Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio XI: De modo illo orandi Horis Canonicis

De modo illo orandi Horis Canonicis.

UBERRIME scribit de publicis laudibus in Choro canentium P. Zacharias Boverius Tom. 1. Annalium.

FUERE nonnulli etiam sane perantiqui haeretici, qui horas Canonicas, et Sacram Hymnodiam, qua in exilio hoc consolatur Ecclesia, ut ait sanctissimus Urbanus VIII. initio Breviarii renovati, vituperaverunt, et sarcasmatibus insectati sunt. Inter hos Vigilantius, de quo S. Hieron. in epist. ad Riparium Episcopum. Et alii haeretici apud Isidorum l. 1. de offic. cleric. cap. 22.

OMNINO autem Horarum Canonicarum usum improbarunt Vualdenses haeretici, teste AEnea Sylvio lib. de origine Bohemorum, cap. 35. et Vuiclephus apud Thomam Vualdensem tomo 3. cap. 21. Hussitae, et tandem Lutherus l. de forma missandi, ubi imprudens audet dicere, Horarum lectionem esse simulatum Dei cultum. Hunc haeresiarcham sequuntur Sectariorum armenta.

PROBATUR ergo a S. Doct. hic modus orandi sanctissimus, quem propterea observat a S. Patre Francisco in regula, cap. 3. nobis praeceptum ex universalis Ecclesiae consuetudine, quam improbare insolentissima est insania, ut clamat D. August. epist. 118. Hoc, ait S. Doct. in Psalmis contexendis intendit Spiritus Sanctus; ideo Psalm. 45. Sacrificium laudis honorificabit me. Et D. Gregorius in Ezech. homil. 1. Vox Psalmodiae cum per intentionem cordis agitur, per hanc omnipotenti Deo ad cor iter paratur, ut devotae menti, vel prophetiae mysterium, aut compunctionis gratia infundatur. Id late prosequitur S. D. opusc. de profectu Religiosi, lib. 2. cap. 72.

Id probat S. Doct. ad Psal. 50. ex ipsa Davidis antiquissima consuetudine, qui Psalm. 118. aiebat: Septies in die laudem dixi tibi, et media nocte surgebam ad confitendum tibi, ubi horae Canonicae recensentur.

IDEO in eum Psalmum, cap. 11. versiculo 4. observat, septem horis canonicis hic recensitis, exprimi perfectam Deo debitam servitutem, et cultum, unde a septem vitiis expiati, septem ornati virtutibus, donis totidem, et charismatibus confirmati, ad immortalitatem, quae septenarium claudit temporum, evolemus. Hinc etiam nos monemur: si septies in die peccaverit in te; si septies in die conversus fuerit ad te, etc. Lucae 17.

ET cap. 4. versiculo 14. in ea verba: Media nocte surgebam, ad confitendum tibi, observat, hoc tempus esse servatum ad divinas laudes. Ideo Act. 16. Media nocte, Paulus, et Sylas orantes laudabant Dominum.

AD divinas laudes ideo institutus, et deputatus est chorus canentium cum Asaph. 1. Paral. 16. et in dedicatione templi cantabant Psalmos, quos fecerat David: Quoniam bonus etc. Et Psal. 121. Ascenderunt tribus Domini ad confitendum nomini Domini. Haec omnia in figuram sacrarum Ecclesiae cantionum prosequitur. Sic Daniel tribus vicibus in die orabat, ut notat D. Bonav. in Bibliot. paup. cap. 21.

HUNC autem ritum, ut dixi, ex antiquissimo Ecclesiae usu probat S. Doctor. Testatur id Actorum 3. quando Petrus, et Ioannes ascendebant in templum ad horam orationis nonam, quod late explicat S. Basilius in regulis ad interrogat. 37. et Ephes. 5. Implemini spiritu, loquentes vobis metipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus cantantes, et psallentes in cordibus vestris Domino, gratias agentes semper in omnibus, etc. Ubi egregie Haymo intelligit Hymnos ab Ecclesia usitatos, quos Ambrosius, Gregorius, Hilarius, et alii Patres contexuere. Hunc autem usum in Ecclesia Hierosolymitana inolevisse refert Beda l. 2. in Lucam.

HUNC ritum describit S. Clemens Papa, S. Petri discipulus lib. 8. constitut. Apost. cap. 34. Tertullianus in Apolog. cap. 2. S. Cyprianus in expositione orationis Dominicae. Item S. Ambrosius hymnos aliquos contexuit, ut refert D. August. l. 1. retract. cap. 21. Horarum Canonicarum meminit S. Hieron. epist. 22. ad Eustoch. de custodia Virg. cap. 16. et epist. 27. in epitaphio Paulae, cap. 10. S. August. in regula 3. (sumpta ex epist. 109.) cap. 7. et 8. et serm. 201. de tempore et l. 22. de civit. cap. 8. D. Isidorus l. de offic. Eccl. Beda in cap. 18. Lucae.

TANDEM nihil in his habetur, nisi divinae laudes, gratiae, etc. quae Deo, iuste et pie exsolvuntur. Neque moveor, fuisse aliquos ab Ecclesia hymnos compositos; non enim ideo contemnendi. Hinc enim Concilium Toletanum IV. can. 12. excommunicationis poenam iacit in eos, qui Ecclesiasticos hymnos propterea respuunt, quod humano studio sunt compositi.

TENENTUR autem recitare Divinum officium sacerdotes C. Presbyter de celebr. missarum. Diaconi, et subdiaconi C. Dolentes, eodem titulo, et C. Finali, 32. dist. non autem, qui minoribus sunt initiati, ut communiter sentiunt Doctores in dicto cap. Presbyteri : Tenentur etiam, qui habent beneficium aliquod Ecclesiasticum, vel praebendam titulo clericali, ut exponunt Doctores ea verba cap. finali, omnesque teneri officio divino, qui sunt Ecclesiae deputati, nempe Praebendae, declaratum est a Pio V.

TENENTUR etiam omnes Religiosi Choro deputati, etiamsi non initiati sacris ordinibus, non iure communi, sed peculiari earum lege, vel consuetudine. Sic Fratres minores cap. 3. Regulae, de hoc habent praeceptum, ut exponunt omnes cum D. Bonavent. ibi, ubi etiam Laicis orationes imponuntur. Novitii tamen non tenentur, ut notant Valentia, et alii.

Porro statutum est iam a sanctissimo Pontifice Pio V. Breviarium, nunc demum a sanctissimo Papa Urbano VIII. reformatum observari.

AN vero liceat dicere officium aliud, loco currentis, absque mortali, asserunt Caietanus in sum. verb. Horae canonicae, Sylvester verb. hora num. 2. et 15. Valentia disp. 6. quaest. 2. puncto 10. §. Quid recitandum, nec audet reclamare Sotus lib. 10. de iustitia, quaest. 5. art. 4. Tannerus vero disp. 5. quaest. 1. dub. 5. ait, facere id absque causa, esse saltem veniale. De hoc dubit. 2. actum est. Adducit Sylvestrum, Caietanum, Sotum supra, Azor cap. 10. quaestio 2. Lessium cap. 37. num. 77. Alios vero dicit asserere esse mortale, ut Toletum lib. 2. cap. 13. et ait, ad id inclinare etiam Valentiam.

IUBENTUR autem Ecclesiastici in cap. Dolentes, Officium divinum, studiose pariter, et devote celebrare, quantum Deus dederit. Igitur ex vi huius praecepti imponitur modus recitandi voce distincta, ut docet D. Thom. hic, art. 12. et D. Bonaventura. Triplex est autem attentio, ut saepe docet S. Doctor locis relatis, quaest. 5. et 10. vel ad verba, vel ad rem significatam, vel ad finem Deum. Vide S. Doctorem lib. 2. de profect. relig. loco cit.

QUOAD tempus recitandi officium, hoc est a primis Vesperis usque ad mediam noctem sequentis diei inclusive, modo tamen in primis Vesperis non dicantur aliae horae, quam Vesperae, et Completorium, et postea matutinum. Prima vero, Tertia, et Horae sequentes debent recitari die sequenti.

CIRCA haec multae quaestiones disputantur, praecipue a Diana p. p. Tract. 2. e quibus aliquas tangam.

Dubitatio I: An Attentio sit necessaria ad officium ex praecepto recitandum

An Attentio sit necessaria ad officium ex praecepto recitandum.

PRIMA opinio est affirmativa. Ita omnes fere recentiores, Fernandez in Exam. Theol. part. 3. cap. 15. §. 6. Villalob. Tom. 1. tract. 24. dub. 15. Sotus lib. 10. quaest. 5. art. 5. concl. 7. Caietan. 2. 2. quaest. 83. art. 13. Navar. de oratione, cap. 13. num. 18. Vasquez prima secundae, Tom. 2. disp. 160. num. 30. Medina in summa, lib. 1. cap. 4. §. 11. Nattat. de restit. lib. 2. cap. 2. num. 140. Lopez Instruct. Tom. 2. cap. 103. §. verb. Horae canonicae, num. 19. Pesantius num. 2. q. 62. art. 1. disp. 3. Zerola in praxi episc. part. 1. verb. Horae canonicae, §. Beia in resp. part. 2. casu 33. Comitol. in resol. moral. lib. 1. quaest. 6. Malderus 2. 2. tract. 10. cap. 2. disp. 2. Moneta de distrib. part. 2. quaest. 2. Carolus Macigni de Hor. can. cap. 86. num. 16. Molfesius in summa, tom. 1. tract. 4. cap. 2. num. 8. Sylvius 2. 2. quaest. 83. art. 13. concl. 4. Homobon de exam. Ecclesiae, part. 1. tract. 4. cap. 5. quaest. 40. Viguer. Instit. Theol. cap. 5. §. 5. Gavantus com. in rubr. missal. Tract. 3. sect. 1. cap. 6. titu 4. Bellot in praxi de casibus reservatis, part. 2. quaest. 15. Contadus in resp. casuum conscient. part. 7. quaest. 144. Rodriquez tract. 1. cap. 143. Vega in summa Tom. 2. cap. 128. casu 20. Valentia Tom. 3. disp. 6. quaest. 2. puncto 10. Azor part. 1. lib. 10. cap. 16. quaestio 6. Ledisma in summa, tom. 2. tract. 9. cap. 4. Squillante de oblig. cleric. part. 1. dub. 20. Suarez de Relig. tract. 2. lib. 4. cap. 26. et de censuris, disp. 4. sect. 2. Aragon 2. 2. quaest. 83. art. 13. Sayrus de censuris, lib. 3. cap. 4. Salas de legibus, disp. 9. sect. 9. Lorca in prima secundae, Tom. 1. de Legibus, disp. 16. memb. 2. Raphael de la torre part. 2. de boris Canonicis, commou. 9. Antonius Caramuel in Reg. S. Ben. 1575. et seq. Lugo de Euch. disp. 22. sect. 2. Tambur. Tom. 2. disp. 10. quaest. 2. Antonius Ragaucius de offic. Can. in choro, quaest. 19. et alii penes citatos, quos refert Diana p. p. de Horis, et part. 7. tom. 11. 30. Haec videtur sententia D. Bonavent. part. 2. speculi ad Novitios, cap. 1. et opusculo de sex alis Seraphim, cap. 8. subscribunt Tanner. 2. 2. disp. 5. quaest. 1. num. 154. cum aliis ibi.

MULTI tamen, nec ignobiles Theologi, docent, sine attentione satisfieri, dummodo interim aliquid implicans officio non agant. Ita Durandus in 4. dist. 15. quaest. 12. Sylvester verb. Horae Can. Medina Codice de oratione, quaest. 14. Angel. verb. Horae. D. Antonin. 3. part. tit. 13. cap. 4. §. 8. Rosella verb. Horae. Palud. 4. dist. 25. quaest. 5. art. 2. Coninch. de sacr. in 3. part. quaest. 83. art. 6. num. 291. Ioan. Valderus in differ. utriusque fori, verb. Horae can. differ. 1. Eamque probabilem affirmat Diana cum Lessio lib. 2. cap. 37. dub. 2. Henriquez lib. 9. cap. 25. in Glossa, litt. P. Victorello in summa, Toleto lib. 2. cap. 13. Layman lib. 4. tract. 1. cap 5. Fulientis lib. 4. de Inst. cap. 2. qui ait esse multorum gravium, et piorum virorum; Bassaeus V. Horae, alios afferens.

ASSERO cum priori sententia, quae est D. Bonavent. locis adductis, et de perfectione vitae ad sorores, cap. 5. quae refert Bonacina de Horis, disput. 1. quaest. 3. puncto 2.

HANC late probavi Tract. de legibus disput. 5 quaest. 3. ubi multas authoritates attuli, et rationes.

PROBATUR ex cap. Dolentes, ubi id praecipitur. Vide, quae ibi dixi.

PROBATUR a Suarez lib. 3. de oratione vocali, cap. 4. ratione D. Bonavent. quem citat lib. citato, Ubi aliud profertur ore, et aliud meditatur corde, non est vere oratio; sed dum non attenditur ad illud quod ore profertur, aliud meditatur corde, ut constat; ergo: Subdit talem orationem a Deo nunquam exaudiri, propter Glossam dicentem in Psalm. 118. Divisum cor non impetrat, quod petit, dividit autem cor, qui dimidium habet in caelo, et dimidium in terra.

DEINDE oratio est quoddam adorationis genus; haec autem fieri debet in spiritu, et veritate; quae autem dicuntur attentione alio distracta, cum veritate non cohaerent; unde sequitur irreverentia, finis, et effectui orationis substantialiter opposita, saltem cum innotescit illi, cui fit oratio; Deus autem est scrutator cordium, nec ignorare potest indebitum modum, quo absque attentione, nuda ad ipsum verba referuntur.

DENIQUE ubi non salvatur definitio orationis, absque dubio ibi non potest consistere oratio substantialiter; sed dum abest attentio, definitio orationis non stat; quae est ascensus mentis in Deum; ut mens autem ascendat in Deum, nequit sufficere sola externa verborum prolatio. Confirmatur a simili; qui tantum genua flectit, nullo modo attendendo internae adorationi, non dicitur adorare; ergo. Consequentia patet; quia sicut oratio vocalis dicitur ad testificandum internam mentis devotionem; sic geniculatio fit ad testandam internam mentis demissionem ad Divinam maiestatem recognoscendam. Ita Suarez loco citato, num. 5.

Ex his sequitur, beneficiatum, distracte recitantem divinum officium, non satisfacere, et ad restitutionem teneri. Ita Valentia, Aragon Tannerus et alii.

Dubitatio II: An satisfaciat recitans Officium aliud pro

An satisfaciat recitans Officium aliud pro currente.

DVae inveniuntur hac de re sententiae. Negativam sequuntur Vasquez opuscul. de benefic. cap. 4. §. 1. dub. 2. num. 60. Reginaldus Tom. 2. lib. 18. cap. 16. num. 172. Suarez de Relig. Tom. 2. lib. 4. quaest. 23. num. 12. Fernandez in exam. Theol. part. 3. cap. 13. §. 3. Fabius de sacram. ord. dist. 24. quaest. 1. disp. 1. n. 146. Homobon. de exam Ecclesiae, part. 1. tract. 4. cap. 5. quaest. 41. Gavantus Tract. 2. in rubr. sect. 1. cap. 5. tit. 2. Onuphr. opuscul. de mutatione, offi. Navar. de oratione, cap. 10. num. 211. Graff. decis. part. 1. lib. 2. cap. 51. Philiarc. tract. 1. part. 1. lib. 1. concl. 6. Rodriquez Tom. 1. quaest. 42. art. 6. Bellarm. Tom. 3. lib. 1. controv. 9. cap. 18. Tolet. lib. 2. cap. 23. Ledesma part. 2. tract 9. cap. 4. conclu. 12. Ragavuius de offi. can. in choro, quaest. 13. Squillante de oblig. cler. part. 1. dub. 26. Tabiena verb. hora, quaest. 10. Molphesius Tom. 1. tract. 5. cap. 2. num. 50. Naldus verb. Divinum, offi. Bonac. quaest. 3. puncto 1. Filliucius Tom. 2. tract. 23. cap. 8. num. 186. summa Corona 1. cap. 1. num. 10. Titubat de Mortali Tannerus disp. 5. quaest. 1. num. 150. cum Sylvestro verb. hora, quaest. 12. Caietanus ibidem. cap. 2. dicens esse ad minimum veniale. Probabile id censet Bassaeus V. Hora, num. 4.

LIMITANT eam opinionem Reginaldus, Suarez, et alii, quando officii mutatio non fieret ex contemptu, et esset aequivalens in quantitate, vel fere; nec fieret animo id saepius agendi. Requiri vero volunt aliquam compensationem, si officium prolixum v. g. Dominicae, cum officio alicuius Sancti mutetur, iuxta doctrinam Raphaelis della Torre 1. 2. tract. 1. de Horis Can. controv. 9. num. 6.

HAS tamen limitationes respuit Diana p. p. tract. 12. resol. 3. cum Vega p. p. cap. 128. casu 17. quia tenetur singulis diebus tale officium dicere sub tali forma: Ergo parum conducit, si semel tantum violetur, et in quantitate sola servetur aequalitas.

SECUNDA igitur sententia docet mutationem officii, etiam dedita opera, non esse mortiferam, ut si loco officii de Feria dicatur de aliquo Sancto. Caietanus V. Hora, cap. 2. Layman lib. 4. tract. 1. cap. 5. Zetola in Praxi Epis. part. 1. v. Hora can. Lessius de iust. cap. 37. dub. 12. num. 77. Valentia Tom. 3. disp. 6. quaest. 3. puncto 10. Vega in sum. loco cit. Binsfeld. in Enchir. Theol. part. 4. cap. 9. concl. 7. Sylvester loco cit. Sotus lib. 10. quaest. 5. Medina lib. 1. cap. 14. §. 11. Medina de oratione, quaest. 10. diffic. 10. Armilla, V. Horae Can. Azor part. 1. lib. 10. c. 10. quaestio 2. Rodriquez summa Tom. 1. cap. 195. Diana loco cit. Eamque probabilem censent Filliucius Tom. 2. tract. 29. cap. 7. num. 227. et Bassaeus loco citato.

RATIO est, quia substantia praecepti est recitandi officium Divinum, ut septem horae Canonicae persolvantur.

PRIMA tamen sententia nititur praecepto Pii V. qui talem formam recitandi Officii mandat, de qua latius dictum est tom. 4. disp. 17. quaest. 10. iuxta Decretum Alex. VII.

Dubitatio III: An interrumpere partes eiusdem Horae

An interrumpere partes eiusdem Horae graviter sit mortale.

LAUDES a Matutinis disiungere, etiam ob levem causam, nemo culpat, cum ad modum duarum horarum possint dici; nec etiam unum nocturnum ab alio moderata interruptione segregare culpabile est, cum sensus possit compleri, et concludi in quolibet nocturno. Verum quaestio est de interruptione psalmorum, capitulorum, et lectionum eiusdem horae, in qua potest intervenire vel alterius actionis, inconsistentis cum officio, exercitium; vel confabulatio cum aliquo; utrumvis autem fiat, si interruptio moralis, et notabilis sit, sit peccati mortalis rea, iuxta tredecim Doctores, quos citat Diana p. prima, tract. 12. resolut. 4.

RATIO est, quia ad solemnem officii ritum, ab Ecclesia institutum, spectat unitas cuiusque officii; hoc autem notabili interruptione saepe destruitur: et per consequens praecepto non satisfit: licet autem ad unitatis destructionem phisicam requiratur gravis interpolatio temporis, a quo desumitur plerumque actionis unitas; non tamen idcirco peccatur, nisi talis interpolatio moralis sit, et libera.

MODUM autem discernendi notabilem interruptionem remittit Suarez ad prudentis Iudicium; qui debet pensitare cuiusque horae quantitatem, quae, quo minor est, eo minori etiam temporis mora magis violatur; quare tempus illud, quod modicum censetur in matutino, non ita modicum in breviori hora censebitur; nec eadem temporis mora computanda est recitatio unius Psalmi, sicut duorum.

ALIO modo interrumpitur officium, dum leviter, postquam inchoatur, praetermittitur cum intentione illud iterum resumendi; quod culpae damnat Suarez, quippe irreverenter se talis gerit erga Deum; non tamen peccat mortaliter, modo officium intermissum iterum compleat.

ADDIT insuper Suarez, si officium interrumpatur etiam graviter, ad aliquid agendum, vel dicendum; quod ipsi officio deserviat: verbi gratia consulendo socium de modo, quo tale officium, in quo de novo occurrit aliqua difficultas, dicatur, vel removendo aliquam distractionis causam; tunc nullum erit peccatum: consultius tamen foret, si hora sit brevis; eam ab initio repetere, saltem si in medio Psalmi esset interrupta. Verba autem indecora, seu etiam actiones indecentes, in Divino officio graviter prohibet Caput nullus, de consecr. dist. 5. et cap. Dolentes, de celebr. miss.

CONTRARIAM priori sententiam sustinent duodecim Doctores apud Dianam loco cit. Ita ut notabilem officii interruptionem de veniali tantum damnent; quibus adiicio Tannerum disput. 5. quaest. 1. dub. 4. num. 156. Peltanum lib. 3. de bonis operib. quibus subscribit ipse Diana cum Bassaeo V. hora, numero 16.

Dubitatio IV: An omittens omnes horas unius Diei, plura committat peccata

An omittens omnes horas unius Diei, plura committat peccata.

PER plura peccata hic intelligimus ea, quae externa omissione consummantur; nam si mere interne voluntas se habuerit determinando circa singulas horas, eas omittere, nemini dubium est, quin tot sint peccata, quot sunt voluntates repetitae; cum etiam sic circa eandem numero horam pluries posset peccare, morali interruptione eam intendens prorsus omittere.

PUTANT, et sustinent nonnulli, tot esse peccata, quot sunt horae omissae, eodem modo ac si decem diebus consecutivis aliquam horam omitteres, vel una integra septimana quadragesimali ieiunium negligeres, ita Lessius lib. 2. cap. 37. dub. 9. Tabiena v. hora, quaest. 18. Frascus de Iustitia, lib. 1. cap. 20. num. 19. et videtur Toleti lib. 2. cap. 12.

ILLUD sustinent unica ratione, quam supponunt; quia tot sunt praecepta precandi, quot horae omissae; peccata autem multiplicantur ad multiplicationem praecepti.

OPPOSITUM tamen tuentur quindecim Doctores apud Dianam resol. 5. queis adde Tannerum disp. 2. quaest. 1. num. 145. et hanc quidem communiorem, et saniorem fatetur Suarez lib. 4. de horis canon. cap. 25. num. 18.

RATIO una omnium est, quia sunt omnes unius officii partes, et unicum est praeceptum omnes tanquam unum totale officium recitandi; ratio autem opposita per hanc solvitur, quia diversae partes eiusdem officii in ordine ad diversos dies non possunt facere quid unum, cuius signum est, quod hora hodie dici solita, cras nequit absolute praeceptum servando; cum tamen quaelibet eiusdem diei hora, quolibet istius diei tempore dici valide, et licite queat.

IN ordine tamen ad Deum perinde est, ac si unum, vel septem sint peccata, cum tanta sit malitia in septem, ac in uno solo, illis aequivalente; suadet tamen Suarez in confessione aperiendum horarum omissarum numerum propter circumstantias valde aggravantes.

SUNT tamen nonnulli, quos non approbat Suarez, admittentes quidem unum esse peccatum, plures horas omittere, si id fiat actione continuata, non discreta, ita ut post Primam omittat Tertiam, et post hanc, aliam proxime sequentem; secus vero esse, si post Primam dicat Tertiam, et post hanc omittat Nonam, etc. eodem fere modo ac hominem nunc mutilare est unum peccatum, deinde post aliquod tempus ipsum interimere est aliud peccatum.

HAEC tamen ratio respectu officii mutila est, cum non sit nisi una omissio, etsi in partibus discretis; quia officium aliquod non dicitur omnimodo omitti; donec tempus ipsi praefixum totaliter transeat; quare qui horis antemeridianis statueret non dicere Primam, et postea eam diceret, etiam post alias horas, ad ultimum praefixi temporis punctum, non diceretur Primam omittere, licet id intendendo peccasset, quia nulla hora praecise adeo omittitur, quia suo tempore non dicitur; cum absque peccato potest fieri horarum inversio, sed quia voluntas in eo instanti, quo eas dicendi tempus necessarium urget, perstitit in proposito eas omittendi.

HINC habes aliud esse horas aliquas omittere in effectu, aliud omittere in re; et hoc advertendum puto propter censuras, horas non recitantibus imminentes; nam qui statueret in corde suo aliquam officii partem praeterire, quantum ad peccatum, quod voco omissionis effectum, iam omitteret, non tamen censuras subiret, donec ultimum instans temporis praeteriret, quia eo usque potuit omissionem intentam revocare, et sic censuras evitare.

HINC etiam habes, unam censuram mulctare illum, qui omnes illas horas uno die omitteret; quia unum est peccatum; secus vero, si id diversis diebus contingeret.

Dubitatio V: An recitans in Choro Divinum officium voce valde demissa, ita ut non audiatur, satisfaciat

An recitans in Choro Divinum officium voce valde demissa, ita ut non audiatur, satisfaciat.

S. BONAVENTURA part. 2. speculi disciplinae ad Novitios, cap. 1. videtur omnino exigere, ut audiantur, qui canunt in Choro. Eum vero non satisfacere docent Beia resp. part. 1. cap. 55. Sotus de Iustitia, lib. 10. quaest. 5. art 4. Navar. de oratione c. p. 13. num. 17. Graff. lib. 2. decis. cap. 51. num. 12. et cap. 52. num. 22. et cap. 53. num 45. Convar. resol. lib. 2. cap. 13. Columna de redditibus Ecclesiae, part. 3. cap. 34. Pinell. in lib. 1. Cod. de bon. mater. part. 3. num. 16. Rodriquez sum. Tom. 1. cap. 43. Zech. summa part. 2. cap. 83. Summa Coronae part. 1. cap. 2. et alii citati a Moneta de distrib. quot. part 2. quaest. 2. num. 31. et a Garzia Tract. de benefic. Tom. 1. part. 3. cap. 2. n. 513. et ne dura sit Comitolus lib. 1. quaest. 62. videtur haec sententia, sciendum ita declarasse Sacram Congregationem eminentissimorum Cardinalium.

PROBATUR etiam ex Conciliis Basilaee sess. 21. §. 3. et Aquisgrani cap. 131. ubi dicitur: Canonici in Choro religiosissime stent, cum et psallendum.

TANDEM Concilium Trident. sess. 24. cap. 12. ait: Omnes vero Divina per se, et non per substitutos, compellantur obire officia, atque in Choro ad psallendum instituto, hymnis, et canticis Dei nomen reverenter, distincte, devoteque laudare.

HIS non obstantibus plurimi dicunt, eos satisfacere. Ita Lessius lib. 2. cap. 34. dub. 31. num. 185. Raphael de la Torre 2. 2. tract. 1. quaest. 83. de Horis Can. controv. 10. disp. 7. Petrus Navar. lib. 2. restit. cap. 2. num. 217. Aragon. 2. 2. quaest. 83. art. 12. dub. ult. Garzia de benef. Tom. 1. part. 3. cap. 7. num. 517. Cenedo quaest. 2. Rivius tom. 2. resp. 362. Ioan de Cruz in direct. praecepto 3. art. 3. dub. 7. Petrus Ledesma tom. 2. tract. 9. cap. 3. concl. 31. Vide etiam Gavantum in coment. ad reg. missalis, tom. 2. tract. 1. cap. 5. tit. 5. Diana resol. 6. Tannet. disp. 5. quaest. 1. num. 159. referens Valentiam, et Aragonium. Sic et Bassaeus, sed addit tales non satisfacere Choro.

AD authoritatem Cardinalium respondet de ea non constare. Ita Comitol.

AD Concilia Basilaee, et Aquisgrani dicunt Cenedo num. 16. et Diana, illud esse non praeceptum, sed Consilium. Utuntur enim Patres verbo, debent, quod consilium notare videtur, et si est praeceptum. iam consuetudine abrogatum dicunt.

AD Concilium Trident. respondent, praecipi quidem Praelatis, ut Canonicos inducant ad canendum in Choro, non vero Canonicis, ut canant. Ita Lessius num. 186.

HAEC tamen levia sunt, nam decretum Sacrae Congregationis refertur ab ipso Comitolo. Concilia vero illa duo prima utentur verbo debent, quod vellem scire in quo Dictionario significet Consilium, non debitum. Quoad consuetudinem, nulla invenitur.

Contra vero responsionem Lessii, arguo. Quandocumque praecipitur a Concilio oecumenico, ut Superiores cogant ad observantiam alicuius rei, recte signum est, rem illam esse de praecepto, alioquin quorsum praecipitur, ut compellant ad illius operis executionem? Sed Concilium Tridentinum praecipit, ut cogantur Canonici in Choro alte canere: Ergo. Confirmatur; nam finis legis, est anima legis; sed finis institutionis Chori, et cantus, est ut alte cantatur, et ob id dantur fructus: Ergo. Hoc argumentum vidit Diana. Ideo ipse respondet, hoc praeceptum consuetudine durante abrogatum.

Sed contra, nam consuetudo erat per te ante Concilium, cui ipsum derogavit, nam sic in suis decretis se declarat: Ergo non est praescripta consuetudo, sed mera inobservantia.

Dubitatio VII: An qui privatim officium recitat, debeat seipsum audire

An qui privatim officium recitat, debeat seipsum audire.

Privatim officium recitat, qui extra Chorum, et cantum, sive solus, sive cum alio illud dicit; si cum socio recitat, nemini dubium est, quin ea vocis claritate pronunciare debeat, ut ab eo audiri possit: Si vero solus sit; asserit Reginaldus in praxi tom. 1. lib. 8. cap. 12. disp. 5. quaest. 174. et Suarez de Religione, tract. 2. lib. 4. cap. 7. eum ita teneri pronunciare, ut a seipso audiatur.

Probat hoc Suarez ratione, quia haec oratio est vocalis; ergo debet esse audibilis, saltem ab ipso orante: probatur consequentia; quia seclusis impedimentis, quae per accidens se habent, nulla vox est tam tenuis, quin in auribus loquentis sonet, aliter vox non est censenda.

Hoc ait patere e Concilio Basiliensi sess. 21. dicente vocem ita debere formari, ut in gutture, vel inter dentes dictiones non formentur; inter pronunciationem autem illam, quae fit inter dentes, et illam, quae est audibilis, moraliter nequit dari medium.

Deinde ita officium Canonicum est explendum, ut quisque certus moraliter sit, se suo debito satisfecisse; quomodo autem certus erit se vocaliter orasse, qui se non aliter, quam mente audierit, nam nisi mens attenta staret tali pronunciationi, constans est, hominem ita nescire se loquutum, ac si non esset locutus.

Pro opposita sententia stat Azorius parte 1. lib. 10. cap. 11. quaesito 4. Cuius ratio est, quia ea pronunciatio officii satisfit Ecclesiae praecepto, quae contradistinguitur a mentali pronunciatione; talis autem est illa, quae fit motis tantum labiis, licet a nullo audiatur; quia, ut ait Navar. de orat. cap. 20. num. 14. sufficit, ut clericus ita verba proferat, quod percipiat, se ea protulisse.

Haec tamen ratio mihi valida non probatur, quia mentaliter tantum percipit se verba potulisse, vel vocaliter; si primum perinde est ac si mentaliter dixisset; si secundum; ergo audivit suam vocem; et sic est cum prima sententia.

Altero etiam modo potest impugnari huius secundae sententiae ratio; quia non is est tenor praecepti Ecclesiastici, ut non solum mente, et corde oremus, sed etiam sufficiat aliquo alio modo contradistincto; ut patet ex Concilio Basileensi supra citato; alias sufficeret inter dentes mussitare, aut in gutture; quod ibi improabtur.

Quicquid sit, hanc opinionem pro Scrupulosis tantum admittit Filliucius tom. 2. tract. 23. cap. 3. num. 117. et Diana resolut. 11. Verum Bassaeus num. 15. Caramuel in Reg. S. Bened. l. 380. Tamburin. tom. 2. disp. 10. quaest. 9. absolute volunt secundae sententiae stare, dicentes praeceptum dari dicendi officium, non autem audiendi.

Dubitatio VIII: An qui dicit officium notabili syllabarum abscissione, seu detruncatione satisfaciat

An qui dicit officium notabili syllabarum abscissione, seu detruncatione satisfaciat.

Reprehenduntur graviter Clerici in clement. 1. de celebr. Missarum, eo quod transcurrendo et syncopando, Canonicas horas absolverint; Ita etiam in ipsos animadvertit Innocent. III. in Concil. Lateran. cap. Dolentes; ut habet Azorius ubi supra, cap. 7. num. 1. afferens modum, quem Concilium Basileense, supra citatum, praescribit recitantibus officium extra Chorum his verbis: Quoscumque etiam alibi Beneficiarios, seu in sacris constitutos, cum ad horas Canonicas teneantur, admonet haec Sancta Synodus, ut si orationes suas Deo fore acceptas cupiunt, non in gutture, aut inter dentes, seu deglutiendo, aut sincopando dictiones, vel verba; sed reverenter verbis distinctis, sive soli, sive sociati cum aliis officium Divinum, nocturnumque persolvant.

¶ QUARE hunc modum recitandi officium graviter increpat S. Doctor, locis allegatis, dubit. 1. et 4. praecepto tamen ita satisfieri tenent Filliucius tom. 2. tract. 23. cap. 7. num. 242. Azor. cit. Villalobos summa tom. 1. tract. 14. diff. 10. num. 7. Diana resol. 31. modo tamen totum officium ita sincopis non interscindatur, ut eius substantia deperire videatur.

Hoc probat a simili Azorius; nam maior est obligatio distincte, et integre pronunciandi formam baptismi, quam Canonicas horas; qui tamen ita talem formam sincoparet, nec peccaret graviter, nec rebaptizare teneretur; ut patet ex cap. retulerunt, de consecr. dist. 4. ubi pontifex respondet, Hominem ita baptizantem ex linguae lapsu, vel sermonis latini nescientia, valide egisse; praeterea leg. debet, ff. de manumiss. dicitur, eum, qui testamento donavit servo suo libertatem, ipsum Crarinum nominans, qui tamen Crastistus vocabatur, valide testatum fuisse, licet abscissis syllabis id fecerit.

EGO tamen huiusmodi rationes pro Monialibus, vel linguae latinae ignorantibus potius adducerem; Et si revera paritas stet, pro illis supponitur, ut patet ex allatis exemplis, ubi illa ignorantia intervenerit: quare eum plerique clericorum divinis obsequiis et officiis mancipati, teneantur linguam latinam, quantum par est, addiscere; non dicerem illos a culpa, vel ab obligatione repetendi horas, esse immunes; nisi materiae quantitas modica, vel naturalis linguae trepidatio, seu balbutiens praecipitatio eos excusatos praetenderet. Ita sentit Sylvius quaestio 83. num. 13. Caramuel 1583. Bassaeus num. 7.

Dubitatio IX: An qui partem officii magnam dicit animo non satisfaciendi satisfaciat

An qui partem officii magnam dicit animo non satisfaciendi satisfaciat.

¶ COMMUNITER Doctores asserunt, ita officium cum animo non satisfaciendi persolventem; sive sit in parte, sive in toto, praecepto satisfacere; nec ad aliquid amplius teneri; Ita plures apud Dianam resolut. 37.

RATIO est, quia lex obligat tantum ad executionem, non ad intentionem; et qui ita officium recitat, totum, quod praeceptum est, adimplet. Confirmatur a Suarez cap. 16. num. 8. nam qui ex devotione pensum horarium absolvit, iterum illud dicere intendens, ut satisfaciat Ecclesiae; ipsum amplius non urget tale praeceptum; quod tantum ipsi iniungit horas semel in die recitare; hoc autem iam praestitit; Ergo. Idem dic de Auditione Missae, seu executione alterius praecepti humani: Dico humani, quia si sit praeceptum naturale, aut divinum, cuius impositio a tua dependet voluntate, ut in voto, aliter dicendum est, uti infra notabo. Hoc patet exemplo apud Suarez citatum; nam qui bona fide in Vigilia S. Virginis, quando ieiunium teneretur ex praecepto servare, vellet potius ieiunare ex devotione, intendens alio die proximo sequenti praecepto satisfacere; quis diceret eum teneri eo die ad praeceptum, quod cum suo die extinctum est. Praeterea qui quocumque animo officium, vel eius partem notabilem diceret, exclusa intentione satisfaciendi, nullam excommunicationem, aut censuram subiret; ergo signum est praecepto satisfactum esse.

IDEM dic de aliis criminibus, propter quae censurae incurruntur, nam qui hominem ita vulneraret, ut ablata omni spe esset moriturus, si miraculo tamen salvaretur; censuram nullam contraheret.

Propter has rationes huic sententiae adhaerent Portell. addit ad dub. regul. verbo hora can. Lessius lib. 2. cap. 47. dub. 10. num. 59. Sanchez in summa tom. 1. lib. 1. cap. 43. num. 16. Aragon. 2. 2. quaest. 83. art. 3. Henriquez lib. 9. cap. 15. Garzias de beneficiis, tract. 1. part. 3. cap. 1. num. 198. Squillante de oblig. clericor. part. 1. diff. 22. Valentia tom. 3. disp. 6. quaest. 2. puncto 10. Vasquez opusculo de beneficiis, cap. 4. §. 1. disput. 7. num. 114. Mollesius tomo 1. tract. 5. cap. 1. num. 40. Neldus V. officium, Filliucius tom. 1. tract. 23. cap. 8. quaest. 1. num. 251. quibus subscribit Bassaeus num. 18. Oppositam tamen opinionem tenent multi apud Suarez cap. 16. num. 7.

PRIMO eam sustinent, quia actio, quae est in praecepto, debet elici modo humano; hoc autem fit cum intentione.

SECUNDO quia qui deberet centum aurea alicui, et ea ipsi daret, dicens se nolle ea solutione satis facere suo debito; semper teneretur ad tantundem ex iustitia soluere; ita qui reciperet stipendium, ut Missas celebraret, easque ex devotione diceret, teneretur priori debito adhuc satisfacere.

HAE rationes, satis licet speciosae, videntur tamen mihi prioribus cedere; primo quidem, quia modus humanus, quo voluntas praecepto obtemperat, bene, et sufficienter salvatur; dum libere agit, efficitque sua libertate substantiam actionis; nec necesse est, ut modum afficiat: cum modus praecepti non cadat sub praecepto, saltem cum non sit modus obiectum principale praecepti: ut accidit in secunda ratione allata, ubi debens 100. Aurea, tenetur non tantum ea dare; sed ex Iustitia solvere: quare si alio titulo ea dederit, adhuc debitor existet; quia penes ipsum erat donare, vel non donare; sic qui voveret fixo die recitare officium Beatae Virginis, et non vellet ex voto, sed e sua devotione illud dicere, statuens alio die se satisfacturum voto; teneretur adhuc, nec per primam recitationem satisfaceret; quia, cum naturale, seu divinum voti praeceptum ab ipso immediate sit ortum, in ipsius erit potestate, illud, quamdiu voluerit, retinere; secus est in praeceptis, quae imponuntur nobis, sed non a nobis; nam si rei, ab Ecclesia praeceptae semel sarisfecimus, cum intentione alio tempore exequendi formale praecepti, vel etiam non exequendi, ultra non penes nos est illud praeceptum retinere, quin in re semel acta paractum simul, et extinctum sit.

UTRAMQUE autem opinionem ita concordare nititur Suarez supra, ut duplex occurrat praeceptum, unum naturale, quod obligat ut cum affectu praeceptis quibuscumque obediamus; et hoc ait transgredi, si absque omnino intentione satisfaciendi officium dicatur: quia iure naturali edocemur, ut posito praecepto absque voluntatis renitentia, illud exequamur. Aliud est humanum praeceptum, cui satisfit, extrinsece actionem iniunctam, praecisam ab omni interna intentione peragendo; dum modo voluntarie fiat, tam obiective, quam effective.

Dubitatio X: Quaenam sit gravitas materiae in omissione Horae Canonicae

Quaenam sit gravitas materiae in omissione Horae Canonicae.

Multas opiniones refert Diana resol. 41. Navarrus cap. 10. de oratione, numero 44. cum Squillante de oblig. cleric. part. 1. disp. 33. num. 99. aiunt, partem notabilem Horae unius, esse totum principium cum psalmo.

D. Antoninus citatus ab Azor. part. 1. lib. 10. cap. 7. quaest. 3. Macrignus de Horis can. cap. 16. num. 20. Malderus 2. 2. tract. 10. cap. 2. disp. 3. et alii dicunt, tertiam partem Primae, Tertiae, Sextae, et Nonae, et Completorii, esse partem gravem.

Hanc opinionem refellit Diana cum Angelo, verb. Horae, num. 18. Lessio lib. 2. cap. 37. dub. 9. numero 32. Si tertia pars Horae est materia gravis: ergo et tertia pars Psalmi. Sed haec ratio frivola est; nam si admitto, tertiam partem esse materiam gravem; est, quia comparata ad totum, adhuc pars gravis est; non sic tertia pars Psalmi.

Respondet Diana cum Fernandez part. 3. cap. 13. §. 7. Belloch. in Praxi de casibus refer. part. 2. quaest. 15. num. 49. Vega tom. 1. cap. 128. casu 15. Pet. Ledisma tom. 2. tract. 9. cap. 10. conclusione 14. Reginaldo Tom. 2. lib. 18. cap. 12. num. 143. in Horis brevibus, dimidium, esse partem gravem. Remittit etiam ad Lorcam Tom. 2. disp. 16. memb. 2. de legibus.

Quoad alias horas maiores, Sanchez Tom. 1. lib. 1. cap. 18. num. 8. ait, omittere novem lectiones esse materiam gravem in matutino.

Gavantus ad rubr. missalis, tom. 2. sect. 1. cap. 5. tit. 1. num. 4. Suarez de Relig. Tom. 2. lib. 4. cap. 15. num. 16. ait, necessarium, ut non dimittatur pars alicuius horae, quae aequivalet uni horae parvae; si autem hanc non attingant, non esse mortale.

Antonius Ragucius tract. de officio Canonicorum in Choro, quaest. 13. num. 4. ait, in Horis maioribus, Matutino, scilicet Laudibus, et Vesperis, partem notabilem, esse quartam.

Ratio autem, cur maior pars requiratur in Hora maiori, est, quia debet esse pars comparata ad totum maioris adhuc gravis: Tannerus disp. 5. quaest. 1. num. 145. cum Sà verb. Horae, ait, partem norabilem esse unam Horam e septem, vel cuiusque Horae dimidiam, et minimae, et ait esse communem sententiam.

Quaeres: an teneatur quis recitare Litanias in diebus Rogationum extra Chorum, et supplicationes publicas. Asserunt Tannerus 2. 2. disp. 5. quaest. 1. dub. 5. num. 148. Gavant. in comment. ad Rubr. missalis, Tom. 2. sect. 6. cap. 16. Suarez de Relig. Tom. 2. lib. 4. cap. 15. Bonacina de Horis, can. disput. 1. quaest. 3. part. 1.

Negant Macign. de Horis, can. cap. 29. Vazquez opusc. de benefic. cap. 4. §. 1. art. 2. disp. 1. Molfesius Tom. 1. tract. 5. cap. 1. num. 56. Diana resol. 42.

Advertit etiam S. Doctor ad Psalm. 94. eum Psalmum Invitatorium omitti in principio officii Epiphaniae, quia illud officium est de vocatione gentium, manentibus Iudaeis in sua pervicacia. Tandem vero sexto loco, cani, quia in sexta aetate, etiam ipsi lambent vestigia Christi.

Adnotat S. Doctor ad Psalm. 23. et 118. in ea verba: Vide humilitatem meam, in hebdomada sancta, in tribus diebus tenebrarum, omitti principium officii: Deus in adiutorium, et finem etiam orationum, quia tunc sublatus erat Christus, qui est Alpha, et Omega; principium scilicet, et finis.

Porro orationis effectus in eius figuris examinat S. Doctor in Dieta, tit. 2. cap. 5.

Comparat autem eam incenso Psalm. 104. suaveolenti. Secundo Scuto, sap. 18. dicitur de Aaron proferens scutum orationis, restitit irae. Tertio eam comparat tributo, quod Divinae maiestati tenemur persolvere.

Comparatur orans homini, portanti encomium ad Principem. Sic Angelus ait cap. 12. Tobiae, de orationibus eius.

Ideo hortatur, ut clamemus ad Dominum, sicut parvuli, qui volunt ubera, sicut catulus, cum sentit verbera, et sicut populus videns pericula.

Item debemus (ait) os aperire sicut Reumaticus, aut sicut pullus parvulus matri advolanti; et sicut infantulus nutrici.

Surgamus itaque strenue ad divinas laudes more Galli ad cantum, nec somno absi acti, sic enim non repetens officium, quod cantasti dormitans, reus es culpae lethalis, ut monet Bassaeus num. 23. cum Marchino de sacr. Ordinis, tract. 2. part. 6. diff. 2. cap. 12. Esto gratis concederem, quod nego Roderico sum. part. 1. cap. 140. satisfacere Choro, si enitarur somnum excutere. Neque Choro satisfieri, dum musicali cantu canitur, si libens distraharis, contra Zach. Pasqualigo decis. 408. constanter assero, si teneris illam partem recitare.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda