Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

UNANIMES respondent Theologi, obiecto fidei non posse falsum subesse. Ita Sancti Doctores hic; Alens. 3. p. quaest. 79. membr. 1. Albert. 3. dist. 25. art. 3. Altisiodor. lib. 3. tract. 3. cap. 2. quaest. 3. Richardus 3. dist. 24. quaest. 3. et alii omnes apud Tanncrum disp. 1. quaest. 1. dub. 5. ubi omnia fere e S. Doct. habet.

PROBATUR a D. Bonav. primo. Illius tantum est fides in via, cuius erit visio in patria; sed visioni in patria non potest subesse falsum: Ergo.

SECUNDO. Sicut se habet Charitas ad bonum, ita Fides ad verum; sed Charitas non appetit nisi bonum: Ergo Fides nunquam facit credere, nisi verum.

Tertio. Omne, id quod cadit sub fidem, cadit sub revelationem a prima Veritate; sed nihil falsum potest cadere in primam Veritatem: Ergo neque in Fidem. Maior probatur; nam prima Veritas, ut revelans, est ratio formalis, sub qua ipsius fidei; nihil autem cadit in aliquem habitum, nisi sub ratione formali obiecti ipsius, ut neque etiam in potentiam aliquam. Nihil enim attingitur a potentia visiva, nisi sub ratione lucidi. Minor probatur a D. Bonav. Nam falsum pugnat directe cum prima veritate, et opponitur illi, sicut malum bono; et non ens enti. Hoc est praecipuum argumentum, quo caeteri fere utuntur, ut ait Valentia quaest. 1. puncto 3.

Dices, multa revelata pendent ex fide humana, v. g. authoritas Clementis X. ex eo, quod sit canonice electus. Concilium Tridentinum, quod sit canonice congregatum, et similia.

RESPONDETUR, ea pendere ex fide humana tanquam ex dispositione; At electionem esse certam, quia Matth. 16. promittitur, Ecclesiae non defuturam Dei assistentiam.

Confirmatur a S. D. Nam cognitio, cui potest subesse falsum, est potius deceptio, quam illuminatio; At fides est mentis illuminatio, ut ait D. August. lib. com. epist. fund. cap. 14.

Confirmatur secundo a S. D. nam Virtus Theologica est certior omni arte, et scientia; At scientiae non potest subesse falsum: Ergo.

PROBATUR a S. Bonav. in corpore, quia fides nostra nititur Divina cognitione; sed Deus omnia comprehendit, ita ut etiam futura contingentia certo sciat: Ergo. Hic S. Doctor, ansam arripiens a Minori tertii argumenti, definit eam quaestionem: An Deus possit decipere; quam quaestionem agit etiam in 2. dist. 37. art. 2. quaest. 1. et ex proposito quaest. 3. eam perlustrat Cano de Locis Theol.

Si etenim potest Deus decipere, non patebit nobis via ad cognoscendum hoc, vel illud infallibile; cum nequeant reduci in primam veritatem.

EST certissima assertio omnium Catholicorum, haereticum esse dicere, Deum per se, vel per alium, unquam docuisse falsum, vel de lege ordinaria posse docere. Ita admonet Valentia. Est contra Priscillianistas apud D. August. de haeres. haeresi 70.

PROBATUR primo a S. Doct. ad 3. Ioan. Qui accipit eius testimonium, signavit quia Deus verax est, et additur ad Rom. 3. Est autem Deus verax: omnis autem homo mendax. Hinc deducit ibi etiam, quemcumque loquentem verba Dei, seu nomine Dei, esse veracem, et ita non posse Deum per alium decipere.

IDEM probat S. D. ad cap. 8. Ioan. illis verbis: Qui misit me, verax est. Ibi autem solvit lepide dubium: Cur Pater dicatur Verax: At filius Veritas: Ego sum via, veritas, et vita. Ioan. 14. Et cantat Ecclesia in officio Sanctissimae Trinit. Verax Pater, Veritas filius. Movit hoc dubium S. August. tract. 30. in Ioan. Cum enim Veritas dicat quid amplius quam Verax, sicuti Pietas plus dicit, quam Pius; pius enim dicitur a pietate non e contra: Ergo veritas debuit appropriari Patri, a quo est Filius.

RESPONDET S. Bonav. ex D. August. Patrem esse veracem, quia dixit Verbum verum, quod est Veritas. Itaque non participatione dicitur Verax.

Idem ostendit S. D. ad 14. Ioan. illis verbis Christi: Ego sum via, veritas, et vita, et affert expositionem Chrysost. homil. 27. et D. August. tract. 69. et serm. 54. de verbis Domini. Id ostendit etiam ad 16. Lucae ex Psalmo 116. Veritas Domini manet in aeternum, et Psalm. 118. In generationem, et generationem veritas tua, et de veritate mediata: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera eius, quia in Deo sunt facta. Ioan. 3. et cap. 8. Si manseritis in sermone, cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos.

PROBATUR secundo. Quidquid Deus potest facere, habet exemplar in Deo; sed enunciatio falsa, ut falsa, non habet exemplar in Deo: Ergo. Minor probatur; Nam veritas est ratio exemplandi.

PROBATUR tertio a S. D. Sicut se habet bonitas ad malitiam, sic se habet veritas ad falsitatem; sed a summa bonitate nullo modo potest esse malitia: Ergo a summa veritate non potest esse falsitas. Hoc argumentum est a proportione; nam culpa magis Deo repugnat, tametsi Enti perfectissimo utrumque intrinsece repugnet, ut advertit S. Doctor. in corpore.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Verum, et Ens convertuntur: Sed non potest a Deo esse aliquid, quod non sit ens: Ergo neque potest esse, quod non sit verum: Sed enunciatio falsa dicit privationem veri: Ergo.

PROBATUR quinto. Si potest dicere falsum; vel hoc ignoranter, vel scienter; Non ignoranter, quia Deus est infinitae sapientiae; Neque scienter, quia sic mentiretur; At dicere, Deum mentiri, est prophanum, et impium contra Scripturam, et Patres. Ergo: Subsumptum probatur. Num. 23. Non est Deus quasi homo, ut mentiatur. Psal. 5. Perdes omnes, qui loquuntur mendacium.

Idem conclamant SS. Athan. lib. de Incarn. Verbi. Chrysost. homil. in Symbolum Apostolorum, Cyrill. Alex. lib. 2. in Ioan. cap. 69. Ambros. lib. 6. epistolarum, epistola 57. ubi affert id Numer. 23. et Hebr. 6. Impossibile est mentiri Deum. D. August. 22. de civit. cap. 25. et lib. 1. de Symbolo ad Cathec. cap. 1. Anselm. lib. 1. Cur Deus homo, cap. 22. Eos refert Valentia.

Ex his Patribus eruit S. Bonav. argumentum. Id, quod dicit imperfectionem, est Deo impossibile; At mendacium dicit imperfectionem; similiter et deceptio per falsitatem; dicit enim carentiam veritatis: Ergo. Hoc est ad litteram argumentum horum Patrum, qui ex omnipotentia Dei imo colligunt, eum non posse mentiri; quia mentiri, est deficere, non autem posse.

OBIICIES primo aliquas Scripturas verbis pugnantes. Exod. 20. Ego sum Deus fortis, et Zelotes, puniens peccata Patrum in filios usque ad quartam generationem. Et tamen Ezech. 18. dicitur: Filius non portabit iniquitatem Patris.

ITEM Iob. 1. dicitur: In omnibus his non peccavit Iob, neque stultum aliquid contra Deum locutus est. Cuius contrarium significat Iob 39. et 42. Similiter cap. 7. ait: Peccavi, quid faciam tibi; At cap. 27. Neque enim reprehendit me cor meum.

RESPONDET S. D. haec non implicare, et ad id Exodi respondet, sermone de decem praeceptis, Deum punire temporalibus incommodis; (nam, quoad haec, Filius est pars Patris) non autem poenis aeternis, et hoc sensu loquitur Ezechiël.

Ad loca Iob dico, eum peccasse leviter, cap. 7. non graviter cap. 37. et cap. 39. et 42. insipienter locutum se fatetur; non tamen peccasse. Vide D. Gregorium lib. 32. Moral. cap. 1.

OBIICIUNT secundo Scripturas, in quibus videtur Deus decepisse, quas refert late Melchior Cano lib. 2. de locis, cap. 2. Genes. 22. Abraham dixit: Expectate hic Ego et puer, postquam adoraverimus, revertemur; et tamen volebat immolare filium. Locutum autem divino instinctu, asserit Ambr. lib. 1. de Abraham, cap. 8.

RESPONDET S. D. 3. dist. 38. quaest. 2. Abraham non esse mentitum, quia putabat, filium immolatum resuscitandum, ut dicitur Hebr. 11. et ideo reversurum. Ita exponit D. August. serm. 71. et 72. de tempore. Eos sequuntur Gabriel 3. dist. 30. Carthus. in eum locum Valentia loc. cit.

OPPONUNT Genes. 27. ubi Iacob mentitus est. Ego sum Esau, quae tamen instinctu Dei dixit, ut docet Innocentius Papa, cap. Gaudemus extra, de divortiis.

RESPONDET S. D. 3. dist. 38. dub. 4. litt. Iacob verum dixisse; nam erat Esau non quidem persona, sed electione ad primogenituram, de quo instructus erat a matre, quae edocta erat, Maiorem serviturum minori Genes. 25. Neque etiam vestitu decepit, sed mysteria signavit. Ita cum D. August. contra mendacium cap. 10. Ambrosio de Iacob. Sequuntur Cano, Valentia, et alii. Vide ad ea loca Pererium, et Ribetam ad cap. 11. Hebr.

OBIICIUNT id Isa. 38. et 4. Reg. 20. ubi Dominus per Isaiam nunciavit Ezechiae mortem; nec tamen mortuus est. Sic et Niniue non est subversa, Ionae 2.

HUIC, et similibus respondi p. 1. tract. 1. disp. 8. quaest. 1. ex D Bonav. lib. 1. compend. Theolog. verit. cap. 19. Ezechiam moriturum secundum causas naturales, sed Deus eum miraculo liberavit. Sic et Niniue secundum demerita erat destruenda, liberata tamen ob poenitentiam, quam si non fecisset, periisset.

OBIICIUNT etiam id 3. Reg. 22. ubi ait Dominus: Quis decipiet Achab? et prodiit Spiritus nequam, qui suscepit decipiendos omnes prophetas. Et Dominus: Egredere, et fac ita. Et subdit propheta: Ecce dedit Dominus spiritum mendacem in ore omnium prophetarum.

RESPONDET S. Doct. in 2. dist. 10. dub. 1. et dist. 27. art. 2. quaest. 1. ad argumenta, illis verbis non signari praeceptum Dei, sed permissionem, quae saepe in Scripturis eodem modo dicendi explicatur, quo et praeceptum, ut Ioan. 13. Quod facis, fac citius, de quo vide S. Bonav. ibi, ubi alias expositiones affert. Eodem responso nituntur Morandus, Cano, Valentia, et reliqui.

ASSERO consequenter secundo, nulla potentia Deum posse docere falsum. Est contra Gabrielem 3. dist. 38. quaest. unica Aliacum p quaest. 12. Hybernicum, et Adamum, quos refert Gregorius primo, dist. 42. quaest. 2. est vero communis Theologorum.

PROBATUR primo. Hebr. 6. ubi ait: Impossibile est mentiri Deum, quod probant rationes omnes S. Bonav. sumptae ex natura Dei, et cum Sanctis Patribus roboratae; Illi enim propterea negant, posse Deum mentiri, quia haec est imperfectio repugnans simpliciter naturae, seu perfectioni Divinae.

Hinc arguit S. Doct. is, de quo omnis perfectio simpliciter est asserenda, et authoritas, atque omnis imperfectio neganda, non potest capere imperfectionem mentiendi: Sed Deus habet summam perfectionem, et authoritatem ad persuadendum: Ergo ei repugnat mentiri.

PROBATUR alia ratione S Doct. in corpore ex consequentia culpae. Certum est, Deum non posse esse authorem culpae. Certum est etiam, culpam esse nobis gravissimam, nisi credamus firmissime omnia a Deo revelata de fide; nam de eis dubitare, est haeresis, vel saltem culpa mortalis; negare vero, est haeresis aperta. At si Deus posset mentiri, non teneremur firmiter credere revelata a Deo; imo possemus iuste semper dubitare: an Deus voluerit mentiri, seu nos deciperet: Ergo. Probatur, hoc consequi, non enim possemus certificari de natura Dei ex hypothesi, quod non repugnat ei mentiri; Neque ex lege ordinaria, quia si potest mentiri, non sumus certi: an in aliquo mentiri voluerit: Ergo. Itaque non reduceretur nostra credulitas in radicem solidam veracitatis Dei, ut advertit Morandus. Hoc est germanum Seraphici argumentum, si penitus pensitetur, quod tanti ponderis est apud Valentiam, ut nil ad persuadendum desideretur. Neque enim argumentum Seraphici est absolute a sola proportione deceptionis cum culpa; ut sicuti non potest Deus peccare, ita nequeat decipere; nam peccare est gravius, quam dicto alium decipere, ut ipse S. Doct. advertit; Sed ex consequentia inducente culpam. Propter haec censetur assertio de fide a Morando T. VII. quaest. 2. Pasqualigo disp. 31. sect. 1. et aliis.