Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quodnam sit SPEI subiectum proximum.

ASSERO, Spem esse in voluntate, contra quosdam apud Suarez disp. 1. sect. 2. dicentes, esse in iudicio intellectus. Ita D. Thom. et D. Bonau. quos alii sequuntur apud Tannerum disp. 2. quaest. 1. dub. 2.

PROBATUR a S. Doct. primo ex Philosophis, et Sanctis PP.

SECUNDO. Eiusdem potentiae est sperare, cuius est timere; sed timere est affectus: Ergo.

TERTIO. Opposita sunt circa idem; sed desperatio est in affectu: Ergo et spes opposita. Maior est Aristotelis in postpraed.

QUARTO, quia oportet in potentia rationali, concupiscibilique ponere aliquam regulam directivam, quia possunt obliquari. Ideo in Rationali ponitur Fides; in Concupiscibili Charitas: Ergo in Irascibili, non minus erratica, poni debet Virtus Spei, regens et dirigens ad Deum, ut arduum.

QUINTO probatur argumento, quo utuntur Caspensis disp. 16. sect. 7. Valentia disp. 2. sect. 1. p. 1. Fulsens. lib. 3. cap. 7. Virtus, quae habet pro obiecto bonum, ut arduum, est in voluntate. Spes est huiusmodi: Ergo. Minor probatur ex dictis. Maior est certa; nam bonum est obiectum voluntatis; arduum est obiectum Irascibilis, quae est pars affectivae. Spes vero erigit in finem supernaturalem, ut arduum.

OBIICIES primo. Spes dicitur conscientia in Glossa ad primam Timot. primo.

RESPONDET S. Doct. Spem dici conscientiam ad modum effectus, quia est expectatio consurgens ex gratia, et meritis; merita autem esse non possunt, nisi ubi conscientia pura.

OBIICIES secundo ex D. Bernardo in Cant. Deus futurus est memoriae continuatio aeternitatis, quae dicitur tensio, respondens spei viz.

RESPONDET S. Doct. Deum fore continuationem aeternitatis, quae continuatio mediate est in memoria, quatenus conservat species futurae, nunquam amittendae, retributionis, et perpetuorum meritorum in spe respondentis.

OBIICIES tertio. Spes ex D. August. in Libris de Civitate Dei: Est virtus, qua quis se ad illud, quod credit, perventurum praesumit: Ergo sperare est firmiter credere, quod est potentiae cognitivae. Ideo et Rom. 4. Abraham credidit Deo, et reputatum est ei ad iustitiam, et subditur: Qui contra Spem, in spem credidit. Qua authoritate abutuntur Sectarii, ut Spem cum fide confundant.

RESPONDET S. Doct. Spem large sumptam, dicere credulitatem quodammodo firmatam respectu alicuius boni assequendi. Sic Abraham dicitur, credidisse in Spem, quia in fide promissionum Dei fundavit suam spem contra spem, quam natura, praestare poterat; non tamen vult, sperare, et credere esse idem. Sperare enim proprie est confidere, et ex illa confidentia, cum quadam securitate tendere ad bonum arduum consequendum, et haec duo, nempe confidentiam, et securam tendentiam, intelligit S. August. verbo praesumendi. Vide Caspensem numero 42.

QUOD vero Apostolus distinguat ibi fidem a Spe; probatur a Bellarmino lib. 1. de Iustificatione, cap. 5. Non infirmatus est fide, nec consideravit corpus suum emortuum, et emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo: plenissime sciens, quia quaecumque promisit Deus, potens est facere. Ideo et reputatum est illi ad iustitiam, ubi loquitur de fide iustificante, ut patet ex ultimis verbis; quae autem fuerit illa fides, ostendit verbis negantibus: Non consideravit; et afferentibus: Plenissime sciens. Quae ad intellectum pertinent. Quod autem ait: Non haesitavit diffidentia; significat, fidem insignem fuisse, et omnem diffidentiam repulisse, spem pariendo. Deinde diffidentia hic significat incredulitatem, nam in Graeco habes ἀπιστία, ut notat Bellarminus lib. 1. de Iustificatione, cap. 11. Hinc Ephes. 3. In quo habemus fiduciam, et accessum in confidentia per fidem eius: Si ergo habemus fiduciam per fidem; sequitur, ut fides sit causa fiduciae, non autem ipsa fiducia; nihil enim causat seipsum.

INSULSE autem Kemnitius in exam. dicit, D. Bonaventuram asserere; Spem, quantum ad certitudinem, pertinere ad intellectum; quantum ad expectationem spectare ad voluntatem; nam S. Doct. dist. 26. quaest. 5. asserit, Spem etiam quoad certitudinem pertinere ad voluntatem; fatetur quidem esse ab intellectu causaliter, ut notat etiam Bellarminus lib. 1. de Iustificatione, cap. 6.

Ait autem S. Doct. in corpore: Spei est stabilitio, et quodammodo assecurare de assequenda futura beatitudine; stabilitio autem, et confirmatio pertinet ad potentiam irascibilem, quae est pars potentiae affectivae. Quid clarius? Sed ad ultimum clariora audies.

Fides autem in intellectu ponitur, ut dixi Tract. de fide, disp. 1. quaest. 18. Ideo Apostolus secunda Cor. 10. ait, Captivari per fidem intellectum. Et si credere pro, fiduciam habere, accipere semper velint, absona inferent, ut cum ait Christus: Non creditis, quia ego in Patre, et Pater in me est? Act. 8. Credo, filium Dei esse Iesum. Rom. 10. Corde creditur ad iustitiam, quae ineptissime de fiducia explicabuntur, dicendo: confido filium Dei esse Iesum, etc.

OBIICIES quarto. Imago Dei reformatur recreatione; sed essentia animae gratia fit deiformis; potentiae vero Theologicis virtutibus, e quibus fides restaurat Intellectum, Charitas Voluntatem: ergo Spes Memoriam.

RESPONDET S. Doct. Imaginem reformari recreatione, ut decet. Quia autem Imago est secundum naturalia, ideo magis est in cognitione, ac proinde geminae respondent potentiae memoria, et Intellectus; et una affectivae, Voluntas. Similitudo vero sit secundum voluntatem magis, qua et aversione a Deo dissimilatur concupiscibili, et irascibili effraenibus; ideo duae virtutes exiguntur; altera Spes reformandae irascibili: altera Charitas concupiscibili, et una Fides intellectui. Enim vero Spes reformat et memoriam (cui est Sympathia in retentione eorum, quae percepit) reformando irascibilem. Haec ait, esse ad mentem D. August.

Reformat autem irascibilem formaliter, et efficienter memoriam, hoc secundo modo tantum. Vide haec p. 1. tract. 10. disp. 1. quaest. 2.

Obiicies quinto. Certitudo respicit cognitivam potentiam; sed Spes est certa expectatio futurae beatitudinis: ergo est in potentia cognitiva.

Respondet iterum S. Doct. certitudinem Spei non spectare ad cognitivam potentiam; sed magis ad potentiam affectivam, quae quidem certitudo est quaedam assecuratio, tenens se ex parte potentiae irascibilis. Haecne audis Surde, et mute Kemniti?