Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An teneamur CHARITATIS effectus in hostes ostendere, et quosnam.

ASSERENDUM, praeceptum esse, non solum affectu hostem diligere, sed etiam effectibus.

PROBATUR a D. Bonauent. primo ex veteri testamento, Exodi 23. si videris, Asinum odientis te, iacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo. Prouerb. 25. si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Haec autem mandata omnibus data sunt Israelitis.

PROBATUR secundo a S. Doctore, et S. Thom. ex 5. Matth. ubi eodem praecepto iniungitur: Diligite inimicos vestros, et benefacite his, qui oderunt vos; et orate pro persequentibus et calumniantibus vos, Ubi Glossa: Ecclesia tria facit, diligit, benefacit, et orat: Ergo non est membrum viuum Ecclesiae is, qui non benefacit inimicis, et non orat pro eis.

PROBATUR tertio a S. Doctore. Ubi est vera Charitas, ibi effectus eius, sicuti ubi est ignis, ibi calefactio materiae applicitae, sed effectus Charitatis sunt opera exhibita ad bonum, ut dicitur Ioan. 15. Vos amici mei estis, si feceritis quae eo praecipio vobis, ubi Gregorius homil. 30. in Euang. Probatio dilectionis, exhibitio est operis: Ergo; alioqui erit dilectio ficta.

PROBATUR quarto a S. Doctore: Inimicior est caro nostra quouis inimico; sed hanc tenemur conservare, ut dicitur Ephes. 5. Ergo.

PROBATUR quinto: Subtrahere effectus Charitatis, est effectus odii, et vindictae contrariae Charitati; sed tenemur non ulcisci Leuit. 19. Rom. 12. Ergo tenemur non subtrahere effectus Charitatis.

OBSERVAT autem in corpore, S. Doctor, hoc praeceptum urgere in necessitate inimici, quod probat illo prima Ioan. 3. Si quis viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo Charitas Dei manet in eo? Et claudit: Filioli mei, non diligamus verbo et lingua, sed opere, et veritate.

ITAQUE praeceptum est in casu necessitatis subvenire, maxime in spiritualibus, inimico, ut ostendi quaest. praecedenti, ex D. Augustino.

QUIA vero hic est duplex praeceptum; alterum negativum, non audiendi, nec negandi, signa amoris: alterum affirmativum, haec signa ostendendi; scire debes, negativum, non odiendi, etc. ad semper obligare, Ideo Matth. 18. traditur tortori, qui non remiserit iniurias. Ita Nauar. cap. 14. num. 25. Lorca 2.2. sect. 3. disp. 25. num. 33. Valentia disp. 3. quaest. 3. punct. 2. Suarez disp. 5. sect. 5 num. 9. Tannerus disp. 2. quaest. 3. dub. 1. Coninchez disp. 24. dub. 6. num. 82. Caspensis disp 3 sect. 2. Fagundez in primum praeceptum Decalogi Lib. 1. cap 28. num. 9. cum D. Bonavent. hic, et quaest. praecedenti. Quatenus vero affirmativum est, licet videatur non obligare ad aliquem actum amoris internum eliciendum; per accidens tamen saepe obligar ratione scandali vitandi. Unde cum inimico ita te gerere debes, ut non ostendas signa inimicitiae, quod prudentis iudicio relinquitur videndum; sed tamen aliquas regulas tradunt.

PRIMO cum orationes fundis generales, non excludas hostem; aliter enim te in Ecclesia non recte geris, et ostendis, te membrum mortuum Ecclesiae, quae pro omnibus orat, ut habet S. Doctor fundamento secundo.

CUM eleemosynas communitati indigenti largiris, non debes excludere inimicum egenum. Ita Syluester V. Charitas, num. 3. §. 5. Toletus Lib. 4. summa, cap. 10. Nauar. summa Latina, cap. 25. Fagundez numero 10.

SIMILITER cum in circulo stas, alloqui communiter inimicum, et salutare eum obvium debes salutantem. Hinc S. Doctor de profectu religiosi, cap. 28. dicit: examinent hi, quomodo esurienti inimico cibum ministrarent, si salutationem negant, maxime si affectet eam. Unde colligit, hunc non servaturum illud: Rom. 12. et prouerb. 25. Si esurierit inimicus tuus, ciba illum. Ita etiam D. Thom. 2. 2. quaest. 25. art. 9. et expositores, et Suarez disp. 5. de Charitate, sect. 5. n. 7. Valentia disp. 3. quaest. 3. puncto 3 ad finem vers. 3. Coninch. disp. 24. dub. 6. a num. 85. Fagundez loco cit. qui duo hinc colligit: Primum est, esse mortale haec signa Charitatis negare. Ita etiam Suarez num. 7. Secundum, tunc esse peccatum scandali, quando omnino eleemosyna, et alia sunt publica; tunc enim necessitas urget. Non teneris autem primus esse ad salutandum per se; non resalutare vero, per se est solum veniale, ut ait Caspensis num. 15. nisi scandalum adsit. Addit Bassaeus V. Charitas, num. 14. et notabilis contemptus, ubi circumstantias ait observandas, maxime si dispar sit graviter conditio, neque ita cito mortale damnat. Sic Diana part. 2. tract. 1. resol. 62.

SIGNA vero specialis amoris in quavis opportunitate sunt tantum perfectionis. Ita Fagundez num. 11. Coletus Lib. 4. summa, cap. 10. Caspensis loco citato, cum D. Bonavent. in corpore. Imo addit Nauar. loco cit. et Caietanus art 9. etiam reconciliatum cum inimico, non teneri ei prima obsequia, tempore amicitiae exhibita, exhibere; Imo potest esse necessarium, abstinere aliquando, si familiaritas sit nociua, ut ait Tannerus disp. 2. quaest. 3. dub. 1. num 9.

TENEMUR etiam sub mortali, inimicis veniam petentibus iniuriam remittere, quantum ad odium, et quantum ad culpam in nos commissam; non vero quantum ad debitam satisfactionem, nec quantum ad actionem, quam erga illos habemus in iudicio. Ita communiter Doctores cum D. Thom. hic, sic Caietanus et Aragon. ibi, Toletus Lib. 4. summae, cap. 10. Syluester V. Charitas, num. 4. §. 6. Angelus verbo iniuria, num. 6. Nauar. summa Latina, cap. 14. num. 25. Tannerus num. 8. Sic Lucae 17. Si inimicus tuus reversus fuerit ad te dicens: poenitet me: dimitte illi. Unde observat S. Doctor, in commentario, ex Beda in Glossa, Non iuberi passim peccanti, sed poenitenti dimittere. Ideo subdit: et si septies in die peccaverit in te, et septies in die conversus fuerit ad te, dicens: poenitet me; dimitte illi: Hoc autem eleganter ostendit sic: Praecipimur diligere inimicum, eique parcere, ut simus misericordes, sicut et Pater coelestis misericors est, et ita eius filii simus regenerati. Ipse autem poenitenti parcit non obstinato Ezech. 33. Impietas impii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit. Unde Glossa Bedae in hunc locum Lucae: Aliter fratri petenti, aliter inimico persequenti veniam dare praecipimur, fratri concessa remissione, socia Charitate communicamus. Persecutori malum nobis volenti, vel si potest, nobis facienti, bona voluntate faciamus, quod possumus, et hoc, exemplo Christi, Lucae 23. Pater ignosce illis; non enim sciunt quid faciunt. Exemplo Dauidis Psalm. 7. Si reddidi retribuentibus mihi mala, etc. et Act. 7. exemplo Stephani: Domine ne statuas illis hoc peccatum. Haec S. Bonaventura.

Non tenemur tamen satisfactionem remittere, imo addit Nauar. in summa Latina, cap. 14. num. 25. aliquando non posse aliquas remittere, etiamsi velint, ut habetur cap. Parochianos, de sent. excom. in verb. satisfaciant: talis est filiusfamilias, servus, etc. Ita etiam Tannerus num. 10. cum aliis.

QUANDO autem est aequalis tempore, gravitate, et caeteris circumstantiis iniuria, fiat recompensatio mutua, ut ait Lessius Tom. 1. Lib. 1. cap. 11. dub. 25. num. 133. contra Nauar. summa Latina, cap. 18. num 47. et Caietanum 2. 2. quaest. 26. art. 2. qui non admittunt compensationem, sed male; nam datur etiam in pecunia, et aliis bonis temporalibus: Ergo et in fama. Certum est vero, primum offendentem teneri primo veniam petere. Si vero unus incepit, et alter graviter excessit, tenetur iste primus petere. Ita Syluester in Rosa aurea, cap. 56. semper tamen attendas ad qualitatem personarum, ut notat Fagundez num. 13.

ARGUMENTA vero in contrarium solvuntur a D. Bonavent. hac distinctione, teneri in necessitate, et datis conditionibus supra; extra vero necessitatem, perfectionis asseritur a Glossa ad 5. Matth. a D. Augustino cap. 73. Enchir, qui cap. 24. ait: Quisquis autem roganti, et petenti, seu poenitenti, non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti. Ita D. Bonavent. dist. 30.

OBIICIT adhuc. Naturale est, ut inimicus non ametur, sed impugnetur.

RESPONDET, naturam in necessario agentibus, esto, procedere, ut calidum contra frigidum; at inimicitia contra homines, est contra naturam nostram; Imo et bestiarum eiusdem speciei sociabilem. Addam: Esto non tenear satisfactionem in iudicio remittere, ut dixi, praeciso gravi laesoris damno; tamen suadenda remissio, maxime si puniendus sit morte, mutilatione, etc. unde nihil laeso provenit. Non abnuo, si infamia sit eluenda, satisfactionem petendam etc. Sylvest. verb. Charitas, quaest. 6. Malder. 2. 2. quaest. 25. art. 9. Filliuc. tract. 28. num. 25. Sylvius 2. 2. loc. cit. Laym. lib. 2. tract. 3. cap. 4. Tanner. ipse disp. 2. quaest. 3. dub. 1. num. 11. Bassaeus verb. Charitas, num. 16. qui monent, ut vindictam, iustitia palliatam, caveamus.