Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

PRAEMITTO primo cum Sanchez lib. 2. cap. 3. Valentia disp. 1. quaest. 2. p. 3. in calce, Azorio tom. 1. lib. 8. cap. 7. quaestio 1. Fideles ea teneri discere, quae debent credere. Hinc vide quam necessaria sit doctrinae Christianae Schola. Ratio est, quia est medium necessarium; nam fides ex auditu: Rom 10.

PRAELIBO secundo, Doctores, et Pastores teneri scire non modo articulos; sed alias etiam Fidei veritates, ut docet D. Thomas art. 5. D. Bonav. de 6. alis Seraphim, et de Eccl. Hierarch.

CIRCA quaestionem, prima opinio est, Rusticis satis esse articulos fidei implicite credere, et consequenter scire, nempe credendo, quod credit Ecclesia; ac proinde nullius culpae reos, si Mysterium Trinitatis ignorent. Ita Innocentius in cap. Firmiter in fine de summa Trinitate. Ioan. Andrea rubr. eo tit. num. 26. Abbas num. 6. Hostiens. num. 11. et 18. Imola num. 11. et 12. Ananias cap. firmissime, num. 7. de haeret. Bald. C. de Summa Trinit. in rubr. num. 7 et 8. Zanchinus de haeret. cap. 2. et Rosella verb. Fides, dummodo credant, Deum esse, et remunerari. Hanc opinionem erroneam proclamant Valentia quaest. 2. p. 4. Petrus Ledefma 2. Tom. summae, tract. 1. cap. 2. Sanchez lib. 2. cap. 3. Imo eam haereticam proclamant Bannes 2. 2. quaest. 22. art. 2. col. 3. et Eymericus in 2. p. direct. Inq quaest. 10. haeresi 8. damnatam a Gregorio II. Vide etiam de Lugo disp. 13. sect. 4. num. 60. Equidem non credo, eos Doctores locutos de omnibus rusticis, sed solum de quibusdam rudioribus, fere incapacibus, quales abundant in locis desertis, ut notat Vasq. 1 2 disp 121. cap. 2.

SECUNDA sententia est, teneri omnes credere omnes articulos Symboli Apostolici. Videntur autem niti, quia Sancti Patres dicunt, ideo ab Apostolis compositum, ut D. August. lib. de fide, et Symb. cap. 1. Cyrillus catech. 5. et hoc supponitur in multis decretis, quae collegit Gratianus de consecr. dist. 4. Ita sentiunt Gabriel. 3. dist. 25. quaest. un. art. 2. Marsil. 3. quaest. 14. art. 3. concl. 5. Castro lib. 1. de iusta haeret. punit. cap. 9. Bannes 2. 2. quaest. 2. art. 8. disp. 2. Aragon. eadem quaest. 2. art. 6. Valent. quaest. 2. p. 3. et p. 4. Sayr. in Claui Reg. lib. 2. cap. 9. num. 15. Suarez de fide, disp. 13. sect. 14. quamvis non absolute omnes id dicant: Becanus p. 2. cap. 12. n. 8. Bellarm. in Symbolo, §. 3. et 5. Laym. tract. 1. cap. 9. Caspens. disp. 3. sect. 6. num. 40. Tanner. quaest. 7. dub. 3. Lugo disp. 13. sect. 4. Fuliesc. lib. 3. cap. 5. Morandus quaestione 10. Fagundez lib. 1. cap. 2. num. 30. Nauar. lib. 5. Consil. tit. de paen. consil. 6. quaest. 1. In secunda edit. consil. 10. quaest. 1. et Azor. p. 1. lib. 8. cap. 6. dicunt, necessarium esse vel articulos Symboli Apostolorum, vel 14. articulorum credere Symbolum, quod dicitur catechismus puerorum.

TERTIA sententia est, non teneri omnes, articulos Symboli credere explicite, ut in Catechismo puerorum habentur; sed eos, quos Ecclesia solemni titu celebrat, et discendos proponit. Ita Scotus dist. 25. quaest. 1. § sed posito. Richard. art. 4. quaest. 7. Angel. verb. fides num 7. et ibi Sylvest. quaest 3. Tabiena v. credere, q. 3. Michaël Medina lib. 4. de recta in Deum fide, cap. 6. Albertus 3. dist. 25. art. 6. Dugand. quaest. 1. num 9. Almain. quaest. un. Citatur a Sanchez, a Fagundez, et aliis communiter D. Bonav. dist. 25. quaest. 3. sed immerito, ut dicam.

QUARTA sententia est, teneri omnes quatuordecim articulos, in Catechismo puerorum contentos, credere; quia eos adeo praedicatione, et solemnibus expositionibus Sancta Ecclesia patefacit, ut nullus praetendere valeat ignorantiam. Est sententia D. Bonav. qui explicat, de quibus articulis loquatur, et refert articulos catechismi puerorum; Mysterium Trinitatis, et alios articulos, qui omnes, de Deo sunt septem; et septem de Christo homine, et ad deitatem reducitur effective remissio peccatorum, resurrectio, et glorificatio; at meritorie ad Christum, qui per Sacramenta, praecipue Baptismi, et Poenitentiae iustificat; per Eucharistiam vero principaliter cultus Dei sustinetur. Haec est sententia etiam D. Thom. ad prim. Corinth. 11. lect. 4. Sequuntur Armilla v. credere, num. 2. Eymer. p. 1. direct. Inq quaest. 3. ibi Penna in com. 20. et 2. p. quaest. 10. com. 35. Tolet. lib. 4. summa, cap. 2. Pet. Ledefma 2. Tom. summae, tract. 1. cap. 2. Vasq. disp. 121. cap. 2. Manuel p. tom. summae, secunda edit. cap. 88. Ludov. Lopez p. 1. Instruct. cap. 41. Azor. t. 1. lib. 8. cap. 6. quaestio 2. Sanchez, alios referens lib. 1. cap. 3. num. 6. Scotus 3. dist. 25. quaest. 1. et 4. dist. 5. quaest. 1. et Scotistae, praecipue Mastrius disp. 6. quaest. 16. num. 408. Articulos vero quatuordecim, iuxta communem sententiam Theologorum, exposui quaest. 8. septem de Divinitate, et totidem de Humanitate Christi, et eius operibus.

ASSERO cum D. Bonav. primo, non omnes articulos esse necessitate praecepti credendos, sed eos tantum, quos in Symbolo Catechismi, et Apostolorum proponit, et docet Ecclesia.

PROBATUR a S. Doctore, quia Symbolum ad hoc traditur, et compositum est, ut docent SS. PP. praecipue D. August. serm. 130. de tempore, et Concilia mox alleganda.

Et Catechismus Pii V. declarat. Quae primum Christiani homines tenere debent, illa sunt, quae SS. Apostoli divino Spiritu afflati, duodecim Symboli articulis distinxerunt.

PROBATUR vero a S. Bonav. non teneri distinctissime omnia Symboli scire, nam ibi sunt aliqua, ut Sanctorum communio, ac multo magis emanatio Spiritus Sancti a Patre, filioque per viam voluntatis; et Filii per intellectum, quae vix Theologi capiunt; Et si haec omnino distincte scire teneremur, paucissimi salvarentur, quod est incredibile.

Igitur sufficit explicite quidem, et expresse credere septem Mysteria Deitatis, et septem Humanitatis, ad quae reducuntur opera Creationis, Iustificationis, et Glorificationis, ut concludit S. Doct. in corpore. Debent autem media ad Iustificationem scire, Baptismum scilicet, Poenitentiam, adde et Eucharistiam.

Caetera vero omnia implicite credere debent, credendo quidquid Sancta Mater credit Ecclesia. Ipsam vero Ecclesiam sub Pontifice credant Romano coadunatam.

Regula vero S. Doctoris est optima, eos articulos esse credendos explicite, quos Sancta Ecclesia in Symbolo exponit, praedicatione asserit necessarios, et solennitatibus celebrat. Ubi non vult dicere, eos solos, qui solemnizantur, esse credendos, ut ei adscribunt Valentia, Fagundez, et Caspensis, qui inferunt, fuisse sic necessario credendum etiam mysterium Circumcisionis, Epiphaniae, etc. Non enim omnia Mysteria credenda ait, quae celebrantur festivitatibus; sed ea, quae in Symbolo sunt; maxime quae frequentius traduntur, et exponuntur, ut Incarnatio, Nativitas, Mors, Resurrectio, Ascensio, etc. Hinc patet, male etiam Tannerum de S. Doctore locutum num. 68.

Probatur tertio argumento 2. ad oppositum cum responso; Sicut se habet obedientia, respectu praeceptorum, et charitas diligendorum; ita fides respectu articulorum. Sed non est vera obedientia, nisi quis promptus sit obedire omnibus praeceptis, et pro loco, et tempore imposita recipiat; neque est charitas, nisi sit promptus diligere explicite Deum, et proximum, cum ei iniungitur: Ergo et fides non est integra, nisi omnia, quae pro eius statu sunt necessaria, credantur.

Assero secundo: Sicut ea, quae in Symbolo sunt necessario credenda in ordine ad cognitionem; ita in ordine ad actionem sunt necessario scienda, atque credenda, quae sunt necessaria ad vitam Christianam exercendam: id patet argumento supra allato.

Haec autem sunt, Sacramentum Baptismi, necessarium ad profitendam fidem, et ad obligationes, Christiano nomini debitas; obeundas: Sacramentum Poenitentiae ad medium necessarium salutis habendum post Baptismum lapsis lethaliter: Et Eucharistiam, eo quod illam tenemur recipere; et est praecipuum fidei Sacramentum, quo Dominum Iesum veneremur.

Quoad alia Sacramenta, aliqui apud Suarez disp. 13. sect. 4. censent, ea necessario credenda, sed Suarez loc. cit. Sanchez lib. 2. cap. 5. et Fagundez lib. 1. cap. 2. num. 40. id negant, quia non sunt necessaria simpliciter. Quoad alia tria, asserunt hi cum Henriquez lib. 6. de Poenit. cap. 28. Valentia disp. 1. quaest. 2. p. 5. Becano p. 2. cap. 12. n. 111. Bannes quaest. 2. art. 8. disp. 2. Petro Ledesma tom. 2. summae, tract. 1. cap. 2. Est autem sententia D. Bonav. dist. 25. quaest. 1. ad 3. qui ait, reduci hanc notitiam ad articulum Ecclesiae, et remissionis peccatorum: Eucharistia quidem est Sacramentum unionis, quo Christo alte coniungimur: Baptismus vero, et Poenitentia sunt Sacramenta iustificationis; ideo, ut observat S. D. in Symbolo Nicaeno dicitur: Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum.

Addo necessariam esse etiam fidem Decalogi ad observantiam. Ita Suarez disp. 13. sect. 4. num. 11. Fagundez lib. 1. cap. 2. num. 41. Et quoad sciendum, asserunt Sylv. verb. scientia, num. unico Angelus ibi num. 1. Tabiena ad fin. Armilla num. 2. Bannes quaest. 2. art. 8. disp. 2. Ledesma tom. 1. summae, tract. 1. cap. 2. Clavis Reg. lib. 2. cap. 9. num. 30. Sanchez lib. 2. cap. 5. num. 10. Valentia disp. 1. quaest. 2. p. 5. Fuliensis lib. 3. cap. 5.

Notat autem S. Doct. serm. 2. Decalogi, tria prima praecepta referri ad articulos Deitatis; alios vero ad unitatem compactam inter homines in charitate.

Probatur a D. Bonav. arg. 5. addito responso, ratione qua utuntur Sanchez, Fagundez, et alii. Id, quod ad observantiam simpliciter est necessarium, non potest observari, nisi sciatur; et si est ad finem supernaturalem, non potest satis sciri, nisi fide credatur: Sed praecepta Decalogi sunt necessario observanda ob finem supernaturalem; nec datur de eis ignorantia invincibilis in his, qui inter Christianos sunt educati: Ergo. Et quidem de his non dari ignorantiam invincibilem, asserunt cum D. Bonav. D. Thom. 1. Corinth. 11. lect. 4. Durand. 3 dist. 25. quaest. 1. Gabriel quaest. enarrat. 2. Manuel. tom. 1. summae, secundae edit. cap. 88. num. 4. Ratio S. Bonav. est in corpore, quia cum tanta sit eruditionum frequentia, nullus potest excusari, cum facile possit ediscere.

Quod vero dentur aliqui Sylvestres, in quibus sit aliqua ignorantia invincibilis, concederem fere Navarro, Bannes, Ledesmae supra, Azorio lib. 8. cap. 6. quaestio 7. et cap. 7. quaestio 3. et cap. 8. quaestio ult. Vasquez disp. 121. cap. 2. Sanchez lib. 2. cap. 5. num. 20. Fagundez lib. 1. cap. 2. num. 67. Sed oppositum est certius, ut dixi 1. 2. tract. 3. disp. 3. quaest. 2.

Addo cum D. Bonau. ad 5. teneri nos scire etiam Orationem Dominicam, qua scire debemus omnia a Deo petenda. Id clarius indicat S. Doct. 4. dist. 16. p. 2. dubio litt. et S. p. Breviloq. in fine, et S. p. Centilog. sect. 46. et p. 3. Stimuli Divini Amoris, cap. 17. et in cap. 3. Regulae nostrae et est sententia D. Aug. lib. de fide, et operibus, cap. 6. et 9. lib. de fide, et Symb. et in serm. in vig. Paschae, et Pentecost. Haec praecipiunt Concilia, Brach. II. et Cabil. cap. 46. relata de consecr. dist. 4. c. 20. et seq. Mogunt. cap. 46. Foroliense, et Rhem. apud Fagundez num. 59. Autel. cap. 10. et 19. Later. sub Leone sess. 9. et Trid. sess. 6. cap. 7. et sess. 24. cap. 4. apud Tannerum num. 66. Sic et Fuliensis.

Ratio horum Conciliorum, quae est D. Bonaventurae frequens, et familiaris, est, quia hoc est signaculum Christiani, et sine hac oratione nescitur petere, quod est necessarium ad salutem.

Docent vero allata Concilia, debere omnes Symbolum, et orationem Dominicam memoriae commendate. Et VII. Synodus can. 7. dicit, non esse censendum Catholicum, qui Symbolum non sciat.

Addit S. Doct. in Confessionali, cap. 2. particula 9. Confessarium debere interrogare poenitentes, an praedicta sciant, quoties iure suspicatur: Est enim peccatum, haec nescire, ut dixi. Ita etiam Bannes loc. cit. Azor. lib. 8. cap. 8. Sanchez lib. 2. cap. 5. n. 21. Fagundez n. 68.

Addunt ex allegatis Conciliis Fagundez, Sanchez, Suarez, et alii apud hos, debere disci memoria etiam verba, et eis, qui pluries moniti nolunt discere, absolutionem suspendendam.

Quaeres quo tempore obligare incipiat praeceptum credendi, et sciendi supradicta Mysteria.

Respondetur, incipere obligationem in septennio. Ita Suarez de fide disp. 13. sect. 5. num. 6. Azor. T. 1. lib. 8. cap. 7. quaestio. 1. Sanchez lib. 2. Decal. cap. 3. num. 12. cum D. Bonau. hic quaest. 3. ubi cum allegat Fagundez num. 57. et alii apud hos. Non tenentur tamen statim scire, sed incipere discere, et moralem adhibere diligentiam, ut ea discant, quae tetuli, et praecepta quinque Ecclesiae. Hae sunt obligationes omnium fidelium.

Enim vero advertit S. Doct. ad 1. et 2. Doctores, et Pastores debere omnia scire, quae sunt docenda in Ecclesia: caeteros vero scire debere, quae sunt sui status. Vide etiam Azorium lib. 2. cap. 2. quaestio 3. Sanchez num. 11. Fagundez num. 48. ubi ait, esse communem sententiam, cum D. Thom. quaest. 2. art. 6.

Ideo S. Doct. dist. 25. quaest. 1. explicat divinitus Symbolum, et ad 2. ait, multa e Symbolo erui, quae Theologis sunt discutienda.

In responsione vero ad 5. differit; cur Symbolo Apostolorum alia sint addita, nempe Nicaenum, et Athanasii; scilicet ad haereses evellendas. Ideo dicitur: Credo in unum Deum, ad confundendum Manichaeum, qui duo principia ponebat. Alterum retum corporearum, idest, Deum malum: Alterum bonum, spiritualium; sed hoc retunditur illis verbis: Creatorem caeli, et terrae, visibilium omnium, et invisibilium. Ad confutandos vero Arrianos dicitur: Et in unum Dominum Iesum Christum filium Dei unigenitum, et ex patre natum ante omnia saecula, Deum de Deo, Lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt. Ad confutationem vero Macedonii, et Nestorii, et Eutychis, qui dicebant, Spiritum Sanctum servum; dicitur: et in unum Spiritum Sanctum Dominum, et vivificantem, qui ex Patre procedit. Addidit Ecclesia: Filioque procedit ad Graecorum errorem refellendum. Additur: Qui locutus est per prophetas ad aliquos elidendos, qui dicebant eos locutos, ut phantasticos. Vide S. Doctorem egregie differentem, cur variis temporibus adhibeantur haec Symbola.

Est autem praeceptum divinum haec scire, ut dixi cum D. Bonav. quaest. praecedenti, cum Christus praecepit, Matth. ult. Docete omnes gentes, etc.