Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quaenam sint facienda, et quae omittenda ad vitandum scandalum.

NON agimus de scandalo per se speciali, seu inherentio; sed de generali ex opere solum.

MULTAE regulae dantur de hac re a Gregorio de Valentia disp. 3. quaest. 18. puncto 4. Tannero disp 2. quaest. 6. dub. 9. ex D. Bonau. p. 1. Centil. sect. 31. quorum late Bassaeus eas tradit 2. Scandalum, a num. 8.

PRIMA est, non licere ad vitandum scandalum, facere aliquam rem, vel aliquam omittere, quam facere, vel omittere sit peccatum mortale per se intrinsece. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 43. art. 7. et D. Bonau. loc. cit. et alii infra cit. Ratio prima est, quia peccatum non est ordinabile in bonum.

PROBATUR secundo: Nam, ut dicitur Rom. 3. Non sunt facienda mala, ut eveniant bona. Et confirmatur ex ordine charitatis, debet enim quisque se magis, quam alium, immunem a spirituali ruina servare.

SECUNDA regula est, neque licere aliquid intrinsece veniale. Ita D. Thom. art. 1. ad 5. Valentia loc. cit. et D. Bonau. supra Tanner. disp. 2. quaest. 6. dub. 9. Diana p. 5. tract. 7. resol. 21. et seq. Bass. num. 12. et aliae apud istos.

TERTIA regula est, ad vitandum scandalum infirmorum, ea omnia vitanda, quae sine peccato vitari vallent, ne infirmi, et simplices cadant. Ita D. Gregorius homil. 7. in Ezech. Beda in cap. 9. Marci, et communiter Doctores.

PROBATUR ex natura charitatis, quae tenetur proximi saluti in necessitate prospicere, si potest. Ita etiam D. Bonaventura ex D. Bernardo, et hoc colligit S. Doct. illo Matthaei 17. Ne autem scandalizemus eos, vade ad mare, etc. Sane tributo non tenebatur Christus, aut Apostoli. Addit Bassaeus num. 12. quando horum scandalum aliter vitari nequit, debent enim fieri capaces.

HANC regulam colligit S. Doct. etiam ex Glossa, ad illud Matth. 15. Scis quia Pharisaei audito verbo hoc, scandalizati sunt, ubi ait: Omittendum esse, propter scandalum, omne, quod potest praetermitti, salva triplici veritate, scilicet vitae, doctrinae, et iustitiae. Comprehendit Veritas vitae omnes actiones conformes rationi, atque adeo veras, practice continentes praecepta, imo et consilia. Veritas doctrinae continet ea, quae ad veritatem magistris incumbit. Veritas iustitiae spectat ad Praelatos, quoad puniendos malos, et iustos praemiandos, ac sustentandos, atque adeo in ordine ad alterum. Ita fere etiam Valentia disp. 3. quaest. 18. punct. 4. cum Adriano quaest. 1. art. 2.

Haec sane ex D. Hieronymo non sunt omittenda ob metum scandali. Quod si scandalum oriatur ex mera malitia videntis, temnendum esse monet S. Doct. ibi ad 6. Ioan. afferens illud Matth. 15. Sinite illos: caeci sunt. Eandem doctrinam habet S. Doct. ad 18. Lucae ad ea verba: Impossibile est ut non veniant scandala. Apostolus dicebat, se abstinere a carnibus, ne scandalizet, Rom. 14. et prima Corinth. 8. quia scandalum poterat hinc oriri. Vide etiam Tannerum numero 15.

ORITUR vero quaestio: an aliquando ad vitandam scandalum, teneamur aliquod praeceptum omittere.

Negant Vasquez opusc. de scandalo, art. 8. dub. 1. Turrianus 2. 2. Tom. 1. disp. 96. dub. 1. Becanus 2. 2. Tom. 1. cap. 27. quaest. 5. Basilius Pont. de matrim. lib. 5. cap. 18. §. 2. Castrus Palaus T. 1. tract. 6. punct. 16. num. 3. Videtur colligi ex Innocentio III. cap. Cum ex iniuncto de novi operis nunciatione.

AFFERMANT tamen Hurtado 1. 2. disp 173. sect. 20. a §. 256. Valentia disp. 3. quaest. 18. punct. 4. Suarez disp. 10. sect. 3. num 9. Bannes 2. 2. quaest. 43. art. 8. concl. 2. Tanner. T. 3. quaest. 6. quaest. 6. dub. 9. num. 120. Gordonus Tom. 1. lib. 6. quaest. 16. cap. 5. §. 1. Sà verbo audire missa, num. 3. Lorca 2. 2. quaest. 43. art. 8. num. 10. Henriquez lib. 8. cap. 47. Exemplum affert Bannes de muliere, quae, ne laedat virum zelotypum, omittit facrum.

DIANA Tom. 5. tract. 7. de scandalo utramque probabilem censet, sed priorem magis amplectitur; At si aliquis posteriorem hanc sequi velit, advertere debet, quando praecepta sint omittenda ob vitandum scandalum, quae tradit Hurtado §. 268.

PRIMO quando praeceptum est humanum, et nullum malum sequitur ex eius omissione, tunc est vitandum. Exempli gratia. Si ego non possum audire Sacrum, quin alicui praebeam occasionem gravis iracundiae, odii, luxuriae, teneor abstinere a Sacro. Idem docet Valentia loc. cit. Suarez disp. 10. sect. 3.

OPPOSITUM tamen censent de foemina, quae esset concupiscenda, si vadat ad Sacrum, Castro Palao T. 1. tract. 6. disp. 6. punct. 16. Granado 2. 2. contr. 3. tract. 13. disp. 5. sect. 5. num. 28. Azorius tom. 2. lib. 12. cap. 18. quaestio 12. Vasquez opusc. de scandalo, quaest. 43. art. 8. dub. 2. num. 27. Diana loc. cit. resol. 22. Tannerus num. 121.

SI vero ex omissione praecepti immineat aliud damnum grave proximo, non est praetereundum praeceptum, v. g. si ego teneor opitulari indigenti, et alius videns sit detracturus; et prave iudicaturus suspectam conversationem cum persona illa, v. g. vidua, teneor ei subvenire. Quidquid dicat Bannes art. 8.

HINC facile etiam eruas: an foemina teneatur se non ornare, et in publicum non exire, ad vitandum aliorum scandalum.

ARBITROR enim, nulla existente necessitate, esse evitandos esse ornatus lascivos, et egressus inanes. Ita multi Doctores apud Dianam resol. 31. Vide etiam circa ornatum mulierum Suarez disp. 10. sect. 3. n. 10. Gordonum tom. 1. lib. 6. quaest. 16. cap. 5. §. 2. num. 15. Sanchez T. 1. lib. 1. cap. 6. num. 17. Layman lib. 2. t. 3. cap. 13. num. 11. quaest. 13. qui tamen ait, excusari foeminas se ornantes, nudas mamillas ostendendo, iuxta morem patriae.

PLURIMOS etiam casus referunt Doctores, docentes, quandonam pericula subire teneamur ad vitandum scandalum.

PRIMO quidem non est subeundum periculum damnationis, puta si urgeat necessitas confessionis, et non adsit, nisi Sacerdos indignus.

IMO multi apud Dianam resol. 4. extra necessitatem, asserunt licere petere Sacramentum a ministro indigno exposito; non enim ille inducitur ad peccatum, imo licete petere etiam ab excommunicato, qui non habet absolventem. Ita Sanchez de Matrim. tom. 2. lib. 7. disp. 9. n. 8. Hurtado 2. 2. disp. 113. sect. 18. §. 249. Nituntur decreto Concilii Constantiensis, et Martini V. Quare non erit scandalum petere.

SECUNDO SECUNDO, non esset scandali peccatum in pictore, ¶ turpis Amasiae imaginem pingeret amanti, ad mortem vitandam. Ita multi cum Diana resol. 5. Bassaeo. §. 5.

Ea de causa multi apud Dianam resol. 6. dicunt, posse pingere Idolum; attamen id adeo malum videtur, ut non relinquatur excusatio.

Idem dicunt aliqui apud Dianam resol. 27. de servis, deferentibus litteras amatorias turpes; sed hoc videtur absurdum, ut notant Petrus Ledesma sum. tom. 1. tract. 27. cap. 9. diff. 3. et Martinus Ledesma in 2. p. q. quaest. 17. art. 7. Alphonsus de Leone de offic. Confess. tom. 1. recoll. 14. num. 63. Rebell. p. 1. lib. 2. quaest. 14. num. 53. Bonac. de matrim. quaest. 4. p. 14. num. 6. Laym. lib. 2. tract. 3. cap. 13. et videtur Sanchez tom. 1. lib. 1. cap. 7. num. 26. qui tamen oppositum docet lib. 9. de matrim. disp. 46. num. 34. ut advertit Diana.

ASSERUNT aliqui apud Dianam resol. 28. licere servo, ad vitandum grave damnum, porrigere scalam hero ascendenti, ad rem habendam cum foemina. Sic et Bassaeus num. 10. §. 1. Similiter alii apud Dianam resol. 29. ob similem causam, aiunt posse famulam in domum heri ducere concubinam. Bassaeus loco citato.

SIMILITER multi apud Dianam resol. 30. dicunt, posse ergastulos Christianos adiuvare in bello Turcas, et ad vastandas domos Christianorum, ut mortem vitent. Sic etiam alii cum Bassaeo num. 10. excipiunt tamen, si in bello, non iuvantes, darent nobis victoriam.

Eodem modo ad vitandam mortem dicunt multi apud Dianam resol. 33. licere uti pileo Iudaeorum, vel Tobalia Turcarum. Ita Gordonus Summa, Tom. 2. lib. 6. quaest. 12. cap. 9. §. 3. Duallius 2. 2. Tract. de fide, quaest. 3. art. 3. Vuigers 2. 2. quaest. 3. art. 2. num. 50. Tanner. tom. 3. disp. 1. quaest. 7. dub. 5. num. 110. Palaus Tom. 1. tract. 4. disp. 1. punct. 17. Coninch. de fide, disp. 15. dub. 3. concl. 8. Hurtadus 2. 2. disp. 48. sect. 3. §. 27.

Similiter alii apud Dianam resol. 34. dicunt, tali necessitate licitum esse uti vestibus, signisque aliis institutis ad superstitiones. Eos vide ibi.

SIMILITER dicunt multi apud Dianam resol. 35. licere transeunti per loca haereticorum edere carnes, ad evitandum grave damnum.

NEC dissimili ratione aiunt alii apud Dianam resol. 36. vendere idolum gentili licere, ad evitandum grave damnum. Vide alia in ipso Diana ibi.

QUAERUNT etiam: an teneat non petere pecuniam ab usurario, parato patrate peccatum usurae, sine causa honesta.

ASSERUNT Palaus Tom. 1. tract. 6. disp. 6. p. 10. Poncius de matrim. lib. 5. cap. 18. num. 50. Vasquez opusc. de scandalo, art. 8. num. 33. Suarez disp. 10. sect. 3. Molina Tom. 2. tract. 2. disp. 335.

NEGANT tamen probabiliter Hurtad. 2. 2. disp. 173. sect. 14. § 176. et 177. Diana resol. 8. Imo Sanchez T. 1. lib. 3. cap. 8. num. 27. Valentia tom. 3. disp. 5. quaest. 21. punct. 4. Molina de Iustitia T. 2. disp. 335. concl. 5. Bannes 2. 2. quaest. 78. art. 4. dub. 2. dicunt posse aliquem dicere usurario: da mihi mutuum, etsi ad usuras, quam sententiam probabilem censet Suarez de Religione, T. 2. De Iurament. lib. 3. cap. 13. num. 9. Diana resol. 8.

Ex dictis habes, quid dicendum de solvente usuras; eadem enim est in utroque ratio. Quare Valentia idem de solvente, et petente censet. Vide Dianam resol. 12.

Ex dictis etiam fere habes, qua ratione, bona sive spiritualia, sive temporalia dimittenda sint propter scandalum; De quibus agit Tannerus dub. 9.

PRIMO igitur omittenda est omnis actio, habens mali speciem, ut ait D. Thom. quaest. 43. art. 2. et communiter apud Sylvestrum, Caietanum, et Sà, v. Scandalum, iuxta id Thessal. 5. Ab omni specie mala abstinete vos. Et prima Corinth. 6. Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. In casu tamen magnae utilitatis, quae valde praeponderaret secuturo scandalo, existimat Tannerus non esse illicitum. Huius exemplum videtur Petri, quem a peccato excusant etaim Patres multi, et tamen reprehensus fuit a Paulo. Galat. 3.

DEINDE non sunt ad scandalum vitandum omittenda spiritualia, hic et nunc, ad salutem necessaria. Ita cum Thom. art. 7. et D. Bonav. supra, docent omnes Theologi.

TERTIO, bona spiritualia, quae non sunt necessaria ad salutem, non sunt omittenda ob scandalum Scribarum. Ita D. Thom. art. 7. et constat illo Matth. 15. Sinite illos. Vide Bassaeum.

QUARTO, spiritualia, non necessaria ad salutem, sunt differenda, ne scandalum patiantur pusilli, donec rei fiant capaces.

QUINTO, sunt omittenda aliqua opera, ad removendum scandalum ordinata, si ex eis oriturum sit scandalum. Talis est aliquorum punitio sceleratorum. Ita D. August. lib. 3. contra epistolam Parmen. cap. 2. Talis est etiam correctio fraterna.

SEXTO, Veritas quidem doctrinae ob scandalum non est deserenda, ita ut falsum doceatur; attamen actus docendi nonnunquam omittendus. Ita D. Bonav. supra, et D. Thom. art. 7. Non ita tamen, ut necessaria in fide instructio omittatur.

SEPTIMO consilia Evangelica, et opera misericordiae, non sunt simpliciter omittenda ob periculum scandali. Ita D. Thom. et D. Bonav. supra; quia iuxta D. Hieronym. ad 15. Matth. in Gloss. ordin. relatum supra a S. Doctore: Propter scandalum dimittendum est omne, quod potest praetermitti, salva triplici veritate, vitae, iustitiae, et doctrinae. Sub his comprehenduntur ea, quibus facilius ad salutem venitur.

QUOAD bona vero temporalia. Ea, quorum nos domini sumus, propter scandalum infirmorum, aut dimittenda, aut aliter scandalum sedandum: non tamen ob Scribarum scandalum. Ita D. Thom. art. 8. et communiter.

ADDIT Tanner. num. 116. id verum, nisi aliunde ob aliorum bonum, eiusmodi temporalium rerum iactura sit negligenda, ut si Princeps haeresim potius in suam Provinciam introducturus sit, quam restitutione bona Ecclesiastica, ut docent Caietan. Valentia, Bannes, et Sà locis citatis.

Ea vero bona, quae nostra non sunt, sed nobis tradita ad conservandum, ut bona Ecclesiae, commissa Praelatis, non sunt dimittenda propter scandalum, iuxta D. Thom. loc. cit. et communem sententiam; cum ea sub necessitate tueri teneamur: Idque confirmatur exemplo S. Thomae Cantuariensis.

Adde tamen, debere aliquando Praelatos dissimulare usurpationem.

QUAERES primo: an liceat invitare ad coenam, paratum frangere ieiunium.

PRIMA opinio est negativa. Ita Vasquez de scandalo quaest. 43. art. 1. disp. 3. num. 17. Palai Tom. 1. tract. 6. disp. 6. p. 9. Turriani, Tract. 1. in 2. 2. disp. 95. dub. 6. Poncii de matrim. lib. 3. cap. 8. §. 7. Suarez de charitate, disp. 10. sect. 3. alioqui (aiunt) posset quis etiam paratum ad venerea, illum hic, et non ad ea invitare.

LICITUM tamen id asserunt Hurtado 2. 2. disp. 175. sect. 12. §. 154. Azorius p. 1. lib. 7. cap. 31. quaesito 12. Salas de empt. dub. 47. num. 10. qui citat Sà, et alios.

Idem docent Naldus v. Ieiunium, Nauar. et Caietanus, v. Ieiunium, Tanner. 2.2. disp. 3. quaest. 3. dub. 5. num 94. Filliuc. de offic. Sacer. Tom. 1. p. 2. lib. 3. c. 25. et Tom 2. tract. 27. p. 1. cap. 5. num. 94. Ortiz in Summa, cap. 19. mand. 2. Villalob. Sum. Tom. 1. tract. 23. diff. 3. quam opinionem probabilem ait Diana Parte 1. Tract. 9. resol. 38. et part. 5. tract. 7. resol. 7.

Ex his excusantur servi, et ancillae, vendentes, et coquentes cibos vetitos heris, nolentibus ieiunare. Ita Azorius p. 1. lib. 7. cap 31. quaestio 11. et p. 2. lib. 12. cap. ult. quaestio 5. Villalob. supra, Caietanus 2. 2. quaest. 147. art. 4. Bassaeus num. 9. citans alios; non enim serviunt fractioni ieiunii. At haec ratio est vana.

Hinc Diana Tom. 1. tract. 9. resol. 39. aliam expedit quaestionem: An Caupones, proponentes indifferenter caenam omnibus in die ieiunii, peccent.

Respondet autem negative cum Ledaesma in Summa, Tom. 2. tract. 27. cap. 2. concl. 6. diffic. 4. fol. 698. Pro ea Sanchez T. 1. lib. 1. cap. 7. num. 34. citant Saloniam, Martinum de Ledesma, Rodriquez, et alios, eamque sequitur Homobonus de exam. Ecclesiae, p. 2. tract 8. cap. 7. quaest. 21.

Oppositam tamen tenent Fernandez in exam. Theol. p. 2. cap. 8. §. 2. num. 22. Toletus Summa, lib. 6. cap. 5. Nauar. in manuali, cap. 21. num. 26. Gabriel. in 4. dist. 16. quaest. 3. art. 3. dub. 9. Medina, et alii.

Videtur tamen probabilis media sententia, licere, quando non potest aliter fieri sine gravi incommodo. Eam tenent Filliuc. Tom. 2. tract. 27. p. 2. cap. 4. num. 93. Lessius lib. 4. cap. 2. dub. 4. num. 24. Sanchez Tom. 1. lib. 1. cap. 7. num. 37. nec renuit Diana loc. cit. Bassaeus ait, si alioquin alibi invenirent parantem.

¶ Quaeres secundo: An liceat petere iuramentum ab aliquo, quando timeo, illum peieraturum.

Asserunt Suarez T. 2. lib. de Relig. lib. 3. de iuram. cap. 15. Hurtado 2.2. disp. 173. sect. 15. §. 197. Diana Tract. 7. de Scandalo, resol. 9. Dummodo tamen adsit iusta causa, et non petatur, ut falsum iuret.

¶ Oppositam sententiam tenent D. Thom. apud Sylvium 2.2. quaest. 98. art. 4. D. Bonav. 3. dist. 39. art. 2. quaest. 3. et alii apud Suarez loc. cit. Sotus de Iust. lib. 8. quaest. 2. art. 14. Vasquez opusc. de Scandalo quaest. 43. art 9. Basil. Ponc. de Matrim. lib. 5. cap. 18. §. 8. num 57. Est autem sententia D. August. serm. 2. decoll. S. Ioannis. Si dicas: Ipse viderit se perimens. Respondet S. August. serm. 28. de verbis Apostoli, cap. 10. Ille suo periurio se perimit; sed iste manum interficientis pressit, ut refert S. Bonav. arg. 2. ad oppositum. Si dicas, tua interesse, iuramentum ab homine illo accipere. Respondet S. August. serm. illo 2. Nonne melius erat, ut rem tuam perderes, quam hominis istius animam falsa iuratione perimeres? Hinc solvitur argumentum Suarez loc. cit. et Dianae.

¶ Obiicies primo. Num homines hinc acciperent ansam ad furta, si intelligerent, non licere actoribus petere iuramentum a falso iurantibus.

Respondetur, negando sequelam, latrones enim timent suspendium ex aliorum testimoniis, et negantibus dantur torturae ad extorquendum verum.

¶ Obiicies secundo. Sequeretur, non posse Iudicem exigere iuramenta a reis; nam dubitare debet, ne velint dicere verum.

Respondetur, posse reos saepe tergiversari, et negare. Quod si sciret Iudex, reum peieraturum, et posset aliter veritatem excutere, male faceret iuramentum exigendo.

¶ Quaeres tertio: an possim persuadere alicui, ut iuret rem veram, illi tamen ignotam.

Respondet Hurtado disp. 173. sect. 15. §. 200. non licere, nisi iuraturus prius sibi persuadeat, rem ita esse probabili fundamento, ex quo possit formari dictamen practicum de honestate iuramenti. Vide etiam Dianam loc. cit. resol. 10.

Caeterum, quando ex malitia propria scandalizantur, non est curandum, ut ait Christus, Matth. 15. Sinite illos; caeci sunt, ut observat S. Doct. ipsumque omnes sequuntur.

Addit Bassaeus num. 10. § 4. excusari heros, et parentes, qui filiis, vel famulis non auferunt occasionem furandi, ut eos experiantur; neque uti rem eis offerre; sicuti nec maritus potest suadere uxori, ut fingat assentiri amasio, ut deprehendatur.