Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: An FORTITUDO sit Virtus, et quae

An FORTITUDO sit Virtus, et quae.

ASSERO primo, Fortitudinem esse virtutem. Est D. Augustini lib. de moribus Ecclesiae, cap. 15. Aristotelis 3. Eth.

PROBATUR a D. Bonavent. primo ad 8. Sap. ubi sub nomine Virtutis, caeteris Vittutibus moralibus adnumeratur.

PROBATUR secundo a S. Doctore in Diaeta, tit. 5. cap. 7. Quod facit hominem moraliter bonum, est virtus: Talis est fortitudo: Ergo. Maior est Aristotelis 2. Eth. cap. 6. minor probatur, quia tollit impedimenta repellentia e rectitudine, quae difficultates opponunt. Sic habetur Proverb. 31. Mulierem fortem quis inveniet? etc. manum suam misit ad fortia 2 fortitudo, et decor indumentum eius. Id probat S. Doctor exemplis Apostolorum, qui accepta per Spiritum Sanctum fortitudinis virtute, et dono occurrebant Tyrannis Act. 1. et idem ostendit de sanctis Martyribus, praecipue Virginibus, Catharina, Caecilia; Agnete, et aliis, quae laetabundae ad carceres, et ad supplicia ibant. Quia scilicet erant a Deo confortatae. De caelo enim fortitudo est, ut dicitur primo machab. 3. Vide S. Doctorem.

HINC rursus hoc assertum probat opusc. de septem itiner. aeternitatis, dist. 5. quia dat robur ad superanda pericula opposita rectitudini, ipsasque poenas, atque mortes, et ad virtutes intrepide festinare. Assumptum probat opusc. de septem Donis, de Dono fortitudinis, cap. 1. ex Aristotele 3. Eth. cap. 8. et 9. ubi ait: Fortis est, qui non timet terribilia, et sustinet, ut oportet, boni gratia, et ex Paulino ad Hieronymum, ubi ait: Qui vere fortis est, nec temere audet, nec inconsulte timet, et ex D. Augustino lib. 5. de civit. cap. 17. ubi narrat, quod multi mortem subibant fortiter ob bonum Reipublicae et ex Tullio de offic. ubi ait, duo fuisse praecepta Platonis, volentibus Reipublic. prodesse. Primum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut quaecunque agunt, ad eam referant obliti commodorum suorum. Secundum praeceptum est, ut totum corpus Reipublicae curent principaliter, nedum aliquam partem tueantur, alias deserant, et ideo haec fortitudo ordinat ad finem, qui est intra limites naturae.

PROBATUR a S. Doctore tertio in Compend. Theol. lib. 5. cap. 36. ex Macrob. lib. 1. in somn. Scipionis, cap. 8. nam fortitudo elevat animum super pericula, docet nil timere nisi turpia, non pavere mortis occursum, passiones edomitas ad virtutem intrepide ciere.

DEINDE quia effectus habet mirabiles; reddit enim victores contra hostes Dei, ut dicitur primo Machab. 6. Secundo homini sua bona conservat: Cum fortis armatus, etc. Tertio, quia ditat bonis, Proverb. 10. Manus fortium divitias parat. Quarto regnum caelorum expugnat, Matth. 11. Violenti rapiunt illud. Quinto ornat, Proverb. 31. Fortitudo, et decor indumentum eius. Sexto in extremis assecurat, Proverb. 30. Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum. Septimo remunerationem expectat, Proverb. 31. Mulierem fortem quis inveniet? Procul et de ultimis finibus pretium eius, etc.

PROBATUR quarto a D. Bonavent. in Pharetra, lib. 2. cap. 31. nam moderatur, et ad honestatis normam reducit passiones Timoris, et Audaciae, idque circa obiecta difficillima, nempe, circa mortis pericula. Assumptum probat ex Patribus.

D. GREGORIUS 7. Moral. cap. 8. ait: Insitorum fortitudo est carnem vincere, propriis voluptatibus contraire, delectationem vitae praesentis extinguere, huius mundi aspera pro terrenis amare, prosperitatis blandimenta contemnere, adversitatis metum corde superare. Idem habet lib. 4. cap. 30. et lib. 5. cap. 13.

D. HIERONYMUS, lib. 16. in Isa. cap. 57. Fortitudo, atque constantia via regia est; a qua declinat ad dexteram, qui temerarius est, et pertinax: ad sinistram, qui formidolosus est, et pavidus.

D. AUGUSTINUS epist. 19. ad Hieronymum: Qui vere virtute fortis est, nec temere audet, nec inconsulte timet.

D. AMBROSIUS lib. 1. de offic. cap. 30. fortis, qui se in dolore aliquo consolatur: Et revera iure ea fortitudo vocatur, cum unusquisque se ipsum vincit, iram continet, nullis illecebris emollitur, atque inflectitur, non adversis perturbatur, non extollitur secundis, et quasi vento quodam variarum rerum circumfertur mutatione. Idem habet cap. 39. et lib. 5. in Lucam, cap. 6.

SENECA, epist. 59. Sapiens, et fortis ad omnem incursum munitus, et intentus; non si paupertas, non si luctus, non si ignominia, non si dolor impetum faciat, pedem referet intrepidus, et contra illa ibit, et inter illa stabit.

OBSERVAT autem S. Doctor allegatis locis, cum D. Thom. ad 1. ex Aristotele 3. Eth. cap. 8. alios exercere actus virtutis fortitudinis, non veros, sed similes.

ASSERO secundo: Fortitudo est virtus specialis. PROBATUR ex dictis, quia habet specialem honestatem ad edomandas passiones, audaciae praesertim, et timoris. Quamvis a Patribus allatis extendatur ad omnes fere passiones vehementes edomandas, ut docet etiam S. Thom. art. 2. ad 2.

ASSERO tertio, Fortitudinem esse virtutem Cardinalem. Ita S. Bonav. locis adductis, D. Thom. quaest. 127. art. 11. PROBATUR a S. Doctore ex S. Sap. ubi cum virtutibus Cardinalibus numeratur illis verbis: Sobrietatem, et Prudentiam docet, et Iustitiam, et Virtutem. Idem probat S. Doctor allatis locis, ex Patribus allegatis.

CONFIRMATUR quia virtutes Cardinales dicuntur, vel quia per eas ingrediamur ad alias virtutes; vel quia vitae humanae ratio dirigitur, et regulatur in quatuor Cardinibus mundi minoris, ad similitudinem maioris, ut ait S. Doctor serm. 6. Hexaëmer. Talis autem est fortitudo: Ergo.

PROBATUR etiam ratione S. Bonavent. in 3. dist 33. passim, praecipue quaest. 4. quia virtutum Cardinalium, seu, ut ait ad ultimum, principalium, est id, quod praecipue in virtute attenditur, inter alias autem una ponitur firmiter operari, ut patet ex Aristotele 2. Eth. cap. 4. laudem autem firmiter operandi sibi vendicat Fortitudo.

Ex dictis habes, obiectum fortitudinis esse passiones Audaciae, et Timoris, moderans media. Ita D. Thom. quaest. 123. art. 3. et S. Bonavent. locis adductis, et serm. 5. Hexaemer. ex Aristotele lib. 2. Eth. cap. 7. et lib. 3. cap. 6. mediate vero versatur circa pericula, maxime mortis, veluti obiecta istarum passionum. Ait vero Aristoteles 3. Eth. cap. 3. et 9. fortitudinem esse maxime circa pericula mortis, quae est in bello.

ADDIT S. Thom. art. 6. cum Aristotele 3. Eth. cap. 9. fortitudinem magis versari circa timores reprimendos, quam circa audacias moderandas, ideo principalis actus fortitudinis est sustinere, hoc est immobiliter sistere in periculis, quam aggredi. Ratio est, quia timores in periculis reprimere difficilius est, quam audacias moderari. Primo, quia sustinens ab alio, ut fortiori, sufferit; at audax invadit, ut debiliorem; difficilius est autem pugnare cum fortiori, quam cum debiliori. Secundo, qui sustinet, iam sentit pericula imminentia; qui autem aggreditur, habet ea, ut futura. Tertio, sustinere est diuturnum; aggredi autem potest esse subito: difficilius est autem diu manere immobilem, quam subito moveri.

OBSERVA, finem, velut proximum, fortitudinis esse, ut similitudinem sui habitus exprimat in actu; finis autem eius remotus, et ultimus est beatitudo, sive Deus. Ita S. Thomas art. 7.

OBSERVA secundo, fortem ex consideratione honestatis sui actus delectari quidem, tamen ex perpessione tristium, in quibus versatur, tristari. Ita S. Thom. art. 8. ex Aristotele 3. Eth. cap. 9. Addit vero S. Doctor supra, ex abundanti gratia Dei saepe absorberi dolorem, et tristitiam, sicuti tenellis Virginibus sanctis eveniebat.

OBSERVA tertio, fortitudinem maxime in eventibus repentinis cerni. Ita S. Thom. art. 9. ex Aristotele 3. Eth. cap. 8.

OBSERVA quarto, fortem ad actum fortitudinis iram adhibere, sed moderatam ratione. Ita D. Thom. quaest. 127. art. 10. ex Aristotele 3. Eth. cap. 8. et D. Bonavent. in 3. loco citato.

ASSERO quarto, fortitudinem esse inferiorem Prudentia, et Iustitia, sed superiorem Temperantia.

PROBATUR a S. Doctore 3. dist. 33. quaest. 4. nam Virtutes Cardinales ordinant hominem in his, quae sunt ad finem, quae omnia sunt aliquid creatum; cum autem homo comparetur, et ad se, et ad alterum, Virtutes Cardinales sunt horum moderatrices, si respectu sui, vel potest esse circa rationalem, et ecce Prudentia; vel circa Concupiscibilem, et ecce Temperantia: vel circa Irascibilem, et ecce Fortitudo; Si vero ordinet ad alterum, sic est Iustitia, quia una est ratio, qua comparatur ad alterum, quod est ratio debiti, et quia haec ratio potest attendi secundum actum cuiusque potentiae, hinc Iustitia Cardinalis dicitur circuire omnes vires, et tamen una est, propter unicam rationem ordinandi ad alterum. Ex quo habes, Iustitiam esse nobilissimam, deinde Prudentiam, quae rationem, voluntate inferiorem, moderatur. Tertio Fortitudinem, quae moderatur concupiscibilem, etiam sensibilem, inferiorem ratione, et voluntate: Ultimo Temperantiam, quae versatur circa concupiscibilem, quae est infima.

NOTA, D. Ambrosium apud D. Bonaventuram in Pharetra, praeferre Fortitudinem caeteris, sed intellige secundum quid, nempe, vel secundum quandam generalem utilitatem, pro ut, et in rebus bellicis, et in rebus civilibus utilis est, ut respondet S. Thom. art. 12. ad 1. Vel quia fortitudo maxime circa difficilia versatur.

Quaestio III: De Martyrio

PRAECIPUUS inter actus Fortitudinis est subire mortem propter Deum, quod est Martyrium sustinere. Dicitur autem Martyr, quasi confitens.

BASILIDES haereticus apud Tertullianum de praescript. ad finem dicebat, non licere Martyrium, subire. Gyraldus vero fugam a Martyrio, tanquam opere eximiorum tantum sanctorum, suadebat. Eum refellit D. Bonavent. in Apologia pauperum.

ASSERO, Martyrium esse in omnibus actum virtutis.

PROBATUR a S. Doctore ex epist. ad Heb. ubi ennarratis Martyrum gestis, qui pro fide, et religione ludibria, et verbera experti, vincula, et carceres, secti sunt, etc. hortatur statim cap. 12. Curramus per patientiam ad propositum nobis certamen, aspicientes in Authorem fidei, et consummatorem IESUM, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempta. Ubi Glossa: Succincti, et expediti curramus sine dubitatione ad certamen Martyrii.

DEINDE affert id 2. Corinth. 12. Ego libentissime impendam, et superimpendar ipse pro animabus vestris. Ubi Glossa: perfecta Charitas est, ut quis paratus sit etiam pro fratribus mori, mox id Philip. 1. Cupio dissolvi, et esse cum Christo: Ubi Glossa habet: Quidam homines imperfecti, qui cum patientia moriuntur.

ILLUD etiam urget 2. Timoth. 4. ubi exsultabundus Paulus Martyrio vicinus: Ego enim iam deliberor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, etc. et adducit Glossam, id ipsum confirmantem.

ID etiam urget Act. 5. ubi discipuli Ibant gaudentes a conspectu Concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati, ut supra etiam retuli.

ADDIT id Petri prima, cap. 2. Christus pro nobis passus est, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius.

HEROICUM vero actum esse animam ponere pro Christo, habetur Ioan. 5. Declinare autem mortem ad tempus, vel ut se reservet ad gloriosiorem triumphum, vel ad solatium, et auxilium ovium, non est minus laudabile; sic enim saepe Sancti Pontifices se abscondebant. Sic et Christus aliquando fugit.

PROBAT deinde exemplis Sanctorum, Petri, et Pauli, Andreae, Laurentii, Sebastiani, Tiburtii, Vincentii, et consimilium, qui se Martyrio sponte obtulerunt; quod si id non liceret, iam graviter peccassent, et essent damnati, morientes in actu vetito, quod insanum est dicere; sane Christus hortabatur, Matth. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere.

RATIO D. Bonavent. e dictis Scripturis firma apparet, nam Martyrium est firma statio in fide, et iustitia contra persecutores Ecclesiae, et exhibitio vitae Deo, quod est maximae Charitatis indicium, ut dicitur Ioan. 15.

ASSERO secundo, Martyrium esse actum Fortitudinis. Ita D. Thom. art. 2. et communiter cum D. Bonavent. de septem donis, de Dono fortitudinis.

PROBATUR a S. Doctore primo ex illo Heb. 11. Sancti per fidem vicerunt regna, fortes facti sunt in bello, castra verterunt, etc. quod de sanctis Martyribus legit Ecclesia, et D. Gregorius homil. 27. in Evang. Sic exponit: Fortes facti sunt sancti, tortores domant, spiritum roborant, virtutibus coruscant, terrena despiciunt, caelestia appetunt, occidi possunt, flecti nequeunt, et homil. 30. in Evang. Apostoli mundi huius potestatibus contraire non praesumerent, nisi eos Sancti Spiritus fortitudo solidasset. Sic Petrus Principibus minitantibus respondit: Obedire Deo oportet magis, quam hominibus.

PROBATUR secundo a S. Bonavent. ratione hinc deducta: Opus fortitudinis est solidare in rectitudine contra pericula, maxime mortis. Tali autem modo solidantur Martyres, ut habet D. Cyprianus lib. 2. epist. 6. ad Martyres.

ASSERO tertio, Martyrium imperari etiam a Charitate.

PROBATUR a S. Doctore, ex allatis Scripturis.

ADDO proinde, esse actum maximae perfectionis, pro ut a Charitate imperatur. Probatur a S. Doctore illo Ioan. 15. Maiorem Charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis: est autem Charitas maxima virtus, atque adeo actus eius sunt perfectissimi, ut dicitur prima Corinth. 13. Coloss. 3.

ASSERO quarto, non teneri Christianum adire in omni eventu Tyrannos ad Martyrium, imo neque debere sine causa praebere occasionem occidendi; attamen in causis non modo potest, sed etiam debet, ut si fidei Christi ignominia paretur, si aliqui nutent in fide. Sic a se protestatus est fortissimus Dux Ecclesiae S. Sebastianus. Ita D. Thom. art. 1. ad . et hoc latius prosequitur S. Bonavent. loco cit. Apolog. Suadet Christus Matth. 10. Cum vos persecuti fuerint in civitate ista, fugite in aliam, hoc tamen non absolute, sed in aliquo casu faciendum monet cum Rabano etiam Glossa: fugerunt quidem et viri perfecti aliquando ob causas, vel gregi ut providerent; vel ut ad maiorem occasionem se reservarent, ut Athanasius; sed alii perfecti ad Martyrium cucurrerunt, quos supra recensui.

UNDE infert S. Doctor male arguere adversarium. Viri perfecti aliquando fugerunt Martyrium: Ergo est opus perfectionis. Respondetur enim negando consequentiam. Primo, quia non omnes viri perfecti fugerunt, ut dixi: Deinde, quia non omne, quod agunt viri perfecti, est maioris perfectionis; fugerunt Iacob, David, Urias, Matharias, non tamen fuere in omnibus perfecti, nam nec virginitatem, nec paupertatem Evangelicam coluere, fugit et Athanasius, qui tamen etiam periculis occurrebat, cum opus esset, fugit autem aliquando ex causis licitis, non semper.

NEQUE obstat id Ioan. 21. Alius te cinget, et ducet quo tu non vis; hoc enim tantum significat, mortem non esse a Martyre sibi conferendam, ut notat S. Bonavent. cum D. Augustino; sed ab alio, cum a sensu refugiatur, tametsi voluntas ob Dei honorem imperet non refugere, quia perfectio Charitatis imperat etiam superare mortis timorem, ut notat S. Doctor ex D. Augustino tract. 123. in Ioan. Vide S. Doctorem praeclare differentem.

ASSERO quinto, ad Martyrii perfectam rationem requiritur, ut mortem quis sustineat propter Christum, sive Deum. Ita D. Thom. quaest. 124. art. 4. D. Bonav. locis adductis, et in 4. dist. 4 part. 2. q. 2. et 3.

PROBATUR, quia Martyr dicitur quasi testis fidei Christianae, per quam nobis visibilia pro invisibilibus proponuntur contemnenda, iuxta Apostolum Heb. 11. Ad Martyrium ergo pertinet, ut homo testificetur fidem, protestans, se omnia contemnere praesentia, ut ad futura perveniat, quod non fit, nisi profusione ipsius vitae propter Deum. Hinc D. Augustinus Serm. 4. de Innoc. et Serm. 1. de Sanctis apud D. Bonavent. Serm. 2. de B. Bartholomaeo et in 4. d. 4. part. 2. dubio 1. Martyrem non facit poena, sed causa. Idem habet in Pharetra, lib. 4. cap. 49. referens D. Gregorium in registr. lib. 2. ind. 11. cap. 36. cum D. Cypriano.

NON tamen necesse est, ut Martyr propter confessionem fidei moriatur, sed satis est, si ob defensionem alicuius virtutis, et patiatur propter iustitiam persecutiones, ut ait D. Thom. art. 5. exemplum habemus in Ioanne Baptista, qui non ob fidei confessionem, sed ob praedicandam continentiam contra adulteram, occisus est, ut advertunt Valentia quaest. 2. puncto 1. Tanner. d. 4. quaest. 2. dub. 2. num. 34.

OBSERVAT autem S. Doctor in 4. d. 4. part. 2. dub. 1. quod ad Martyrium cum requiratur iusta voluntas, et iusta causa; et primum defecerit in Innocentibus: Secundum vero in Latrone, neutrum fuisse Martyrium; attamen Martyrii laureolam privilegio obtinuisse ex Dei gratia, ita ut effusio sanguinis propter Christum, fuerit eis ut voluntarie tolerata, ut monent etiam Tanner. num. 22. cum D. Augustino Serm. 66. inter additos a Lovaniensibus, et alii.

QUO PACTO autem Martyrium Baptismus sanguinis sit, videbimus 3. part. Tract. de Baptismo, disp. 2. quaest. 1. cum D. Bonavent. in 4. d. 4. part. 2. An vero Martyr defectio, ut B. Martinus, recipiat laureolam, alibi dixi prima 2.

RESPONDETUR cum D. Bonavent. in 2. dist. 40. art. 2. quaest. 1. non habere Aureolam, sed solam Auream charitatis.

ILLUD solum dicam cum D. Bonavent. ibi quaest. 3. ad 4. Martyrium dici Baptismum sanguinis, quia in Martyrio ponitur vita, quae in sanguine est ut dicitur Levit. cit. Vel quia ibi in effusione sanguinis completur omne Martyrium ordinarie. Ibi observat SS. Martyres ab aliis erutos tormentis, excepto gladio. Rationem assignat, quia caetera tormenta fere agunt, creaturis operantibus naturaliter, et quia creaturae Deo obtemperant, congruum fuit, ut ostenderent reverentes etiam sanctis fidelibus Dei servis. Ita Leones, aliaeque ferae pedes Sanctorum lambebant. Ignis cedebat, etc. At in poena gladii operatur libera magis malitia, quam Deum sinere opus suum libere agere decet, etsi aliquando impedita in nonnullis fuerit, ut gladius torperet, sicut in D. Pantaleone.

NON tamen necessarius est gladius; vel ignis ad Martyrium, sed sufficiunt aerumnae, ut notat D. Bonavent. Serm. 3. de S. Andrea. Sic enim SS. Sylverius, Ioannes, et alii occubuere, quibus tamen ideo immutatur ultimum responsorium in officio, et dicitur: Corona aurea, etc. Non autem: Hic est vere Martyr, non quia non sint Martyres, sed quia sanguinem non fudere. Profecto et qui in carceribus fame sunt consumpti, et qui tabe in cavernis pro Christo, Martyres sunt.

DOCET etiam S. Doctor in 4. dist. 32. quaest. 1. ad secundum, uxorem non posse negare marito, ut ad Martyrium, si oportet, pergat.

MULTA analogice Martyria in ferendis adversis, in carnis mortificatione, et virtutum studio, refert ex Patribus S. Bonavent. in Pharetra, lib. 4. cap. 49. ad conciones. Eadem indicat in Psal. 118. in ea verba Narraverunt mihi iniqui fabulationes.

OBSERVAT etiam S. Doctor ad 15. Ioan. ad ea verba: Quae ego mando, etc. Non posse absque Dei supremo auxilio praeclaro Martyrium sustineri; nam profundere vitam, quam naturaliter diligimus, non est naturae.

SI dicas, haereticos Donatistas mortem subiisse propter fidem, cogendo tyrannos ad arma.

RESPONDET S. Doctor, hoc esse mori ex desperatione, et errore praecipite; at Martyr moritur ob finem supremum.

TANDEM observat in 4. dist. cit. et in serm. primo de S. Matthia, Martyrem ita Martyrio purificari, ut illico ad caelum evolet, atque ideo iniuriam ei inferat, qui pro eo orat, ut docet D. Augustinus de verbis Apostoli, Serm. 17. et refertur extra. de celebr. Missarum, cap. Cum Matthae, §. ultimo.

S. DOCTOR ad cap. 3. sap. in ea verba: Iustorum animae in manu Dei sunt, quod de Martyribus canit Ecclesia, quaerit, cur Martyres, inter alios Sanctos, praecipue vocentur iusti.

RESPONDET, quia iustus est, qui negligit damnum propter amicum, ut dicitur Prov. 12. Martyres autem negligunt, ac contemnunt amissionem rerum omnium, et vitae ob Dei amorem, ut describit Apostolus, Heb. 11.

IN Psal. 115. exponit ethymologiam nominis Martyr Graece Μάρτυρ TESTIS, et ait; Martyrem testificari Christum, dum pro eo mortem subire, et vitam profundere non dubitat: Secundo testificari carnis resurrectionem; non enim carnem morti daret, nisi eam recipere sperasset: Tertio testificari veritatem aeternae beatitudinis; non enim mundana adeo sperneret, nisi aeterna expectaret.

IN Psal. 118. in ea verba: Multi, qui persequuntur me, etc. notat in festis Sanctissimae Nativitatis honorem exhiberi Martyribus triplicis generis. Primo enim est Stephanus, qui voluntate, et opere fuit Martyr. Deinde Ioannes, qui sola voluntate, tertio Innocentes, qui solum opus habuere.

TANDEM ad Psal. 33. concludit, Martyrium debere tria habere, scilicet Causam finalem, ut propter Deum patiatur: Causam formalem, ut voluntate sustineatur, nec sit, ut rota carri, quae foenum portat, et tamen stridet, et obmurmurat: Tertio perseverantiam.

Dubitatio I: An conferat MARTYRIUM primam gratiam

An conferat MARTYRIUM primam gratiam.

PRIMA opinio est, Martyrium ex privilegio, et speciali promissione Christi habere vim conferendi primam gratiam, atque adeo ad instar Sacramenti iustificare exopere operato. Ita Sotus in 4. dist. 4 quaest. 6. et dist. 14. quaest. 13. litt. V. §. sed nec debet requiri, quem sequuntur discipuli, Faber disp. 11. de poenit. cap. 1. Mastrius 4. disp. 2. quaest. 7. art. 2. adducens Vegam, Bellarminum, Suarez, Henriquez, Valentiam, Tolerum, Coninchium, Lessium, Amicum, Aversam, Bonacinam, Becanum, Baldinum, Turrianum, etc.

Ex his aliqui non adeo absolute loquuntur, ut Tannerus disp. 4. quaest. 3. dubio 3. numero 114.

SECUNDA sententia asserit, Martyrium ex opere operato non conferre primam gratiam, atque sine ea non iuvare. Quare existenti in peccato mortali censet necessariam esse contritionem. Ita D. Bonavent. 4. d. 4. part. 2. quaest. 2. Alens. 4 part. quaest. 8. m. 9. art. 4. D. Thom. 3. part. quaest. 66. art. 12. ad 2. Palud. d. 4. quaest. 3. art. 1. et alii antiquitus. Quam sententiam tanquam inter veteres communem, ac etiam inter Patres defendit Vasquez d. 153. cap. 3. et Cano relec. de paenit. part. 3. ac Bassaeus. V. Martyr. num. 7. adducens etiam Ban. 2. 2. quaest. 124. art. 5. d. 1. Less. lib. 3. cap. 1. d. 4. num. 43. Sylvium 3. part. quaest. 66. art. 11. quaestio 3.

ASSERO cum hac sententia, Martyrium non habere vim conferendi primam gratiam ex opere operato.

PROBATUR primo argumento D. Bonavent. quaest. cit. Ad delendam culpam mortiferam ex opere operato, necessaria sunt Sacramenta in re, vel in voto, ut docet Concilium Trid. sess. 7. can. 4. et sess. 6. cap. 4. et hoc, quia iustificatio huiusmodi pendet e Christi institutione. Iam vero Baptismus instituit, ut simpliciter necessarium in re, vel in voto: At baptismus sanguinis praecise, non est Baptismus nec re, nec voto, et ratio voti solum extenditur, ad summum, ad baptismum Flaminis.

RESPONDENT adversi, etiam de Martyrio haberi promissum, Matth. 10. Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram patre meo. Ioan. 12. Qui perdet animam suam propter me, inveniet eam. Marci 8. Qui perdiderit animam suam propter me, et propter Evangelium, salvam faciet eam. Quae verba ex Augustino 13. de civit. cap. 7. specialem continent promissionem, factam iis, qui vitam pro Christo exponunt. Quod si Baptismus, eo quod sit figuralis repraesentatio mortis Christi, ut habetur Rom. 6. habet eam virtutem; multo magis Martyrium, cum sit realis conformatio cum Christo moriente. Quo argumento usi sunt. Clem. lib. 5. Constit. Apost. cap. 7. Cyprianus Ep. 37. Tertullianus in Apolog. circa finem, et alii Patres.

ENIM vero haec omnia ex D. Bonaventurae loc. cit. discursu corruunt. Nam exacte Christus soli Baptismo aquae, saltem in voto, cum actu poenitentiae, promittit remissionem, ut ostendit S. Doctor dist. 4. part. 2. quaest. 1. ad 1. et Concil. Trid. supra citatum. Quamquam vero praecellentiam quandam accidentalem ad laureolam ostendat Scriptura cum Patribus in Martyrio, non tamen ad hoc ullus inveniet sine charitate excellentiam, ut dicam in responsione ad argumenta.

QUOD si dicas extendi ad parvulos, dico, eos non esse formaliter actibus propriis a Deo aversos. Et ecce diversitas grandis, quam neque Mastrius num. 182. neque Amicus diss. 12. sect. 3. agnoverunt. Neque vero Christus existentibus in mortali promittit per Martyrium gloriam, sed simpliciter ponentibus animam, ut notat S. Bonavent. ad 12. Ioan.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. in 1. sent. dist. 17. part. 1. dub. 7. ex prima Cor. 13. Ubi Apostolus enumerans opera heroica, quaecunque sine charitate, tandem Martyrium recenset: Et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam; charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. Statim vero sibi opponit, esse actum heroicae charitatis mori pro alio, iuxta id Ioan. 13. Maiorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis.

RESPONDET Mastrius primo, requiri charitatem consequenter, sicuti exigitur ad fidem.

CONTRA, quia exigit hic, ut opus sit meritorium: Ergo debet esse iam vestitum charitate.

RESPONDET secundo, id posse intelligi etiam de aliis operibus extra Martyrium, ut si quis se excruciet ob gloriam inanem, vel alia opera faciat.

CONTRA, quia Apostolus sensu litterali per gradationem ascendit ad opus heroicum Martyrii. Sic exponit D. Bernardus serm. 27. in Cant. apud D. Bonavent. lib. 2. Pharetra, cap. 25. Idem D. Bernardus epist. 77. significat, Martyrium non supplere vicem Baptismi, nisi ex merito suscipientis.

OBSERVAT autem S. Doctor dubio 7. citato, per Martyrium remitti peccata, id est, ad gratiam disponi. Ideo concludit: Credo tamen, quod si aliquis pro Christo sustineret mortem, qui non magnum haberet obicem, quod disponeret se ad gratiae susceptionem, ita quod daretur sibi charitas.

In hunc sensum lib. 4. Pharetrae, cap. 49. affert D. Augustinum lib. 20. de civit. cap. 13. et Prosperum in l. sent. 149. sententia: Qui non percepto regenerationis lavacro, pro Christi confessione moriuntur, tantum eis valet ad abluenda peccata, quantum si abluerentur fonte sacro Baptismatis.

OBSERVAT etiam dub. citato cum D. Augustino 13. de Civitate, cap. 7. Martyrium esse actum amoris heroici, iuxta id Ioan. 13. Maiorem charitatem nemo habet, atque ideo non aggredi quenquam opus Martyrii, qui auxilio grandi charitatis non sit praeventus, atque adeo non disponatur ad charitatem, si sincere aggreditur; ait enim S. Augustinus: Quando sine abundantia gratiae, et Spiritus, tantum Christum amare possit homo, ut eum in tanto vitae discrimine sub tanta spe veniae negare non possit.

RURSUS quaest. citata affert S. Doctor congruentiam, ob quam Martyrium patiens ex actualis gratiae abundantia, disponitur magis ad perfectam habitualem charitatem, quam suscipiens Baptismum, nempe, quia hic figuraliter Christo assimilatur mortuo pro nobis; ille vero realiter.

HANC rationem afferent D. Thom. quaest. 66. art. 11. et quaest. 87. art. 1. ad 2. et alii Scholastici cum D. Bonavent. et sumitur e D. Clemente P. lib. 1. Constit. Apostolic. cap. 7. ubi ait: Qui Martyrium consequi meruit, gaudeat in Domino, quod tantam coronam est adeptus, et quamvis fuerit Cathecumenus, laetus discedat; passio enim, quam pro Christo sustinet, cedet ei in veriorem baptismum, quoniam ipse re ipsa commoritur Christo; alii in figura.

ALIAM propositionem habet S. Doctor quaest. cit. quae sumitur ex D. Augustino, seu Gennadio de Eccl. dogmatib. cap. 74. ubi ait: Omnia peccata in Baptismo dimitti; in Martyrio autem extingui. Quo modo loquitur etiam Ambrosius lib. 1. de poenis. cap. 2. ubi vult dicere, in Martyrio peccata extingui, quia iustificatione diluuntur, et morte aufertur potentia peccandi. Hoc vero nostram assertionem non infirmat.

SIMILITER ait, Martyrium esse Baptismum, et coronam, quia ad eam cito transfert, quod est effatum S. Cypriani de singularitate cleric. cap. 20. quod non negat S. Doctor, sed in corpore confirmat.

ALIA his similia habent SS. PP. qui inter baptismata Martyrium enumerant, ut Nazianzenus orat. 39. Ambrosius Serm. 3. in Psal. 118. Tertullianus lib. de laps. cap. 16.

MAGIS videntur pugnare, quia tractantes de Baptismo aquae, excipiunt Martyrium, Cyrillus Hierosol. Cathec. 3. Si quis non baptizatur, salutem non habet, praeter solos Martyres: et Fulgentius, de fide ad Petrum, cap. 3. Absque Sacramento Baptismatis, praeter eos, qui in Ecclesia Catholica sine Baptismate pro Christo sanguinem fundunt, nec regnum caelorum potest quisquam accipere, nec vitam aeternam. Eandem exceptionem facit Bernardus epist. 77. Hi tamen id non intelligunt intelligant de eo, qui est in peccato mortali actuali, sed de existente in originali, et habente votum eius, si enim est in mortiali, actum contritionis exigunt.

MULTA alia loca afferunt adversarii ex Innocentio III. in cap. Cum Martha, Augustino Serm. 5. de Martyribus, et Serm. 27. de verbis Apostoli, Tract. 84. in Ioan. Tertulliano in Apol. in fine, et in Scorpiaco, cap. 6. Cypriano lib. de laudibus Mart. Clem. Alex. lib. IV. strom. Cypr. epist. 52. dicentibus, Martyri remitti peccata omnia, et in caelum statim evolare. Haec omnia de venialibus intelliguntur, ut notat S. Doctor in corpore.

OPPONENT etiam illud Ioannis: Maiorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis.

RESPONDET S. Doctor dubio cit. ibi exponi huius textus sensum, dum dicitur: pro inimicis.

Quare, ut optime Vasquez urget, haec Martyrii efficacia dependet ex Divina voluntate: at neque ex scriptura, neque ex definitione Ecclesiae, neque ex alia revelatione haec virtus habetur, sed dum Martyr dicitur, supponitur ex dilectione superna iustificatus contritione, si lethaliter sit maculatus; et voto Baptismi, si adhuc non est baptizatus: Haec enim sunt ex claris Ecclesiae definitionibus media necessaria: Adultus enim tenetur habere votum Baptismi, si non potest rebaptizari, ut definit Concilium Ttid. supra citato loco; et si illud non habet, non est Martyr, cum non sit dispositus; caret enim voluntate assumendi media salutis necessaria. Similiter poenitentia perfecta cum voto Sacramenti Poenitentiae ob peccata mortalia est necessarium medium, ut definit idem Concilium Trid. sess. 14. cap. 4. Itaque non contritus, mortem ita voluntarie subiens, peribit, ut concedunt multi etiam ex adversis; neque enim per Martyrium ab observantia legis eximitur, ut infert Scotus d. 4. quaest. 1. litt. V. infert, si non recordetur, supplere Martyrium, quam doctrinam sequitur Mastrius disp. 2. quaest. 7. num. 188.

ARGUO enim ad hominem ex eodem Mastrio disp. 1. quaest. 10. num. 560. et in 3. disp. 6. quaest. 15. Necessarium necessitate medii ad salutem, ita necessarium est, ut sine eo salus obtineri non possit, nec excusat ignorantia, vel oblivio: Sed Baptismus omnibus, et Poenitentia adultis peccatoribus est necessaria necessitate medii, ut ipse mox asserit num. 365. cum Scoto pluribus in locis: Ergo.

RESPONDENT adversarii, Martyrium habere privilegium, ut sufficiat pro originali, et cum sola attritione pro mortalibus.

Hoc tamen privilegium nullibi invenitur, detrahens illi Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, etc. Neque illi: Nisi poenitentiam egeritis, etc. Quod de dolore contritionis explicat Concilium Trid. sess. 14. cap. 4. ubi definit, cum dolorem extra Sacramentum esse necessarium, qui semper fuit necessarius ad salutem; haec autem est contritio, ut declarat Concilium, et illud allegat Mastrius num. 198.

HINC iam soluta est quaestio, quae dispositio exigatur in Martyre, existente in actuali peccato mortali.

ALIQUI enim dixere sufficere attritionem; haec enim etiam in Baptismo aquae est necessaria; attamen addunt aliqui, ex inadvertentia morte invaso, sufficere voluntatem moriendi pro Christo. Ita Scotus 4. dist. 14. quaest. 1. Faber disp. 11. de Poenit. cap. 2. Aretinus 4. dist. 14. quaest 3. art. 4. Hiquaeus ibidem, et alii Scotistae, quibus subscribit Mastrius disp. 2. quaest. 7. num. 195. adducens etiam Suarez, Coninchium, Amicum, Aversam, Bonacinam, Becanum, Turrianum, et alios apud hos. Idem sentit Caspensis Tract. 17. disp. 4. sect. 3. num. 30. cum Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 2. cap. 35. quia in hoc, ait, clauditur amor Dei super omnia implicite. Sic Suar. disp. 29. sect. 3. Henriquez cap. 34. Coninch. quaest. 6. dub. 2. Bonac. de Sacram. disp. 2. quaest. 1. puncto 1.

SECUNDA sententia exigit contritionem: Ita Authores initio quaestionis pro prima sententia allati. Estque D. Thom. quaest. 66. art. 12. ad 2. ubi ad hoc exponit locum Apostoli, prima Cor. 13. Si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. Unde infert, Baptismum sanguinis includere Baptismum flaminis.

Assero igitur secundo, necessariam esse contritionem.

PROBATUR efficacissime ratione, supra allata, quia Poenitentia ex contritione cum Sacramento in voto, quando illud nequit haberi, est necessaria necessitate medii; et sicuti, si Martyr superviveret, teneretur Baptismo aquae, si non est baptizatus, et confessioni, si actualiter est mortuus peccato, ita exigitur, ut nunc conteratur: Et hoc, per se loquendo, necessarium asserit Suarez, quia contritio cum voto Sacramenti (ait) est ex Decreto Concilii Trident. sess. 14. cap. 4. necessaria, ubi non potest haberi Sacramentum.

NEQUE recte infert in secundo dicto, sufficere posse ex ignorantia attritionem.

ARGUO autem contra eum ad Hominem: Necessitas medii a necessitate praecepti differt, quia ea non admittit ignorantiam, ut omnes fatentur; sed per te hic, Poenitentia perfecta est necessitate medii necessaria: Ergo. Quare non recte Mastrius ait, nos hoc argumento petere principium; Arguimus enim ex universali Ecclesiae fundamento: Quare in morte saltem, cettiorem debemus amplecti sententiam, et non pugnare in incertum, ut solide cum D. Bonavent. ait Bassaeus.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda