Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Suppono ex dictis Tract. de fide, duplex esse obiectum Virtutum: Materiale, et est res quae respicitur; et Formale, quod est ratio sub qua respicitur. De utroque quaero.

COMMUNIS sententia est, obiectum materiale charitatis esse Deum, et proximum, et quidquid propter Deum diligi potest, ut finis est supernaturalis; ita vero, ut Deus sit obiectum principale attributionis, propter quod reliqua amentur: sic enim, et in Spe, et in fide inventum est. Neque tamen nos confundimus obiectum materiale cum formali, ut putat Arriaga disp. 31. sect. 2. nam obiectum formale est ratio, sub qua amatur Deus, nempe, ut in se bonus, ut dicam; et etiam ut bonus nobis: Obiectum enim formale est, quod est motivum, et specificativum ipsius actus, sive determinativum potentiae, et habitus ad agendum circa materiale subiectum, ut observat Mastrius disp. 6. quaest. 20. num. 516.

ASSERO primo, obiectum materiale attributionis Charitatis esse Deum.

PROBATUR primo a S. Doct. dist. 27. in dubiis litt. et dist. 28. quaest. 6. Primo ex definitionibus charitatis supra quaest. 1. allatis.

DEINDE ex Deuter. 6. Matth. 20. Lucae 10. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo etc. Quod late prosequitur S. Doct. ad 10. Lucae.

PROBATUR secundo a S. Doct. 3. dist. 26. art. 2. quaest. 4. Quia virtutes Deum immediate respicientes distincte respiciunt Deum, ut obiectum immediate; Talis est Charitas: Ergo.

PROBATUR tertio a S. Doct. eadem dist. quaest. 5. Virtus illa Theologica, quae est reformativa voluntatis; et in voluntate stat concupiscibili, fertur in summum Bonum Deum: Charitas est talis Virtus: Ergo.

PROBATUR quarto a S. Bonav. dist. 28. quaest. 6. et D. Thom. quaest. 25. art. 1. Id primum est obiectum Charitatis, in quo primo relucet bonitas: Talis est Deus: ergo. Id urget Fulient. lib. 3. cap. 9.

ASSERO secundo, alia etiam ad obiectum materiale charitatis pertinere, nempe ea, quae ad finem supernaturalem possunt habere societatem, scilicet proximus, in quo includimur nos ipsi, sicut et corpora nostra eo spectant, aliique homines, ut dicam quaest. 28.

PROBATUR primo a S. Bonav. locis adductis e Scripturis, quae ponunt in praeceptis charitatis etiam proximum. Haec late prosequitur S. Doct. in cap. 14. et sequentis Ioannis.

PROBATUR secundo a S. Doct. dist. 28. quaest. 1. Amans Deum vult illi bonum illius; sed nos cum proximo possumus amari in ordine ad Deum, ut bonum eius: Ergo possumus diligere proximum per actum charitatis, quo diligimus Deum, et volumus illi bonum. Ideo Ioan. 1. cap. 4. Si diligamus invicem, charitas Dei in nobis perfecta est. Consentit D. August. 10. de Trinitate, cap. 8. Ideo Matth. 25. Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Si enim Christus bona sua reputat illa, quae hominibus conferuntur, prudentissime homines operantur, quando volunt bona hominibus, ut in illis eadem bona Deo tribuantur. Confirmo, quia proximus est quid Dei, particeps beatitudinis: Ad perfectam autem amicitiam spectat non solum diligere eum, quocum primario, et principaliter amicitia contrahitur, sed etiam ratione illius ea, quae ad ipsum spectant: Sic enim amicus diligit amicum, et propter eum etiam filium amici; non tamen hic amor amicitiae se extendit eadem ratione ad Canem amici, ut advertit S. Doct. qui inde eruit, non diligi charitate irrationalia, quia non communicant in bono supernaturali nobiscum.

Pro quo advertit Caspensis disp. 3. sect. 1. cum D. Bonav. loc. cit. et dist. 9. art. 2. quaest. 4. proximos duobus modis posse honeste diligi. Primo, propter solam Dei bonitatem, idest ex desiderio divini boni, quia bonum collatum in proximum, quodammodo est bonum Dei, atque haec dilectio manifeste pertinet ad charitatem Theologicam; unus est enim actus, quo diligimus Deum, et proximum propter Deum, ut notat S. Doct. ad 3. et D. Thom. quaest. 25. art. 1. atque adeo ad eandem pertinet virtutem. Alio modo potest diligi proximus, vel propter similitudinem in natura rationali, vel propter virtutes, etc. et haec dilectio non est Charitas, ut docet etiam D. Thom. quaest. 103. art. 3. ad 2. Vasquez lib. 1. de ador. disp. 6. cap. 2. et lib. 3. disp. 1. cap. 6. Caspens. loc. cit. num. 3. Valentia disp. 3. quaest. 1. p. 1. in fine.

ASSERO tertio, formale obiectum Charitatis esse Deum ut bonum in se. Ita D. Bonav. 3. dist. 26. art. 2. quaest. 4. et 5. et dist. 27. et 28. passim, atque in opusculis frequenter, et communiter Theologi.

PROBATUR primo a S. Doct. Dilectio, qua quis diligitur propter se, debet esse absoluta; sed haec dilectio charitatis est huiusmodi: Ergo.

PROBATUR secundo, quia Charitas est virtus perficiens voluntatem in ordine ad Deum, ergo ut obiectum; sed est obiectum ut bonum: Ergo.

At vero, quia etiam Amor naturalis Dei diligit eius bonitatem, oportet aliquid formale invenire, per quod ab eo Charitas distinguatur.

COMMUNITER Thomistae docent cum Doctore Angelico 1. 2. quaest. 109. art. 3. ad 1. Formale obiectum charitatis esse Deum, quatenus in se bonum, bonitate pertinente ad ordinem supernaturalem, vel bonitate, qua Deus est principium bonorum supernaturalium. Ita Suarez disp. 1. sect. 2. Casp. disp. 1. sect. 1. Amicus, et alii Recentiores, et videtur D. Bonav. de septem Itineribus aeternitatis, Itinere 4. cap. 2. et dist. 27. dub. 1. litt. circa definitionem charitatis, ex D. Aug. soliloq. 1. cap. 6. in haec 3. sent. et elatius dist. 28. quaest. 1. tota, et dist. 27. quaest. 2. ad 3.

MULTI tamen dicunt, rationem formalem obiecti charitatis latius expandi, esseque bonitatem Dei, qua in se infinite bonus, et perfectus est, secundum omnem rationem entis. Unde inferunt, eumdem habitum supernaturalem inclinare ad diligendum Deum, ut finem naturalem, authoremque bonorum naturalium, et supernaturalium. Ita Vasquez p. 2. disp. 195. cap. 2. et 3. Coninch. disp. 21. dub. 2. pro qua sententia adducunt Scotum 3. dist. 27. quaest. unica, §. contra primam viam. Et §. quantum ad istum articulum, et probabile censet Arriaga disp. 31. sect. 2. et 3. et Mastrius 3. disp. 6. quaest. 20. num. 519. cum Bassoli 3. dist. 28. quaest. un. art. 1. Poncio disp. 32. quaest. 1. et aliis Scotistis. Videtur haec sententia D. Bonav. dist. 28. quaest. 1. ad 3. et dist. 26. art. 2. quaest. 4. fund. 1.

ASSERO, Deum esse obiectum formale Charitatis Theologicae, quatenus est bonum supernaturale in se.

PROBATUR, alioqui non distingueretur Charitas supernaturalis ab amore naturali; quia non haberet distinctum obiectum formale; hoc autem repugnat Patribus. Confirmatur; nam Deus diversam habet amabilitatem, prout est finis naturalis, et ut finis supernaturalis. De hoc satis egi disp. 1. quaest. 28. Vide ibi. Confirmatur a D. Bonav. dist. 26. dubio 1. ex definitione Charitatis, quae est desiderium beatitudinis supernaturalis, seu habendi Deum. Confirmatur a S. Doct. in Cantic. 3. p. sect. 40. Charitas est virtus ultimo rectificans voluntatem in ordine ad eius obiectum: ergo ad summum bonum sub ratione suprema; sed haec est ultima consecutio beatitudinis supernaturalis: Ergo.

RESPONDET Mastrius num. 529. Deum etiam, ut authorem creaturarum, esse posse obiectum charitatis supernaturalis; unde Sancti saepe ex amore creaturarum in amorem Dei excitabantur, et cum tam ardenter exargerent in Dei amorem, incredibile est, elicuisse solos actus amoris naturalis, ut advertit Coninch. disp. 5. dub. 3. Confirmatur a D. Bonav. lib. 2. Pharetrae, cap. 25. circa medium ex D. August. lib. 10. confess. cap. 6. ubi clamat: Domine amore tuo percussisti cor meum, et amavi te. Sed et caelum et terra, et omnia, quae in eis sunt, ecce undique mihi dicunt, ut te amem, nec cessant dicere omnibus, ut sint inexcusabiles, et ibi diffunditur S. Augustinus ex creaturis exurgens in Dei amorem, e luce, e musicis, e cibis, ex odoribus, et Lib. de spiritu et anima, cap. 17. Miser ego quantum deberem diligere Deum meum, qui me fecit, cum non eram, redemit cum perieram. Non eram, et de nihilo me fecit, non lapidem, non arborem, non avem, aut aliquod de animalibus; sed voluit me esse hominem: dedit mihi vivere, sentire, discernere, et intelligere. Perieram, et ad mortalem descendit, mortalitatem suscepit, passionem sustinuit, mortem vicit et sic me restauravit.

Idem S. August. epist. 3. ad Volusianum apud D. Bonav. loc. cit. Pharetrae: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua: et diliges proximum tuum, sicut teipsum. Hic Physica: quoniam omnes omnium naturarum causae, in Deo Creatore sunt. Hic Ethica: quoniam vita bona, et honesta non aliunde formatur, quam cum ea, quae diligenda sunt, quemadmodum diligenda sunt, diliguntur, hoc est Deus, et proximus. Hic est Logica: quoniam veritas, Lumenque animae rationalis non nisi Deus est. Vide alia ibi in S. Doctore.

Afferre potes cum Seraphico exemplum S. P. Francisci, qui ex creaturis in Creatorem assurgebat: Laudans laudare monuit, laus illi semper affuit, laus inquam Salvatoris: invitat aves, bestias, et creaturas alias ad laudem Conditoris. Quamvis autem eas amore non charitatis, sed pietatis diligeret, ut ait S. Doct. dist. 28. quaest. 1. tamen inde ad Dei amorem supernum evolabat.

Ita vero charitas respicit utramque rationem bonitatis, ut ad supernaturalem egeat lumine superno, ut advertit S. Doct. loc. cit. de 4. Itinere aeternit. cap. 2. attamen potest ex obiecto naturali cognito, lumine fidei addito, consurgere ad actum supernaturalem.

Enim vero disp. 1. de fide, quaest. 28. iam sustinui, actus supernaturales a naturalibus distingui ex obiectis. Ideo ad authoritates respondetur, Sanctos consurrexisse ex creaturis in Deum amore naturali, quo disponebantur, ut elevarentur in Deum, ut finem supernaturalem.

Obiicit Scotus, et cum eo Mastrius num. 519. Deus ex virtute charitatis ita amandus est, ut adhuc amaretur, etiamsi nunquam vellet nobis esse causa donorum supernaturalium: et hoc pacto Sancti, charitate ardentes, Deum diligunt. Alias vero Thomistae constituentes Deum Charitatis obiectum, ut est author bonorum supernaturalium, ponunt, charitatem esse amorem concupiscentiae.

Hoc tamen argumentum debile est, ut ipse advertit Arriaga: Non enim dicimus, nos charitate amare Deum solum, ut bonum nobis; sed ut in se bonum diffusivum bonorum supernaturalium, seu natura communicabilem secundum supernaturalia; et sub hac ratione potest excitare amorem amicitiae.

Instat Mastrius num. 520. Deus, etiamsi non esset communicabilis hoc modo, adhuc esset Charitate amabilis, quia in se bonus, est infinite perfectus.

Respondetur, esse amabilem, ut bonus usquequaque, sed amore etiam naturali; unde non sequitur, quod debeat esse obiectum charitatis supernaturalis, alioqui confunderentur habitus naturales, et supernaturales; et si naturalis potest attingere obiectum supernaturale, frustra Concilia, et Scripturae exigent auxilium per Christum, ut late argumentabar disp. 1. quaest. 28.