Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Postquam interius concupiscentiam, et cupiditatem Charitas minuerit, foras benefaciendo se profundit; Cum enim sua non quaerat, sed nobili quaestu aliorum miserias, proprii foelicitatis commutatione, suas faciat; tota beneficentiis mancipatur, et corporali sublevatione per Eleemosynam, aut spirituali eruditione per fraternam correctionem praecipue occupatur.

Beneficentia est executio quaedam actus interni, et eliciti Charitatis erga alterum.

Hanc esse proprium Charitatis actum docent Theologi.

Probatur a D. Thom. art. 1. et 4. et D. Bonavent. hic; Nam actus externus, per quem interior actus alicuius virtutis est efficax, et ad executionem perducitur, ad eandem virtutem pertinet, ad quam actus internus, quatenus uterque actus respicit eandem rationem obiecti. Confirmatur a Valentia cum D. Bonavent. ex illo prima Ioan. 3. Non diligamus lingua, sed opere, et veritate, ubi satis indicat, ipsum benefacere, esse diligere efficaciter, ac proinde esse actum Charitatis.

Ex hac doctrina colligit S. Doctor, ita esse omnibus benefaciendum pro loco, et tempore, sicut omnes diligendi, ut docet etiam D. Thom. art. 2. et Apostolus Galat. 6. Operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei.

Hinc etiam deducit, eodem ordine singulis benefaciendum, quo sunt singuli amandi ex ordine Charitatis; ac proinde coniunctioribus nobis prius benefaciendum, ut dixi disp. 8. quaest. 40.

Admonet autem Valentia disp. 3. quaest. 8. puncto unico, prudentiam in hoc adhibendam.

De Eleemosyna.

Eximie S. Doctor in Diaeta, tit. 2. cap. 7. Eleemosynam comparat radioso lumini, quod non post, sed ante hominem gradientem debeat portari; non enim post, sed ante mortem facienda est fructuosius Eleemosyna, dicente sapiente Eccles. 14. ante mortem benefac amico tuo. Qui autem secus facit, similis est a tergo lumen portanti, alias praeclaras similitudines ibidem vide.

An dare ELEEMOSYNAM sit actus Charitatis.

Assero, esse actum Charitatis.

PROBATUR a S. Bonavent. in 4. dist. 14. p. 2. dub. 5. litt. et Lib. 6. Compendii Theologiae, cap. 31. et D. Thom. art. 1. Exteriores actus ad eam virtutem pertinent, ad quam pertinet id, quod est motivum huiusmodi actus; motivum autem ad dandum Eleemosynas est misericordia, de qua dist. 9. sect. 3. nam in Graeco Eleemosyna a misericordia denominatur; Misericordia autem est effectus Charitatis, ut ostendi loco citato.

Deinde probatur a D. Bonavent. in Diaeta, tit. 2. in fine, quia hoc motivum est pro amore Dei, qui eam sibi datam adscribit Matthaei 25.

Utrum convenienter ELEEMOSYNARUM genera distinguantur.

Ponuntur septem genera Eleemosynarum corporalium hoc versu:

Visito, poto, cibo, redimo, tego, colligo, condo.

Idest, pascere esurientem, potare sitientem, vestire nudum, recolligere hospitem, visitare infirmum, redimere captivum, et sepelire mortuum.

Septem alia sunt genera spiritualium, quae hoc versu exprimuntur:

Consule, castiga, solare, remitte, fer, ora.

Docere ignorantem, consulere dubitanti, consolari tristem, corrigere peccantem, remittere offensioni, supportare onerosos, et graves, et pro omnibus orare.

Haec refert S. Bonavent. in 4. dist. 15. part. 2. dub. 2. litt. et de septem Donis, de Dono Pietatis, cap. 1. et in Diaeta, tit. 7. cap. 4. et Lib. 5. Compendii Theologiae, cap. 52. et ad 11. Lucae in ea verba: Quod superest, date Eleemosynam. D. Thom. hic, et communiter Theologi.

PROBATUR a SS. Doctoribus ex defectibus proximorum, quibus potest subveniri; quorum aliqui sunt ex parte corporis; aliqui ex parte animae, quae quidem necessitates facile colliguntur, et apud Sanctos Doctores clarae sunt.

Sunt autem spirituales per se potiores, in aliquo tamen casu esse possunt corporales; unde in necessitate extrema potius pascendus est deficiens, quam alius ignotans docendus, ut docent SS. Doctores, Thom. art. 4. et Bonavent. dist. cit. dub 4.

Utrum ELEEMOSYNA sit in praecepto.

Assero, praeceptam esse Eleemosynam iure Naturali, et Divino.

PROBATUR a D. Thom. hic, et D. Bonavent. in Diaeta, tit. 10. cap. 5. Id, de quo erit iudicium ultimum, et propter quod Christus distribuet praemia aeterna, et poenas aeternas, est praeceptum; sed in iudicio, qui Eleemosynam egerint, vocabuntur ad patriam; et qui eam omisere, eiicientur in infernum, ut describitur Matth. 25. Ergo.

PROBATUR secundo a D. Thom. hic, et D. Bonavent. ad ea verba Lucae 11. Quod superest, date Eleemosynam, et in 3. dist. 29. quaest. 6. quia dilectio proximi est in praecepto; ideo necesse est, ea cadere sub praecepto, sine quibus dilectio proximi non conservatur; ad dilectionem autem proximi pertinet, ut proximo non solum velimus bonum, sed etiam operemur, iuxta id, prima, Ioan. 3. Non diligamus verbo, neque lingua, sed opere, et veritate. Ad hoc autem quod velimus, et operemur bonum alicuius, requiritur, quod eius necessitati subveniamus, quod fit per Eleemosynarum largitionem; et ideo earum largitio est praecepta. Sed quia praecepta dantur de actibus virtutum, necesse est, quod hoc modo donum Eleemosynae cadat sub praecepto, ut est de necessitate virtutis, ut recta ratio tequirit; tamen ex parte dantis, ut det superflua, secundum id Lucae 11. citatum, superfluum inquam sibi, et aliis, quorum cura incumbit. Ex parte etiam recipientis requiritur aliqua necessitas: Hinc dixit Paulus 2. Cor. 8. Non enim ut aliis sit remissio; vobis autem tribulatio, ut notat S. Doctor ad 11. Lucae, quia si tu, vel tui habent necessitatem, non debetis vobis tribulationem inferre, ut alteri subveniatis, excepta illius extrema necessitate, si vestra sit mediocris. Vide D. Bonavent. locis adductis, et D. Thom. art. 6. Valentiam p. 4. Iure etiam naturae, praeceptum constat illo Matth. 7. Quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, et vos facite illis.

Eleemosynae Encomia vide in D. Bonavent. ibi et Lib. 2. Pharetrae, cap. 39. quae accipit Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 1.

Observat autem S. Doctor locis allegatis, quaest. 2. sepulturam mortuorum non recenseri, Matth. 25. attamen esse opus misericordiae recensitum, Tobiae 4. et 12. Unde D. Ambrosius, Lib. de Tobia, cap. 1. Si viventes operire nudos lex praecipit, quanto magis debemus operire defunctorum corpora. Nihil hoc praestantius vindicare a volatilibus, et a bestiis consortem naturae.

PROBATUR etiam a S. Bonavent. locis allegatis, et S. Thom. art. 2. ad 1. quia magnus est honor defuncto, sepultura; et magna poena, iacere insepultum ; et non minus, quam in vita nuditates ostendere. Quae ratio innotuit a D. August. lib. de cura pro mortuis, cap. 7. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 2. Bannes articulo 2.

Probatur tandem de aliis eleemosynis, Prov. 21. Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, et ipse clamabit, et non exaudietur, et prima Ioan. 3. Qui habuerit substantiam huius mundi, et viderit fratrem necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo; quomodo charitas Dei manet in illo? Idem attestunt Cyprianus serm. de eleemosyna, Ambrosius lib. de Nabuthe, cap. 22. Basil. in id dictum divitis: Destruam horrea. Nazianzenus de pauperum amore. Vide Valentiam puncto 4. ubi observat, Ioannem dicere: et viderit; nam si ignorat, excusatur, ut advertunt etiam communiter Doctores.

Quoniam vero hoc praeceptum est affirmativum, non obligans ad semper, multae oriuntur quaestiones, quoad tempus, in quo obligat.

Supponam autem aliqua certa. Primo in extrema necessitate incumbere hoc praeceptum subveniendi inopi. Intelligitur autem necessitas extrema, non sola mortis imminentis; sed etiam grave vitae discrimen imminens, ut notat Valentia cum Medina de eleemosyna, quaest. 3. Navar. in Manual. cap. 24. In hac vero debemus eleemosynas facere, etiam de spectantibus ad decentiam status, quae non stant in indivisibili, sed latitudinem admittunt, ut docet D. Thom. art. 6. Sylvester verbo eleemosyna, num. 2. et alii cum Tannero disp. 2. quaest. 5. dub. 2. De necessitatis ad statum, dandam eleemosynam extreme indigenti docent: Ita D. Bonav. locis allegatis, D. Thom. art. 5. Ioan. Medina tract. de eleemosyna, quaest. 3. ubi ait, esse communem, et certam Doctorum sententiam.

Probatur, quia ordine charitatis teneris magis vitae proximi, quam tuis facultatibus: Unde currit illud: Pasce fame morientem; si non pavisti, occidisti, quam sententiam adscribunt S. Ambrosio de offic. Gratianus disp. 86. can. Pasce. Et D. Thom. art. 5. Reliqua vide in Valentia. Nunc quaestiones aliquas controversas apponam.

An praeceptum sit, in communibus necessitatibus largiri pauperibus superflua.

( D. Thom. quaest. 32. art. 5.

Extremam necessitatem supra explicui. Gravis est illa, quae privat necessariis ad suum statum. Ordinaria autem est, qui pauperibus est communis.

Prima opinio negativa est, quam sequuntur Gerson p. 2. Alphab. 52. litt. E. Alens. 4. p. quaest. 113. membr. 1. Panormit. in cap. si vero, extra de Iureiurando. Turrecrem. in cap. sicut hi, dist. 47. Antonin. 1. p. tit. 1. cap. 24. Summa Rosella, et Pisana verbo Eleemosyna. Gabriel in 4. dist. 26. quaest. 1. Propendet Durand. 4. dist. 15. quaest. 6. Ioan Med. quaest. 5. et videtur D. Thomae art. 5. in fine corporis Fernandez in suo Exam. Theol. p. 4. cap. 20. §. 2. Victorellus in notis ad Navar. cap. 23. num 74. Turtian. 2. 2. disp. 82. dub. 2. Vasquez opusc. de eleem. cap. 1. dub. 3. num. 21. Malderus 2. 2. quaest. 27. art. 6. dub. 4. Petrus Navar. lib. 3. cap. 1. num. 358. Couar. lib. 3. var. cap. 14. quos allegat, et sequitur Diana Tom. 1. tract. 15. resol. 32. et tom. 5. tract. 8. resol. 17. addens Hurtadum disp. 159. sect. 4. §. 131. Nec abest Granado Contr. 3. tract. 11. disp. 2. sect 4. dicens, esse solum veniale dimittere. Inclinat Barlaus v. Eleem. num. 5. in praxi, et alii.

Secunda sententia est, omnino teneri. Ita D. Thom. hic, art. 7. ubi Caietanus, et Bannes, ac caeteri Thomistae, Palud. 4. dist. 15. quaest. 3. art. 2. Richard. quaest. 2. art. 2. Abul. in cap. 6. Matth. quaest. 34. Lyra in cap. 3. prima Ioan. Caetthus. in eundem locum, Adrian. in 4. de restit. Navarr. in manual. cap. 24. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 4. ubi ait, esse iam receptam in scholis. Becanus 2. 2. cap. 21. Bellarm. lib. de Eleemos. cap. 7. Beia in resolut. casuum, p. 2. casu in Sabb. die 19. Octob. et alii, quos refert, et sequitur Tannerus disp. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 12. Est autem clare sententia D. Bonav. locis allegandis in argumentis.

Caspensis medio quodam modo incedens tract. 17. disp. 5. sect. 2. negat quidem universaliter tale praeceptum. Addit vero, teneri aliquoties, ita, ut, qui haberet propositum, etiam virtuale, non dandi eleemosynam, nisi in gravi necessitate, mortaliter peccaret. Allegat Suarez diff. 7 sect. 3. Castrum Palaum: de Lorcam disp. 39. sect. 3. membr. 3. Tanner. diff. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 12. et alios; sed nolens, in nostram redit sententiam; nam reddit rationem, cur non teneantur universaliter divites, quia prudenter credunt, pauperum necessitates communes depellendas ab aliis. Lepida ratio quidem. Sic igitur nunquam bona haec fide tenetur, vel semper tenetur; quia non debent hoc credere de aliis divitibus; vel si hoc universaliter datur pro regula; omnes credent de aliis, et nullus tenebitur succurrere, neque succurret.

Assero, teneri divites in communibus necessitatibus, e superfluis eleemosynas erogare.

Probatur primo a D. Bonav. ad 11. Lucae, ad ea verba: Verumtamen, quod superest, date eleemosynam: et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc autem de eleemosyna, debita nostrae necessitati, ad poenitentiam profecto necessarium explicat ut mundemur. Deinde de vera eleemosyna e superfluis. Ex effectibus autem ostendit suam necessitatem. Ratio enim Christi est: Et ecce omnia munda sunt vobis, idest, cum pleni sitis iniquitate, docet mundare vos, ut notant etiam Valentia, et Tannetus.

Primo enim per eleemosynam mundatur anima; disponitur enim ad gratiam, prima Timot. 4. Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae, quae nunc est, et futurae. Eccles. 3. Eleemosyna enim Patris non erit in oblivione: et sicut in sereno glacies, solventur peccata tua.

Secundo liberat a poena aeterna, Tobiae 4. Eleemosyna ab omni peccato, et a morte liberat, et non patietur, animam ire in tenebras.

Tertio defendit a poena transitoria, Dan. 4. Peccata tua eleemosynis redime.

Quarto mitigat fomitis concupiscentiam, Ecclesiast. 3. Ignem ardentem extinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis.

Quinto dat de hoste victoriam, Ecclesiastici 29. Conclude eleemosynam in corde pauperis, et haec pro te exorabit ab omni malo. Super Scutum potentis, et super Lanceam, adversus inimicum tuum pugnabit.

Sexto conservat gratiam, Eccles. 17. Eleemosyna viri, quasi signaculum cum ipso, gratiam hominis quasi pupillam conservabit.

Septimo dat fiduciam perveniendi ad gloriam, Tob. 4. Fiducia magna erit coram summo Deo eleemosyna facientibus eam. Et subdit, de his disceptari in Iudicio, Matth. 25. nempe quia, qui eleemosynas fecerunt, vocantur ad vitam; et qui omiserunt, eiiciuntur in ignem aeternum.

Quod vero loquatur de communibus necessitatibus, patet; nam universaliter de operibus misericordiae in omnes egentes fit inquisitio.

De his porro dat conditiones: Prima est simplicitas cordis, Matth. 6. Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua. Secunda, discretio, Eccles. 12. Si benefeceris, scito cui benefeceris. Tertia, compassio, Isa. 58. Cum effuderis esurienti animam tuam. Et Iob. 30. Flebam quondam super eo, qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi. Quarta, dulcedo in sermone, Eccles. 18. Nonne ardorem refrigerabit ros? Sic et verbum melius quam datum. Quinta, hilaritas in facie, Eccles. 35. In omni dato hilarem fac vultum tuum. Sexta, debita quantitas, Tob. 4. Quomodo poteris; ita esto misericors. Si multum tibi fuerit, etc. en loquitur de communibus necessitatibus. Septima, celeritas, Proverb. 3. Ne dicas amico tuo: vade, et revertere,

Infert igitur D. Bonav. ex illo textu argumento Christi: Cum vos Pharisaei, pleni sitis immunditia, et iniquitate, doceo vos modum necessarium emundandi vos ipsos, nempe vera poenitentia, et eleemosyna de superfluis. Sic enim facietis fructus dignos poenitentiae.

Similis est locus Lucae tertio, ubi interrogatus Ioannes a turbis, Quomodo possent facere fructus dignos poenitentiae, de quibus dixerat: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Respondit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui escas habet, similiter faciat. Cuius sententiae vim recte D. Hieronymus epist. ad Hedibiam, quaest. 1. eam esse interpretatur, ut necessarium sit superflua indigentibus erogare, ut advertit S. Doct. ad eum Lucae locum. Igitur (ait S. Doct.) ex quo necesse esse audierant, facere fructus dignos poenitentiae, interrogant; et adducit etiam id Lucae 11. supra allatum. Monet autem perbelle cum Beda, et Gregorio homil. 20. in Evangelia, dari praeceptum de duabus tunicis dividendis, quia altera est superflua; non de dividendo unam, si aliam non habeat; Sic enim neuter vestiretur; tametsi opus egregium esset, quale fuit gloriosissimi Martini in porta Ambiani, cum Chlamydem divisit: En S. Bonav. aperte cum SS. Patribus advertit, esse praeceptum. Idem igitur est praeceptum, Lucae 3. et 11. Quod superest, date. Ubi particula, superest, non significat id, quod dicimus: De caetero, sed quod suppetit, seu superexistit, ut habetur in Graeco, et observat Valentia cum eodem Beda, et D. Bonav. qui legit: De eo, quod superest, seu superexistente, ex Graeco idiomate, cuius fuit S. Doct. peritissimus, ut norunt, qui eius opera perlegunt. Observant autem hic, et locis allegandis, praeceptum e sola sumi superfluitate.

Probatur tertio a D. Bonav. in Diaeta, tit. 2. ad finem, ex illo 1. Timot. cap. 6. Divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Advertit autem S. Doct. hoc esse praeceptum, datum divitibus, non in ordine ad pauperes graviter egentes, sed praecise, quatenus illae opes divitum, eis superfluae cum sint, debentur Domino in tributum, seu debitum ex iustitia. Et sicut Principes defraudantibus tributa auferunt etiam capitale; ita et Dominus, negantibus eleemosynas, et retinentibus superflua, non solum aufert gratiam, sed etiam, et saepe, bona temporalia. Quod graviter admonendum est; et de hoc interpretatur id Matth. 25. Tollite ab eo talentum, et date ei, qui decem talenta habet; avaro siquidem tollenda est substantia temporalis, et danda illi, qui miserendo pauperibus, implet mandata Domini, et negotiatur illas divitias, ut Centuplum recipiat in hac vita, et deinde vitam aeternam. Hinc rationem inferam.

Deinde S. Doct. considerat motiva, quibus duces elargiri debet eleemosynam. Primum motivum est, quia eleemosynam sibi factam Christus protestatur Matth. 25. Ideo omnibus, volentibus regnum aeternum, faciendas eleemosynas imponit. Unde non est magnum, quod divites volentes a Deo regnum, illud emant frustulo panis; et timere debent, ne audiant: Ite maledicti, iuxta id Proverb 21. Qui obturat aures suas ad clamorem pauperis, clamabit ipse, et non audietur. Igitur primum motivum est: Quis postulet? idest, Deus in paupere. Secundum motivum est: Quid petatur? quia Deus in pauperibus petit id, quod suum est: Proinde (ait S. Doct.) dicebat David, Psal. 29. Tua sunt Domine omnia, et quae de manu tua recepimus, dedimus tibi.

Tertium motivum est: Ad quid petis Deus? nempe ut ad usuram reddat: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit. His argumentis utitur S. Doct. mixtis tot Scripturarum ornamentis, etiam ad conciones utilissimis.

Probatur tertio a D. Bonav. in 3. dist. 30. quaest. 5. illo Proverb. 25. Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; et si sitierit, potum da illi. Et Exodi 23. Si occurreris bovi inimici tui, aut asino erranti, reduc ad eum. Si videris asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo. Haec sane non est lex caeremonialis, aut iudiciale praeceptum, sed Naturalis, et Divina Lex, ob quam Matth. 25. in iudicio examinabuntur omnes.

Probatur quarto a D. Bonav. ad 18. Lucae illis verbis: Facilius est, camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum caelorum: Hoc autem dixit Christus illi, qui volebat suas divitias aliqua ex parte dare pauperibus, contra quem dicitur, Eccles. 7. Noli esse pusillanimis in animo tuo: exorare, et facere eleemosynam ne despicias, ut observat S. Doctor cum Theophylacto.

Ideo homines tenaces non salvati, ait, quia, ut dicitur prima Timot. 6. Incidunt in laqueum Diaboli, et desideria, quae mergunt homines. Ubi adverte, haec non dici in divites, qui nolunt omnia dimittere, et paupertatem vovere; hoc enim est consilium, quod illi Iuveni dedit Christus; sed videns eum amarum, renitentem ad quamcumque eleemosynam e superfluis, dixit: Quam difficile est, etc. Facilius est, etc. ut supra ad 18. Lucae.

Probatur quinto a S. Doct. ex illo Lucae 16. ubi dives ille: Sepultus est in inferno, nimirum propter immisericordiam in Lazarum.

Probatur sexto a S. Doct. ex illo Lucae 12. ubi dives ille, cui ager fructus uberes reddiderat, dicebat: Destruam horrea mea, et faciam maiora: et illuc congregabo omnia, quae nata sunt mihi, et bona mea, sed nocte audiit: Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te; quae autem parasti, cuius erunt? Sic est (inquit Christus) qui sibi thesaurizat, et non est in Deum dives, ubi admonet id, quod docuerat Matth. 6. ubi eleemosyna iniuncta, et modo tradito simplici: Cum facis eleemosynam noli tuba canere. Subdit: Thesaurizate vobis thesauros in caelo, etc. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra. Quasi diceret: Omnis, qui thesaurizat in terris, retinens superflua, amittit caelestes thesauros, inops Divinae gratiae. His mediis utitur etiam Tannerus.

Hinc Basilius in illum locum: Destruam, etc. ait: Cur tu abundas; ille vero mendicat, nisi ut tu bona dispensationis merita consequaris; ille vero patientia braviis decoretur. Est panis famelici, quem tu tenes; tunica, quam in conclavi conservas; discalceati calceus, qui penes te marcescit; indigentis argentum, quod possides infossum. Quocirca tot iniuriaris, quot dare valens es.

SIMILIA exclamans habet S. Gregorius Nyss. et concludit, oratione de pauperibus amandis: O pauperum inimici! an nescitis horum causa commemorari in Evangelio exempla horrenda, et terribilia? Ac subdit duo exempla geminorum divitum supra allata Lucae 12. et 16.

Et D. Ambrosius lib. de Nabuthe, cap. 11. Eadem habet, et serm. 81. Quis tam iniustus, tam avidus, quam, qui multorum alimenta suum non usum, sed abundantiam, et delicias facit? Neque enim maius est crimen habenti tollere, quam cum possides, et abundas, indigentibus denegare. Esurientium panis est, quem tu detines.

D. HIERONYMUS in regula, cap. 6. et refertur a Gratiano, ait: Aliena rapere convincitur, qui ultra necessaria sibi retinere probatur.

D. AUGUST. in Psal. 147. Caetera, quae superflua iacent, aliorum sunt necessaria: superflua igitur necessaria sunt pauperum; res aliena possidetur, cum superflua retinentur. Idem asserit serm. 119. ubi concludit: Quidquid enim Deus nobis, plusquam opus est dederit, non nobis specialiter dedit, sed per nos aliis erogandum transmisit: quod si non dederimus, res alienas invasimus. Similia habet Beda in cap. 11. Lucae.

CONFIRMATUR a D. Bonavent. lib. 2. Pharetrae, cap. 49. ex illo Lucae 16. Matth. 6. Facite vobis amicos de mamona iniquitatis, ubi D. Gregorius: Si caelestis patrimonium eleemosynis emitur, pauperes non sunt audiendi, ut egeni; sed ut patroni exorandi, ita homil. 40. in Evang. circa finem. Advertit autem ad cum locum S. Doct. vocari Mammonam iniquitatis, non quia de rapina, et iniquitate acquisita sint bona; sed quia divitiae plerumque ad iniquitatem ducunt, ut dicitur Eccles. 11. Si dives fueris, non eris immunis a peccato. Sed intelligitur (ait D. Bonav.) quod dari debeat de divitiis, quae iusto titulo possidentur, et tamen iniquitatem pariunt, nisi destribuantur secundum illud Eccles. 10. Nihil est iniquius, quam amare pecuniam. Hic enim et animam suam venalem habet. De his inquam divitiis debent tibi fieri amici per largitionem eleemosynarum, quae manifestant pietatis affectum; nam dicitur prima Ioan. 3. Qui habuerit substantiam huius mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo charitas Dei manet in eo. Et Eccles. 29. Perde pecuniam propter fidem, et amicum, et ne abscondas illam sub lapidem in perditionem. Et Proverb. 11. Qui abscondit frumenta maledicetur in populis. Hucusque S. Doctor ad 16. Lucae.

RURSUS in Pharetra idem confirmat, illo Matth. 25. ubi apponit D. Gregorium homil. 40. Ad tribuendum pigri cur estis, quando hoc, quod iacetis in terra porrigitis, sedenti in caelo datis? Dominus ait: Quidquid fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis.

Hae sane authoritates, non de solis gravibus necessitatibus loquuntur, sed de ordinariis, ut constat legenti. Neque solum praeceptum hoc est nonnullis vicibus, sed ex natura ipsa divitiarum superfluarum sumitur, et obligat eo ipso, quod divitiae adsint superfluae.

PROBATUR etiam ratione indicata argumento 2. ex D. Bonav. in Diaeta, tit. 2. quae sumpta est e SS. Patribus, Basilio, Ambrosio, August. Nysseno, et aliis supra, eaque utantur D. Thomas 2. 2. quaest. 66. art. 7. Valentia hic, et alii. Divisio rerum facta iure gentium iusta fuit, cum essent antea omnia communia. Quod si iusta est, oportuit, ut constituerit modum humanum vivendi de rebus antea communibus iure naturae: At quae esset aequa distributio; si aliqui lavarent in vino stolas, in butyro natarent, opibus omnibus redundantes, commodis omnibus affluerent; alii vero nec panem satis haberent; neque his pauperibus tenerentur opulentissimi necessaria suppeditare? Sane hoc est Deo pedagium reservatum, ut si divites habent redundantia, dent inopibus aliqua saltem ad necessitatem. Hoc sane iniquum esset, relinquere maiorem hominum partem in miseria, cum iure naturae essent aeque antea domini.

QUOD vero illa distributio fuerit iusta, probatur; nam in eam consenserunt omnes gentes unanimes, naturalis rationis dictamine; alioqui Leges iuris gentium essent rescindendae, quae tamen ubique plurimi aestimantur.

IGITUR iuris naturae hoc servavit in illo iure Deus ex natura, ut superflua in pauperes distribuantur. Ideo Ambrosius, serm. 81. Numquid iniquus est Deus, ut nobis non aequaliter distribuat vitae subsidia? ut tu quidem esses affluens, et abundans, aliis vero deesset, et egerent? En ratio D. Bonav. supra assignata.

OBIICIES primo cum Diana, et aliis apud eum; Si omnia superflua essent danda pauperibus, oporteret damnare omnes divites, qui habent superflua, et omnes eorum Confessarios. Urget Vasquez num. 14. Laici possunt de bonis patrimonialibus servare ad statum suum, vel consanguineorum, augendum; at tunc illud non erit unquam superfluum. Unde vix in saecularibus, et Regibus superflua invenies. Haec sane Confessariis divitum plausibilis sunt.

RESPONDet Valentia ex doctrina D. Bonaventurae supra in argumentis, praeceptum erogandi eleemosynas egentibus, non gravi, sed ordinaria necessitate oriri, non ex vi necessitatis; sed ex vi superfluitatis, quae quidem prudenter aestimanda, ut non cuicumque teneatur erogare egenti, sed illis, quos proportione prudenti viderit ad se pertinere, servatis servandis, ad statum, et status ipsius conservationem; imo, et aliquo cauto augmento, ut solent homines timoratae conscientiae. Cavenda tamen est avaritia illius divitis, Lucae 12. qui horrea volebat ampliare, ut mutaret statum, hic enim modus est a Deo reprobatus. Ideo dives ille stultus vocatur a Deo. Debent igitur pars egentibus distribuere divites e superfluis, habita ratione loci, temporis, et aliarum circumstantiarum. Itaque in nostra sententia non damnantur adeo in praeceps divites, aut eorum Confessarii; sed damnantur avaritia, et cupiditas, quam siqui foveant Confessarii (ait Valentia) caeci erunt, caecis ducatum praebentes, et ambo in foveam cadent, ut dicitur Matth. 15.

OBIICIES secundo. Si tenetur, dare superflua, nec ea potest retinere: Ergo neque potest ea acquirere.

RESPONDet Valentia, negando sequelam, quia non est peccatum, simpliciter habere superflua; sed ea retinere, non dando pro opportunitate, etiam egentibus; imo aliqua acquirere, ut et sibi prudenter provideat, et egentibus valeat largiri: esset autem peccatum, si statim habita essent malae possessionis. Nequeunt sane acquiri, quae contra iustitiam detinentur; neque si eo animo acquirantur, ut mordice velis ea retinere, negando in opportunitatibus eleemosynas egentibus; At ea acquirere simpliciter, non est malum; nam haec possunt licite retineri, dando pro opportunitatibus etiam pauperibus Ecclesiis ad pios usus, etc. Unde nec prohibentur etiam aliqua pro suo statu, ut convivia, etc.

Ex quibus elicitur, multo magis in gravi necessitate teneri eleemosynas erogare e superfluis. Ita tenent Diana resol. 14. tract. 8. Citatur Granado contr. 3. tract. 11. disp. 2. sect. 4. num. 18. Vuigers quaest. 36. art. 6. concl. 3. Laym. lib. 2. tract. 3. cap. 6. num. 4. Sanchez in opusc. tom. 1. lib. 1 cap. 5. disp. 5. Bannes quaest. 32. art. 6. Sotus de Iustitia, lib. 5. quaest. 3. art. 4. Aragon. quaest. 32. art. 5. Salon quaest. 32. art. 5. Salon quaest. 71. art. 1. controv. 1. ad 1. Navar. de restit. lib. 3. cap. 1. num. 358. Malder. quaest. 32. art. 6. dub. 4. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 4. Hurtad. disp. 159. sect. 4. §. 82. Azorius tom. 2. lib. 22. cap. 7. quaesito 4. Coninch. disp. 27. dub. 8. num. 125. et 130. Turrianus disp. 82. dubio 1. Vasquez opusc. de eleemosyna, cap. 1. Tannerus disp. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 13. adducens plurimos.

PROBATUR, quia charitas praecipit sublevare grave malum proximi. Confirmatur ex omnibus, quae dicta sunt pro necessitate communi, quae multo magis hic urgent.

Ad hanc autem eleemosynam tenentur etiam monasteria redundantia. Ita Sanchez tom. 1. lib. 2. cap. 2. dub. 28. num. 17. et uterque Rodriguez, Emanuel, et Hieron. hic in Compend. qq. regul. quaest. 59. Ille in qq. regul. tom. 2. quaest. 57. art. 1. Sotus de Iustitia lib. 10. quaest. 4. art. 4. Reginald. tom. 1. lib. 4. cap. 21. num. 283. Tostatus ad cap. 6. Matthaei, quaest. 60. qui adducunt id Lucae 11. Quod superest, date eleemosynam, ut citatur cap. Quia sua, 12. quaest. 1. Hi loquuntur etiam in necessitatibus ordinariis. Sed Diana Resol. 33. cum Suarez tom. 2. de Relig. tract. 1. lib. 2. cap. 26. num. 13. limitant de gravibus solis necessitatibus, quibus adde Peirinum de Praelatis tom. 2. quaest. 1. cap. 3. num. 57. Ad haec addo cum D. Bonau. in 4. dist. 15. p. 2. quaest. 1. etiam religiosos singulos ex licentia praelati id posse.

TENENTUR etiam omnes habentes dominium, ut filii in bonis castrensibus. Vide Filliuc. tom. 2. tract. 28. cap. 4. num. 94. Dianam loc. cit. resol. 25. Sic etiam uxores e bonis paraphernalibus, quae scilicet, cum nupsit, praeter dotem, sibi reservavit ad proprios usus, et quae, constante matrimonio, illi obvenerunt in haereditatem, vel ex donatione. Ita D. Thom. quaest. 32. art. 8. D. Bonaventura in 4.

SIMILITER tenentur Tutores, et curatores, habentes administrationem, in gravibus necessitatibus.

An teneatur quis aliquando facere eleemosynam de necessariis ad statum, extra necessitatem proximi extremam.

PRIMA opinio est negativa. Ita Caietanus in tract. de eleemos. et in Summa, verbo Eleemosyna, Sanchez tom. 1. opusc. lib. 1. cap. 5. disp. 5. num. 44. Martin. Ledesma in 2. p. q. quaest. 18. art. 3. D. Thom. in 4. dist. 15. quaest. 2. art. 4. quaestiunc. 1. Salon. quaest. 31. art. 1. Sotus de Iustitia, lib. 5. quaest. 8. art. 1. Navar. de restit. lib. 3. cap. 1. num. 122. Diana citandus. Fulgenc. lib. 3. cap. 10.

SECUNDA sententia est, teneri, si tamen potest fieri cum minori incommodo, quam sit illud, quod subit proximus egens, puta, si proximus excidere debeat e suo statu, vel calamitates incurrere. Ita Palud. 4. dist. 15. quaest. 3. Adrianus quodl. 12. art. 2. concl. 2. Bannes quaest. 31. art. 6. dub. 4. qui ait, hanc sententiam docuisse aliquos Theologos huius tempestatis, Victoriam, Sotum, Canum; et videtur sententia esse D. Thomae art. 5. ad 3. Eam etiam tuetur Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 4. Tannetus disp. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 12. Haec mihi videtur sententia D. Bonau. LL. CC. quaest. praecedenti, quam et modernis tuentur Hurtadus disp. 159. sect. 4. §. 92. Sylvest. quaest. 32. art. 6. et alii apud Dianam 4. p. tract. 4. resol. 225. et p. 5. tract. 8. resol. 15.

PROBATUR primo a D. Bonau. 3. dist. 29. quaest. 6. ubi ostendit, charitatem debere in effectum exire, affert autem id, prima Ioan. 3. ubi postquam dixit: Si quis habuerit substantiam huius mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo Charitas Dei manet in illo. Concludit: Non diligamus lingua, sed opere, et veritate. Id autem fieri infert, si propriam substantiam non negaverit utcumque proximo suo, in necessitate non extrema constituto: quod si negaverit, infertur, eum Charitatem non habere.

PROBATUR secundo, exemplo illo Matth. 18. illius, qui noluit remittere debitum illi, qui debebat sibi; et traditus est tortoribus; et tamen iste erat talis, ut neque ipse haberet unde solveret Domino suo. Ideo egebat his, quae conservus debebat.

PROBATUR tertio ex Patribus, qui dum aiunt, e superfluis dandam eleemosynam, per superflua, etiam abundantia, statui convenientia, videntur intelligere, quae in necessitate proximis sunt danda, ut observat Valentia post D. Bonau. 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. ad ultimum.

OBIICIES. Cum plurimae sint necessitates inopum, plurimi divites, non dantes ea, quae suo statui competunt, damnarentur, qui profecto hanc musicam libenter non audiunt, nec viri sapientes inveniunt, cur eos damnent.

RESPONDetVR, non esse adeo multas necessitates, de quibus loquimur, ita ut etiam nobis constent, ut multi damnentur; et certe charitas Christiana videtur suo lumine docere, sublevandos alios Christianos, in miserias elapsos, aliquo nostro incommodo, etiam notabili: Neque verum est, quod ait Diana, divites habere ius ad vivendum in suo statu opipare, tanto inopum damno, et miseria.

An extreme indigenti debeatur eleemosyna ex iustitia.

PRIMA opinio est, ex sola misericordia erogari tali casu eleemosynam. Ita Lorca 2. 2. sect. 3. disp. 39. membr. 4. num. 45. Sancius in opusc. tomo 1. lib. 1. cap. 5. dub. 5. num. 61. Salon 2. 2. quaest. 62. art. 7. controv. 2. Bannes 2. 2. quaest. 32. art. 6. Mald. 2. 2. quaest. 32. art. 6. dub. 3. Azor. tom. 2. lib. 12. cap. 9. quaesito 3. Turrianus tom. 1. in 2. 2. disp. 82. dub. 3. Sotus de Iustitia lib. 4. quaest. 7. art. 1. ad 4. et lib. 5. quaest. 3. art. 4. Bellarminus lib. de eleemos. cap. 6. Ludouicus de Sancto Iuan in Summa, quaest. de eleemos. art. 3. dub. 3. diff. 3. Coninch. disp. 27. dub. 7. num. 104. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 20. num. 264. Gordonus tom. 2. lib. 6. quaest. 14. cap. 3. §. 2. Molina Tom. 1. tract. 2. disp. 144. Vasquez opusc. de eleemos. cap. 1. num. 37. Suarez de Charitate, disp. 7. sect. 6. Villalob. in summa, tom. 1. tract. 22. diffic. 2. num. 9. Diana p. 5. tract. 8. resol. 2. Caspens. disp. 5. sect. 2.

SECUNDA sententia est, debitum esse ex iustitia in tali casu. Ita D. Bonau. in 4. dist. 15. p. 2. dub. 5. D. Thom. quaest. 118. art. 4. ad 2. Caietan. ibi art. 3. Aragon. 1. 2. quaest. 32. art. 5. Spino in spec. testament. gloss. 6. num. 8. Navar.

EADEM est sententia Sanctorum Patrum, quos recensui quaest. 4. et referuntur in Gratiano dist. 42.

ASSERO cum hac sententia, extreme indigenti deberi Eleemosynam ex iustitia.

PROBATUR, quia bona omnia, iure naturae communia, facta sunt propria cum hac conditione, ut dixi quaest. 4. Quare Hurtadus sic authores conciliat, teneri ex iustitia, quando proximus extreme indiget pecunia, veste, et caeteris bonis, quorum divisio facta est iure gentium, non quando proximus eget nostra industria, quia ad eam nunquam ille ius habuit.

RESPONDENT adversarii, non esse adeo stricte capiendum, ut in extrema necessitate dominus rerum dives amittat dominium ob necessitatem alterius; sed solum quod ex misericordia obligetur.

At non est necesse, ut amittatur dominium; sed sufficit, ut pro tempore necessitatis possit illis uti, egens.

Ex his aliae quaestiones solvuntur.

PRIMO enim deducit Villalobos Tom. 1. tract. 22. difficult. 2. num. 10. cum Caietano, Sarmiento, et Aragonio, posse extreme egentem ad iudicem recurrere contra divites.

SECUNDO habes, quod si proximus eget non solo usu, sed re ipsa, non satisfieri mutuando. Ita Villalobos Tract. 2. difficult. 2. Ariag. quaest. 118. art. 5. Bannes dub. 3. Granado 22. controv. 3. tract. 11. disp. 7. Valentia Tom. 3. disp. 3. quaest. 9. p. 4. Turrianus v. 2. Tom. 1. disp. 82. dub. 6. Suarez de Charitate, disp. 7. sect. 5. Becanus 2. 2. tom. 1. cap. 21. Lorca 2. 2. disp. 39. num. 54. Sotus de Iustitia, lib. 4. quaest. 7. art. 1. Coninch. disp. 27. dub. 9. num. 153. Reginald. tom 1. lib. 4. cap. 20. num. 260. Diana loc. cit. resol. 5. contra Tannerum num. 20. et alios apud eum. Sic et Fuliens. lib. 3. cap. 10.

TERTIO colligunt, obligari, ex bonis necessariis ad statum, opitulari extremo indigenti. Ita Suarez de Charit. disp. 7. sect. 4. Turrian. 2. 2. disp. 82. dub. 4. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 4. Vasquez de eleemos. cap. 1. num. 10. et 25. Filliuc. tom. 2. tract. 28. cap. 3. num. 64. Gordonus tom. 2. lib. 6. quaest. 14. cap. 4. n. 7. Villalob. Tom. 1. tract. 22. diffic. 20. adducens Bannen, Caietanum, Sylvestrum contra Fuliensem loc. citat.

DEDUCUNT quarto Diana resol. 8. Petrus Navar. lib. 4. cap. 4. num. 24. Coninch. disp. 27. dub. 10. num. 166. Palao tom. 1. tract. 6. disp. 2. p. 10. Hurtadus 2. 2. disp. 159. sect. 3. §. 63. eum, qui furatus est ante extremam necessitatem, et furtum in necessitate extrema consumpsit, non teneri ad restitutionem; multo minus, si in extrema necessitate furatus est, postea non tenetur, etiamsi possit restituere, ut docent Sotus de Iustitia, lib. 4. quaest. 7. art. 1. Aragon. 2. 2. quaest. 31. art. 6. Sylvest. Angel. Rosella, Tabiena, quos citat, et sequitur Azor. Tom. 2. lib. 12. cap. 8. quaestio 7. nec dissentit Diana resol. 9.

Ex quo deduco argumentum ad hominem pro nostra principali assertione; Ideo non tenetur is restituere, quia iusta est consumptio rei alienae in extrema necessitate, ideo enim in ea necessitate licet auferre res a divitibus, et hoc fit iuste: Ergo ex iustitia debetur eleemosyna extreme indigenti.

IMO deducunt, quod si creditor sit in extrema necessitate, et debitor habeat patrem et matrem in extrema etiam necessitate, tenetur prius subvenire patri, matri, imo et filiis, et fratribus. Ita Diana resol. 12. Sylvius 2. 2. quaest. 31. art. 3. Hurtad. 2. 2. disp. 159. sect. 3. §. 69. Lessius lib. 2. cap. 16. dub. 1. num. 14. Tolet. lib. 5. cap. 24. Castro Palao tom. 1. tract. 6. disp. 2. pag. 11.

IMO dicunt multi apud Dianam resol. 23. posse inopem, etiam in necessitate gravi, non extrema, furari a divitibus, quando ipsi tenentur dare eleemosynam. Ita Diana, Coninch. disp. 27. dub. 10. num. 161. Ioan. Vuigers 2. 2. quaest. 32. art. 6. num. 33. Vasquez opusc. de eleemos. cap. 1. dub. 7. num. 60. Hurtad. disp. 159. sect. 4. §. 92. iuncto §. 19. Angel. v. furtum, num. 37. Castro Palao tom. 1. tract. 6. disp. 2. p. 10. Andreas Duallius in 2. 2. D. Thom. tract. de charit. quaest. 8. art. 3. Neque dicimus nos, dominos rerum in extrema aliorum necessitate amittere dominium earum, ut nobis inurit Caspensis num. 10. sed in necessitate extrema, egenum acquirere usum, quantum necessitas extrema exigit, atque adeo non acquirit simpliciter dominium, sed solum quo ad id, quod secum fert usus in rebus consumptibilibus.

COLLIGE tandem, Ecclesiasticos magis hoc praecepto teneri: tum ratione status: tum ratione bonorum Ecclesiae, quae sunt patrimonium pauperum. Ideo ex communi sententia tenentur in eleemosynas, aliave pia opera, expendere quidquid ex reditibus beneficii, congruae eorum sustentationi superest. Sic enim ea bona a testantibus legata sunt; ut observant Petrus a S. Ioseph Fuliensis lib. 3. cap. 10. de Charit. Obsecro ut Sanctum Tridentini Concilii decretum sess. 25. cap. 1. de Reform. aureis characteribus cedro cordis infigibant, et assidua meditentur, ac perlegant pietate. Ibi mediocritatem dimetientur; excessus dignoscent, eos moderabuntur. Legito D. Bernard. epistol. ad Fulc.

An Eleemosyna fieri debeat ex rebus iuste possessis.

OBSERVAT S. Doct. res posse esse, vel manifeste alienas, vel communes, vel proprias; has vero ultimas posse esse acquisitas, vel honeste, vel turpiter.

ASSERO primo, de rebus alienis non posse fieri eleemosynam.

PROBATUR a D. Bonau. primo ex iuribus omnibus, quae praecipiunt, non fieri donationes de rebus alienis, quia, qui non habet dominium rei, non potest illud transferre.

SECUNDO ex Scripturis, Proverb. 30. Honora Deum de tua substantia. Eccles. 34. Immolantis ex iniquo, oblatio est maculata. Qui offert sacrificium de substantia pauperum, quasi qui victimat filium in conspectu Patris sui. Et infra: Dona iniquorum non probat Altissimus. Addit S. Doct. ad 11. Eccles. id: Mitte panem tuum, etc. tuum, non alienum (ait S. Doctor.)

TERTIO ex D. Gregorio in Registro, lib. 7. epist. 110. id insinuante.

NEQUE dicant, velle satisfacere pro domino, earum rerum avaro, qui non dat eleemosynas: Nam ad nos non pertinet adigere quemcumque ad id, ad quod ipse tenetur, ut ait D. August. homil. 7. et 50. et refertur in Decretis 14. quaest. 5. can. Forte.

ASSER:TO vero intelligitur, quando fit sine consensu, saltem praesumpto Domini: ideo enim potest filius de rebus Patris, uxor de rebus Mariti, servus de rebus Domini largiri, quia de hotum consensu possunt praesumere. Addit tamen Valentia cum D. Bonav. et D. Thom. in casu extremae necessitatis proximi, posse dari de alieno, quia tunc omnia communia. Ita Tanner. disp. 2 quaest. 5. dub. 1. num. 21.

Assero secundo. Quoad res communes, necessarius est consensus, vel communitatis, vel Praelati, ad quos pertinet, ut habetur cap. Cum in cunctis, extra de iis, quae fiunt a maiori parte Capituli. Et 12. quaest. 1. can. Certum est. Ut bene advertunt Medina Tract. de eleemosyna, quaest. 4. Valentia disp. 3. quaest. 9. p. 5. Tannerus disp. 2. quaest. 5. dub. 2. num. 28.

Assero tertio. Si quis non habet rerum administrationem, non potest dare in eleemosynam, ut mente capti, et minores, ut notant etiam iam allegati.

Assero quarto. Ea, quae turpiter acquisita sunt, per aliquod negotium iniustum, ut usuram, ludum deceptorium, furtum, rapinam, non possunt dari in eleemosynam; sed debent restitui.

Probatur a S. Bonav. ad 4. quia horum non habetur dominium ab eo, qui ea possidet. Quoad acquisita ludo alearum si acquisita sunt ab aliquo, qui non habet administrationem, ut filio, minore, etc. debent restitui. Similiter, si aliquis traxit alios ad ludum illicitum, ut alearum, vel alium, qui pendet ex fortuna magis, quam ex arte. At vero, si ipse inductus fuerit ab alio, et vicit, non tenetur; attamen dicitur Malae fidei possessor a iuribus, ut referunt Valentia disp. 5. quaest. 6. puncto 5. Nauarr. Manual. cap. 29. et habetur, an. Episcopus, dist. 35. et cap. Clerici 2. Extra de vita, et honest. clericorum, et L. solent, ff. de alea lusu. Et Auth. Alearum usus, C. de Relig. et sumpt.

Addit Tannerus, posse de male acquisitis, quae non sunt restituenda in individuo, fieri eleemosynam, salva obligatione restitutionis; sed haec quis ignorat?

Assero quinto, acquisita turpi modo, qui non est contra iustitiam, ut meretricio, posse dari in eleemosynam. Ita S. Doct. ad 4. D. Thom. art. 7. quos sequuntur alii. Nam res illa est ipsam acquirentis. Vide Tannetum num. 12.

Addo primo cum D. Bonau. D. Thom. art. 7. et Valentia, id quod acquiritur per ludum, ad quem alium compulit ex cupiditate lucri, esse illegitime acquisitum. Probatur, quia sic non est translatum dominium plena voluntate.

Addo secundo cum D. Bonau. ad 4. D. Thom. Valentia, Tanner, ob scandalum, non offerendum Domino de meretricio, nec acceptandum; unde dicitur Deuter. 23. Non offeres mercedem prostibuli in Domo Domini Dei tui; id, quod prohibebatur solum ob scandalum, et ob irreverentiam.

Addit tertio S. Doct. non esse dandas eleemosynas communiter de eo, quod est necessarium simpliciter victui humano, nisi velimus sequi statum perfectionis, iuxta consilium Euangelii Matth. 19. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus.

Advertit etiam, ad eas eleemosynas non compellendos poenitentes.

Ex his omnibus habes cum D. Bonau. in fine corporis quaest. illos omnes, et solos posse facere eleemosynam, qui habent dominium legitimum, et administrationem. Itaque mulier coniugata non potest facere eleemosynas e bonis mariti, sed solum e suis, ut ait S. August. epist. 199. Sic de lucratis proventibus, saltem vigesimam partem dare potest. Ita Bannes art. 8. Malderus ibidem, Cenedo, Ledefma, Vega, et alii, quos refert Diana p. 1. tract. 1. Miscel. resol. 33. Caspensis disp. 6. sect. 3. Tanner. num. 24. De suis autem bonis Paraphernalibus potest largiri. Similiter et filius de bonis Castrensibus, vel quasi castrensibus; Vide Valentiam p. 6. Dianam p. 5. tract. 8. resol. 25. Azorium t. 2. lib. 12. cap. 10. quaestio 1. Hurtadum 2. 2. disp. 159. sect. 6. §. 139. qui addit, posse filium ad usus honestos aliqua surripere.

Circa accipientes eleemosynas, simulantes paupertatem, tenentur ad restitutionem. Ita communiter Doctores apud Dianam 5. p. tract. 8. resol. 21. Fabrum in 4. dist. 50. num. 120. qui adiicit Scotum, Gabrielem, Alensem, et alios. His adde D. Bonau. Tract. de paupertate, et in regulam Minorum. Addit Diana quoad ostiatim mendicantes, eos excusari, quia in paucis habetur ratio non paupertatis, sed misericordiae. Horum autem restitutionem aliqui dicunt faciendam donanti; alii faciendam pauperibus. Vide Dianam loc. cit. resol. 22.

Adverte adhuc, sicuti diximus de charitate, et ordine eius intrinseco; ita loquendum de extrinseco, quoad faciendam eleemosynam; ut prius fiat propinquioribus, et sicuti ibi docuit S. Doct. etiam peccatores, ut naturae socios, amandos, ita etiam ipsis eleemosynam erogandam dico contra Vuiclephum apud Vualdensem Tom. 3. lib. 2. doctrinalis fidei antiquae, cap. 81. esto non peccatori, ut peccator obstinatus est, et hoc sensu intelligitur id Eccles. 12. Da misericordi, et ne suscipias peccatorem, ut habet etiam S. Thom. art. 9. ad 1.

Quibus omnibus facienda sit eleemosyna, docet S. Doct. ad 11. Eccles. Mitte panem tuum super transeuntes aquas. Aquae sunt gentes. Apoc. 17. et tribulationes Psal. 68. Ideo Lucae 14. Cum facis convivium, voca pauperes, et debiles, caecos, et claudos.

Obiicies primo, contra primum assertum, id Lucae 16. Facite vobis amicos de Mammona iniquitatis.

Respondet S. Doct. id intelligi de eo, quod per accidens inique lucratum est, non de iniusto contra iustitiam; hoc enim debet restitui.

Vel dicuntur iniquitates, quia sunt origines iniquitatum, ut exponunt S. Thom. hic, et S. Bonau. ad eum locum. Vide SS. Doctores, alias expositiones afferentes.

Obiicies secundo. Hebraei obtulerunt pro Sanctuario aurum, et argentum, furata AEgyptiis.

Respondet S. Doct. Deum transtulisse dominium in eos; et iure mercedis, ea fuisse eis debita, alii advertunt.

Quoad quantitatem eleemosynae Ecclesiasticorum refert Diana resol. 27. se omnes authores devorasse, et latissimam opinionem esse, ut dent quartam partem reddituum, ut ait Bannes, et Tanner. vel medietatem residui congruae sustentationis.

Et hoc etiam de Papa multi asserunt apud Dianam resol. 28. et de Pensionariis multa apud eundem resol. 29. habentur.

Addunt plurimi, eos teneri ad restitutionem, ex quibus referuntur decem, fere omnes classici, a Diana resol. 31. Attamen ipse oppositum tenet cum 16. Doctoribus, fere omnibus modernis. Ratio est, quia habent dominium. Asserit quoque resol. 51. etiam Regulares, ad Episcopatum assumptos, habere dominium, et refert multos DD. loc. cit. et 3. p. tract. 2. resol. 50. oppositam tamen non reiicit, quae est plurimorum.

QUATVOR genera eleemosynarum recenset S. Doct. ad Psalm. 36. et in 4. dist. 15. punct. 2. dubiis litteralibus. Correctio, iniuriarum remissio, sui miseratio, Proprii beneficii collatio. De primo, et ultimo dicitur: Omni petenti te, tribue, Lucae 6. rem, vel salutem animae per correptionem. De secundo dicitur, Matth. 5. Qui percusserit te in maxillam tuam, praebe illi et alteram. De tertio dicitur Eccles. 30. Miserere animae tuae, placens Deo. Et sane spirituales eleemosynas digniores, ait S. Bonaventura dub. 3. litt. cum D. August. Enchir. cap. 73.

A seipso autem spiritualem eleemosynam incipiendam, monet S. Doct. dub. 4. Deinde austeritatem in se magis, quam erga alios, in corporalibus laudat.

Circa quantitatem dub. 6. eleemosynas largas commendat pro cuiusque statu; attamen admonet e facientibus eleemosynas, tantum meteri vetulam, quae dat secundum suum statum modicum, sicut Regina dans thesauros, ut dicitur Lucae 21.

APPONIT dub. 7. aliquas conditiones eleemosynae substantiales; alias accidentales. Inter substantiales primam ait, ut procedat ex charitate, ut sit meritoria, ut dicitur prima Corinth. 13. Secundam ex parte suscipientis, Lucae 14. Voca pauperes, etc. Tertiam ex parte muneris: Honora Dominum de substantia tua. Quartam ex parte intentionis, ne fiat, ut hypocritae solent, nam hi receperunt mercedem. Matth. 6.

ALIAE sunt conditiones eleemosynae ad bene esse, Eccles. 3. Da iusto, et ne receperis peccatorem, quod exponit de postponendo peccatore. Vel de haeretico, cui non est danda eleemosyna sine necessitate extrema. Secundo exigitur hilaritas in dando, 2. Cor. 9. Tertio abundantia, quanta fieri potest, Tob. 4. Quarto exigitur velocitas, Prov. 3. Ne dicas: vade, et revertere Eccles. 4. Ne protrahas datum angustianti.

PRAECLARA eleemosynae Symbola vide in S. Bonav. in Diaeta, tit. 2. cap. 7. ubi eam comparat Lumini, quod praemitti debet ante mortem, ut iter videamus ad vitam aeternam. Flumini, quod exit a mari et revertitur, Eccles. 1. Eadem enim revertitur ad nos. Ideo eam comparat Semini, quod grana multiplicat. Ideo Proverb. 19. Foeneratur Domino, qui miseretur proximo. observat autem semina pretiosa, ut tritici, non colligi eodem anno, ita etiam eleemosynas, optime latas, non in hac vita, sed in alia: alias vero habere in hac vita praemium ad modum, quo semina vilia, statim reddunt proventum, ut millium. Vide alia praeclara in S. Doctore. Eleemosynae acceptae habet plurimas e SS. PP. authoritates in Pharetra lib. 2. cap. 49. Inacceptae vero eleemosynae alias, cap. 50.

De correctione Fraterna.

INTER duplicem Misericordiae speciem, in septemfluos rivos utrinque derivatam, ut supra habes, quaest. 2. sect. 2. de eleemos. Solet annumerari Correctio Fraterna, per quam multa bona praestantur intuitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati, ut habet D. August. apud Seraphicum lib. 4. Pharetra, cap. 38. et si forte utilitas haec non sequutura praevideatur, etiam pro bono publico corripiendum proximum suadet D. Gregorius hic apud S. Bonav. Cum melius sit, ut ait, pro multorum saluatione unus condemnetur, quam per unius licentiam multi periclitentur. Hic tamen de correctione, ut est species quaedam spiritualis eleemosynae, delinquenti exhibita, agendum est.