Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quodnam sit obiectum formale SPEI.

TRES opiniones etiam in hac quaest. referunt SS. Doctores supra cit.

PRIMA est, beatitudinem esse obiectum formale Spei, ut est ardua. Allegantur Henricus, Richardus, Durandus, Paludanus, D. Bonavent. et alii veteres. Eam sequitur Amicus disp. 19. sect. 1.

SECUNDA sententia est, obiectum formale Spei esse auxilium omnipotentiae Dei, sicut testimonium primae veritatis est obiectum formale fidei. Ita Vasquez p. p. disp. 84. cap. 1. et disp. 139. quem sequuntur Turrianus, Meracius, allegantes D. Thom. qq. disp. quaest. de spe, art. 1. et hic, art. 1. et 5.

TERTIA sententia est, obiectum Spei esse Deum, ut summum bonum, amabile amore concupiscentiae, quasi in commodum amantis; seu obiectum formale Spei, esse beatitudinem obiectivam, quatenus bonum nostrum. Ita Scotus 3. dist. 26. quaest. unic. q. ad quaest. Suarez disp. 1. sect. 3. Coninchius, Arriaga apud Mastrium, Caspensis diff. 1. sect. 2. Mastrius loco cit. Morandus quaest. 15. Aragon quaest. cit. art. 2. Falsensis lib. 3. cap. 7. Tannerus disp. 2. quaest. 1. dub. 1. num. 19. qui n. 20. carpit S. Doctorem, quem mutilum refert, ut dicam.

HIC sisto: nam Vulpes disp. 50. art. 4. negat, hanc esse Scoti sententiam, sed Deum, sub absoluta ratione Deitatis, esse formale obiectum Spei; non autem, ut est bonum nobis. Motus est autem Vulpes, quia Scotus in corpore, proponit hanc Instantiam: si dicatur, quod desiderare bonum mihi, variat rationem formalem obiecti, quia commutat bonum honestum in bonum utile. Respondet, falsum esse, quia conditio illa, vel circumstantia Cui, non est conditio obiecti per se, imo talis conditio potest addi super obiectum, stante ratione formali obiecti.

ENIM vero haec verba sic exponunt Lichetus, et Arretinus, quod actus Spei, qui est desiderare bonum infinitum, terminatur primo, et immediate ad illud bonum sub sua ratione formali absoluta; non quod ille actus terminetur ad tale bonum, ut in se, et propter se, sed ad illud, ut bonum mihi; bonum quidem superabundans, et me ultimate perficiens, eo tamen modo, quo obiectum potest perficere potentiam; quia perficit, non intrinsece, sed tantum extrinsece. Ratio huius est, quia si voluntas illud bonum tantum ut sibi commodum vellet, illa volitio non esset recta; esset enim amor mercenarius illicitus, quod declarat Lichetus, adducendo notabilem Scoti doctrinam ex 1. dist. 6. quaest. 2. inf. L. ubi ait, quod appetere actum perfectum, ut per illam magis ametur obiectum in se, est ex affectione iustitiae, quia ex eo, quod amo aliquid in se, inde volo aliquid in se; et ita boni Angeli potuerunt appetere beatitatem, ut illam habentes, perfectius amarent Summum bonum, et ille actus concupiscendi beatitatem esset meritorius, quia non utitur fruendo, sed fruitur eo, quia bonum, quod concupiscit sibi, ad hoc concupiscit, ut plus amet illud bonum in se. Haec refert Mastr. n. 459. ex D. Bonav. in 1. dist. 1. quaest. ult. et refutat sententiam Vulpii n. 458. a D. Bonav. hic, in fundamentis, in quibus ostendit obiectum formale Spei non esse bonitatem Dei, ut talis est, contra Vulpem.

SENTENTIA S. Doctoris est, obiectum formale Spei esse Deum bonum, amore concupiscentiae appetibile, non ut bonum, sed ut magnum arduum expectatum a nobis; consequendum tamen divina liberalitate, veritate, et omnipotentia innixis. Ita in corpore se explicat.

Itaque trium sententiarum, quas supra retuli, colligit, et conciliat diversitatem, atque adeo mutilam afferunt Moderni sententiam Seraphici, quod frequenter evenit, quia S. Doctorem ex aliis allegant, non in fonte perlectum. Videtur autem Amicus fidelior Seraphicum recte interpretari.

ASSERO primo contra Vulpem, obiectum formale Spei non esse Deum, ut bonum.

PROBATUR a D. Bonav. primo. Virtutes distinctae debent habere obiecta distincta; sed virtutes Theologicae sunt tres distinctae, ut habetur prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, charitas, tria haec: maior autem horum est charitas: Ergo earum sunt obiecta distincta: At etiam Charitas fertur in Deum, ut bonum: Ergo.

RESPONDENT, Spem respicere bonum, ut bonum quidem, sed futurum.

Contra ait S. Bonav. quia bonum, ut futurum, amatur charitate, nedum desideratur.

ASSERO secundo, obiectum formale bene assignari a S. Bonaventura.

PROBATUR ab eo in corpore, quod ratio Ardui ingrediatur rationem obiecti. Sicut rationalis tendit in verum, ita appetitus in bonum: Appetitus autem dividitur in concupiscibilem, et irascibilem; sed Concupiscibilis fertur in bonum, ut bonum; et irascibilis in bonum, ut arduum, et magnum; Oportuit autem, utramque potentiam ordinari ad Deum: ergo, sicuti rationalis Fide, et concupiscibilis Charitate perficitur; ita Irascibilis Spe.

PROBATUR secundo a S. Doctore. Contrariorum eadem est ratio; sed spes, et timor sunt contraria: Timor autem respicit malum, ut excedens suam potestatem; ergo et spes respicit bonum, ut superexcellens, et arduum.

PROBATUR tertio, quia Spei officium est animum erigere, ut indicatur Isa. 64. et prima Corinth. 2. Oculus non vidit, auris non audivit, in cor hominis non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Hebr. 6. ait, Habere nos spem: incedentem usque ad interiora velaminis, et cap. 11. Definitur Fides: sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium.

Hoc obiectum arduum exprimitur fere semper in Scripturis, dum Spem nominant, nempe inter multas difficultates, repugnantias, et oppugnationes, fere creditu insuperabiles, sic Iob. 14. Lignum habet spem: si praecisum fuerit, rursum virescit. Id passim legitur in Psalmis. Si consistant adversum me castra, in hoc ego sperabo. Psalmo 26. In te Domine speravi, non confundantur in aeternum, etc. Psalm. 90. Et ostendam illi salutare meum. Rom. 8. Ipsi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei expectantes, redemptionem corporis nostri. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem, quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem, quod non videmus, speramus: per patientiam expectamus. Similiter autem Spiritus adiuvat infirmitatem nostram, etc. ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Affert saepe S. Doct. id Rom. 5. Tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit. Adducit etiam in corpore id Genes. 15. Ego ero merces tua magna nimis.

HINC solvitur argumentum, quod tanti pendunt Scotus, Mastrius, Caspens. Suarez. Quid intelligatur nomine Ardui. Dico enim intelligi bonum, ut magnum, et excellens, multisque difficultatibus obtinendum.

INSTANT Caspensis, Suarez, et Mastrius; Nam difficultates non movent ad volendum, sed retrahunt; at vero Spes est Volitio.

SED obviam responsionem habent in S. Doct. nam difficultas in bono est obiectum, non concupiscibilis, sed irascibilis, quae insurgit ad bonum impeditum, et ad obstacula removenda; Spes autem perficit irascibilem.

SOLVITUR etiam alia obiectio Suarez, Mastrii, et Caspensis, ex Scoto dist. 26. Deus, ut mihi bonus, est obiectum alicuius virtutis, sed non charitatis; nam haec amat Deum propter se; non autem, ut mihi bonum; Neque ad fidem spectat, ut patet; ergo ad Spem.

SI Scotus, et Mastrius insignem suam doctrinam supra relatam pensitassent; invenissent, amorem concupiscentiae in Deum, non mutare obiectum amotis amicitiae; nam ad Deum propter se amandum tendit; et licet amet bonum sibi, non tamen propter se; atque adeo ad eandem charitatem pertinet; qui enim amat unum propter aliud, eodem amore amat, ut dixit S. Doct. dist. 26. art. 2. quaest. 3. ad 3.

HINC sane magis urget argumentum S. Bonav. nam perfectio omnium animae rationalis potentiatum, est necessaria; at non alia virtus invenitur perficiens irascibilem in ordine ad Deum, praeter Spem. Quod enim etiam Charitas respiciat bonum supernaturale, nihil refert; non enim illud respicit sub hac ratione, vel sub ratione Ardui, sed ut bonum; non est autem novum in obiecto materiali multos habitus convenire, et in nostra quaestione omnes tres virtutes Theologicae Deum respiciunt.

HABES etiam ex dictis, imbelle esse argumentum Mastrii num. 456. quo ostendere nititur cum Coninchio, omnipotentiam, liberalitatem, et fidelitatem Dei non pertinere ad obiectum formale, quia id solum spectat ad obiectum formale actus voluntatis, quod eam movet ad aliquam rem appetendam, vel fugiendam; sed auxilium Dei non movet ad beatitudinem: Ergo.

AT cum obiectum Spei sit beatitudo, ut ardua, neque arduitas secundum adversarios moveat; deberet excitare, et animare Divina potentia, liberalitas, et veritas ad prosecutionem beatitudinis, ut mox dicam.

DICES cum Tannero: Deus est arduus, etiam Charitati ad consequendum. Respondetur, hoc spectare ad materiale obiectum Charitatis.