Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: Quid SUPERSTITIO, et quotuplex

Quid SUPERSTITIO, et quotuplex.

SUPERSTITIO definitur a D. Bonaventu. in 4. d. 13. dub. 4. et D. Thom. 2. 2. quaest. 92. art. 1. Falsa religio, seu vitiosus cultus, et superflua institutio cultus veri, vel falsi numinis, sic et Lessius lib. 2. de Iustitia, cap. 43. d. 1. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 37. Fagundez in primum praeceptum Decal. lib. 1. cap. 34. Tanner d. 5. de Religione, quaest. 7. d. 1.

HVIUS tres sunt species : Idolatria, Superstitio diuinatoria, et Superstitio vanarum obseruationum.

DE Idolatria satis egi de fide, disput. 2. quaest. 1. et seqq.

QUOAD divinationem, est superstitiosa praenunciatio futurorum, seu est investigatio, vel manifestatio occultorum per media, Religioni adversa. Ita definiunt D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 29. et in 2. d. 7. part. 2. quaest. 3. in resolutione, D. Thom. hic art. 1. Sanchez chez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. Lessius Tom. 1. lib. 2. cap. 53. dub. 5. num. 23. qui aliis verbis sic eam definit cum D. Bonavent. in 2. loc. cit. est praenuntiatio, quae quis ope, vel disciplina Daemonis de aliquo occulto, quod humano modo cognoscere non potest, praenunciat.

EST autem peccatum grave, quod graviter reprehenditur Isa. 8. et 47. et Levit. 28. poena mortis damnantur, qui hos magos consulunt, ut monet S. Doctor in 2. d. 7. part. 2. art. 2. quaest. 3.

DUPLICITER autem fit, invocatione expressa, vel tacita Daemonis.

PECCAT sane graviter, qui habet expressum cum Daemone pactum, ut docet D. Bonavent. supra in Centil. quia obsequium Dei, hosti, contra vetitum, exhibet, postulans ab eo, quod Dei proprium est, scilicet futura nunciare contingentia. Similiter qui implicitum habet pactum, ob eandem rationem. Hos insectatur D. Augustinus lib. 2. de Doctrina Christiana, cap. 22. et 23. et D. Thom. hic art. 2. et 3. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. num. 3. Fagundez in primum praeceptum Decal. lib. 1. cap. 35. ubi animadvertit cum D. Bonavent. in 2. lo. . cit. ex D. Augustino de divinat. daemonum, cap. 5. et 6. et lib. 2. de Genes. ad litt. cap. 17. et si Daemones nequeant certe praescire, quae a causis contingentibus libero arbitrio maxime futura pendent, tamen posse coniicere. Primo enim causas naturales optime norunt: Deinde cum eis ipsi se intermiscent excitando tempestates, etc. Callent etiam hominum temperies, inclinationes, et affectus. Vident etiam longe causas motas, v. g. ex India solutas naves. Praeterea nonnulla possunt ab Angelis Dei accipere, Deo volente, etc. Ita etiam Less. Tom. 1. lib. 2. cap. 43. d. 5. num. 23. Haec Daemones invocati praedicunt, et pandunt.

INVOCATUR autem Daemon expresse, vel actionibus, quibus scitur Daemon intervenire, vel verbis. Tacite autem invocatur, quando quis effectum, soli Deo reservatum, mediis ex se invalidis, et indebitis procurat. Ita communiter DD.

ANIMADVERTUNT autem Less. Tom. 1. lib. 2. cap. 43. d. 5. num. 28. Tolet. lib. 4. summa, cap. 16. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. num. 26. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 8. a num. 22. Fagundez cap. 35. citato cum D. Bonavent. in Centil. loc. cit. omnem invocationem Daemonis esse maledictum, quia ibi vel exhibetur diabolo cultus Deo debitus, vel requiritur, id quod est Dei, et saepe coniunctum est cum haeresi, et apostasia a fide, ut iterum monet S. Doctor in 4. d. 13. dub. 4. Ideo monentur confessarii a S. Doctore sermone 2. in Decal. et in confessionali, cap. 2. particula 9. et cap. 5. particula 37. et 38. et allegatis Doctoribus, ut attendant, quod pactum, et qua formula inierit; an adoratio ex corde intervenerit, vel tantum extrinseca: An adhibuerit res sacras, vel Sacramentum, item damnum, quod inferunt personis, bestiis, campis, etc.

SIMILITER in pacto implicito, quo praetenditur ea cognitio, quae soli Deo est propria, atque adeo semper est mortale. Ita Valentia d. 6. quaest. 12. puncto 4. Delrius lib. 4. disq. mag. cap. 2. quaest. 4. Sanchez tom. 1. decal. lib. 2. cap. 38. num. 18. Potest tamen ignorantia excusare. Ita Caietanus quaest. 5. art. 2. Valentia, et Delrius loc. cit. Sanchez num. 10; et alii apud hos.

SIGNA autem pacti impliciti cum Daemone erunt, si aliqua conditio vana factis verbis apponatur, ut Evangelium scriptum sit in lamina. Secundo quando verbis immiscentur falsa, vel adhibentur characteres incogniti, quando effectus sunt vani, vel transcendentes, ut notat Tannerus dubio 2. et alii.

Si tamen haec ioci causa fiant, v.g. astrolabi, etc. non ad scienda futura, non erit superstitio; si vero fiant serio ad occulta indaganda, puta furtum; gravis poenitentia imponitur ab Alexandro III. extra. de furtis. et privatur Sacerdos ex iure Altatis ministerio, et Episcopus procedet contra eum 26. quaest. 5. cap. Non oportet, si quis Episcopus, ut tradit S. Doctor in confessionali, cap. 3. particula 38. Addit Bassaeus V. Magia, non dari parvitatem materiae in hoc genere peccati.

SUNT vero aliquae orationes, quae circumferuntur, ut reddentes tutos a morte illata ab ense, ferro, etc. possunt autem ferri, si nil superstitiosum contineant; neque secura promissio teneatur. Ita Sanchez Tom. 1. lib. 2. cap. 40. num. 20. et alii apud Fagundez num. 16.

NOTAT etiam num. 17. cum Ciruelo, vanas esse orationes illas, in quarum titulis decernitur numerus dierum, quibus sunt recitandae ad obtinendam gratiam; non enim potest terminus Deo praefigi.

ORITUR sane superstitio ex inordinato desiderio aliquod bonum consequendi, aut malum evitandi; et hoc magis foeminis est connaturale. Ita S. Doctor LL. CC. et cum eo Fagund. num. 4.

IAM vero Divinatio, in qua est expressa Daemonis invocatio, habet quinque species, iuxta D. Bonavent. in Centil. loc. cit. Mantiam, Sortilegium, Augurium, Maleficium, et Praestigium.

QUOAD praxim tamen tres solas species distincte explicandas in confessione ponunt Valentia d. 6. quaest. 12. puncto 2. in calce, Tannerus d. 5. quaest. 7. dub. 1. Azorius lib. 9. cap. 13. quaestio 3. Prima est, quae habet pactum expressum cum Daemone. Secunda est, qua quaeritur cognitio ex dispositione, quam habent corpora, quae corporali nomine potest dici Augurium. Tertia est, qua quaeritur cognitio ex quibusdum consulto factis, et in utraque est invocatio Daemonis implicita.

MANTIA dicta est a Mante, insigni apud Athenienses Divinatore, et haec habet alias species: Prima est Necromantia, divinans per apparentes imagines mortuorum a Necron, quod est mortuus, et Mantia, quae significat divinationem. Secunda, Geomantia per signa apparentia in corporibus terrestribus a Gea, quod est terra, ut in circulo. Tertia est Hydromantia per signa apparentia, in aqua ad Hydros aqua. Quarta est Aeromantia, per signa in aëre. Quinta, Pyromantia a Pyros, ignis, per signa in igne.

ALIAE etiam species minus principales divinationis numerantur a S. Doctore loc. cit. Centil. et aliis locis. Prima est Divinatio, quae praedicit e fatis, et constellationibus; diciturque Mathesis, et Astronomantia. Secunda per Aurae inspectionem, dies, et horas custodiens in agendis, et dicitur Auruspicium. Tertia, quae exta, vel intestina pecudum inspicit, et dicitur Extipex. Quarta, quae in aris Idolorum responsa a Daemonibus accipit, dicitur autem Ariolus, divinator in aris. Quinta, quae somnia observat, et dicitur Onyrocritica; dicitur autem observator somniorum Coniector. Sexta ex vocibus, vel factis hominum fortuitis, et dicitur Omen, septima est Phytonia, per spiritum malignum loquens, et hic dicitur Phyto, vel Phytius a Phytio, idest, Apolline dictus, aut ventriloquus. Octava est Genethliaca observans puncta nativitatum, et haec superstitio dicitur Constellatio. Sic et Horoscopia, quae Horas nativitatis observat, cum praecedenti convenit. Nona est Saltatio, unde Saliator, qui, quaecunque pars membrorum salierit, divinat, quidve prosperum, vel funestum. Decima Physionomia, quae ex signis humani corporis auguratur. Undecima Spatulamantia, quae ex signis in spatulis alicuius animalis coniicit. Duodecima Motescopia, quae ex fronte. Tertiadecima, est ex signis manuum, et dicitur Chiromantia.

Species maleficii, quae dicitur Magia, est subalterna, quae subdividitur in alias; nam divinatur vel e praecordiis, et adipe infantium, vel sanguine abortivum, vel occisione alicuius viri, aut mulieris, mediis laminis, etc.

Sortilegium per sortes iactas, vel in aqua, vel in chartis, vel in libris sit multipliciter.

Augurium ex garritu auium, vocibusque variis animalium, varium est; ad quod reducitur etiam Auspicium ex volatu auium, et motu aliorum animalium sumptum.

Similiter Praestigium per varias ipsius diaboli apparitiones, seu veras, seu phantasticas fit, et multis modis accidit, ut videre est apud Valentiam quaest. 12. puncto 2. Primo enim solet Daemon obiicere vera corpora, aliunde translata, vel a se facta celeriter per applicationem activorum passivis. Quo pacto dicuntur veri serpentes, quos magi Pharaonis Exodi 7. confecerunt, ut sentit D. Augustinus lib. 3. de Trinitate, cap. 7. et 8. et lib. 83. qq. quaestione 79. D. Thom. quaest. 7. de potentia, art. 5. ad 8. et D. Bonavent. in 2. d. 7. part. 2. art. 2. quaest. 2. Secundo solet Daemon obiicere corpora apparentia. Hoc pacto dicit Augustinus 18. de ciuit. cap. 18. intelligi quod de sociis Ulyssis in bestias mutatis enarratur; Et quod de Arcadibus perhibetur, dum stagnum traiecerunt eos versos fuisse in Lupos. Sic idem D. Augustinus lib. 2. ad simpl. quaest. 3. ait, melius intelligi, quod dicitur 1. Reg. 28. de Samuele, qui dicitur apparuisse Sauli.

Tertio illudit Daemon alterando sensus, confundendo species, perturbando organum, ut veluti phrenetici videantur videre mirabilia.

Quarto illudendo, sensibus internis perturbatis, phantasia confusa, ut videantur aliqui visiones habere. Vide Valentiam cum D. Bonavent. locis adductis, Tract. de Angelis, disp. 11. ubi de potentia Angelorum.

Quaestio II: De Divinatione per Astra,

Suppono hic, Astrologiam, quae ex Astrorum motu, et influxibus variis, argumentatur effectus eiusdem generis puris naturalibus esse veram scientiam, et licitam; Naturale enim est e causis effectus deducere. Ideo sanctissimus Sixtus V. in Bulla, qua Iudiciarios damnat, coniicientes e motibus astrorum effectus liberos, ait: Exceptis dumtaxat futuris euentibus ex naturalibus causis necessariis, vel frequenter prouenientibus, quae ad diuinationem non pertinent.

Ea vero Astronomantia, quae ex naturalibus causis praedicit effectus liberos, non est scientia, sed fabella superstitiosa, ut notant Doctores. Cum enim astra nequeant producere effectus superioris ordinis, nempe liberi arbitrii, ut ostendi Tract. de caelo disp. 2. quaest. 17. neque potest aliquis illos inde diuinare. Haec enim in Dei arcanis latent. Hinc admonet S. Doctor, ad 8. Eccl. ut dum tempus habemus, operemur bonum, quia homo futura nullo potest scire nuncio, ut dicitur ibi, et subaduertit etiam Fagundez lib. 1. in primum praeceptum Decalogi, cap. 38.

Assero igitur, naturalem Astrologiam licitam esse solam vero iudiciariam illicitam. Ita D. Bonau. et D. Thom. hic, Less. Tom. 1. lib. 2. cap. 43. d. 6. circulo de superstit. 2. part. cap. 3. et 4. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 11. Sanchez Tomo primo Decal. lib. 2. cap. 38. a num. 17. Fagundez lib. 1. cap. 38.

Prior pars probatur a Sanctis Doctoribus, quia qualis causa, talis effectus; sed astra condita sunt, ut causae sublunarium naturalium, ut dicitur Genesi 1. Deuter. 4. Ergo ex his possunt coniici.

Moderate tamen et haec debent praedici, quia cum pendeant a multis causis, quae possunt impediti, saepe fallunt. Quae vero casualia sunt, magis fallunt, ut quod transeuntem fulgur percutiat, etc.

Assero secundo, diuinare ex astris euentus voluntarios superstitiosum esse.

Probatur a S. Doctore primo. Id, quod alteri subiicitur, non praedominatur; sed astra, et aliae causae naturales factae sunt in ministerium hominis, ut dicitur Deuter. 4. Ergo non praedominantur liberis eorum voluntatibus.

Probatur secundo. Quisquis utitur lumine intellectus ad opera libera, non pendet a determinatione extrinseca naturalium, sed seipsum determinat; talis est homo, maxime Sapiens. Ideo dicit Ptolemaeus:

Sapiens dominabitur astris:

Probatur tertio, quia, quod est recte ordinatum, tendit semper in bonum: Ergo vel omnes bonum semper agent; vel non mouebunt arbitrium.

Probatur quarto. Si varietas morum causetur a motibus, et influxibus astrorum, sequeretur, nos omnia moralia operati necessario, et omnino toli libertatem: consequens est Manichaeum: Ergo. Probatur sequela; omnis causa producit secundum quod est actu, et non super ordinem suum; sed astra sunt causae naturales, determinatae ad effectus: Ergo necessario operabantur omnes effectus arbitrii: Ergo auferetur libertas, auferentur consilia, tollerentur merita, non erit opus dignum laude, aut vituperatione, quae sunt absona.

Probatur quinto in corpore a S. Doctore, quia opera bona multa sunt nobis praecepta, multa consilio suasa, multa prohibita: His intimantur poenae aeternae: illis promittuntur praemia gloriae, ut constat e Scripturis Sanctis: Sed haec omnia tolluntur, si astra in nobis causant haec opera determinata: sic enim cum sint necessaria, nec legem habent, nec consilium; nec praemium, nec poenam mereri valent. Sic tolletur etiam gratia adiuuans nostras operationes, tolletur et gloria. Sic Iustitia Dei perit, dum opera nostra bona, et mala in astra refunduntur; et inuehitur honor, et veneratio syderibus, et sic ad Idolatriam rapiuntur homines.

Probatur sexto experimento. Nam Esau, et Iacob nati sunt eodem partu sub eodem Horoscopo, etc. et tamen adeo moribus erant in vita, et morte diuersi. Nascitur etiam eadem sub constellatione Rustici, et Regis filius; nascitur homo, et asinus.

Confirmatur contra quasdam obseruationes Astronomantium, puta, ut qui sub Aquatio nascuntur, piscatores sint, et qui sub signo Librae, sint Trapezitae; et tamen in Getulia sub signo Aquarii, non sunt piscatores, et in Regnis sub Libra, nulli Trapezitae inueniuntur.

Probatur septimo. Id, quod inferius est, non praedominatur superiori; sed corpus est inserius spiritu: Ergo spiritus non subiicitur astris.

PROBATUR octavo ex inconvenienti, quod inducunt, Astra propterea esse veneranda. Vel enim Astra necessario inducunt homini suos effectus inevitabiliter, aut non. Si non, cur sunt veneranda, aut metuenda? Si necessario; quodnam eis debitum, aut quae supplicationes?

PROBATUR nono. Constellationes observandae sunt ex ortu, vel non. Si ex ortu, ut Genethliaci: Ergo et sequentibus temporibus. Cur ergo Horoscopum in nativitate observant? cur domum regiam? cur domus Anaphoras, Cataphoras? Si in prima Constellatione non sunt observandae. Ergo neque in sequentibus. Imo in conceptione magis videntur observandae, ubi est foetus efformatio: Nativitas enim saepe acceleratur, retardatur, etc. Conceptionis vero punctum in animatione quis novit?

Haec argumenta deducit S. Doctor. ex D. Augustino locis adductis, D. Gregorio homil. 10. in Evang. Damasceno lib. 2. de fide, cap. 7. Itaque concluditur, hinc haereses inferri.

Tandem urget S. Doctor ex fide Isaie 47. dicitur: Stent, et salvent te augures caeli, qui contemplantur sidera, ut ex eis annunciarent ventura tibi. Est enim quaedam imprecatio. Ubi loco Augurum, habent LXX. Astrologi. Et D. Hieronymus, qui vocantur Mathematici, et Astrorum cursu, lapsuque res humanas regi arbitrantur.

HIEREM. 10. Iuxta vias gentium nolite discere: Et a signis Caeli nolite metuere, quae timent Gentes: Quia leges populorum vanae sunt.

PROHIBENTUR haec etiam in Concilio Tolet. primo in assert. fidei, et c. Non liceat, 26. quaest. 5. et tandem Sixti V. motu proprio 21. qui incipit: Moderator caeli, et terrae. Vide Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 11. Delrium lib. 4. disquis. mag. cap. 3. quaest. 1. Fagundez cap. 38.

ADDUNT Suates num. 31. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 1. cap. 38. num. 33. Less. lib. 2. de Iust. cap. 43. dub. 6. num. 42. Fagundez num. 8. etiamsi Astrologus credat interius, iudicium illud ex Astris non esse certum, sed tantum probabile, superstitiosum esse. Ratio D. Bonavent. qua utuntur, est, quia ex Astris non potest talis causa haberi, quae faciat indicium probabile, sed tantum quae remotissima, et dubia, incertaque iudicia praebeat.

ASSERO tertio, non esse vetitum e Constellationibus coniicere temperamentum, et aliqualiter inclinationem. Ratio D. Bonavent. est, quia causae naturales communicant temperiem inclinantem. Unde cholerici sunt iracundi; sanguinei sunt benigni, melancholici lividi, flegmatici pigri; hoc tamen non necessario; anima enim dominatur affectibus, maxime adiuta gratia. Multos enim vidimus cholericos mansuetos, etc. Itaque, tametsi a causis naturalibus organizatio, et mixtio corporis sit talis, ut inclinet, non tamen adeo, ut vel etiam probabiliter diuinate possis; Ideo ait S. Augustinus lib. 5. de Civit. cap. 2. apud D. Bonavent. casum quemdam referens duorum fratrum, qui simul infirmabantur, et simul curabantur, laudat magis responsum Mediei, qui dicebat hoc evenire ex complexionum Simmettria; quam Astronomi, qui aiebat hoc evenire ex eadem Constellatione.

NEQUE sic coniicere prohibetur a Sixto V. motu allegato, ut notat Fagund. num. 10. Haec tamen coniectura, quia a longinquo venit, non potest aliquid probabiliter asserere, ut ait Fagund. cum D. Bonavent. in corpore.

OBIICIES primo ex Boëtio lib. 4. de consol. in prosa 6. Fatum est rebus mobilibus inhaerens dispositio, per quam Divina Providentia suis quaeque nectit ordinibus: Fatum autem ex D. Augustino 5. de Civit. cap. 1. est vis positionis syderum, qua existente, quando quis concipitur, vel nascitur, cognoscitur qualis futurus sit. Si ergo fatum vere est, et consistit in influxibus stellarum, et in hoc consistit totum regimen vitae: Ergo diversitas morum ex his dependet.

Respondet S. Doctor, Boëtium accipere fatum, ut vere est dispositio divinae providentiae, finentis omnia genera causarum agere secundum proprios ordines; at D. Augustinus accipit fatum ad aestimationem Philosophorum, et ostendit, nil esse. Unde addit: Si quis fatum vocat ordinem causarum, quem Deus instituit, cum hoc sit, veram sententiam teneat, et linguam corrigat. Itaque non licet inferre ex fato vero, quod consistit in suavi, firma tamen, Dei providentia, illud consistere in vi stellarum, et ab his regimen vitae pendere.

OBIICIES secundo e constellationibus variis, varii sunt effectus producti in hominibus liberi. Sic refert Aristoteles lib. de propriet. elem. et 5. Polit. cap. 7. Regna vacua facta sunt, et terrae depopulatae ad coniunctionem duarum magnarum stellarum, Iovis scilicet, et Saturni. Huc spectat id, quod dicunt Astronomi, transitum Saturni ab uno signo ad aliud, semper extrauagans aliquid causare, maxime in coniunctione, quam Magnam vocant, cum Iove, quae cum facta esset vigesima-prima Octobris 1663. praedixere Piscator Clarevallensis, et alii, futurum Cometam anno sequenti, qui apparuit eodem mense Decembri, quo tempore Saturnus ab igneo signo Sagittarii ad terreum Capricorni transibat, de quo sane Comete multa scripsere multi: maxime vero in regnis, quibus esset verticalis, eum varios produxisse influxus, nempe sub Virgine, Leone, Gemini, Cancro, et Ariete. Ad hoc autem comprobandum multa adducunt exempla eventuum regionibus illis, quibus aut Cometae, aut stellae aliquae violentae factae sunt verticales.

In Europa adnotant plurimos casus. Sic stella secundae magnitudinis in armo Aurigae dextro, Symbola Mercurio, et Marti facta verticali, horrendum illud contagium Mediolano, ac finitimis urbibus notant adduxisse, maxime autem Brixiae ubi e 45. Millibus, soli quater, et decies mille superstites fuerunt, praeter innumeros in territorio vastissimo prostratos, et Bergomi eadem fere clades fuit. Sic stellam in capite medusae, Symbolam Saturno, et Iovi tertiae magnitudinis, factam Polyflipone verticalem, anno 1640. magnam illam dicunt excitasse revolutionem, qua Regis Philippi IV. sceptrum deferentes, Ioannem Bragantiae Ducem in Regem acclamarunt. Borealis stella in ursa maiori, Marti assimilis tertiae magnitudinis in Venetiarum regia Zenit, anno 1643. innumera nostrae serenissimae (faxit Deus aeviternae,) mala a Turcarum Tyranno dicitur aduexisse; sic deformis stella in Helice, Marti non absimilis, secundae magnitudinis, regiae Parthenopes, quae est Neapolis in Zenit, seditiones atras, Duce Thoma Agniello (qui et dicitur Massaniellus) fertur excitasse: Lucida autem stella in capite Draconis, Saturnina Iovi, ac Marti foemmetra, dum Regiae Londini Angliae vertice incubuit, anno 1648. veluti a Diris Alecto excitatam rebellem suo Regi clementissimo, Carolo Stuarto, gentem illam dicitur maligne in horribile patricidium inflammasse, ut inaudito a seculis exemplo, a sedentibus e tribunali sordidae plebis iudicibus, agente Fairfaix, Rex ipse iniquissime capitis damnatus, in ampla urbis platea, e sublimi prostaenio, capite ad carnificis pedes detruncatum deponeret. Et Monarchia illa in turbidam Democratiae, et Aristocratiae tyrannidem, filiis regni haeredibus ad internecionem conquaesitis, volveretur. Item stella in dextero Perseï latere Saturni, et Iovis amica mundo illi regio Parisiorum in Zenit, alte constituta, anno 1650. truculentas illas tempestates in adolescentem Regem Ludovicum Magnum XIV. invictissimum Ludovici XIII. Iusti Primogenitum, nunc feliciter regnantem, sanguineis vorticibus despumantes ad usque sydera eructuanda credidit immisisse.

INNUMERA alia ferunt, quae syderibus, vel Cometis factis verticalibus, aut Horizontem gradientibus, acciderunt.

HIS, aliisque respondet S. Doctor, Philosophum tribuere constellationibus, etc. tantum dispositiones quasdam e temperie ortas, quae sane ab anima repelli possunt, attamen quia plurimi eas insequuntur, ideo saepe astronomi vera praedicunt, maxime circa homines animalium more viventes ; de hominibus ratione vero utentibus pauca admodum valent dicere vera.

OBIICIES tertio e scriptura. Magi nascente stella Dominum adorandum cognoverunt. Matth. 1. et Christus Ioan. 8. Nondum venit hora mea : Ergo si Christus ab Horoscopis, et astris pendebat ; multo magis caeteri.

RESPONDet S. Doctor, stellam illam creatam fuisse in signum nati Messiae, quem agnovere, tanquam e nativitatis signo, divina eis irradiante revelatione, neque Christum pependisse ab astris, sed expectasse tempus praedestinatum ad figuras implendas, et orbem redimendum.

OBIICIES quarto : Apparent saepe in morte Regum Stellae Cometae, multaque Astronomi ex eis divinant vera, eaque insignia bellorum, revolutionum, etc. ut dixi Tract. de caelis, disp. 9. quaest. 9. ubi plurimos Cometes variis saeculis cum gravissimis casibus, etiam excidiis Principum, descripsi ; et novissime, anno 1664. mense Decembri apparuit Cometes insignis, qui solis radiis a tergo ex Oriente erat percussus, iique refracti, (non secus ac in Sphaera chrystallina refracti ad partem ultimam oppositam eiaculantur) barbatum occidentem versus ostendebant, eaque radiosa coma perseveravit, quamdiu Cometes inter penultimam flexionem Hydrae, sub Vase usque ad Argonautis arborem, indeque super proram ad Canem, non longe ab Orionis cingulo Solem praecedens, vibrante sole feriebatur ab Oriente ; volvebantur autem radii ad Tropicum AEstivum, quippe Sole, iuxta Tropicum oppositum hyemalem, perambulante ad Antarcticum. Cum autem ad cingulum Orionis accresceret, ubi aliquot dies stationarius visus est, antequam aequinoctialem pertransiret, excomatus, et tonsus visus est. Cum enim Soli e diametro opponeretur, radios sursum eiaculabatur ; cum autem e cingulo Orionis recedens, sub Tauri oculo aufugiens, et super altum Cete caput ad Piscium colligationem attolleret, permeavit inter aequinoctialem, et Eclypticam, ubi etiam stationem posuit ; ab occidente radios solis ebibens ad Orientem effundebat, et paulatim deperiit ad Zodiacum perveniens, ubi diu Cometae permanere nequeunt, nimis quippe Soli accedentes.

ITAQUE etiam post Paschalia festa a me visus est. Semper autem observavi, eum inspicilio maiorem vix apparere, quam sine illo, cum tamen Luna eodem perspicillo maior longe videretur. Ex quo deduxi, iuxta regulas Perspectivae, Cometem supra Lunam extitisse longe ab ea altiorem, ut pyramidem acutiorem emittens, valde tenuior proportione, quam Luna videretur. Est autem his temporibus florentissima Ticonis-Brahe opinio, Cometes non in aëre, sed in Sphaeris Caelorum peregrinari. Neque vero hic e terrestribus exhalationibus conflatus esse potuit, cum ad 22. gradus longitudinis extenderetur in orbe, qui sunt 1980. milliaria, quae translata in regionem aëris supremam globum constituent correspondentem, toto terrae globo valde ampliorem. Hic conflatus videtur ex magna coniunctione Iovis, atque Saturni praecedente ; proprius vero a coniunctione universali fere omnium Planetarum, qui hoc tempore, quo primo Cometes apparuit, sub Capricorni signo commeabat, ipseque Saturnus post maximam cum Iove copulationem, Marti primo, deinde Veneri, Soli, ac denique Mercurio copulatus est ; ex P. Cabeo in meteoris. Itaque inter Lunae, atque Mercurii ambitum volvebatur, atque amborum Planetarum, suique parentis Saturni cognatam accepisset organizationem, malignos ex eo partus auspicati sunt ; colore quoque Saturno similis, plumbeo vario aliquo, et subalbo intermixto, Geminis aliis indicatis Planetis, simillimus partus visus est. Quare malignas infirmitates, mortes repentinas, exilia, et angustias ominabantur. Cumque contra signorum ordinem curreret, iuxta doctrinam Cardani, argumentati sunt, Legum, ac Regnorum mutationem, Tyrannidem, et iuxta Origani dicta, eorum Principum mortem, quorum status subiecti sunt signis, quos Cometes perambulat : Et in casu nostro sub Virgine, Leone, Cancro, Geminis, Tauro, Ariete, maxime vero sub Leone, Geminis, et Ariete, ubi stationem posuit ; Cauda autem equina oblonga seditiones diuturnas indicat ex textu 54. in secundum Librum quadripartitum Ptolemaei. non autem omnibus, sed quibus aut verticalis erat, aut quorum raserit horizontem, alioqui cum is Cometes maiorem signorum Zodiaci perlustraverit aream, vel ratione signorum, vel ratione Trigoni respondentis, universus fere orbis concuteretur.

HINC pedetensim deduxere, Cometen hunc qui, 16. Decembris, trans Tropicum Capri gradibus septem, et 18. super nostrum Horizontem, tandem 58. gradus super Horizontem nostrum elevatus est, factum iam verticalem multis regnis, ut sub Tropico Capricorni Tibiquiri Insulae S. Laurentii, multisque aliis AEthiopici maris, et inter Tropicum Capri, et AEquinoctialem Regnis Peruanis, Brasiliae, Cephalae, Madagascar, Mozambiquae, Quiloae, Manicogni, Caphatae, Quarz, Damus, Cemae, Melindae, Vanguae, Ianz maiori, et minori, Guineaeque novae. Super AEquinoctialem per gradus 12. Regni Tangar, Madagazo Mechae Diasar, etc. Bexin, Melgetae, Giuper Mapan cum tota Guinea, Zocorote, Calecut, Cochino, Onori, Marsingae, Goae, Zelandae, Malacae, Samonae, Siam, Baloan, Borneo, Moluchi, Mindanao ; fuit etiam Horizontalis Regnis Sueciae, Norvegiae, Finmarchiae, Lappae, Scriphiniae, Bodiae, Finlandiae, Novogardiae, Volgdiae, Berniae, Coreilae, Braimiae, Sarmatiae, Condorae, Islandiae, Grotlandiae, usque ad Zenit poli arctici, cui AEquinoctialis est Horizon. Ita habet editus Liber Mediolani, anno 1664.

HAEC narrationum Catasta vanitatem detegit Astrologorum quoad liberas operationes. Itaque respondet S. Doctor, cometes a Deo produci, atque moveri ab Angelis ad homines a vitiis deterrendos, non autem eos, ut inficiant tantum, quibus fuerint verticales, aut horizontales. Hoc autem docet hic, et nunc experimentum ; hoc enim anno e regione nulla e reciratis noui aliquid venit; at e contra in regionibus Europae mortui sunt Principes Austriae, aegrotauit ad mortem Imperator, imo et Summus Pontifex Alexander VII. mortuus est, sicut et Dux Mantuae Carolus II. Quieuit in pace etiam Regina virago, Regis Galliae Ludouici XIV. Mater dignissima: Rex Hispaniarum occubuit. Item eodem tempore occidit P. Matc. Antonius Galitius, nostrae Religionis Minister Generalis, Romae Oraculum, et Summo Pontifici iugiter a consiliis. Itaque immissus Cometes mundo haec damna minabatur Christiano, non autem Regnis Madagascar, et Finliandiae, neque operationes ullas libero arbitrio intentaturus erat.

Obiicies ultimo: Regimen Dei optimum dirigit inferiora per superiora, et per caelestia, terrena, ut ait S. Dionysius de cael. Hier. quod autem regitur debet perfecte regenti subdi.

Respondetur, Deum regere inferiora corpora per superiora; non autem spiritus per corpora; quamuis enim spiritus terram incolant, longe sunt corporibus altiores. Igitur inseruiunt his corpora Caelestia in ministerium, non in dominium.

Quaestio III: De Diuinatione per Elementa; et caetera Mixta

De Diuinatione per Elementa; et caetera Mixta.

Mille nocendi modos excogitauit Daemon, ut homines creaturis, ad usum sibi conditis, abuterentur. Neque modo astra, veluti Militiam Caeli armauit, ut contra Deum pugnantes, honorem creatrici Maiestati debitum, insensatis luminibus prostituerent, sed elementa constipauit ad nostrum exterminium. Sic autem magos instruxit, ut luminaribus Caeli sacros haberent honores. Primus autem Sazoba Zoroastres Rex Solem colere coepit, ut refert Porphirius de Nympharum antro. Eum imitati sunt subditi Persae, et inter Assyrios Nemrod, Solis nomine adoratus, ut refert Salianus, anno mundi 1931. AEgyptii etiam, Phoenices, et Graeci militiam caeli inuocare coeperunt, ut referunt multi apud Serlogum analog. 5. sectione 5.

Eodem fere tempore apud Persas, atque Assyrios ignis est inuocatus. Hinc referunt Abrahamum in ignem coniectum, quem noluisset colere, ut narrat D. Hyeronymus de traditionibus Hebraeis, ubi hanc fabellam ridet. Caeteris creaturis cultum exhibitum lege in Serlogo.

Igitur homines docuit Daemon Geomantiam, ut certa signa, puncta, et figuras in terra, puluere, lapidibus, papyris, vel aliis terrestribus corporibus, imprimentes, inde futura diuinandi vim assequerentur. Sic etiam Hydromantiam docuit, ut aquae aliquam infunderent motum in pelui, perpenderentque ad ominandum: In aëre flatus ventorum, et flabellationum sonitus varios, seu acutos, seu reboantes ad musicos tonos Steromanticos creauit insanos. Pyromantiam posuit in ignis obseruationibus; an scilicet fumosus esset, vel clarus, etc. ut inde futura praedicerent, quasi vero non vitidantia ligna a natura obscurum, turbidum, et sanguineum ignem; arida vero clarum, pyramidis in formam, in campum liberum non exhalent.

Docuit in hominibus multa naturalia considerare, ad diuinandum in manibus signa, lineas, vitalem, etc. Montes Veneris, Iouis, etc. Chimaerice confictos, ut inde argumententur, an foelicem sint sortituri vitam, uxorem fidelem, amicos infidos, pericula, ferri, ignis, et similia deliramenta. Sane in lineamentis Partes gignunt filios assimiles, et in euentibus omnino dissimiles. Haec proinde lineamenta dissultantur pinguedine, macie, laberibus, etc.

Graue etiam est, quod his temporibus permittitur manus Cingaris porrigere, ut fortunam nobis ominerentur, ut docent Nauar. summa, cap. 11. num. 31. Alcozer summa, cap. 14. fol. 46. Ludouicus Lopez p. p. Instruct. cap. 41. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. num. 47. Fagundez lib. 1. cap. 39. num. 4. in primum praeceptum Decal. si tamen risus, et ioci gratia id fiat, non erit lethale, nisi ex dignitate personae scandalum erumpat.

Physionomia tamen illa, quae est pars naturalis Philosophiae, quae ex corporis dispositione, membrorum habitudine, proportioneque, probabiliter coniicit animi affectus, et bonam, vel malam indolem, acutum ingenium, corporis temperiem, firmam, vel infirmam valetudinem, est licita, quia ex his possunt probabiliter cognosci; secus, si certo haec praedicatur; non enim possunt certo aliquid exhibere, ut late probat Delrius lib. 4. disq. cap. 3. quaest. 4. Azorius Tom. 1. lib. 9. cap. 16. Less. lib. 2. cap. 43. d. 7. num. 45. Sanchez tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. num. 44. post D. Bonauent. in compend. Theol. veritatis, lib. 2. cap. 58. ubi pro probabili ex his ferme coniectura, allegat Aristotelem, Auicennam, Constantium, Philemonem, Loxeum, Palaemotium, et egregie differit: Eiusque liber cum aliis iussu Sixti V. editus est, qui Motum proprium contra inanem diuinationem edidit, et hic liber Clementi VIII. dedicatus est. Ipsum videre praeclare differentem, inde voluptatem non modicam accepturi. Videte etiam disputationem ultimam tomi 3. ubi late de phisionomia ad mentem S. Doctoris disserui.

Physionomia tamen, quae ex aspectis humani corporis partibus, prosperos, et aduersos hominis euentus praedicit, superstitiosa, et damnata est a Sixto V. ut referunt allati Doctores, eamque S. Bonau. loc. cit. et alibi passim, detestatur.

Ex motibus humani corporis nulla, aut valde infirma coniectura capi potest ad futura diuinanda; pendent enim saepe a libera voluntate. Unde superstitio est. Ita Sanchez num. 44. Valentia d. 6. quaest. 12. puncto 5. Fagundez num. 6.

Similiter e casibus fortuitis diuinare, est superstitiosum, puta ex bino occurfu eiusdem personae in eodem itinere; e fractione corrigiae, effusione salis, etc. Ita Sanchez num. 42. Azorius Tom. 1. lib. 5. cap. 22. quaestio unica, Fagundez num. 7.

Sic ex hominum vocibus diuinare contingentia, vanum est, ac superstitiosum, ut notat Valentia puncto 3. Azorius Tom. 1. lib. 9. cap. 12. nisi tamen inde Deus reuelet aliqua, sicuti Gedeon Iudic. 7. enarrato sibi somnio, praedixit victoriam.

E motibus, volatu, et cantu auium, superstitiose diuinantur liberi euentus; haec enim naturalia determinata sunt ad unum: Habent sane phantasiam, ab Astris directam ad proprios actus, pastum, somnum, et praedam, unde spiritus eorum animales excitantur aëris mutatione, eorum cerebrum afficitur, ut aufugiant, clament, etc. ut docent D. Bonauent. supra, D. Thom. quaest. 95. art. 7. Caietanus ibi, Azorius tom. 1. lib. 9. cap. 15. in fine Less. lib. 2. cap. 43. d. 7. num. 45.

Haec sane indicant intemperies aliquas in aëre, et aliis Elementis, quatenus dispositiones in sanguine, et cholera excitare solent; unde rixas, bella, et seditiones coniicias, sed remotissime, et incerte, ut ait S. Doctor, et cum eo Fagundez num. 9. Sanchez num. 30. Valentia puncto 3. col. 2.

Quaestio IV: De Divinatione e Somniis

De Divinatione e Somniis.

QUOAD somnia notandum e D. Bonavent. 3. part. Centil. sect. 23. et opusculo, Declaratio terminorum Theologiae, et in 2. d. 7. part. 2. quaest. 3. ad argumenta, et d. 23. art. 2. quaest. 2. ad argumenta, multis e causis ea evenire. Primo e singulari Dei Providentia, qualia fuere somnia Ioseph. Secundo ex constellatione caeli, et impressione aëris. Tertio ex affectione, et dispositione corporis humani. Quarto e sollicitudinibus praeviis. Quinto actu daemonum.

A Deo quidem veniunt somnia ad voluntatem Divinam pandendam: Tale fuit somnium Ioseph de Virgine non deserenda, de fuga in AEgyptum, de reditu; Magis etiam de via declinanda, Matth. 1. et 2. et haec bona sunt, cum a Deo sint.

De his habes Numer. 12. Iob 33. Genes. 40. et 41. Danielis 2. 4. et 7. Iudicum 7. 3. Regum 3. Esther 10. et tt. 2. Machab. 15. et alibi monitiones, et exempla. Si tamen non sit probabilitas, somnia illa esse a Deo, non licebit eis fidem praestare, non enim aliunde potest haberi futurorum contingentium notitia. Ideo prohibentur Deuter. 13. ubi eos morte puniendos decernit. Ecclesiastici 34. ubi dicitur: Somnia extollunt imprudentes: Nisi ab Altissimo fuerit visitatio, ne dederis in illis cor tuum: Multos enim errare fecerunt somnia, et exciderunt sperantes in illis. Ita probatur a S. Doctore in 2. d. 7. loc. cit. Potest tamen esse culpa venialis, si ex levitate credantur, vel non firmiter.

MORTALE est etiam aliqua inania aegrotorum lectulis supponere, v. g. cornua, litteras, ut somnum captent: Haec enim ex implicito saltem pacto cum diabolo effectus habent.

INTERNOSCUNTUR autem, an somnia a Deo sint, vel a diabolo illis signis, quibus et revelationes, ut notat Delrius lib. 4. disq. mag. cap. 3. quaest. 6. Pererius lib. 1. in Danielem, quaest. 3. et lib. 2. de magia quaest. 3. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 13. Fagundez lib. 1. in primum praeceptum, cap. 39.

Duo autem praecipua sunt signa. Primum est ab effectu, ad quem movent: Si enim ad bonum opus excitant, bona sunt. Secundo ex affectibus, quos causant, nempe si alacritatem, devotionem vetam, signum est bona esse. In his tamen caute, et humiliter incedendum, cum sui etiam prudentis confessarii iudicio.

SI somnia sint ex impressione aliqua, et influxu causarum secundarum, puta aestu, aut aëre humidissimo, turbido, nil praetendere valent, solent enim humores vehementer commovere, unde plerumque somnia oriuntur indicantia humores praedominantes in nobis. Sic enim biliosi incendia videntur intueri, sanguinei vulnera, melancholici atra, puta fumantes globos, aut caliginem densam, funera, et mortuos. Pituitosi vero albicantia, puta nives: si se per aërem volantem putat, signum est temperatae simetriae, si thesauros invenire putet, signum est deficiti habendi. Tandem S. Doctor concludit, haec esse signa infirmitatis ex humore aliquo praedominante. Haec autem observare ad medicos spectat, ut docent Ciruelo de superstit. 2. p. cap. 6. Perer. supra de magia, quaest. 7. Azor. tom. 1. lib. 9. cap. 17. Less. lib. 2. cap. 43. d. 8. Suarez tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 13. Fagundez num. 20. Tanner. d. 5. quaest. 7. d. 1.

AD haec somnia ex abundantia humoris dominantis spectat illud somnium, quo aliquis spectrum in se irruere, et se opprimere de nocte videt, ac sentit, quem Incubum vocant Medici, et Ephialtes dicitur, ut ait S. Doctor loc. cit. Centil. provenit enim a crasso, tettoque humore, in cerebrum irruente, et vias spirituum animalium intercipiente, ut docet S. Doctor cum Galeno lib. 3. de locis male affectis, cap. 4. et hoc est signum crassi, et melancholici sanguinis, et est periculum Epylepsiae, si quis crebro illud patiatur, et hoc dicitur etiam phantasma, a Cicerone Visum: Agit de his late Marobius lib. 1. in somnium Scipionis.

SOLENT et somnia e curis, et sollicitudinibus ingruere, quae sola causas praeteritas indicant, et nihil futurum divinandum ptoponunt.

Quaestio V: De Sortilegiis

De Sortilegiis.

SORTILEGIUM est divinatio per sortes, qua usi sunt antiquitus, et quidem aliqui Sancti, ut Apostoli, Actorum 1. cum dederunt sortem ad electionem successoris Iudae in Apostolatu, antequam plenitudinem Spiritus Sancti reciperent, ut observat S. Doctore p. p. Centiloquii, sect. 29. et quia sortes aliquae sunt iustae; aliquae condemnatae, quippe superstitiosae, ideo diversitas harum est explicanda, ut sortilegia superstitiosa resellamus, quae recenset S. Doctor in speculo animae, cap. 1.

TRIA sunt genera Sortium: Divisoria, Consultoria, et Divinatoria. Divisoriae sortes sunt, quando per iactum fortium expectatur quod cuique partiendum, puta ex duobus fratribus, cui contingat hoc praedium, et c. Consultoriae sunt, quando iactu fortium inquiritur in rebus dubiis divinum consilium, quid agendum. Divinatoriae sunt, quando e sortibus inquiruntur futura; et quidem possunt haec expectari vel a Deo, vel a Daemone, vel a casu.

DIVISORIAE in aliquibus licitae sunt, et conceduntur l. si duob. C. si communia de legatis, quando duobus haeredibus, vel legatariis datur aequa potestas eligendi, et inter se contendunt; datur facultas totam rem decidendi sortibus.

LICENT sane in rebus saecularibus, quae aliter commode dividi nequeunt, puta in divisione haereditatis inter duos fratres, vel alios cohaeredes, ad dirimendas lites. Ita docet Abbas in c. Ecclesiae extra de sortilegiis. Fagund. lib. 1. t. 40 Less. tom. 1. de Iustitia, lib. 2. c. 43. d. 9. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. c. 12. Tanner. d. 5. quaest. 7. dub. 1. Licent etiam in honoribus, vel periculis, ut si inter duas nationes lis sit, utra oppidum prius aggrediatur. Sic D. August. Ep. 180. et Lessius. Alio etiam periculo adhibentur, cum multi sunt Clerici tempore pestis, et controvertitur, qui remanere debeant pro Sacramentis ministrandis. Ita Fagund. Sanchez tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 38. n. 59. Suarez n. 17. cum D. Thom. 2. 2. quaest. 95 art. 8. Caveas tamen iniustitias, damna, et prophanationes. Vide Bass. V. Divinatio.

PERMITTUNTUR Sortes divisoriae etiam in poenis, ut si multi morte ob idem crimen damnati, et Princeps ad clementiam ostendendam concedere vult aliquam veniam, sed ad disciplinam servandam aliquos punite; taxillorum sorte eliguntur salvandi, et damnandi. Ita cum allegatis Delrius lib. 4. disq. cap. 4. quaest. 1. Denique quando in tempestate aliqui sunt proiiciendi in mare, ut notant Less. loc. cit. Fagundez num. 4. Delrius num. 60. Sanchez num. 62.

QUAESTIO est tamen: An liceant sortes ad dirimendas lites Ecclesiasticas. Primo quidem quoad electionem ad beneficia Ecclesiastica prohibentur cap. Ecclesia, extra, de sortilegiis. De caeteris; Prima opinio asserit licere; alia negat. Tertia concedit licere, modo fiat authoritate publica Ecclesiastica. Ita Suarez, cap. 12. num. 12. Sanchez num. 79. Fagundez num. 7. Ratio est, quia nullibi prohibetur in iure: Quod tamen non privatim probatur, quia est periculum invadendi beneficium iniusto titulo. Confirmatur ex generali regula in materia de beneficiis, ubi decernitur, non licere pactum privatum super beneficium, de quo litigatur, et tale pactum esse Simoniam. Posse vero authoritate iudicis id fieri tenent Glossa in cap. licet causam, de probat. Hostiensis ibi num. 20. Abbas num. 37.

QUOAD electionem vero ad beneficia; consonant omnes, non licere, ut ostenditur cap. Ecclesia, et extenditur ad universalem electionem Ecclesiasticam, in qua iurisdictio, vel ius eligendi, vel renunciandi, aut Ecclesiastica dignitas, beneficium, vel administratio datur. Ita Suarez num. 5. Fagundez n. 10. Et talis electio erit etiam irrita, quia est contra formam electionum datam cap. Quia propter, de elect. ut notat Panormit. in cap. Ecclesia, vide Bassaeum num. 3.

Dices: electus est Matthias ad Episcopatum vi fortium, Actorum primo.

Respondet Fagundez, fortes ibi vocari suffragia. Sic in textu Graeco habetur dederunt eis suffragia. Postquam vero, sic electus est ad tollendum populi scandalum, quia videbatur magis eligendus Ioseph, quia nobilis, et iustitia, et sanctitate celebris, postularunt a Deo confirmationem, quae facta est luce divinitus elabente, quam vocant sortem. Ita etiam Lorinus ad eum locum, allegans Chrysostomum. Et D. Dionysius de Ecclesiast. Hierar. part. 3. cap. 5. dicit, hanc sortem fuisse Donum ostendens illi coetui nobilissimo electum esse Matthiam. Hoc idem docet S. Doctor in sermonibus de hoc Sancto.

¶ Ad officia tamen civilia electio per sortem non est mala, potest tamen esse contra iustitiam distributivam, si minus dignus ponatur in forte cum digniori. Ita Suarez cap. 12. num. 15. Less. cap. 43. d. 9. num. 58. Sanchez cap. 38. num. 58. D. Thom. quaest. 95. art. 8. Azor. tom. 1. lib. 9. cap. 21. quaesito un. Tolet. lib. 4. sum. cap. 15. Sylvest. superstitio, quaestio 9. Sayrus lib. 4. cap. 5. num. 20. Deltius lib. 40. cap. 4. quaest. 1. et omnes communiter apud Fagundez num. 15. Vide et Sigisin. dub. 26. cum Basszo ut supra.

Ivs autem Canonicum non disponit, nisi in propria materia Ecclesiastica.

C O N S U L T O R I AE sortes regulariter sunt illicitae; possunt tamen esse licitae his conditionibus. Prima est necessitas: Secunda, si fiant Deo inspirante: Tertia est debita reverentia: Quarta, ut non fiant circa materiam indebitam, de qua mox egi. Ita Sanchez num. 83. Less. num. 60. Suarez num. 18. Fagundez n. 16. Bass. num. 3. Portel. de dub. reg. V. Venef. num. 21.

Caetervm sine necessitate, etc. velle, Deum ostendere suam voluntatem, est eum, qui non promisit de hoc, tentare, et aperitur via Daemoni, ut fraudibus se insinuet.

Qvod tamen valeant prudenter fieri, ostendit usus Sanctorum Patrum Iosue 7. Primo Reg. 10. Act. 1. Sic Prov. 16. Sortes mittuntur in signum, sed a Domino temperantur. Sic et S. P. Franciscus, aperiendo ter Librum Evangeliorum, et iterum circumvoluendo socium, et aliis etiam modis Deum consuluit, ut refert S. Bonavent. in eius vita.

Assero igitur, sortes divinatorias esse illicitas, et prohibitas cap. 1. de sortil. et 26. quaest. 1. cap. sortes. cap. Pervenit. cap. Si quis clericus. cap. Contra. cap. Episc. eadem 26. quaest. 1. et refert S. Doctor in confessionali, cap. 3. particula 37. et 38. Prohibentur etiam a Sixto V. in motu proprio.

Probatur, quia cognitio futurorum a solo Deo expectanda est; ipse autem nunquam promisit sortibus nunciare futura. Ita Fagundez n. 19. Suarez num. 27. Sanchez num. 88. Less. num. 61. et alii.

Quaestio VI: De superstitiosis observationibus ad opera

De superstitiosis observationibus ad opera.

S V P E R S T I T I O vanae observationis a divinationibus differt, quia divinatio ordinatur ad cognitionem occultorum indebitam obtinendam; observatio autem superstitiosa ad obtinendas aliquas commoditates, vel ad nocendum aliis. Fit autem explicita, vel implicita Daemonis invocatione.

Et quidem, si effectus praetensus naturalem virtutem superet, est superstitio, quia diabolo honor, Deo soli debitus, exhibetur; si vero non superet, videtur peccatum contra charitatem, erga seipsum, ut ait Valentia quaest. 13. puncto tertio.

Media autem ideo cognoscuntur superstitiosa, quia inepta, ut imagines Astronomicae, Amuleti, characteres in laminis, verba inepta, mixta sacris, quae frequenter mulierculae mussitant ebibi debere. Tales sunt curationes Ensalmorum per verba quaedam. Ita Fagundez in primum praeceptum Decal. lib. 1. cap. 36. et in secundo Ecclesiae, lib. 8. cap. 4. num. 16. etsi enim dono gratis dato aliqui habeant virtutem curandi ab infirmitate aliqua, tamen illis vis non inest verbis, sed personis. Ita Reges Franciae divinitus contactu factatae dexterae curant turgidas inflationes in Gula, ut notant Less. lib. 2. cap. 43. d. 10. Tanner. d. 5. quaest. 7. d. 2. n. 40.

Ensalmatores quidem tolerandi essent, si remediis naturalibus orationes admissas adderent, nil enim pravi orationes addunt. Ita Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 15. Sanchez. lib. 1. Decal. lib. 2. cap. 50. num. 39. Fagundez in primum Decal. lib. 1. cap 36. et alii apud eos.

Addit Tannerus d. 5. quaest. 7. dub. 2. num. 37. hos Saluatotes, seu Ensalmatores aliquos videri habere gratiam gratis datam; hoc tamen incertum est, cum alias hi viri perditi sint.

De Psyllis vero Africae, et Italiae Marsis, qui haustu venena extrahebant, diabolicae magiae adscribit Delrius lib. 1. disquis. mag. cap. 3. quaest. 4.

Monet vero Tannetus, non omnes ceremonias illico damnandas, puta circumducere iumenta prope templum alicuius Sancti v. g. S. Pancratii; panem, adipemve in Parasceve Crucifixo admota, aegris applicare, de quibus Greiferus de cruce, lib. 2. cap. 62. Vide alia in Tannero, et Fagundez.

Afferri solent hic indicia, quando sunt res superstitiosae; sed haec supra retuli.

Unum autem solet adverti praecipuum, ne apparitionibus facile credatur: Solet enim Daemon in Angelum lucis transformari, atque animam, quae salva creditur alicuius, se fingere, ut eam infamet; vel aliam, quae perdita putatur, venerationi exponat, ut notat D. Thom. p. p. quaest. 113. art. 4. et alii:

Adverte etiam, non posse Daemones ad libitum efficere, ut animae vel e Purgatorio, vel Inferno prodeant: Sunt enim in Dei carcere. Unde ille Dives Lucae 16. non potuit ex orco evenire, ut notat D. Bonavent. ibi, et cum eo Fagundez n. 9. Exire autem eos aliquando Deo volente e suis receptaculis, ostendam Tertia parte, Tom. 1. d. 39. cum D. Bonavent. in 4. d. 45.

Cavendum tamen a fallaciis. Erit autem duplex signum praecipuum ad eas noscendas. Primum, si ad Crucis signum, vel nomen Iesu, Mariae Virginis, et Sanctorum timeant, aufugiant, vel reliquias Sanctorum, aut ceram benedictam, aquamve lustralem horreant. Secundum, si importune exquirant semel et iterum immiscendo inepta. Ita Thyraeus lib. de spirituum apparitionibus, cap. 16. Delrius lib. 2. disquis. quaest. 26. sect. 3. Fagundez num. 12.

Quod tamen ope Daemonis animae appareant, opponunt, Samuelem iussu Magae apparuisse Sauli 1. Reg. 28. ut dicam cum D. August. 3. part. loc. cit. et docent multi Patres : Iustinus in Dialogo cum Tryph. ad calcem, Lyra, et Caietanus ad primum Reg. 28. Tostatus quaest. 18. D. Thom. 2. 2. quaest. 174. art. 5. et p. p. quaest. 89. art. 6. et multi expositores apud Fagundez num. 18. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 16. Pererius in cap. 7. Exodi, 18. Cornelius a lapide in Eccles. p. 3. cap. 46. qui huic sententiae arridet. Neque id factum est iussu Pythonissae, sed ante eius incantationes, iussu Dei.

Admonet insuper Fagundez cap. 37. alias esse superstitiones in rebus sacris, ut in Missis S. Amatoris; et Missis Comitis, ubi superstitiosa miscentur. E pecunia primo oblata Crucifixo in Parasceve, annulum ad sanitatem efficiunt, quod tamen non omnino damnatur: Colligunt herbas die S. Ioannis Baptistae; quod nil obest, si naturalem causam attendant. Imagines alicuius sancti ligantur submerse in flumine, donec pluat. Vide ipsum.

Quaestio VII: De maleficiis Sagarum

Magiae nomen, scientiae naturalis, translatum est ad iniquam Sagarum artem, cuius inventor fuit Zoroaster, Rex Persarum, ut referunt communiter cum D. Bonaventura.

Multo autem maior numerus foeminarum, quam virorum, ex levitate innata, eam sequuntur, quae dicuntur Lamiae a crudelitate: Est enim Lamia monstrosum animal facie humana, trunco ferino crudelitatem, maxime in pueris enecandis, eorum ut sanguinem exsugat, effundens, ut docet D. Bonavent. in 3. Threnorum, et cum eo Fagundez in primum praeceptum, lib. 1. cap. 41. cui alludit ad id Threnorum, sed et Lamiae nudaverunt mammas.

Dicuntur autem Sagae a sagacitate: Maleficae a maleficiis: Veneficae a veneficiis.

Dicuntur Striges a quibusdam nocturnis, stridorem volatu emittentibus.

Solent hic disputare: An striges afferantur vere ad loca chorearum: sed de his egi Tract. de Angelis, d. 11. ubi etiam infandas cum daemone copulas retuli.

Hae vero apostatae sunt a fide, abnegant enim Baptismum, Crucem sanctissimam, Trinitatem, ut mihi expresserunt aliqui huius farinae. Unde recte Prosper Farinac. Tract. de haeresi, parte 8. operum crim. quaest. 181. §. 1. num. 46. Delrius lib. 5. disq. sect. 5. dicunt, Lamias esse haereticas. Accedit cultus daemonum; adorant enim diabolum, vel sub Hirci figura, vel e throno sedentem; adorant autem flexo humero transverse, ut mihi dixere,

Eructantur blasphemiae in Deum, in Christum, et in B. Virginem, ut retuli d. 11. de Angelis.

Accedunt omnis generis sacrilegia in abusu Sacramentorum, Reliquiarum Sanctorum, et ipsius Sanctissimae Eucharistiae.

Sequuntur infandae cum Daemone copulae, tam secundum naturam, quam contra ipsam.

Accedunt damna gravissima in bonis viridarium, inundationum, et incendiorum, imo et in ipsam vitam. Itaque saga ea, quam ego ad supplicium comitatus sum, decem homines se fassa est necasse. Haec referunt Binsfeld, commentar. ad l. Nemo, C. de maleficiis et Delrius disq. lib. 5. sect. 16. Serlogus Anselis. in cant.

Adde, crimen hoc contagiosum esse, ita, ut veluti cancer serpat. Habent enim a Daemone praeceptum isti, istaeque, alios inducendi ad eandem apostasiam, quae primo conculcatione Crucis celebratur, et abnegatione fidei, et adoratione capri, et anguis, ut mihi experimento eorum, quos examinavi, heu nimium constat; adeo enim hoc virus pessimum diffundebant nonnulli Adolescentes, ut eorum parentes aliquos mihi traderent convertendos, sin, eos velle necare protestabantur, quia et alios fratres corrumpebant etiam puerulos. Et horum aliquos etiam parvulos vidi, qui has diabolicas caeremonias peragerent, et ore turbido, facie horribili terrebant.

Haec in solitudinibus, dum greges, et armenta custodiunt, ediscunt, vel nocturno tempore, ubi non agnoscantur. Fassi sunt etiam, magistros adducere alios ad loca sacrilega, et his exceptis, alios non internosci, quia omnes personati comparent. Quae autem ibi operentur, adeo detestanda sunt, ut et atramenta, et paginae erubescant ea describere: Porro calamitates inducunt innumeras, Daemones coniiciunt in corpora, ut ego accepi ab obsessis, tempestates adeo saevas excitant, ut semel in Valle Rheta viderim grandinibus segetes omnes detruncatas, inundantibus e iugis aquis, campos exterminatos, aedificia sepulta, et una hora ad quadraginta aureorum millia damnum inferri a duobus adolescentibus strigibus.

Ad horum sane restitutionem tenentur striges, et qui cooperantur; maxime vero, qui eas inducunt, ut notant Suarez Tom. 1. lib. 1. de superstit. cap. 14. Toletus lib. 4. summae, cap. 16. Less. Tom. 1. lib. 2. cap. 8. d. 2. Navar. cap. 15. num. 19. Fagundez loc. cit. cap. 41. n. 19.

Quare ut communiter docent Doctores, non extinguitur haec restitutionis obligatio earum enecatione; nam per illas poenas satisfaciunt iustitiae legali, non parti laesae. Ideo haeredes tenentur ad restitutionem iuxta cap. in litteris, de raptoribus, et cap. ult. de sepult. Si vero ad fiscum pervenere, tenetur is prius damna illata restituere iuxta leg. Non possunt, et leg. In summa, ff. de iure fisci, ubi optima huius rei ratio redditur, quia quae aeri alieno obnoxia sunt, in bonis defuncti non computantur. Quod commune est omnibus aliis debitis. Ita docent, Suarez num. 12. Navar. num. 25. Binsfeld. tract. de confess. malefic. praelud. 13. Fagundez num. 20. et alii.

Fateor, eas, quas cognovi, fuisse maiori ex parte inopes, eaeque singulae unicam filiam habebant edoctam, cui tantae iniquitatis haereditatem relinquerent; caeteros vero partus necarunt Lamiae crudelissimae. De supradictis debet confessarius interrogare eos, ut notat Bass. num. 7.

Scio, aliquando solum phantasia aliquos ferri ad loca execranda, ut dixi disp. 11. de Angelis cit. Quo in genere accidit lepidum spectaculum; una enim e strigibus inquisitis, quae, cum esset nimium senex, fune non fuerat appensa, sed igne ad pedes applicito ad confessionem, et quaestionem evocata, et semper negarat; cum esset in exilio damnata, et in Brixienses terras ventura, eam adii, atque obsecravi, ne mala amplius inferret: Ea vero se innocentem, ut Angelum, et ut sanctissimam Virginem blasphemavit; (est enim earum ordinaria iustificatio haec) Aderat et adolescentula filia; Ambas vero suavibus verbis hortatus, propria ipsarum confessione ambas esse striges agnovi. Deo igitur commendavi Brixiensem meam patriam, ad quam una ex illis erat ventura. Post dies aliquos a decubitu ob pedes ustos (sane et igne mortificato, vi grandis pecuniae) in excessum abiens plurimas horas fuit. Eius maritus tedio ignominiae vocavit Presbyteros, eamque ut mortuam sepeliendam curavit, quae in profunda fossa excavata fuit demissa, et multo aggere cooperta; nocte vero sequenti grex AElurorum ingentium atri coloris choreas circumducebant ad eius sepulchrum. Sic periit misera.

Porro earum philtros, et pocula amatoria non esse naturaliter efficacia ad accendendos lascivos amores erga alterum individuum, etsi valeant humores excitare, docent Azor. cap. 26. quaestio 1. Medina lib. de recta in Deum fide, cap. 7.

Solet etiam quaeri: An homines valeant cogere Daemones ad annulos, specula, etc. Respondetur cum Azorio quaestio 2. Fagundez num. 23. negative; cum sint inferioris naturae, atque virtutis, sed coguntur a Daemone superiore, quem consulit magus.

Obiicies. Iecur piscis fugabat Daemones, Tobiae 6. et 8. Respondet S. Doctor, de sex alis Seraphim, cap. 8. et part. 3. de Eccl. Hier. cap. 2. et part. 2. cap. 2. id factum esse virtute Angeli Raphaëlis, qui assumpsit iecur piscis assi ad significandam salutem virtute passionis Christi. Ita et Fagundez num. 25. et Azorius loco citato.

Quaestio VIII: An liceat Sagas consulere, ut maleficia saltem tollant

An liceat Sagas consulere, ut maleficia saltem tollant.

Suppono hic cum D. Bonavent. locis allegatis superioribus quaestionibus, non licere Sagas adire ad maleficium ponendum. Ita Doctores omnes, et probatur a S. Doctore ex Levit. 19. et 20. Deuter. 13. et 18. Hoc autem probat, non licere adire etiam pataros Ariolos.

Maior quaestio est: An liceat paratam strigem adire, ut maleficium tollat maleficio. Communis, et vera sententia est, non licere. Ita Sanchez lib. 7. matr. d. 95. Albertt. in 4. d. 34. art. 9. Sotus quaest. unica, art. 3. Palat. ibi, d. 1. Caietanus in summa, verb. maleficium, et in opusc. tract. 12. de maleficiis, quaest. un. Abul. cap. 19. Matth. quaest. 90. ad 3. Castro lib. de iusta haeret. punit. cap. 15. Ledesma 2. part. 4. quaest. 60. art. 2. Ciruelo de superstit. part. 3. cap. 15. Margarita confess. in primum praeceptum, fol. 60. Viguet. l. Inst. cap. 16. §. 7. ver. 9. imp. 11. Angles in flor. p. p. ubi de matrim. quaest. 8. art. 2. d. 2. Tolet. lib. 4. summae, cap. 16. Bannes 2. 2. quaest. 68. art. 4. d. 2. ad 4. Peretius, Ledesma de matrim. quaest. 58. art. 2. d. 2. Henriquez lib. 5. de poenit. cap. 6. et lib. 12. de matrim. cap. 8. Philiarc. tom. 1. part. 2. lib. 3. cap. 11. Delrius lib. 6. disg. cap. 2. sect. 1. quaest. 2. Barthol. a Ledesma de matrim. quaest. 49. Navarr. summa, cap. 11. num. 29. Couarr. in cap. Quamvis pactum, p. p. §. 1. Ludov. Lopez 2. part. Instruct. ubi de matrim. cap. 52. Rodriguez tom. 1. summa, cap. 7. concl. 11. Flamma 3. part. method. cap. 8. §. 11. Graff. p. p. decis. lib. 2. cap. 6. num. 10. Vega tom. 1. summae, cap. 34. casu 110. Rosella verb. imped. 15. num. 19. ibi. Tabien. imped. 11. quaest. 9. Sylvest. verb. malef. quaest. 8. ibi Armilia num. 2. Binsfeld. lib. 1. cap. de mathem. quaest. 5. Suarez tom. 1. de relig. lib. 2. de superstit. cap. 18. num. 4. Fagundez lib. 1. in primum praecept. Decal. cap. 42. Tannerus Tom. 1. d. 5. quaest. 6. dub. 7. et Tom. 4. de impedimentis matrimonii. Bassaeus V. Malefic. §.

Haec est sententia expressa D. Bonavent. in confessionali, cap. 1. particula 38. ubi id probat ex cap. 2. de sortil. ubi Alexander III. Presbyterum damnavit, qui bono fine superstitiosam damnationem expertus est. Patet etiam ex cap. Qui sine salvatore 26. quaest. 2. deducto ex D. Augustino. Sic probatur etiam ab aliis.

Ratio est, quia maleficium facere ad maleficium tollendum, includit novam Daemonis invocationem, sane pravam, at non sunt facienda mala, ut eveniant bona, ut dicitur Rom. 3.

Hinc habes, falsum esse quod deciditur leg. eorum, 46. de malef. et leg. Regia, 3. tit. 23. part. 7. et tradit Azorius summa, tit. de malef. maleficos bono fine maleficia exercentes, ne fructus terrae pereant, excusari. Haec enim falsa sunt, cum nequeant haec tolli sine Daemonis invocatione, quod etiam ad bonum finem non licet, ut notat S. Doctor loc. cit. et cum eo Fagundez num. 26. Bartol. in d. leg. eorum. Salicetus, et alii.

Habes etiam, illicitum esse, cogere minis, vel poenis Sagas ad maleficium tollendum maleficio, ut notat Sanchez lib. 7. de matrim. d. 95. Suarez Tom. 1. de Religione, lib. 2. de superstit. cap. 18. Delrius lib. 6. disg. cap. 2. sect. 1. quaest. 2. Ratio est, quia hoc est intrinsece malum.

Mihi tamen videtur licere, saltem si maleficium medio inculpato, seu licito tolli queat, quia peto quod recte fieri potest, necessitate compulsus; sicut igitur ideo possum petere ab usurario pecunias, eo quod potest sine usura damnare, ita in casu praesenti. Ita Sanchez dub. cit. Suarez loc. cit. et alii apud Fagundez cap. 42. Quod vero in necessitate liceat pecunias ab usurario petere, ostendi Tract. de charitate, d. 18. quae de scandalo, et Disput. de Usura, quaest. ult.

Addo tamen cum Fagundez num. 12. hortandam strigem, ut medium tantum licitum adhibeat, quod si facere renuit, ipsi vitio vertitur.

Observa etiam, remedia ad tollenda maleficia esse reliquias Sanctorum, Benedictiones, etc. quae tamen, si aliquid ineptum caeremoniae adiunctum habeant tanquam necessarium, erant superstitiosa, ut admonent Navar. summa Lat. cap. 11. num. 25. et alii. Licet etiam signa maleficiorum auferre, et comburere, puta crines retortos, statuolas, etc. ut communiter Doctores ainnt; sunt enim opera diaboli, quae destruere licet. Quare Scotus 4. d. 34. quaest. un. ait, ridiculum esse de hoc dubitare. Licet etiam alia sacra ponere, ut destruatur ligamentum. Ita Suar. cap. 17. num. 9. Less. lib. 2. cap. 44. d. 6. Fagundez num. 6. cap. 43.

Quaestio IX: De poenis Sagarum, etc.

De poenis Sagarum, etc.

Veneficos, Sagas, Maleficos, Sortilegos, Divinos, et Magos, mundi luem, Ecclesiae virus, et Regnorum contagium iisdem poenis iura flagellant. lant. Olim lege veteri morte damnabantur Exodi 22. Levit. 20. Deuter. 13. et 18. ut saepe vidimus cum S. Doctore. Idem nunc constat tota causa 26. et toto Codice titulo de maleficis.

IURE Canonico excommunicantur venefici, malefici, eosque consulentes cap. si quis ariolos, 26. q. 5. non videtur tamen excommunicatio ipso facto, sed ferenda ut notant Doctores. Si vero sint haeretici, incurrent ipso facto excommunicationem in caena Domini.

IN iure canonico aliis poenis puniuntur; nam, si fuerint laici, poenitentia quadraginta dierum eis imponitur, ut patet cap. 1. de sortil. et refert S. Doctor in confessionali, cap. 3. particula 37. quae intelligitur in foro Confessionis; sicuti et in Concilio Ancyrae quinquenaria poenitentia puniantur 26. quaest. 5. nam secundum leges concremantur, et bona eorum proscribuntur, ut notat D. Bonavent. in confessionali, cap. 3. particula 48.

IN cap. Episcopi 26. quaest. 5. praecipitur, ut tales flagellati eiiciantur.

DE consulentibus vero dicitur in cap. Quisquis 2. quaest. 8. esse infames, et 26. quaest. 5. ex Concilio Toletano IV. cap 30. si sit Episcopus, aut presbyter, deponitur ab officio, et monasterio perpetuo addicitur, ut refert S. Doctor in confessionali, cap. 3. part. 49.

Standum tamen est in unaquaque dioecesi consuetudini illius loci.

IURE vero civili morte puniuntur cap. de maleficiis, et Mathem.

SI delictum admixtam habet haeresim, vel suspicionem, ad Inquisitores fidei cognitio horum pertinet cap. causam, §. de haeret. in 6. et notat Suarez cap. 18. si vero non adsit suspicio haeresis, non pertinet eius cognitio ad Inquisitores, iuxta cap. causam, sed censetur mixti fori, nisi ratione personae ad Ecclesiasticum pertineat.

SCIAS primo, Bullam Sixti V. contra Iudiciarios extendere potestatem Inquisitorum contra veneficos, etc. neque solum contra sortilegos, ut putat Sanchez Tom. 1. lib. 2. cap. 38. Ita monet Diana part. 4. tract. 8. de offic. et potestate Inquisit. resol. 107. Possunt autem vi huius Bullae animadvertere in omnes superstitiones, saltem sapientes haeresim, etiam non manifestam, ut notat Diana.

IN dubio etiam: an sortilegia sapiant haeresim, manifeste possunt Inquisitores iure novo Sixti V. cognoscere: Addo et iure antiquo cap. accusatus, ut docent Simanca, de Cathol. Instit. tit. 30. et alii penes ipsum, ac novissime Acugna tract. de confessar. sollicitantibus, quaest. 5. num. 15. et Diana loco cit. resol. 112. et Tract. 7. resol. 10.

TANDEM licet iure antiquo DD. Inquisitores non possent cognoscere, nisi de sortilegiis, divinationibus, etc. quae saperent haeresim; tamen nunc, vi Bullae Sixti V. de omnibus cognoscunt, ut notant Scortia in Bull. Pontif. epist. 58. Theor. 158. et alii, quos sequitur Diana part. 4. Tract. 7. de poenis delictorum, resol. 10.

DE modo vero, ordine, et rigore procedendi contra hos nefarios, agunt Tannerus 2. 2. disp. 4. quaest. 5. et Martinus Delrius lib. 5. disq. mag.

MONENT tamen Tannerus, caute admodum ut procedatur, et pie, ne innocentes involvantur his infamiis; quod si multi nocentes sint, et cum his miscendus innocens, potius abstineant.

UNICUM dubiolum appono: An Striges, quae infantes occiderunt, tradendae sint a DD. Inquisitoribus Iudici saeculari ob homicidia, etiamsi vere convertantur. Negant Simanc de Cathol. Instit. tit. 37. num. 17. Albertinus de agnosc. proposit. caib. quaest. 25. num. 66. apud Fagundez lib. 1. cap. 44. num. 21. Idem docent Sousa Inquisitorum Aphorismis, lib. 10. cap. 58. Farinac. quaest. 20. num. 105. apud Dianam, resol. 10. adducta.

SED notat Diana, novissime Gregorium XV. oppositum declarasse, et ideo hunc tradendum Curiae saeculari; si vero infirmitas, vel impotentia ad matrimonium, sive nocuerit aliquibus fructibus, etc. graviter; in muro claudatur, sive carceribus in S. off. Inquisit. ubi illud extitit, fabricandis mancipari debeat.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda