Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Nomine inimici intelligitur odiens inique, ut advertit S. Doctor; nam qui iusta de causa nobis esset molestus, non esset censendus inimicus, etiamsi secundum opinionem vulgi talis censeatur, ut dicebat Apostolus, Galat. 4. Inimicus factus sum vobis, verum dicens.

Prima opinio apud Magistrum, quam refert etiam D. Bonavent. est, necessario quidem inimicos diligendos, petentes veniam, poenitentes, et ad satisfactiones promptos; non autem inimicos formaliter reduplicative, sed hos diligere esse tantum perfectionis.

Vera tamen sententia est, et communis, inimicos, ut inimicos, seu impios, non esse diligendos; attamen in statu inimicitiae non esse excludendos a proximo, dilecto actibus elicitis Charitatis, quibus velimus eis bonum supernaturale beatitudinis; non tamen, ut actibus imperatis velimus eis bona temporalia transitoria, sed sufficit non gaudere de malis eorum, iuxta id Proverb. 24. Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et Eccles. 8. Noli de mortuo inimico tuo gaudere. Ita SS. D. D. cum SS. PP. et Theologis communiter, ut referunt Valentia disp. 3. quaest. 3. p. 2. Caspensis disp. 3. sect. 2. Tannerus disp. 2 quaest. 3. dub. 1.

Assero primo, non posse negari sine praeiudicio Fidei, in lege Evangelica praeceptum diligendi inimicos, extare.

PROBATUR a S. Doct. primo ex illis locis, ubi praecipimur diligere proximum, Deuter. 6. Matth. 22. sic enim advertit S. August. in Psal. 118. et de disciplina christiana, et serm. 59. de Tempore, et 221.

SECUNDO probatur a S. Doctore, ex ratione, quam affert Christus diligendi inimicos: Si enim dilexeritis eos, qui vos diligunt, quam mercedem habebitis, ubi Glossa: Nullam de caelo. Tunc sic: Charitas non potest esse sine praemio in caelis; sed diligentes amicos, et non inimicos, non praemiabuntur in caelo: Ergo Charitatem non habent. Ubi nota, vim habere probationem illam, non modo quantum quoad amorem amicorum, et exclusionem inimicorum, quasi praemiandi sint ob alia opera, et pro statu gratiae, quo pacto praemiandi sunt vita aeterna iusti dicentes verbum otiosum, etiamsi non ob illud verbum; sed vis est, nullum praemium simpliciter expectandum ex illa exclusione inimicorum; nam si solam dilectionem amicorum accipias sine exclusione inimicorum, est actus meritorius, ut ostendam quaest. sequenti.

IGITUR probatur tertio a S. Doctore, ex praecepto Christi, Matth. 5. Ego autem dico vobis, diligite inimicos vestros. Ubi Glossa Interlin. Non sufficit non odisse.

PROBATUR quarto a S. Doct. id, quod necessarium est ad remissionem peccatorum, est praeceptum; sed parcere inimicis, eosque non excludere ab obiecto Charitatis, est ita necessarium: Ergo. Maior est evidens. Minor probatur a S. Doct. ex Matth 6. Si dimiseritis hominibus peccata eorum: dimittet et vobis Pater vester caelestis delicta vestra. Si autem non dimiseritis hominibus: nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra. Et Matth. 18. praecipit, ut dimittamus iniurias usque septuagies septies, idest semper, ut observat D. August. nam numerus septenarius est signum universitatis, quia septem diebus creatum est universum; numerus undecimus est signum transgressionis, quia transgreditur decimum, in quo Decalogus, lex Charitatis, describitur; septies autem undecim facit septuagies septies, qui est numerus universitatis, auferens imperfectionem prioris numeri. Infert hic etiam praepotens motivum; nam Lamech septuagies septies maledictionis indicantur Genesi 4. Lamech significat humiliatum; peccatum vero Lamech, peccatum totius generis humani; post lapsum vero excurrunt 77. generationes usque ad Adventum Christi, ut habetur Lucae 3. Igitur vult dicere, praeceptum esse nobis remittere omnia peccata contra nos patrata; sicuti et Christus omnia peccata nostra, contra suam maiestatem patrata, remisit, imo et sanguine filii expiavit. Unde infert id Apostoli. 250 Donantes vobismetipsis, sicut Deus in Christo donavit vobis. Id observat D. Augustinus. Hinc eo cap. 18. Matth. affertur parabola servi, qui nolens dimittere exile debitum conservo, cum tamen sibi dimissum esset debitum decem millium talentorum, quae summant centum et viginti milliones auri, more Persico, damnatus est carcere perpetuo.

PROBATUR quinto a S. Doct. Plus inimica est caro homini, quam inimicus quicumque; sed nemo unquam carnem suam odio habuit. Ephes. 5. Ergo.

PROBATUR sexto a S. Doct. Ubi est ratio obiecti Charitatis, ibi est etiam actus Charitatis terminandus; sed obiectum Charitatis est proximus, quatenus est communicabilis ei vita aeterna nobiscum, et in hac omnes etiam inimici nostri conveniunt; et ob id proximi sunt, ut docet etiam Valentia loco cit. Ergo.

Ex quibus deducunt multi, hoc esse praeceptum naturae, quod urgebat etiam tempore legis veteris. Ideo Exodi 23. si occurreris bovi inimici tui, seu asino erranti, reduc ad eum, si videris asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis eum eo Levit. 19. Non quaeras ultionem; neque memor eris iniuriae concivium tuorum.

RATIO sumitur ex dictis a D. Bonavent. nam tenemur iure naturae diligere proximum, ut habetur Deuter. 6. Matth. 22. Proximus autem est etiam inimicus.

PRAECEPTUM autem hoc non ligat ad habendum actum Charitatis singulatim in hostes; sed solum generalem ad omnes, et ab eis non excludendus hostes, verum Sacerdos orat; memento Domine, et omnium circumstantium; non excludat inimicum assistentem. Similiter neque a beneficiis communibus in necessitate spirituali, vel temporali. Caeterum benefacere hostibus extra necessitatem, est opus consilii, et egregiae perfectionis, ut docet D. Augustinus in Enchir, cap. 73. ut notat Caspensis, et dicam quaest. 25.

QUOAD actum vero, seu affectum dilectionis, est praeceptum, ut docet idem S. Augustinus Lib. 1. de doctrina Christiana, cap. 22. et Tract. 8. in primam Ioan. et alii Patres apud Valentiam. Ideo Christus ait: diligite inimicos vestros, etc. ut sitis filii patris vestri, qui in caelis est; Ergo hoc est necessarium ad filiationem adoptionis, sine qua nemo ingreditur haereditatem regni coelorum. Unde ait Christus, Matth. 5. Nisi abundaverit iustitia vestra plusquam Scribarum, et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. Inter doctrinas autem, et traditiones falsas Pharisaeorum, erat hoc: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Propterea, ut possimus ingredi regnum coelorum, ait: Diligite inimicos vestros, ut sitis filii Patris vestri. Ex quo deducitur, necessarium esse hoc, atque adeo praeceptum, ut arguit S. Doctor, fundamento secundo, et 4. Ideo ait Apostolus Rom. 12. Si inimicus tuus esurierit, ciba illum: si sitierit potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput eius, Charitatis utique, carbones, iuxta Ambrosium, Augustinum, Bedam, et D. Thomam, non supplicii aeterni, iuxta Chrysostomum apud Tannerum disput. 2. quaest. 3. dub. 1.

OBIICIES primo Matth. 5. Audistis, quia dictum est antiquis: Diliges proximum, et odio habebis inimicum tuum: Ergo Lex Dei integra antiqua servata est, etiamsi odio haberetur inimicus. Confirmatur, quia in decem praeceptis Lex moralis continetur, et in ea non fit mentio inimici diligendi. Ideo Glossa ad id 3. Reg. 7. Fecit Hiram mare fusile decem cubitorum. Glossa ibi: Decem praeceptis in lege, omnia, quae facere debemus, Dominus expressit.

RESPONDet S. Doctor primo, hoc non praecepisse legem, sed id deduxisse Pharisaeos ex opposito, quia Leuit. 19. dictum erat: Diliges proximum, vel ut noster vertit: amicum, Hebraeus enim רֵעַ rea significat socium, vel amicum; per amicum autem intelligebant socium ex genere Abrahae, et Iacob, quasi caeterae gentes essent odio habendae, et delendae, quia dicitur Deutet. 25. Delebis nomen eius sub caelo. Caue ne obliuiscaris, ut glossat Maldonatus: At decepti sunt, quia, licet quasdam gentes delendas diceret; tamen non omnes; imo diligendas,quippe essent in unum parietem lapide angulari sociandae, ut dicitur Isaie 28. Ephes. 2. Prima Petri 2. Psalm. 117. Vide Molanum ad eum locum, Cornelium a Lapide, aliosque expositores. Itaque hoc pacto interpretari sunt locum istum, Imperfectus homil. 13. in Matth. Chrysostomo adscriptus, et alii, quos sequuntur Tostatus quaest. 344. S. Thom. 3. dist. 30. art. 1. Valentia disp. 3. quaest. 3. puncto 2. ubi eam vocat perversam traditionem Pharisaeorum, atque Cornelius a Lapide, observantes, in lege antiqua solum concessum ad iustitiam occidere, non autem odio habere. Sic enim et Iudex occidit reos. Ideo Caspensis num. 11. vocat eam pravam interpretationem Pharisaeorum. Sic etiam Tannerus disp. 2. quaest. 3. dub. 1.

DEINDE respondet S. Doctor, et cum eo Tannerus, concessum, seu permissum antiquitus legi odium, quoad effectus, ut dictum est; non autem affectum odii; et sane quoad effectum concessit, non in adversarios privatos, sed in Idolatras Chananaeos, inimicos pugnaces Ecclesiae. Itaque illi, qui Exodi 23. Leuit 19. supra dicuntur inimici, erant inimici privati, sed amici quoad Rempublicam. Ex quibus sequitur, ita lege concessum fuisse; eam vero legem Christum correxisse, et novum Euangelii praeceptum edidisse, ut Legislatorem, et illud sane perfectum. Ita incredibili consensu fere antiqui Patres, Irenaeus Lib. 4. cap. 22. Tertullianus Lib. de Patientia, Clemens Alex. lib. 6. strom. Hilarius can. in Matth. 4. Epiph. in Ptolemaitas, haeresi 31. Basil. homil. in Psalm. 14. Chrysostomus homil. 16. in Matth. Auctor imperf. homil. 11. Ambrosius serm. 5. in Psalm. 118. Hieronymus epist. ad Heroniam, de Monogamia, Theophylac. et Euthym. ad hunc locum, quos allegat, et sequitur Maldonatus in cap. 5. Matth. num. 21. magis autem quadrat haec expositio ad probandum, Christum in Euangelio venisse, non ut bonum tantum nuncium, sed etiam Leges sanxisse, ut Legislatorem contra haereticos Pelagianos, de quibus Hieronymus Lib. primo, et sectarios nostri temporis. Igitur legem corrigit, et vult, nomen proximi extendi ad omnes, quippe communicantes in capacitate Dei, et Beatitudinis, ut exponunt Hieronymus, Augustinus, Theophylac. et alii apud Cornelium a Lapide.

Et haec est prima ratio fundamentalis D. Bonav. qua ostendit, inimicos diligendos, quia iuxta Christi Legem, et interpretationem, in proximo includuntur etiam inimici.

OBIICIES secundo ex Glossa ad id Lucae 6. Diligite inimicos vestros, quae dicit, esse perfectorum.

RESPONDet S. Doctor, diligere affectu elicito esse praeceptum; affectu vero, imperante opera, extra necessitatem, perfectionis esse, et ita loqui Glossam.

OBIICIES tertio. Diligere hostes est mirabile, ut ait Glossa ad id Psalm. 118. Reuela oculos meos; et considerabo mirabilia de lege tua.

RESPONDet S. Doctor, diligere hostes esse ex mirabilibus, quae tanquam maxime ardua mundus admiratur praecipi lege Divina; possunt tamen fieri gratia adiuvante, et Charitate, et cum his mirabilibus includit Glossa diligere hostes, non autem cum miraculis, quae sunt gratia gratis data.

OBIICIES quarto ex D. Ambrosio apud Magistrum dist. 29. sufficit non odisse hostem.

RESPONDet S. Doctor, authoritatem illam esse truncatam, ait enim: sufficit, si simpliciter diligimus, et non odio habemus.

Remedia odii tradit S. Doctor, de profectu religiosi, cap. 29. nempe timere vindictam Dei, qui non remittit odienti peccata Matth. 18. Vincere in bono malum Rom. 12. Vide S. Doctorem.