vestrae sanguine plenae sunt.

QUINTO addit S. Lucas ultimam: Et ne nos inducas in tentationem. Non petit, ne tentetur, quia tentatio hominem probat, Psalm. 25. Proba me Domine, et tenta me. Et Eccles. 35. Qui non est tentatus, quid scit? Sed petit a tentatione non superari: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari super id, quod potestis, prima Corinth. 10. Id petendum etiam ad nostrae infirmitatis recognitionem, secundum id 2. Paral. 20. In nobis quidem non est tanta fortitudo, ut possimus resistere huic multitudini, quae irruit super nos. Sed cum ignoremus, quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Quoniam ergo tribulatio tentatio est, secundum id Iacobi 1. Beatus vir, qui suffert tentationem. ideo qui eripitur ab omni malo tentationis, eripitur ab omni malo tribulationis; et ideo non addit Lucas: Sed libera nos a malo, tanquam petitionem diversam, sed eam explicat, quasi in hac inclusam. Ideo Beda in Glossa ait: Sciat unusquisque, in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. Rationem autem cur non addat: Amen: iam dixi supra.

Ex quartae petitionis expositione habes, bona spiritualia ad salutem concernentia, simul cum fine ultimo posse determinate peti per se absolute; at vero bona temporalia, et necessaria, ut panem, et vinum totum peti in ordine ad salutem. Ideo enim unam ex omnibus petitionem panis spiritualis, et corporalis ponit. Sic enim licet optare haec bona temporalia, et non aliter; et illud tantum licet petere orando, quod licet optare, ut ait D. Aug. epist. 121.

ORATIO igitur absoluta debet esse propter tria obtinenda, veniam, gratiam cum virtutibus et gloriam, ut ait S. Doct. ad 22. Lucae ideo ter Christus oravit, et Apostolos visitans ad orationem excitavit.