Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Dono Sapientiae.

Et licet Iugum faciat charitas, non tamen sapidum absque sapientia, quae affectivam simul, et intellectivam, caeterasque facultates afficit per redundantiam; diciturque merito DONUM, quia non studio acquiritur, sed inspiratione donatur; quare ait D. Iacob. cap. 1. ut habet Seraphicus in Diaeta, tit. 7. cap. 4. ad finem: Si quis indiges Sapientia, postulet a Deo: Propterea comparatur ibidem SOLI splendidissimo, omnia illustranti, MELLI sapidissimo, cui degustato caetera desipiunt: MARI denique profundissimo, cuius viae, et semitae sunt investigabiles: vide Seraphicum.

Quale donum sit SAPIENTIAE.

NOTANDUM ex D. Bonav. de septem Itineribus aeternitatis, Itinere 3. dist. 3. art. 3. et de septem donis, de dono Sapientiae, cap. 1. et 3. p. Centiloquii, sect. 45. et aliis locis, Multas enumerari sapientias. Omitto Sapientiam carnis, inimicam Deo, ut dicitur Rom. 8. et Sapientiam huius mundi; quae dicitur a D. Iacobo, cap. 3. animalis, et diabolica, et a Paulo dicitur Stultitia, quippe quae bona transitoria aeternis praefert, veluti auro ferrum. Vide D. Bonaventuram LL. cc.

EST Sapientia Increata, cuius Panegyricos contexuit Sap. cap. 7. Candor lucis aeternae, speculum sine macula, etc. quae eleganter prosequitur S. Doct. in Commentario, et D. August. lib. 1. de Genes. ad litt. cap 5. Est autem haec sapientia FILIUS DEI, non Donum, sed Donator donorum.

DATUR duplex Sapientia Creata: Altera, quae studio humano acquiritur, et est virtus intellectualis, de qua Aristoteles lib. 1. Metaph. cap. 2. et D. August. lib. 14. de Trinit. cap. 1. aiunt, esse universalem cognitionem omnium rerum divinarum, et humanarum. Haec sane potest dici sapientia, quia est sapida scientia, tametsi non perfecte condita: Quamvis admirabiles in ea delectationes afferat Aristoteles in Ethicis; eas tamen imperfectas esse, addit S. Doct. quia non sunt oleo gratiae conditae.

POTEST vero illa Sapientia aliqualiter rectum habere iudicium circa res divinas, ut ostendit Hugo super caelestem Hierarchiam, cap. 1.

Est autem Sapientia, quae de rebus abstractissimis, atque divinis agit, quam Aristoteles Metaphysicam vocat; nos autem aptius Theologiam nuncupamus, ad cuius splendorem eclipsata est, et in figmenta est resoluta terrena sapientia. Eam vero laboribus acquirimus, supposita fide.

PORRO est etiam altera Sapientia infusa, ut ait. Iacobi 3. cuius obiectum est Deus, non sub ratione nudi veri, sed veri, ut ad bonum degustandum; et haec est vere Sapida Scientia. De hac Sap. 11. Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus Sapientiae, etc.

HVIUS actus est contemplari Deum, non quocumque modo, sed ex dilectione cum quadam experimentali suavitate, et affectu. Hinc D. August 15. de Trinitate, cap. 7. ait. Ubi nulla est dilectio, (scilicet gratuita) quis ullam dicit esse Sapientiam? Et Bernardus serm. 85. in Cant. Nec dixerim reprehendendum, si quis sapientiam saporem boni definierit. Unde Isidorus, lib. 10. Ethymol. Sapiens dictus est a sapore: Quia sicut gustus aptus est ad discretionem saporis ciborum, sic sapiens ad dignoscendum sapores rerum, atque causarum est aptus.

Ex his habes, Donum Sapientiae esse habitum supernaturalem, animae a Spiritu Sancto infusum, ad Deum cognoscendum, et saporose diligendum. Sic autem definitur: Est habitus, a Deo infusus, reddens animam facile mobilem ad Dona amanda, et degustanda ex dilectione, seu Charitate. Itaque actus eius est contemplari Deum, non quocumque modo, sed ex dilectione, cum quadam experimentali suavitate, et affectu.

OBIECTUM igitur Sapientiae principale est Deus, non sub ratione veri absolute; sed sub ratione veri in relatione ad rationem boni, ut est excitativum voluntatis ad eius saporosam delectationem. Ideo dicitur Sapientia, quasi sapida scientia, ut saepe ait S. Doct. Sapientiae quasi subiectum est intellectus quidem, sed redundans operationes ad voluntates, sicut Sol in quarto caelo influit in alios orbes, et in elementa. Probat igitur S. Doct. eam non sistere in intellectu lib. de septem donis, De Dono sapientiae, cap. 1. et in Diaeta, tit. 6. cap. 4. et in 1. quaest. 3. Prooem. e Scriptura, et Patribus.

PRIMO quidem Eccles. 6. dicitur: Sapientia enim Doctrinae est secundum nomen eius, idest, sapida scientia.

RESPONDET D. Thom. quaest. 45. art. 2. ad 2. Tanner. disp. 2. quaest. 4. dub. 3. num. 44. et alii, hanc non videri veram sapientiae nominis interpretationem, quod scilicet sit Sapientia, quasi sapida scientia.

CONTRA quia sic interpretantur SS. PP. relati a S. Doct. D. Bernardus, sermone 85. in Cant. Nec dixerim reprehendendum, si quis sapientiam boni definierit. Isidorus, lib. 10. Ethymol. verb. Sapiens. Sapiens dictus est a Sapore; quia sicut gustus aptus est ad discretionem saporis ciborum, sic sapiens ad dignoscendos sapores rerum, atque causarum aptus est, ut modo supra notaveram.

CONFIRMAT ex cap. 24. Ubi Sapientia ait: Spiritus meus super mel dulcis.

RESPONDET S. Thom. id in Latino haberi, non in Graeco; sed sensum esse, Sapientiam esse secundum nomen, idest Magnam, nec minorem suo nomine, idest Fama. Sed in Graeco habetur secundum nomen τὸ ὄνομα.

DEINDE dico, eam non posse esse sine charitate. Probatur a S. Doct. ad id Sap. 1. In malevolam animam non introibit Sapientia.

PROBATUR a SS. DD. quia facit rectitudinem iudicii: ad se et saporis circa divina, secundum regulas divinas sibi connaturales, quae quidem sunt per Charitatem.

Quae sit utilitas, et necessitas huius Doni.

NOTANDUM primo cum D. Bonav. de Dono Sapientiae, cap. 2. ex D. Bernardo lib. de natura, et dignitate amoris Divini, cap. 7. quod: Sicut corpus habet suos quinque sensus, quibus animae coniungitur, vita mediante; sic Anima habet suos quinque sensus spirituales, quibus Deo coniungitur, mediante Charitate; et sicut sensus omnes, sine sensu Gustus, infirmantur, et hebetantur in operationibus suis; sic omnes sensus spirituales infirmantur, et languescunt in operibus suis, sine gustu sapientiali, qui gustabilia spiritualia sapida facit. Hunc saporem, ut ait S. Bernardus, serm. 85. in Cant. perdidimus in esu pomi acidi, veneno infecti, ex quo sapiunt nobis concupita. Hic autem sensus per sapientiam reparatur, ut divina nobis suavia fiant; unde vegetantur vires animae, ut ait S. Bernardus supra, cap. 10. Sensum itaque Auditus excitat ad verbum Dei audiendum; Sensum Olfactus ad dilectum sectandum, ut dicat: In odorem curremus unguentorum tuorum; sensum Tactus ad dilectum firme tenendum, ut dicat: Tenui eum, nec dimittam. Introducam in domum patris mei, et in cubiculum genetricis meae. Cant. 3.

ITAQUE omnes sensus spirituales, gustu sapientiae excitantur in summum appetibile, ut docet D. August. lib. 10. Confess. cap. 6.

De hac sapientia dicit Iacobus, cap. 3. Sapientia, quae desursum est, primum quidem pudica est: quia vitat corruptelas peccati; pacifica quidem, et modesta est, in omnibus tenens medium, etc.

Igitur donum Sapientiae, non solum docet secundum iudicium rectum contemplari divina, sed etiam docet regulari humanos actus excellentiori modo, quam doceat sapientia, quae est virtus intellectualis. Rationem affert D. August. 12. de Trin. cap. 14. dicens: Superior pars rationis sapientiae deputatur; inferior autem scientiae. Superior autem ratio meditationibus supernis scilicet divinis, et conspiciendis, et consulendis. Conspiciendis quidem, secundum quod divina in se ipsis contemplantur. Consulendis autem, secundum quod per divina indicat de humanis, per divinas regulas dirigens actus humanos, ut homo non solum assimiletur Deo secundum imaginem, sed etiam secundum operationes, prout potest. Unde S. August. de serm. Domini in monte cap. 9. ait: Sapientia est contemplatio veritatis, pacificans totum hominem, et suscipiens similitudinem Dei, Pretiosior est sapientia cunctis operibus, et omnia, quae desiderantur, non valent huic comparari.

Ex dictis deducit S. Doct. cum D. Thom. art. 3. Sapientiam esse practicam. Unde Apostolus Coloss. 4. ait: In sapientia ambulate: inde elicitur etiam, ad quam operationem ordinet, nempe, ut saporose degustata divina, iudicentur palato emundato, non infecto, et ad ea avide famelici aspiremus, sublata infectione mali humoris, ad modum, quo Saccaro rosito expurgata bile, sapiunt nobis postea cibi necessarii. Idem habet S. August. 12. de Trin. cap. 14.

Ratio est, quia quanto aliqua virtus est altior, tanto ad plura extenditur, ut habetur lib. de causis, prop. 10. Cum igitur sapientia, quae est donum, sit praecellentior sapientia intellectuali acquisita, quae ad contemplationem dirigit; sequitur, ad actionem etiam extendi, ut arguit etiam Tannerus num. 39.

Dices Sap. 8. habetur: Non habet amaritudinem conversatio illius (scilicet Sapientiae,) nec taedium convictus illius, sed laetitiam et gaudium. Cum tamen in actione taedium, et amaritudo reperiatur, ut ait D. Gregorius lib. 6. Moral. cap. 28. dicens: In contemplatione principium, quod Deus est, quaeritur; in operatione autem sub gravi necessitate fascis laboratur.

Respondetur, amaritudinem, quae est in actione, non provenire a Sapientia; sed ab ea potius in dulcedinem verti, ut observat Tannerus numero 40. ex D. Bonaventura ad eum locum Sapientiae, et D. Thoma.

Qua ratione DONUM SAPIENTIAE A Deo obtineatur.

Observat S. Doctor, Sapientiam inveniri per cognitionem; sed possideri per dilectionem; per cognitionem quidem videri; per dilectionem autem amplexari, et gustari. Videre pertinet ad intellectum; sed amplexari, et gustare ad voluntatem, ut ait Richard. lib. 4. de contempl. cap. 15. dicens: Sicut Deus per memoriam auditur, per intellectum videtur: ita per affectum amplexatur, et gustatur, vel astringitur, et sic tenetur: Et hoc utique est perfectius, quam solum videre, quod ostendit D. August. lib. 9. de Trinitate, cap. 12. ubi ait, actum amplexandi esse proprium voluntatis actum.

Igitur docet sapiens Proverb. 2. quaerere Sapientiam: Si quaesieris Sapientiam quasi pecuniam, et sicut Thesauros effoderis illam: tunc intelliges timorem Domini, qui est initium sapientiae. Quae verba exponens Hieronymus ait: Qui thesauros effodit, terram reiicit, foveam in altum fodit, sedulus insistit, donec inveniat quod quaerit. Sic qui thesauros sapientiae invenire desiderat, omne pondus terrenum a se reiiciat, in se fossam humilitatis faciat, nec quiescat, donec inveniat. Haec ille: Ipsa enim sapientia facile videtur ab his, qui quaerunt eam: et cogitare de illa, sensus est consummatus. Est igitur quaerenda Sapientia, quia sicut ipsa dicit, Prov. 8. Qui me invenerit; inveniet vitam, et hauriet salutem a Domino.

Quomodo autem agnoscas, inventam a te sapientiam, docet S. Bernardus in sententiis: Invenisti plane sapientiam, si prioris vitae peccata defleas, si huius saeculi desiderabilia parvipendas, si aeternam beatitudinem toto desiderio concupiscas. Invenisti sapientiam, si tibi horum singula sapiunt, prout sunt, ut haec quidem amara, et omnino fugienda; illa quoque, velut caduca, et transitoria contemnenda; ista vero ut perfecta bona, toto desiderio appetenda, quae intimo quodam animi sapore diiudices, et discernas.

Igitur hoc donum, quod est habitus supernaturalis, est a Deo enixe postulandum, ut ait Iacobus, cap. 1. Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei. Postulet autem in fide, nihil haesitans.

Quatuor autem conditiones apponit: Primam, indigentiam in postulante: Si quis indiget. Secundam, Postulationem, quae est filiorum, ut dicitur Psal. 2. Postula a me, etc. Sicut rogare est servi. Unde habes, sapientiam non infundi, nisi filiis gratia adoptatis. Idco Sap. 7. dicitur: Neminem diligit Deus, nisi eum, qui cum sapientia habitat. Tertiam, largitatem donatoris: Qui dat affluenter omnibus, unde 3. Reg. cap. 3. dicitur Salomoni, qui Sapientiam postulabat: Sed et haec, quae non postulasti, dedi tibi, divitias, et gloriam. Quartam, postulantis fiduciam: nihil haesitans. Haec S. Doct. de Sapientia. Vide multos SS. PP. in D. Bonav. lib. 3. Pharetrae, cap. 32.

De illuminatione, quam affert Sapientia.

Sapientia est veluti Sol, diem afferens lucentem cognitione, et ferventem affectu. Idco Alanus de insulis: Sapientia est Sol, per quem lumen mentis diescit in tenebris, cordis oculus, fructus internae dilectionis, deliciosa animae paradisus. Haec in caelestem terrenum, in immortalem caducum, hominem in Deum deifica mutationis auctoritate convertit. Hanc luminosam sapientiam desideravit, qui dicebat, Sap. 7. Invocavi, et venit in me Spiritus Sapientiae: et praeposui pro luce habere illam: quoniam inextinguibile est lumen illius. Venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa, quoniam horum omnium bonorum Mater est. Vide S. Doctorem in Diaet; tit. 6. cap. 4. mira dicentem.

Tullius primo de legibus ait: Mater omnium bonorum rerum est Sapientia, qua nihil uberius, nihil praestantius, quia bonum vitae datum est. Haec enim cum caeteras res omnes docuit; tum quod difficillimum est docuit, ut nos nosceremus. Vide D. Bernardum sermone 85. in Cant. et serm. 3. de circumcisione, ubi ostendit, ex sapientia oriri decorem in anima, conscientiae claritatem, cuius testimonio nihil clatius, Cum veritas in mente fulget, et mens in veritate se videt. Hunc diem, serenissimum Sabbathum mentis, in contemplatione ait fulgere, qui sane dies septimus, septimum scil. donum, non habet vesperam, sed hic auroram habet, et in caelo aeternum meridiem. Optimam enim partem vocat eum Dominus, Lucae 10. Unde Anselmus lib. de similitudinibus, cap. 131. ait: Donum Sapientiae pertinet ad vitam complativam, quae est optima pars, quam Maria elegit, quae non auferetur ab ea: Sed magis in patria perficietur. Unde Glossa ibidem dicit: Contemplativa vita hic incipit, et in caelesti patria perficitur; quia amor est ignis, qui ardere incipit, sed cum ipsum, quem amat, videbit, amplius in amore ignescet. Haec S. Doct. quem vide.

De Sapientiae spiritualibus deliciis.

EDisserit haec eleganter S. Doct. a cap. 5. de Dono Sapientiae, ubi sub specie conuiuii exponit spirituales delicias Doni Sapientiae.

Hoc conuiuium exponitur Cant. 5. Comedite amici, et bibite, et inebriamini charissimi. Ubi triplex conuiuium praeparatum ostendit a Sapientia. Primum amicis iustis, ut comedant, labore masticando, unde dicitur: Labores manuum tuarum, quia manducabis. Secundum conuiuium est potatio suauis animae post hanc vitam. Tertium est mebriatio hominis post reassumptum corpus in resurrectione; et hi vocantur charissimi. Vide D. Bernardum lib. de diligendo Deo, ubi sic habet: Cibat in hac vita laborantes, potat post hanc vitam quiescentes, et inebriat in aeterna vita regnantes, etc.

PRIMUM igitur conuiuium est amicorum, quibus Spiritus Sanctus praeparat conuiuium Sapientiae. In hoc anima edit Sapientiae panem, sed in sudore vultus. Hic cibus est ipsum opus, facere voluntatem Dei; unde Christus Ioan. 4. dicebat: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei. De hoc D. Gregorius lib. 1. moral. cap. 16. Sapientia in die suo conuiuium facit: quia mentem de aeternorum spe, et certitudine reficit. Hoc cibo vescuntur, qui mandunt meditatione panem, qui de caelo descendit, ut dicitur Ioan. 4. Vide D. Bonauent. mirabilia de his promentem.

PERGIT cap. 6. apponere vinum sapientiae, de quo Prouerb. 9. Bibite vinum, quod miscui vobis. Hoc carent mundani, Ioan. 2. Vinum non habent, ut egregie exponit S. Doct. et S. Gaudentius Brixiae Episcopus. Unde laetatur sponsa Cant. 2. Introduxit me Rex in cellam vinariam: Haec est Sapientia increata, Verbum aeternum, continens omnes thesauros Sapientiae Dei absconditos.

Hoc erat vinum generosum, de quo umbratice Esther 15. incaluit Assuerus. De hoc Cant. 8. Dabo tibi poculum de vino condito. Vide S. Doctorem.

Explicat vero cap. 7. qui sint amici, et charissimi ad conuiuium inuitati Sapientiae.

ORIGENES ad illud Cant. Amore langueo, distinguit inter simplicem amorem, ardorem, et languorem, dicens: Amant incipientes, ardent proficientes, sed languent in amore perfecti. Igitur, qui maiori amore diligunt, diliguntur a Deo: Ego diligentes me diligo. Prouerb. 8. sunt charissimi Deo, qui maxime Deo delectantur, quia maxime diligunt. Unde Cant. 7. dicit Dilectus: Quam pulchra es, et quam decora charissima in deliciis. Hinc Vercellensis Quam pulchra es fervoribus affectualibus, et spiritualibus, charissima, propter praecipuam pulchritudinem, et feruidam dilectionem.

PORRO ebrietatem illam exponunt S. Dionysius epist. ad Titum, et Vercellensis ad ea verba Cant. 5. Inebriamini charissimi, per abundantem caelestium theoriarum, idest reuelationum frequentiam, et experimentalem redundantiam. Talem, ait Richard. lib. de Beniam. cap. 37. fuisse illam Pauli, prima Corinth. 11. Siue in corpore, siue extra corpus nescio, Deus scit. Cui alludit Psal. 67. Ibi Beniamin adolescentulus in mentis excessu. Dixerat autem antea: Pluuiam voluntariam segregabis Deus haereditati tuae, et infirmata est, etc. Ebrietas enim alienationem mentis efficit, ut ait Richard. lib. 4. de contempl. cap. 16. Unde Psal. 35. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos.

SI igitur cupimus hac ebrietate madere, satagamus, Dominum intime diligere. Sic enim in Deum transformati, extra nos viuemus, ut aiebat Paulus. Tanta est enim vis amoris, et pulchri, ut ait Vercellensis in prologo super Cant. ut non solum homines, et Angelos extra se in Deum rapiat, sed et Deum ipsum extra se eliciat ad creaturas. Hoc didicit a D. Dionysio cap. 4. de diuinis nominibus, ubi ait: Audendum est dicere pro vero, quia ipse Deus omnium, tam pulchro, et bono amore exit per abundantiam amativae bonitatis, quasi extra seipsum.

HINC igitur S. Doctor cap. 8. ascendit ad secundum conuiuium exponendum in gloria, ubi anima, carne exuta, bibit vinum cum lacte Soporiuuo. Cant. 5.

PERINDE cap. 9. tertium exponit conuiuium regnantium post resurrectionem; de quo Lucae 22. Ego dispono vobis regnum, sicut disposuit mihi Pater, ut edatis, et bibatis super mensam meam, etc. Vide S. Doctorem.

Mox cap. 10. Conuiuantium in illo regali sapientiae epulo seriem describit, ubi mira e Sanctis Patribus contexta enarrat.

POSTREMO, cap. 11. iuxta numerum septem donorum, conuiuantium beatitatem exponit. Eum vide diuinitus eloquentem.

Ex supra dictis colligere potes, differre donum Sapientiae ab aliis donis. A dono intellectus differt, quia Sapientia est cognitio Dei absolute; intellectus vero collatiue, scilicet in comparatione ad creaturas. Secundo, quia intellectu cognoscitur Deus per illuminationem de auditis in Scriptura; Sapientia autem cognoscitur experimento. Itaque per Intellectum Deum cognoscimus; per Sapientiam dulcedinem eius gustamus; unde Sapientia dicitur, quasi sapore virtutum condita scientia. Atque adeo, sicut donum Intellectus est ad speculationem, ut intellectus facile moueatur ad res diuinas, prout in se sunt tales. Donum autem Sapientiae est practicum, reddens intellectum facile mobilem ad percipiendas res diuinas, ut sunt bonae, et expetibiles, et ut iudicet illis inhaerendum, ut docet D. Bonau. lib. 5. Compendy Theologiae, cap. 46. D. Thom. art. 2. et 3. Caietanus ibi, et quaest. 46. et Valentia disp. 3. quaest. 20. punct. 1.

DIFFERT etiam a dono scientiae, quia hoc reddit intellectum facilem ad iudicandum, quibus rebus creatis, et quomodo inhaerendum; atque hoc secundum rationes creatas docet. Donum vero Sapientiae monstrat, quomodo rebus diuinis, et secundum rationes diuinas sit haerendum. Vide D. Bonau. de septem donis, de Dono scientiae.

Differt etiam a Dono Consilii; nam hoc edocet quid hic, et nunc agendum: Sapientia vero universalis est. Vide de Dono de Consilii Seraphicum..

Quo pacto stultitia opponatur Sapientiae.

SAPIENTIAE opponitur stultitia, quae dicitur falsa Sapientia a D. Gregorio lib. 13. Moral. cap. 14. apud D. Bonav. lib. 3. Pharetrae, cap. 32. a Paulo dicitur: Sapientia huius mundi, prima Cor. 1. et a Gregorio lib. 31. cap. 20. vocatur: Stultitia apud Deum, apud quem est rectum rerum iudicium.

HAEC autem consistit in pravo iudicio, quod divina postponit caducis, ut ait D. August. lib. 2. de lib. arb. cap. 16. et de quantitate animae, cap. 19. et lib. 10. de civit. cap. 28. et hoc vocatur male sapere, et desipere a D. Bernardo lib. de gradibus humil. gradu 1. et in illud: Ecce nos, etc. vocat eam maledictam sapientiam, quae supplantat, et terrenam, animalem, diabolicam, ut notat S. Doct. loc. cit. Pharetrae, quem vide.

EODEM pacto vocatur a D. Iacobo cap. 3. ut egregie exponit S. Doct. de dono Sapientiae, cap. 1. Dicitur sane diabolica, quia fallit ad perdendum. Vide D. Thom. quaest. 46. art. 2.

SICUTI autem Sapientia dat saporem, suavitatem, et gustum in rebus Divinis; sic stultitia in rebus caducis. De hac secundo Sapientiae, ubi iuvenes illi conclamabant: Venite, fruamur bonis, etc. Ubique relinquamus signa laetitiae nostrae, ut explicat S. Doct. serm. 2. infra octavam Nativitatis.

Ex quo deducitur, stultitiam esse peccatum eius generis, cuius est obiectum, quod Deo anteponitur. Vide etiam D. Thomam art. 2. et 3.

An septima Beatitudo respondeat dono Sapientiae.

D. AUGUST. lib. de serm. Domini in monte, distribuens dona per beatitudines, ait: Sapientia convenit pacificis, in quibus nullus motus est rebellis, sed rationi obtemperans.

IGITUR Sapientia respondet huic septimae beatitudini: Beati pacifici; quoniam filii Dei vocabuntur: Ratio D. Bonav. 5. p. Breviloq. cap. 6. est; quia Sapientia iungit nos summo, et vero bono, in quo est finis, et tranquillitas totius nostri rationalis appetitus; Qua pace adepta, necessario sequitur superabundans delectatio spiritualis, quae in duodenario fructuum Spiritus continetur.

CUR autem Sapientia ordinet ad pacem, explicat etiam S. Thom. quaest. 45. art. 6. nam pax est tranquillitas ordinis, ut ait D. August. 19. de civitate; ordinare autem pertinet ad Sapientiam, ut docet Aristoteles initio Metaph. et ideo esse pacificum attribuitur Sapientiae.