Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An ordo correptionis fraternae, etiam in Religionibus, sit praeceptus, ut prius correptio fiat secreta.

QUAERIMUS hic: An datis conditionibus, supra a D. Bonav. assignatis, ut proximus graviter deliquerit, deinde correptione fraterna probabiliter emendandus sit, corrigi debeat prius, quam eius peccatum deferatur Praelato, etiam tanquam Patri, non Iudici. Loquor autem de peccato secreto, non in publicam perniciem, ut sunt haeresis, rebellio, etc.

PRIMA opinio est; Si spes sit, Praelatum magis profuturum, non teneri ad correptionem secretam; ita tamen, ut Praelatus sit prudens, discretus; non violentus, non inimicus religioso, qui peccavit. Citantur a Caspensi Tract. 17. disp. 6. sect. 1. D. Thomas quodl. 11. art. ultimo, Sylvest. v. Correctio, Gabriel. lect. 74. in Can. Antonin. 2. p. tit. 9. cap. 6. Richard. 4. dist. 19. Iulius Calvus in Synaxi cura animarum, Angelus Clavasius in summa, v. Denuntiatio, num. 10. qui asserit, esse sententiam D. August. et omnium Doctorum ordinis Seraphici. Gerson 2. p. Alph. 24. litt. T. Tuttecremata in cap. si peccaverit 2. quaest. 1. Nicolaus Otbellius 4. dist. 19. quaest. 1. Iacob. Graffius lib. 2. cap. 69. qui plures alios allegant, et omnes Theologos Societatis Iesu.

ADDIT D. Bonaventuram in cap. 19. Lucae, et Capitulum Generale Barcinonense, ac Constitutionem Patrum Praedicatorum, cap. 18. lect. 6. Quam constitutionem antiquissimam ait; nam Smaragdus Abbas in Regulam S. Benedicti, hanc Constitutionem refert cap. 24. et alia addit cap. 32. Hanc porro communem inter Doctores clamat, et omnino tenendam; sed videbimus mox oppositum.

ALIOS Doctores refert pro hac sententia P. Antoninus Diana p. 2. Tract. 2. resol. 37. hi sunt Turrianus Tom. 1. in 22. dist. 89. dub. 4. ubi citat D. Bonaventuram, Angelum, Rosellam, et Arraualum. Arridet Bictus de denunt. casus quaest. 16. refert etiam D. Thomam, et D. Bonaventuram, quasi vere citatos.

MONENT tamen fere omnes, hanc sententiam veram, dummodo superior sit prudens, discretus, non violentus, vel religioso infensus, ut supra monui, alioqui ad secundam sententiam evolant.

OPPOSITA sententia videtur D. Bonav. ad 17. Lucae, quo loco utuntur adversarii ad ea verba: Si peccaverit in te frater tuus, increpa illum, ubi ait: Et nota, quod in hac increpatione servari debet ordo, qui exprimitur ibi: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te, et ipsum solum. Et postea subdit, quod adhibendi sunt testes; deinde, dicendum est Ecclesiae. Hunc tamen ordinem quoad testes, ait esse congruitatis, non necessitatis, et maxime si percipiatur, quod proximus incorrigibilis sit. Ubi causam affert, ob quam prius possit dici praelato; addit rationem ex Proverb. 9. Noli arguere derisorem, ne oderit te, et addit ex D. Hieronymo: Frustra niti, et nihil aliud laborando, quam odium quaerere, extremae dementiae est; alioqui vero esse praeceptum assentit in speculo animae, cap 3. vide dicta tomo superiori de consentient. dist. 17. quaest. 10. ad propositionem 5.

Ex hoc vero supposito colligit, posse dici Praelato culpam proximi absque praevia correptione fraterna, intelligens, quando fructus non speratur e correptione. Eandem sententiam aperte indicat aliis locis supra quaest. 2. allegatis, et in speculo animae, cap. 1. expresse ordinem correptionis fraternae sub mortali asserit ex plerisque, quibus subscribit. Vide post medium capitis. Idem graviter asserit absolute ad ea verba Ecclesi. 10. Si mordeat serpens, etc. ubi, ordinem ipsum asserit, esse praeceptum Divinum. Idem infert in speculo animae, cap. 3.

EIUSDEM sententiae omnino est D. Thom. in ultimo suo testamento 2. 2. quaest. 33. art. 7. ubi expresse docet, hunc ordinem esse sub praecepto, nec praelatum posse illum invertere, etiam si perciperet in virtute obedientiae, non esseque ei obediendum, imo et praecipientem, et eum, qui obedit, peccare contra divinum praeceptum. Idem docet art. 8. ad 4. Rodriquez de ordine iudiciario, tit. 4. cap. 19. ubi alios refert Thomas a Iesu lib. de inst. tract. 1. cap. 9. num. 1. et 6. Lorca 2. 2. sect. 3. disp. 47. Ioan. de Cruz in directorio conscientiae, p. 1. praec. 5. art. 2. dub. 5. conclusione 1. Miranda de ordine iudic. tom. 1. quaest. 11. art. 4. quibus subscribit Diana tom. 1. parte 2. tract. 2. resol. 37. Bannes 2. 2. quaest. 33. art. 8. dub. 2. Nauar. in Manual. Lat. cap. 8. num. 14. Petrus Nauar. lib. 1. cap. 4. dub. 13. num. 131. Sottus relect. de tegendo secreto, membr. 2. quaest. 4. concl. 3. disp. 3.

E Societate Valentia disp. 3. quaest. 10. punct. 5. Tanner. 2. 2. disp. 1. quaest. 5. num. 106. qui citat Adrianum, Sylvest. Sotum, Bannes, Nauarrum, Valentiam, Umbertum, Hugonem, Victorinum, et D. Thomam. Becanus 2. 3. cap. 21. dub. 4. Sayrus in Clavi Regia, lib. 11. cap. 4. Fagundez in octavum praeceptum Decal. cap. 8. num. 7. ubi num. 8. carpit quasi audaces, Richardum, et alios primae sententiae, oppositum dicentes. Et num. 9. dicit, eam opinionem nullo modo esse probabilem stando in iure communi. Admittit tamen num. 13. cum aliis Patribus suae Societatis, posse aliquam Religionem peculiari statuto aliter determinare, si tamen iure suo velint religiosi renunciare, sicuti fit in Societate Iesu; cuius constitutio nem absque praeiudicio huius secundae sententiae defendunt, Suarez tract. de fide, disp. 8. sect. 6. Coninch. de act. supersn. disp. 28. dub. 12. num. 121. Layman in Theol. moral. dub. 3. sect. 5. tract. 3. punct. 2. cap. 4. num. 5. Valentia loc. cit. Cantarellus super Decal. lib. 2. cap. 69. num. 111. Rodriquez in exercitiis spiritualibus, Tom. 3. tract. 8. cap. 6. ubi tamen male allegat Seraphicum, quem falso etiam allegant Suarez, et Tannerus super Regulam nostram, Sancius in select. disp. 46. num. 28. Sanchez summa, 1. 2. lib. VI. cap. 18. num. 50. Ribadeneira de Inst. Soc. cap. 34. Becanus 2. 2. cap. 21. dub. 5. num. 33. et alii apud Dianam loco adducto, Bouerium in direct. p. II. cap. 14. Bictum, de denunc. quaest. 15. et 16. Eandem sententiam tenent Octavianus Spatius in Practica, de modo corrigendi Regulares tract. V. cap. 1. num. 4. et cap. 3. num. 4. Petrus a S. Ioseph lib. III. cap. 10. Basilius v. Correptio, num. 11. et noster Ordo in Constit.

ASSERENDUM cum hac sententia, in correctione fraterna servandum, ex praecepto, ordinem Evangelii.

PROBATUR a D. Bonav. ad locum Lucae, quia correctio fraterna praecepta est a Charitate ad medelam salutarem proximi; sed suavius, quam potest, ex amore: At amor magis operatur cum minori, quam potest, damno proximi: Ergo.

Unde non recte Caspensis loc. cit. et P. Matthias Bellintanus, conantur ostendere, religiosum melius mederi fratris saluti, deferendo ad Superiores, ut manu forti remedium praebeant. Sane medicina docet, non esse adhibendum ferrum, quando lenitiva iuvare valent, ut advertit Fagundez num. 7.

PROBATUR secundo quia Matth. 18. et Lucae 17. fatentur Patres allati quaest. 1. esse praeceptum, latum a Christo, profecto etiam quoad ordinem. Id confirmatur ex Glossa ibi, et D. August. in Catena aurea D. Thomae, ubi ait: Non corripientem modo dicto, esse proditorem. Idem habet D. Chrysost. ibi, afferens exemplum medici supra allatum, et homil. 60. in Matth. idem docet. Et D. Hilarius ad hunc locum ait: Eum ordinem continendae Charitatis nobis Dominus imposuit. Ita et D. Hieronymus ad hunc locum: Corripiendus est frater seorsim, ne si semel pudorem, ac verecundiam amiserit, remaneat in peccato. Sin autem audire noluerit, adhibeatur frater. Sic etiam D. August. homil. 2. ad hunc locum: Denique ex his verbis attende, cuius amore id facere debeas. Ergo propter illum fac, ut lucreris. Et conferens illud Apostoli 1. ad Timot. 5. Peccantes coram omnibus argue, ait: Dico ergo, ista praecepta fratres sic audiamus, et inter utraque praecepta parati constituamur, verum est utrumque, aliquando corripiendum esse fratrem inter te, et ipsum solum: Audi, si peccaverit in te, quia secretum fuit, quando in te peccavit, secretum quaere. Hinc habes, male ab Angelo adduci pro prima sententia D. Augustinum.

IDEM habet Eusebius Emiss. et alii in Bibliot. homil. feria tertia post Dominicam tertiam Quadragesimae, et alii Patres, adducti a Lorca disp. 47.

PROBATUR tertio. Religiosi non modo non eximuntur ab observantia praeceptorum Evangelii, maxime Fratres Minores, quorum Regula incipit: Vita, et Regula Fratrum Minorum, haec est, Sanctum Domini nostri Iesu Christi Evangelium observare; sed ei magis obligantur. Hoc autem esse praeceptum asserit S. Bonav. locis adductis, quaest. prima. Unde male a Sanchez, et Caspensi adducitur pro opposita sententia. Confirmatur; nam et Constitutiones nostrae, quae protestantur observantiam secundum regulam, iniungunt capite 3. hanc ordinationem correctionis fraternae servandam, ut primo corripiatur frater, et non secuta emendatione, dicat alteruter peccatum alterius. Miror, adduci Capitulum Barcinonense in contrarium, quod solum id decernit, quando sunt socii criminum, unde neuter inemendatus potest alterius peccata corripere, ne ei dicatur: Ait Latro ad latronem. De fratribus vero extra, scandalose delinquentibus, praecipit, et solum damnat in fine, negantes teneri unquam fratrem peccata fratris dicere Praelato. Idem damnavit Iulius II. Unde Capitulum illud non est ad propositum nostrum.

PROBATUR quarto: nam Nullus est Dominus famae alterius. Ideo non potest illico ad Praelatum deferre, quo famam turpiter conspurcet, et verecundiam primo excitatam in subdito eliminet; dum enim Religiosus coram Praelatis defertur, peius ei damnum infertur, quam si aliis multis dicatur. Ideo P. Martinus Rex de Calvasessio, Brixiensis, qui 30. fere annos definitoris, Vicarii Provincialis, et Visitatoris, Apostolici munere fungebatur in Missiones Rhetorum, Vir summae Integritatis, ac sanctitate, Zelo, et Charitate praefulgens, dicere solebat: Mallem peccatum meum grave (si me Deus permitteret labi) potius sciri ab omnibus fratribus, quam in Definitorio, ubi Patres me disponunt, atque ad libitum gubernant. O utinam agnoscerent auream hanc nostram sententiam Praelati omnes! Plurimi enim, semel ad superiores delati, animo ita concidunt, ut in reprobum ruant. Quod si essemus Domini famae proximi, neque perderetur delatione secreta ad Praelatum, tanquam Patrem: cur Patres Societatis Iesu id praemerent; ut Novitii de illo suo more instruantur, et si velint profiteri, iuri famae quoad hoc abrenuncient? Cur tot Patres Societatis eruditissimi adeo insudarent, ut suam illam constitutionem tueantur? Profecto adhuc Lorca 1. 2. quaest. 33. art. 8. sect. 3. disp. 47. num. 12. Ledesma in summa Tom. 2. tract. 4. cap. 4. concl. 24. et Cosmas Philiareus de officio Sacerdotis, tom. 1. puncto 2. lib. 4. cap. 14. etsi Iesuitae, contra tale statutum clamant, quorum sententiam, ut probabiliorem, secuta est novissime Academia Salmanticensis, teste Hieronymo Rodriquez in Compend. regularium quaestionum, resol. 36. num. 13. Est autem Academia illa Patrum Praedicatorum.

PROBATUR quinto. Ab eo, quod aut semper, aut ut plurimum evenit, metienda est natura rerum; plerumque autem delatio ad praelatum concitat odia, verecundiam excitat, et illam postea eliminat; ad deteriora prosilivit, ut docent SS. PP. supra relati: Vide Dian. Videtur D. Bonav. ad illud Lucae 17. aliquantulum inclinare, sed quia volebat, Praelatos omnes sibi similandos, qui eximia ferebatur lenitate, Charitate, et benignitate etiam in Apostatas, nedum laesos intra parietum secreta, ut omnes mirifice in eum confiderent, ut habetur in eius vita in Breviario, et in primo Tomo operum. Nullus legitur abiisse absque consolatione, nullus absque refrigerio, Omnes, etiam olim lapsos, sinu benigno complectebatur. Talis fuit etiam S. P. Franciscus, qui illi erat in lenitatis et Charitatis exemplar, de quo legitur, voluisse Praelatos adeo esse mites, ut si centies peccator resipisceret, semper, ut primo, benignissime, facie hilari reciperetur. Et si misericordiam nollet subditus; volebat tamen S. Pater, humanissimus etiam erga animalcula, Hirundines, Lepores, etc. ut summam erga lapsos Charitatem praeferrent Praelati, dicereque solebat, eum Praelatum, qui vult lapsum elevare, debere se inclinare ad terram, sicut Christus inclinavit se, quando adulteram ad se pertractam vidit, quam noluit, iuxta legem, lapidandam tradere, sed ait: Nemo te condemnavit: Nec ego te condemnabo. Vade et iam amplius, noli peccare. Inclinavit se, scribens in marmore peccata Praelatorum illius Synagogae, qui supercilio elato condemnationi mulieris inhiabant. Debent itaque Praelati recordari, ut aiebat S. P. Franciscus multo peiores futuros fuisse nos omnes, si Deus desereret, neque meritis nostris id non fieri. Haec iniungant etiam nostrae Constitutiones in eo capite. Itaque constitutio illa Barcinonae, inter Constitutiones Farinerii cap. 7. vel non facit ad rem, vel abolita est. Sed dic, non esse ad rem, quia solum damnant nolentes unquam praelato deferri peccata proximi complicis, etiam publica, et perniciosa Religionis corpori; quod idem damnavit Iulius II. in Constitutionibus Franciscanae familiae, ut refert Fagundez num. 20. et ut supra monui.

Date nobis perpetuo Praelatos SS. Franciscos, Bonaventuras, ac alios secundum haec Charitatis exemplaria. At in hoc itinere trito non possum gressus figere, nec sententiam oppositam valetsaliter sustinere: Non tamen renuo aliud in quo erudite loquitur Bouërius noster, aliquos esse religiosos reprobos, qui correctionibus abutuntur, ut secreto delinquent. Hos vero deferendos reor Praelato, non modo ut Patri; sed etiam ut Iudici. Verum hos enormia non horrentes, facile ab aliis discernes, qui ex aliquo passionis impetu, aut fragilitate delinquunt.

Ex his attritae sunt responsiones Caspensis, dicentis, praeponderare debere bonum animae, bono famae. Iam enim vidimus, bonum animae fama bona facilius promoveri. Et quidem scio, aliquos in praeceps corruisse ob famam amissam. Deinde fama est iuris naturae, necessario sustinenda, nec sunt facienda mala, ut eveniant bona, sicuti ait Apostolus.

Altera etiam responsio contrita est, modicam esse infamiam ex notitia Praelati.

Imo maximam ostendi, quae perpetuo est obfutura in regimine, dispensationibus officiorum, et caeteris Religionis bonis; imo religionis peritissimi maiorem hinc famae iacturam aestimant, quam ex notitia aliorum fratrum. Satis etiam ostendi, constitutionem Farinerii nihil eum iuvare, ubi doctrinam illam, pluribus infensam, declarat ex mente D. Bonaventurae.

Sane D. Bonav. profiterur Evangelium, et hoc Domini praeceptum LL. CC. confessus est; Et ad minimum in illo loco Lucae, admittit admonitionem: Ergone pestifera Christi praecepta? Heus P. Caspensis, Evangelii professor!

Quod vero spectat ad Constitutiones Patrum Praedicatorum loc. cit. nihil movor; nam loquuntur de peccato scandaloso. Deinde Patres Theologi Salmaticenses, et alii Praedicatores nobiscum sunt. Deinde Regula fratrum minorum haec est, Sanctum Domini Evangelium observare, cap. 1.

Quoad regulam S. Benedicti, aperte loquitur de eo, qui apostasiam molitur, et de scandalosis. Unde non est ad rem. Addo Constitutiones nostras, cap. 3. correctionis ordinem imponere.

ADDUCIT etiam Innocentium III. cap. 39. Qualiter, et quando, 1. de accusat. Sed is loquitur de delicto, ita iam noto Praelatis, ut possint procedere. Ubi solummodo magis laudat sine processuum telis providere, si potest fieri, removendo ab officio, in quo frater peccat. Neque loquitur de ordine Euangelico. Imo Innocentius ipse cap. cum ex iniuncto, ait: Aliud est, fratrem in se peccantem occulte corripere, quod quisque tenetur efficere, iuxta regulam Euangelicam.

Hoc tamen admoneo cum Caietano, oculate incedendum, dum Religiosum lethaliter peccantem videmus; et praesumendum difficile huiusmodi reduci ad poenitentiam. Vide ipsum opusc. primo, resp. 5. ad ultimum dubium, et Durandum in 4. dist. 19. et D. Chrystost. homil. 40. in Matthaeum.

Oportet igitur, ut monitor induat viscera Charitatis, et cor Zelo armet, et neque Praelatorum faucaet curiositati, nec subditorum licentiae indulgeat; nam fratetna correctio est filia misericordiae, nepos Charitatis, ut omnes Doctores, etiam primae sententiae, fatentur, apud Sanchez num. 46. qui addit n. 47. non esse Praelato deferendum, si dubium sit, an Praelatus aptior sit ad salutem peccatoris.

CRIMINA vero, ruinosa communitati, haeresis praecipue, absque correctione sunt deferenda, ut novissime dicitur in Constitutione Sanctae Inquisitionis Alexandri VII. Inter peccata vero publice damnosa refert Caspensis fornicationem, et refert sexdecim Doctores. Addit vero, lapsos ex fragilitate commiserandos, et pallio potius Charitatis tegendos.

Ex dictis habes, mortale esse hoc praeceptum transgredi, vel odium invertere. Quo fit, ut non possit dici Praelato, antequam adhibiti sint testes, vel saltem unus. Ita Hugo de S. Vict. qui fuit alter August. ut ait Trithem. et refert eundem August. Idem afferunt Albert. Navar. Valentia, qui id probat ex D. Basilio quaest. 46. et D. August. regula tertia.

PROBATUR etiam, quia Christus suavem modum Charitatis, hoc correctionis ordine, praescribit: Certum autem supponit, maius detrimentum esse famae, si Praelato deferatur, quam si duo subditi tantum norint.

Tandem admoneo, Christum dedisse hoc praeceptum Apostolis religiosis; Unde miror, dicentes, bonum religionis aliud requirere, quasi non instituerit Christus optimam religionis normam.

ADDUNT multi apud Dianam resol. 38. peccatum esse veniale, venialiter peccantem non corrigere: sed hoc displicet; neque placet Azorio punct. 2. lib. 12. cap. 14. quaest. 4. Angelo, vel Sylvestro, et aliis ibi. Excipiuntur Praelati, qui debent etiam venialia corrigere. Ipsum vide. Imo addit Fuliens. Praelatum lethali culpatum iri, si omittat corrigere venialia, graviter noxia, puta silentium; et similia, quae in religionis detrimentum non modicum vergunt.