Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

D. Bonav. in 3. dist. 31 quaest. 2. D. Thom. 1. 2. quaest. 18. art. 2.

Prima opinio est, in beatis manere habitum spei: Ita Suarez disp. 1. sect. 8. Hurtadus disp. 108. sect. 4. Poncius disp. 31. quaest. 4. Vulpes disp. 51. art. 1. Coninch. disp. 19. dub. 10. Amicus disp. 22. Caspensis disp. 2. sect. 9. Arriaga disp. 26. sect. 4. Mastrius 3. disp. 6. quaest. 18. qui tamen ait, non manere sub denominatione spei. Haec fuit opinio Scoti 3. dist. 31. §. Viso de fide, et spe, in fine. Hi concedunt, manere Spem etiam quoad aliquem actum.

Secunda sententia est, non manere habitum Spei in patria. Ita D. Bonav. et D. Thom. et omnes hic Thomistae, et videtur Scoti 3. dist. 31. quaest. un. ubi Licherus, et Tartaretus, Arretinus, et caeteri antiquiores. Consentiunt fere Moderni apud Tannetum disp. 2. quaest. 1. dub. 2. etsi aliqui actum aliquem spei concedant in beatis, ut Suarez 3. p. T. 3. quaest. 7. art. 4. et de Spe disp. 1. sect. 8. Alii animabus beatis id dant in ordine ad resurrectionem, ut Vasquez 3. p. disp. 44. cap. 22.

Assero cum hac sententia, in beatis spem non manere.

Probatur a D. Bonan. primo. Ablato obiecto tollitur habitus; sed beatis tollitur obiectum spei: Ergo. Minor probatur ex Rom. 8. Spes, quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Cum igitur Beati necessario Deum videant, non possunt sperare.

Respondet primo Mastrius cum Bassolio disp. 31. quaest. un. art. 2. per accidens esse obiecto spei, ut sit praesens, vel absens.

At D. Paulus omnino miratur, velle aliquem sperare ea, quae habet.

Respondet Mastrius secundo, Spem in beatis non habere actum magis notum desiderii, a quo denominatur Spes; tametsi habeant actum delectationis, et gaudii, a spe productos.

Sed iam ostendi quaest. 3. non esse delectationem in obiecto spei; nam delectatio est de obiecto praesenti, et ita retunditur prima responsio Caspensis.

Respondet secundo Caspensis, posse beatos habere desiderium etiam beatitudinis aliorum.

At spes non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur, ut ait D. August. in Enchir. cap. 8. apud Caspensem sect. 3. Igitur appetere beatitudinem alteri, ut bona est, non est actus Spei; sed Charitatis, ut habet etiam Vasquez 3. p. disp. 45. cap. 2. et Caspens. ibi. Confirmatur; nam Spe erigitur animus ad vincendas difficultates, quae sunt in consecutione boni sperati; sed hic affectus nequit esse respectu beatitudinis alterius, ut advertit Turtianus disput. 60. dub. 4.

Dices, posse desiderari alterius beatitudinem, ut redundet in accidentalem beatitudinem nobis.

Respondetur primo, adhuc non haberi obiectum Spei, quod est Deus, ut beatis ardue consequendus, ut dixi quaest. 3. et observat S. Doct. ad 3. Unde beatitudo accidentalis non sufficit ad Spem, quae est virtus Theologica, immediate Deum attingens.

Probatur secundo hinc a D. Bonav. Spes est expectatio futurae nostrae beatitudinis, ut ait Glossa ad 5. Rom. Sed beatitudo in patria est praesens; Ergo.

Probatur tertio ex prima Cor. 13. Manent fides, spes, Charitas, tria haec: Maior autem horum est charitas, ubi Glossa: Charitas, Fide, et Spe discedentibus, permanebit aucta. Concluditur autem, eo ipsam esse maiorem, quod sola dicta est, nunquam excidere.

Respondent Mastrius, et Caspensis, Apostolum non dicere, Spem excidere, sed solum fidem, prophetiam, et linguas; vel evacuari, quoad actum principalem, qui est sperare.

Contra, quia ait Apostolus: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est, quia, ut S. Doct. urget, in ratione obiecti spei intrinseca, est ut sit futurum, et ad illud exurgat, ut vincat difficultates.

Probatur quarto a S. Doctore. Sicut se habet Fides respectu non visi, ita Spes respectu non habiti; sed fides necessario evacuatur superveniente clara visione: Ergo et spes, superveniente comprehensione, sive certissima tensione.

Respondet Mastrius num. 481. negando paritatem, quia fides nullum actum in patria potest exercere; omnes enim actus eius imperfectionem dicunt repugnantem statui patriae; non sic autem spes, quae in solo desiderio habet imperfectionem carentiae obiecti, sed alios habet actus. Sic respondet etiam Maracius disp. 34. sect. 3.

At vero Paulus Rom. 5. negat ibi dari Spem, ubi possidetur eius obiectum, quod est Deus visus, obiectum beatificum praesens; ad quod spes erigit consequendum, et expectandum; At beati, cum iam possideant Deum, nequeunt expectare desiderio absentem, et arduum.

Respondet Mastrius num. 479. Spem non habere tunc actum desiderii, sed tentionis, et possessionis.

Haec plane ipsum dicere Miror: nam eadem virtus non potest ferri in obiectum, sub ratione substantiae literaliter opposita. Spes autem, utpote simul cum Fide incedens quoad absentiam obiecti, ut dicitur Hebr. 11. Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium; non video, quo pacto, actum tensionis, et possessionis habere queat obiecti beatifici.

Respondet secundo cum Arriaga, neque actum iustitiae reddendi cuique suum, neque fortitudinis ad vincendas difficultates, in beatis reperiri; et tamen hi habitus manent, quia possunt circa proprium obiectum habere actum complacentiae, et gaudii.

Sed et in patria beati dant cuique suum, Deo honorem latriae; beatisque debitum obsequium; habitus vero Fortitudinis directe repugnat cum statu beatorum, ut dicit D. Bonav. dist. 26. quaest. 3. ad ultimum.

Obiicies primo. Sap. 3. dicitur: Spes illorum immortalitate plena. Glossa postillat: Ipsa effectiua est. Si dicas, ibi sumi Spem pro re sperata. Contra probo de ipso actu sperandi; nam Christus fuit beatus, et tamen habuit Spem, ut ait Glossa ad id Psal. 30. In te Domine speravi.

Respondet S. Doct. Christum non in se, sed in membris habere spem; in se autem habuit aliquam expectationem alicuius beneficii spiritualis, quae tamen non est spes, quia non respiciebat Deum, ut obiectum immediate fruendum. Deinde nec gloria ipsa corporis erat Christo ardua, ut putat Coninchius disp. 17. dub. 11. quia naturaliter sequitur ad gloriam animae, ut notat Mastrius num. 470. etsi esset per crucem acquirenda sub titulo meriti.

OBIICIES secundo. Ubi est desiderium, ibi potest esse Spes; sed in Beatis sine aeterna est summum desiderium, ut dicitur prima Petri 1. In quem desiderant Angeli prospicere: Ergo. Confirmatur; possunt enim appetere continuationem suae beatitatis.

RESPONDET S. Doct. desiderium acquirendi esse cum Spe: desiderium vero continuandi bonum, quod amitti non potest, nullo modo esse cum spe; quia non est ibi expectatio, vel tendentia in bonum absens. Igitur in patria est desiderium, ut dicit ineffabilem delectationem, et indeficientiam, nunquam saturam, sed semper cum summa delectatione. Quare frustra nonnulli ex volitione continuationis beatitudinis arguunt in beatis spem; nam, ut ingenue fatetur Mastrius num. 472. beatitudinis continuatio Beatis non est ardua, sed imo facilis, et necessario indeficiens. Qua ratione etiam fatetur, Arduum, esse rationem formalem obiecti spei, quo posito, ponitur Spes; et quo deficiente, tollitur. Idem respondet S. Bonav. dub. 5. litterae.

OBIICIES tertio cum Vulpe, Morando, Caspensi, et aliis: Beati sperant, et expectant futuram corporum resurrectionem.

RESPONDET S. Bonav. dupliciter peccare hoc argumentum. Primo, quia beatitudo corporum non est Sanctis patriae ardua. Spes autem est de summo bono arduo.

DICES cum Amico, arduum esse, quia excellens.

CONTRA, quia hoc non est arduum spei, ut dixi quaest. 3. alioqui idem esset obiectum etiam charitatis; nam obiectum eius est excellentissimum, ut notat Mastrius num. 455. et 470.

SECUNDO peccat argumentum, quia actus expectandi resurrectionem, non spectat ad virtutem Theologicam, quia resurrectio corporis non est bonum increatum, quod est obiectum virtutis Theologicae; imo neque ad illud bonum consequendum necessaria, ut bene advertunt etiam Arriaga loc. cit. et Mastrius num. 471.

INSTAT Amicus num. 20. esse aliquam participationem boni increati, quatenus cum beatitudine animae beat totum hominem.

Sed haec sunt pura verba; nam beatitudo animae non intenditur in ordine ad Deum immediate.

OBIICIES quarto: Oppositorum oppositi sunt habitus; sed in damnatis est desperatio: Ergo in beatis est Spes.

RESPONDET S. Doct. non esse simile, quia desperatio facit ad cumulum mali, ideo esse debet in damnatis; At vero spes dicit defectum complementi in bono, idest absentiam eiusdem summi boni; unde nequit esse in beatis, in quibus bona omnia omnibus numeris absoluta cumulantur.

OBIICIES quinto. Actus spei est, confidere in Domino; At beati in eo confidunt: Ergo.

RESPONDET S. Doct. non esse in beatis confidentiam Spei, quae est cum protensione, anhelatione, et erectione in arduum; sed esse confidentiam amoris amicitiae in fruitione.

OBIICIES sexto. Ad spem pertinet certitudo beatitudinis; sed haec erit in gloria: Ergo. Deinde beati expectant beatitudinem quoad succedentia tempora, qui enim iam habent beatitudinem hodie, nondum habent cras. Et ideo Apoc. 6. dictum est eis, ut expectarent.

RESPONDET S. Doct. non esse ibi expectationem novi boni, aut ardui, sed possessi inamissibilis aeterne, non acquirendi; neque ibi certitudo reperitur sola promissionis; sed tentionis, et fruitionis, quae non est Spei.

OBIICIES septimo. Quia spes habet aliquos actus non repugnantes patriae, ut delectari, gaudere bono commodo infinito, quod est obiectum formale Spei. Hic est Achilles Scoti loc. cit. et Mastrii num. 473.

RESPONDET S. Doct. in corpore, obiectum formale spei esse bonum gloriae, ut arduum absens, ut ait Apostolus loc. cit. neque delectari bono illo iam acquisito, spectare ad spem, sed ad charitatem; alioqui debet manere etiam fides; nam beatus delectatur bono credito in via, et in eo beatur; est enim beatitudo gaudium de veritate, ut ait D. Augustinus.

CUR vero actus, quo mihi futuram volo beatitudinem, non sit Charitas, sed Spes: Ratio est, quia, licet id velim mihi, tamen obiectum est Deus, ut beans, ad quem ordinatur ultimus actus. Hunc modum indicat Mastrius in fine ad mentem etiam Cardinalis de Lugo disp. 3. de Poenit. sect. 2. num. 41. Est autem concupita beatitudo ad Deum ultimod; alioqui esset inordinata appetitio. Unde unum bonum constituitur, licet plura bona nominentur in definitione beatitudinis, qua dicitur: Spes est virtus, qua aeterna bona expectantur; ut explicat S. Doct. dub. 1. litt. dist. 26. et Mastrius num. 487. Advertit vero S. Doct. dub. 2. expectationem boni absentis esse de ratione Spei. Porro expectationem materialiter dicere posse quietem, ut cum sedeo expectans socium, tamen dicit motum animi. Eadem docet in 1. dist. 17. p. 1. quaest. 2. ad 3. Deinde dub. 3. explicat S. Doct. quo pacto intelligas dictum Pauli: Quod videt quis, quid sperat? Unde spes est de invisibilibus; non tamen confunditur cum fide; nam Fides est de non visis, ut sic; Spes vero de non visis, prout sunt non habita.

EXPLICAT dub. 4. Spem non posse esse de bono praesenti, quia de hoc est Gaudium, quod est affectio distincta a Spe, secundum omnes sapientes.

DUBIO quinto tractat quaestionem nostram hanc, et concludit, nec Christum in via habuisse Spem, quia non ferebatur in Deum beatificum, ut obtinendum, quia beati fruuntur Summo bono, quod est obiectum Spei, et beatificum. Deinde, quia Spes nititur Fide, quam habet annexam; Fides autem est cognitio obscura essentialiter. Talis cognitio tollitur visione, et consequenter evacuando fidem, evacuat Spem.