Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Licet huius Difficultatis decisio ulteriori probatione non egeat, cum Decreto Alexandri VII. cautum sit, ut ne imposterum a nullo assertive proponatur, ut visum est tract. de actibus humanis disp. 17. quaest. 10. sect. 19. ut tamen prope modum innotescat, quam optime Seraphicus hanc veritatem edocuerit, eam hic discutiemus.

Et quidem primo in hoc casu, miseratione digno, mariti iure civili permittuntur froena irae impune ad sanguinem laxare; et sane id ad cordis duritiam vel etiam aliquando ad commiserationem permissum esse legum expositores passim dictitant.

Iure tamen Caesareo non permittebatur, nisi adulter esset vilis, et infamis, in adulterio cum uxore interficere. Ideo maritus poterat interficere adulterum vilem in domo sua, non alibi, Lex, maritus, ff. de adulteriis, et tenebatur in scriptis admonuisse proco, inditiis comprehensum, ut docet Couar. 4. Decret. 2. part. cap. 7. §. 7. Si maritus erat vilis, et procus nobilis, hunc occidens damnabatur ad metalla. Si vero maritus erat honesta persona, occidens adulterum nobilem, relegabatur in insulam, Lex, si adulterium cum incestu, §. Imperatores, ff. de adult. vel mittebatur in exilium per annos, arbitrio iudicis taxandos Lex Gracchus, Cod. de adulter. Vide Iulium Clarum §. sent. §. homicidium, num. 49.

Iure Castellae permittitur absolute adulterum, et uxorem, deprehensos in adulterio, perimere Lib. 3. tit. 20. Lib. 8. novae Recopil.

Iure Lusitano idem permittitur Lib. 5. nova ordin. tit. 38. nisi tamen maritus sit vilis; et adulter nobilis, quia sic relegatur ad tempus in Africam.

Imo iure hoc potest maritus certus, adulterum extra factum occidere loco cit. eodemque iure potest advocare adiutores, nisi tamen alioqui sint inimici adulterae, vel proci.

Neque solum in coitu adultero possunt impune occidi secundum omnia relata iura, sed etiamsi deprehendantur in actibus proxime disponentibus, puta amplexibus; etc. ut communiter Doctores aiunt apud Fagundez L. 5. cap. 10. num. 7.

Idem conceditur Patri in filiam adulteram Leg. Patri, ff. de adulter, si tamen sit in potestate patris, et eam occidat in domo sua, et generi, et simul etiam filiam cum proco perimat: excluduntur porto alii, sive patrui, sive fratres, anus, etc.

Excipe raptum, quia in raptus flagranti crimine possunt raptorem occidere omnes consanguinei, tutores, patroni, domini L. 1. §. Ne igitur, Cod. de raptu Virginum.

Si tamen maritus etiam sit adulter, multi dicunt, iniuriam compensari, et par reddi, atque adeo non posse occidere uxorem adulteram. Ita Henriquez lib. 11. de matrim. cap. 17. num. 3. litt. F. Couar. 4. Decret. 2. part. §. 7. num. 7. Rodriquez Tom. 1. sum. cap. 206. et alii.

Enim vero caeteri adhuc sustinent, posse, quia non est par iniuria, et ius, nisi ad divortium. Ideo vero conceditur accusare criminaliter uxorem adulteram, non tamen uxori virum Leg. 1. Cod. ad Leg. Iul. de adult. Unde S. Doctor non arguit a pari, sed a simili iniuriae in tertio argumento.

QUAESTIO autem nostra est; an id liceat in conscientia.

PRIMA sententia affirmat, dummodo non livore vindictae, sed zelo iustitiae id praestetur, Gomez leg. 8. Tauri, num. 52. Menchaca Lib. 1. controv. cap. 6. Castello l. 82. Tauri, Ayeued. Lib. 8. recopil. tit. 20. lib. 1. et lib. 4. tit. 10. Lib. 1. num. 21. Sa V. Homicid. num. 15. Iul. Clarus L. S. sent. §. Homicid. num. 50. et citari potest etiam cap. Admonere, 13. quaest. 2. ibi, Non manifesti eum, cum alio rem nefariam facientem. Ergo si invenisset, citra culpam necasset. Eam non Improbabilem censet Lessius lib. 2. cap. 9. dub. 5. num. 16. et Basil. Poncius L. 9. de matrim. cap. 11. testatur suo tempore huic multos Theologos Salmaticenses subscripsisse.

SECUNDA sententia, omnino vera, negat, posse maritum occidere uxorem. Ita S. Bonavent. et S. Thom. hic, Victoria de matrim. num. 291. Vera-cruz 3. part. speculi, art. 4. Sotus 4. dist. 37. quaest. unic. art. 3. et lib. 5. de Iust. quaest. 1. art. 3. ad 1. Aragon. 2. 2. quaest. 64. art. 3. ad 2. Rodriquez summa Tom. 1. cap. 206. Sa loco cit. Guttier. lib. 2. qq. pract. quaest. 2. num. 22. Petrus Nauar. lib. 2. de restis. cap. 3. part. 2. disp 8. num. 206. Nauar. summa Hisp. cap. 15. Couar. 4. Decret. 2. part. §. 7. num. 9. Fagundez in quintum praeceptum, L. 5. cap. 10. num. 20. Sanchez L. 10. de matrim. disp. 8. num 41. Bannes 2. 2. quaest. 64. art. 3. dub. 2. Parisius cons. 154. n. 12. Socinus lib. 2. cons. 34. Sotus lib. 5. de Iust. quaest. 1. art. 3. Valentia disput. 5. quaest. 8. puncto 3. qui aiunt esse omnium Doctorum sententiam, e quibus Barbosa in collect. Tom. 4 part. 2. caussa 33. quaest. 2. allegat 48. Doctores cum Poncio loco cit. Ballaeo hic in 4. De hac sententia non esse amplius dubitandum ait Diana part. 2. Tract. 4. resol. 223.

ASSERENDUM igitur absolutissime cum hac sententia, non posse Maritum ita uxorem occidere.

PROBATUR a D. Bonau. ex cap. Inter haec 33. quaest. 2. ubi Nicolaus I. ait: Licere secundum leges mundanas, non tamen secundum Ecclesiasticas, uxorem adulteram impune interficere.

PROBATUR secundo a S. Doctore, quia leges civiles, solum commiserantes, vel ad cordis duritiem id permittunt; At leges permittentes fieri aliquid non excusant a culpa in foro Poli, scilicet conscientiae, esto excusent in foro Soli, quia forum conscientiae, maxime in causis tangentibus sacros contractus, (spectat in toto interno ad Ecclesiam, ut etiam a Seraphico probavi loco initio citato. Imo in multis aliis constat, leges civiles permittere, quae in conscientia sunt mortalia; ut meretrices publicas, et alia, quae recenset Tiraquellus lib 9. connubiali, num. 1. Permittunt autem meretrices ad maiora crimina vitanda, adulterii, sodomiae, etc.

PROBATUR tertio, quia iniquissimum est, parte inaudita, morte damnare, maxime in nouo testamento. Quare Christus ad primam Pharisaeorum accusationem noluit adulteram condemnare Ioan. 8. ut observat S. Doctor.

QUAPROPTER iniquissime ageret Iudex, qui, ante iuridicam sententiam, traderet marito uxorem, et procos perimendos.

OBIICIES primo Exodi 22. Maleficos non patieris vivere.

RESPONDET S. Doctor, fuisse legem Iudicialem, cuius vigor in Euangelio evanuit. Deinde alloquitur Moysen, Iudicem legitimum, ut formata causa reos puniret.

OBIICIES secundo. Leges civiles iustae sunt, si ab Ecclesia concessae. Haec autem Lex ab Ecclesia concessa est, et ideo cap. Inter haec, non damnatur sed solum dicitur: Sancta Ecclesia mundanis non constringitur legibus, nec gladium habet, nisi spiritualem, ut notat D. Bonavent. fundamento 1.

RESPONDET D. Bonavent. et cum eo multi, multas leges civiles permitti ab Ecclesia ad maiora mala removenda, ut dixi. Hanc igitur sustinent ad innumera adulteria, terroribus arcenda. Addit, videri hanc legem ab Ecclesia abrogatam, dum declarat, esse iniquum, uxorem in adulterio comprehensem necare. Quod vero eam non abroget expresse, id est, quia satis visum est id declarare iniquum, et secundum Leges Soli, seu mundi, non Poli, et Dei.

OBIICIES tertio can. 33. quaest. 2. dicitur: Interfectores suarum coniugum, sine iudicio (cum non additur: adulterarum, vel aliquid huiusmodi) quid aliud habendi sunt, quam homicidae: ergo, si additur: adulterarum, non videntur homicidae.

RESPONDET S. Doctor, ibi loqui secundum leges humanas, talis enim ex quo sine causa, et extra iudicium occidit, censetur homicida; sed si per iudicium, et ex causa faciat, non iudicatur homicida secundum iura humana: Sed secundum ius canonicum, quo debent matrimonia regi, ut iure proprio, censentur homicidae, ut definit Nicolaus P. cap. sequenti.

Ex doctrina huius argumenti collige, de adulterio ad poenam sanguinis solum iudicem saecularem esse competentem, ut declarat Nicolaus supra. Quo ad alias vero poenas, est mixti fori; et ideo datur locus praeventionis. In causa vero divortii solus Iudex Ecclesiasticus est competens, ad cognoscendum de adulterio. Ita Ioan. de Heuia in curia Philip. part. 5. §. num. 20. de spons. part. 2. cap. 7. §. 7. num. 12. Pereira in L. si curatorem, ver. laesis, num. 22. Suarez de Paz in praxi, tract. 2. prael. 2. num. 31. Miranda in ord. iud. tract. 1. quaest. 1. art. 5. concl. 6. et 7. Martha de iurisdict. part. 2. cap. 19. Vincentius de Franco decis. 312. Ceuallos de cognit. per viam violent. part. 2. quaest. 8. Riccius part. 5. collect. 2076. Farinac. num. 53. quaest. 2. Diana part. 1. Tract. de immunitate Ecclesiae, resol. 86. Germon. de sacrorum immun. lib. 3. cap. 12. num. 58. Sanchez de matrim. tract. 3. lib. 10. disput. 8. num. 15. Quare fallitur Decius consil. 212. credens, quod si simul agatur de divortio, et amissione dotis, sit mixti fori.

IMO, etiam si de sola separatione coniugum ad tempus agatur, ut ob lepram, etc. ad solum Iudicem Ecclesiae spectat, contra Rupellan. forens. instit. Galliae, lib. 1. cap. 25. Et si quando ageretur de divortio, coram iudice Ecclesiastico, quaestio alimentorum, et dotis amittendae, tanquam accessoria, pertinent ad forum eundem. Vide Barbosam de potest. Episcopi, part. 3. allegat. 84.

COLLIGE secundo, quod ait S. Doctor in corpore, esse contra iura etiam civilia occidere uxorem extra flagrans crimen coitus; sed additum est a Doctoribus, non violari ea iura, si occidatur inter oscula, nam Iura de solo adulterio loquuntur expresse, in quo censent DD. comprehendi etiam actus ultimo proximos. Ita Barbosa L. 2. initio part. 1. num. 7. ff. soluto matrim. Molina de Iust. Tom. 4. tract. 3. disput. 91. num. 8. Suarez de censur. disp. 1. sect. 1. num. 37. Sylvester V. Excommunicatio, 6. num. 6. §. 10. Angel. ibi §. num. 19.

Si tamen sit consanguineus uxoris eam osculans, vel amplexans, non censetur ad malum, ut notat Farinac. tract. 4. quaest. 121. Fagundez num. 7.

COLLIGE tertio non prohiberi iure Ecclesiastico maritis accusare adulteras suas uxores, ut supra dixi; ad hoc enim instituta est secularis potestas, quae non sine causa gladium portat, ut advertit S. Doctor hic, et praecipue sermone 6. in Decalogum, ex Apostolo Rom. 13. Non enim sine causa gladium portat, idest iurisdictionem, ut ait etiam Fagundez num. 16.

COLLIGE quarto, non posse Iudicem, ante latam iuridice sententiam, tradere marito uxorem occidendam; sed si postea tradat: caveat maritus ab appetitu vindictae, quod tamen est arduum; deinde indecorum est, carnificem agere.

ADVERTE autem, in casibus, quibus permittitur viro uxorem adulteram cum proco occidere, et patri filiam nuptam adulteram, parcere ius canonicum maledictioni, ita ut non innotet interfectorem excommunicatione, si procus sit clericus, neque irregularitate cap. si vero, de sent. excom. et ita, licet mortaliter peccent, non incurrunt censuras, ita Suarez de censur. disp. 22. sect. 1. Sylvester V. excom. 6. num. 6. et alii.

Addo pro coronide, falsissime loqui multos, dicentes, posse partem filiam, vel maritum uxorem praegnantem occidere secundum iura: non enim permittunt eaedem insontis, ut notant Baiardus in addit ad Clarum, § homic. num. 167. Farinac. in praxi, tract. 4. quaest. 121. num. 5.

RIDICULA est autem ratio Fagundez num. 32. quia partus in utero censetur una res cum matre. Primo enim perit anima infantis in aeternum, quae non spectat ad matrem.

DEINDE leges etiam valde distinguunt occidentem mulierem gravidam, quia licet foetus materialiter una res sit, tamen sunt duae res in iudicio diversae; alioqui moriente matre in gratia, salvaretur etiam infans sine baptismo. Neque in hoc ius humanum potest innehi, ut concedat mortem, et damnationem innocentis pueruli, non subditi suis legibus, extra moralem statum. Eheu quot hinc impietati viae apertae!

TANDEM ipse Fagundez L. 5. cap. 12. num. 27. Ideo negat, non licere matri gravidae occidere foetum, ut propriam vitam salvet.