Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Charitate.

DE CHARITATE, Seraphicus Bonaventura praeclara quidem, et digna, quod solaribus radiis exarata, omnium in oculis rutilent, in Opusculis passim, aliisque in libris, Divinae suae indolis monumenta reliquit; praecipue vero in Diaeta salutis, tit. 5. c. 2. variis eam comparationibus illustrat, quibus Symbolice epilogat, quicquid alibi de ea fusius dixerit, totum autem reducit ad Typum eius figuralem, actum virtualem, et fructum finalem.

VERUM haec cum magis inflammando affectui, quam Scholasticae inserviant eruditioni, eo lectorem remitto, ubi Charitatem, tanquam aurum probatum, maxime pretiosam; tanquam ferrum ignitum, ubique Ductilem; tanquam vinum conditum, semper dulcem admirabitur. Eam etiam ut nobilem avem, sursum semper volantem nec terram, nisi necessitate victus, tangentem; ut navim onustam, solo Spiritus sancti flatu in huius mundi Pelago navigantem; ut denique mortem, Carnis improbum sensum, seu Carnalitatem suspiciet perimentem; hic vero pro munere scholae de Charitate disseremus, pro ut eam Seraphicus variis distinctionibus, in libros Sententiarum, tradiderit.

Quid sit CHARITAS.

SUPPONO primo, Charitatem hic accipi pro amore supernaturali. Potest enim supponi pro amore naturali, qui dividitur in Amicitiam, et Concupiscentiam. Secundo pro amore supernaturali, qui eodem modo dividitur. Omitto divisionis tertium membrum amoris turpis, qui sane improprie dicitur Charitas, Iudit. 9. Percuties eum labiis charitatis meae, idest labiis simulantibus amorem blandum. Vide D. Bonavent. Lib. 5. Compend. Theol. cap. 24. Dicitur vero Charitas a charis, quod significat gratiam in Graeco, ut notat D. Bonavent. dist. 27. quaest. 3.

Est autem Charitas, Dilectio, et amor Dei, idem, ut notat D. Bonavent. de profectu Religiosi, Libro 2. cap. 23. Itaque Charitas est amor.

Ideo enim Christus primo quaesivit a Petro: Diligis me plus his? et postea: Amas me? Propterea S. Dionysius, et S. Augustinus, infra citandi apud D. Bonavent. in primo, dist. 10. dub. 1. reprehendunt dicentes, Amorem significare affectum libidinosum: Dilectionem vero ordinatum: Attamen aliquam distinctionem invenit in his tribus S. Doctor, ut Amor significet affectus adhaesionem ad amatum; quare S. Dionysius cap. 4. de divin. nom. ait: Amorem unitivum dicimus. Dilectio vero praeterea dicit electionem, dicitur enim dilectio e pluribus, ut habetur Can. 5. Dilectus meus, electus e millibus. Chatitas vero addit praeappretiationem; charum enim dicitur, quod magni aestimatur. Sic Apostolus 1. Timot. 1. vocat fideles charissimos. Idem docet S. Doctor, in primo, expositione Prologi, dub. 4. quod spectat ad Ethymologiam Charitatis; quo ad amorem vero, et charitatem simul dist. 10. primi sent. dub. 4. Alias distinctiones afferam infra.

Suppono secundo cum D. Bonavent. in primo, dist. 17. part. 1. quaest. 1. et 2. ut ostendam etiam quaestione 4. ut ostendi prima secundae, tract. 5. disp. 3. q. 2. Charitatem esse habitum creatum, Teste autem Apost. Rom. 5. ea diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis, ubi sermo est de charitate, qua Deum diligimus, ut docet D. Augustinus Lib. de Spiritu, et littera, cap. 32. et prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: maior autem horum est Charitas. Quare Concilium Trident. sess. 6. cap. 7. definit, in iustificatione infundi fidem, Spem, et Charitatem inhaerentem. Hanc multis modis definiunt, ut refert S. Doctor in 3. dist. 27. dub. 1.

Definitur a D. Augustino Lib. 1. de moribus Ecclesiae, cap. 11. Charitas est animi affectio iustissima, coniungens nos cum Deo, et in soliloq. Charitas est virtus, qua Deum videre, eoque perfrui desideramus, et Lib. de Spiritu, et anima, cap. 16. Charitas est vita copulans amantem cum amato, et ab Apostolo, prima Timot. 1. finis praecepti est charitas de corde puro, conscientia bona, et fide non ficta.

Ut autem has definitiones explanet, aliquid contra singulas opponit.

Contra primam. Idem est dilectio, et charitas; cum ergo Magister definit charitatem per dilectionem, definit idem per se ipsum. Deinde amori naturali in statu innocentiae conveniebat haec definitio: Ergo non est propria charitatis.

Contra secundam, quia affectio animi est ab animo: Charitas autem est a Deo. Deinde haec definitio potest convenire Spei: Ergo non est propria Charitatis.

Contra tertiam. Visio respondet fidei, et fruitio est ad omnem virtutem: Ergo male definitur charitas per videre, et frui. Deinde desiderium est in absens, et quid imperfectum; sed Charitas est perfectissima: Ergo male definitur per Desiderium.

Contra quartam est, quia unire amantem cum amato, competit omni amori, ut docet D. Dionysius, cap. 4. de divin. nomib. part. 4. Ergo non est proprium charitatis. Deinde vita est perfectio absoluta: copulatio amantis cum amato, est qualitas respectiva: Ergo male definitur: Charitas est vita copulans.

Contra ultimam obiicit. Charitas est radix virtutum, et principium metendi: Ergo non est finis. Deinde puritas cordis est a fide, ut dicitur Actorum 15. fide purificans corda: Ergo non est a charitate.

Respondet S. Doctor. Charitatem secundum multiplicem comparationem multipliciter definiri.

Comparatur enim Charitas ad obiectum, et hoc modo definitur a Magistro. Quamvis autem sint idem amor, et dilectio realiter, tamen ratione differunt formali. Dilectio enim latius patet, quam Charitas. Unde solet dici: Amor est naturae; dilectio voluntatis deliberativae; et Charitas gratiae. Praeterea Charitas nominat habitum: Dilectio nominat actum; et ita definitur Charitas per dilectionem, tanquam minus commune, per magis commune, et habitus per suum actum, neque conveniebat in statu innocentiae quo ad motivum, sed quoad rationem formalem.

Secundo potest Charitas comparari ad actum proprium, et sic definitur a D. Augustino de moribus Ecclesiae, et Lib. de spiritu, et anima, et cum dicitur: Est animi affectio, ibi est praedicatio causalis, neque convenit Spei, cuius proprium est erigere, non unire: Fidei enim est dirigere; Spei erigere; et Charitatis unire: copulare etiam modo Autonomastico convenit charitati, ut dicit in actu secundo relationem.

Tertio potest comparari ad finem ultimum, et sic definitur a D. Augustino in soliloquiis: nam desiderium videndi Deum est a charitate, Definitur autem charitas viae, quae est imperfecta: Vel dic, poni desiderium, excluso fastidio, quod est etiam rei praesentis, ut de Angelis ait: D. Petrus, epist. 1. In quem desiderant Angeli prospicere.

Quarto potest comparari ad habitum, qui est charitatis principium. Sic definitur ab Apostolo. Neque repugnat, eam esse formam, et finem, ac efficientem: hae enim causae coincidere possunt. Sic enim forma est finis generationis, et efficiens operationum compositi.

Easdem definitiones charitatis affert S. Doctor Lib. 5. compend. cap. 23. ubi latius exprimit descriptionem Apostoli. Dicitur enim finis, idest, complementum legis, et finis ad quem omnia ordinantur praecepta, ut augeatur ipsa charitas. Dicitur: de corde puro, idest intellectu, seu intellectione, ut ait Glossa; ab intellectione enim causatur actus charitatis: quanto enim homo Deum purius, et perfectius intelligit, tanto aptior est ad diligendum. Dicitur: de conscientia bona, idest conscientia pura, quam qui habet, secure sperat, et fide non ficta, idest non fragili, nec simulata, sed inter adversa forti.

Affert ibi amplam discriptionem Charitatis ex D. Prospero Lib. 3. de vita contemplativa, cap. 13. Charitas est recta voluntas ab omnibus terrenis, et praesentibus, ac futuris prorsus aversa, iuncta Deo inseparabiliter, et unita, igne quodam Spiritus Sancti, a quo est, et ad quem refertur, incensa, inquinamenti omnino extranea, corrumpi nescia, nulli vitio mutabilitatis obnoxia, super omnia, quae carnaliter diliguntur, excelsa, affectionum omnium potentissima, divinae contemplationis avida, in omnibus semper invicta, summa bonarum actionum, salus morum, finis caelestium praeceptorum, mors criminum, vita virtutum, virtus pugnantium, palma iustorum, sanctarum mentium armatura, causa meritorum bonorum, praemium perfectorum: sine qua nullus Dei placuit, cum qua aliquis Deo displicere non potuit, fructuosa in poenitentibus, laeta in proficientibus, gloriosa in perseverantibus, victoriosa in Martyribus, operosa in omnibus omnino fidelibus, ex qua, quidquid est boni operis, vivit.

Haec definitio complectitur perfectiones charitatis pro omni statu, non autem pro sola via. Eam rursus definit opusc. Declaratio terminorum Theologiae: Charitas est virtus, qua diligitur Deus propter se; et proximus propter Deum: Amorem vero ait esse naturalem affectionem, communem rationalibus, et irrationalibus: Dilectionem esse affectionem rationalium. Eandem definitionem charitatis habet opusc. de tribus ternariis pecc. cap. 4.

Exacte vero de septem Itineribus aeternitatis, itinere 4. definitionem tradit Charitatis.

Praelibat autem primo, in divinis pro eodem posse sumi Amorem, Dilectionem, et Charitatem, ut habent SS. Dion. cap. 4. de divin. nominibus, et D. Augustinus Lib. 8. de Trinitate, cap. 10.

Ut autem magis Divinum amorem segreget, observat, dari multos amores. Primus est naturalis, qui est inclinatio ad bonum, non supponens cognitionem; sic omnes res amant sui conservationem. Ideo Iob 37. Frumentum desiderat nubes, idest, naturalem habet inclinationem ad hoc bonum. Secundus est amor animalis, supponens cognitionem sensibilem, et hic est in solis animalibus. Tertius est amor intellectualis, supponens cognitionem intellectivam; et hic est duplex, alius supponens cognitionem intellectivam tantum naturalem, seu lumen; et est a voluntate non deliberata: quidam supponit cognitionem deliberatam respectu boni relati ad aliud, ut finem; et hic est amor electivus: ille vero dicitur adhuc naturalis. Quod si ille amor sit ad bonum supernaturale, erit a charitate supernaturali, sicuti fundatur cognitione superna fidei. Hic etiam in Angelo est Angelicus.

Igitur Amor est virtus unitiva amantis cum amato proportionaliter, modis dictis.

Ut autem magis aliorum affectuum amoris scoriam ab auro charitatis separet, in homine iterum distinguit quinque amores.

Primus est affectus naturalis, qualis est cuiuslibet ad corpus suum: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, Ephes. 5. Item matris ad filium, de quo Isa. 49. Numquid oblivisci potest mulier infantem uteri sui? Hunc sane affectum, sicut non nocere impossibile est, nisi ratione fraenetur; ita non sequi, summae virtutis est.

Semper iste affectus delicata libenter amplectitur; aspera vero refugit. De hoc immoderato loquitur Christus, Ioan. 12. Qui amat animam suam, perdet eam. Proinde S. Augustinus tract. 51. Si male amas, tunc odisti, si bene oderis, tunc amasti. Hinc capies dictum Ciceronis de amicitia: Charitatem, quae est inter parentes, et liberos, dirimi, nisi detestabili scelere, non posse. Loquitur enim quo ad naturalem moderatam inclinationem.

Secundus est affectus carnalis, qui duplex est. Alius, quaedam propensio ad aliquam habitudinem alicuius, puta eloquii suavitatem, vultus elegantiam, sic Exodi 2. filia Pharaonis Moysen, infantem vultus elegantis amavit, et in filium adoptavit. Alter vero ad noxia pellicit; talis fuit Davidis 2. Reg. 11. et Salomonis 3. Reg. 11. Hunc affectum vocat S. Dionysius de Ang. Hier. cap. 2. Longinquum Idolum veri amoris, estque plenus anxietate; at Charitas iucunda est.

Tertius affectus est officiosus, seu officialis, ut ait Richardus de Trinitate, Lib. 3. cap. 3. qui ad obsequia, et officia animos inclinat, qui grati animi est signum: Ergo admittendus, tametsi periculosus sit. Ab hoc affectu distat charitas, quae non quaerit, quae sua sunt, prima Corinth. 13.

Quartus est Rationalis, de quo D. Gregorius Lib. 10. moral. cap. 4. qui ex consideratione alienae virtutis oritur. Hic est affectus, qui ex praeclare maiorum gestis animum ad eximia animat exantlanda. Differt a charitate, quae ab interiori Spiritus Sancti afflatu oritur.

Quintus est affectus spiritualis, et hic est triplex: Alius immissus a Spiritu maligno; alius a Spiritu humano; alius a Sancto Spiritu. A Spiritu maligno afflatus Amnon exarsit in Thamar, 2. Reg. 13. et Iudas in aurum contra Christum Ioan. 13. A Spiritu humano oriuntur Spiritus similes charitati; sic multi animam pro patria, et civibus posuere, ut referunt D. Augustinus Lib. 5. de civit. cap. 18. et Cicero Lib. 1. de offic. ubi refert, duo fuisse Platonis praecepta, data volentibus Reipublicae prodesse. Primum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut quaecumque agant, ad eam referant, obliti suorum commodorum. Secundum, ut totum corpus Reipublicae curent principaliter, ne dum aliquam partem tuentur, reliquas deserant. A Spiritu autem Divino affectus charitatis infunditur.

Differt vero hic ab aliis. Primo origine, quia a Deo solo infunditur, ut dicitur Rom. 5. Naturalis vero cum natura enascitur, et altera acquiritur. Secundo differt formaliter, quia est vita animae; non sic ille. Tertio, quia est forma aliarum virtutum, non sic ille. Quarto in fine, quia haec est ad finem supernum, educens e culpa, et in gratiam conducens; non sic alii. Has differentias innuunt S. Bernardus serm. 50. in Cant. et D. Bonavent. loco citato.

Ex hac doctrina elicit S. Bonavent. quid sit Charitas: Charitas est virtus creata supernaturalis, qua homines Deum diligunt, quatenus Bonum quoddam spectans ad ordinem supernaturalem propter se, atque adeo eius obiectum est bonitas Dei immediate, ideo est virtus Theologica. Ita communiter Theologi apud D. Thom. quaest. 23. Valentiam disp. 3. quaest. 1. puncto 1. Palaum tract. 6. disp. 1. p. 1. Caspensem tract. 17. disp. 1. sect. 2. Morandum tract. unico, quaest. 21.

Nomen charitatis in Haebreo est חבה : Haabat. Non Nabaa, ut legit Valentia disp. 3. quaest. 1. puncto 1. significat gratuitum amorem, Hierem. 31. In charitate perpetua dilexi te.

Igitur charitas definitur, Virtus, quae sane est in genere habitus boni: eam vero probabo esse habitum, et bonum, esseque virtutem specialem Theologicam. Dicitur supernaturalis Haabat. Deinde dicitur charitate amari Deus propter se, ut est bonus, non mihi, sed in se. Quamvis autem S. Augustinus in primo solil. cap. 6. dicat, charitatem esse desiderium videndi Deum, non obstat; nam et hoc desiderium refert beatitudinem in Deum ipsum, ut dicam cum D. Bonavent. quaest. 17. et advertit Caspensis disp. 1. sect. 1. num. 5. Porro quaestionibus explicabitur Definitio.

Suppono ex dictis Tract. de fide, duplex esse obiectum Virtutum: Materiale, et est res quae respicitur; et Formale, quod est ratio sub qua respicitur. De utroque quaero.

COMMUNIS sententia est, obiectum materiale charitatis esse Deum, et proximum, et quidquid propter Deum diligi potest, ut finis est supernaturalis; ita vero, ut Deus sit obiectum principale attributionis, propter quod reliqua amentur: sic enim, et in Spe, et in fide inventum est. Neque tamen nos confundimus obiectum materiale cum formali, ut putat Arriaga disp. 31. sect. 2. nam obiectum formale est ratio, sub qua amatur Deus, nempe, ut in se bonus, ut dicam; et etiam ut bonus nobis: Obiectum enim formale est, quod est motivum, et specificativum ipsius actus, sive determinativum potentiae, et habitus ad agendum circa materiale subiectum, ut observat Mastrius disp. 6. quaest. 20. num. 516.

ASSERO primo, obiectum materiale attributionis Charitatis esse Deum.

PROBATUR primo a S. Doct. dist. 27. in dubiis litt. et dist. 28. quaest. 6. Primo ex definitionibus charitatis supra quaest. 1. allatis.

DEINDE ex Deuter. 6. Matth. 20. Lucae 10. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo etc. Quod late prosequitur S. Doct. ad 10. Lucae.

PROBATUR secundo a S. Doct. 3. dist. 26. art. 2. quaest. 4. Quia virtutes Deum immediate respicientes distincte respiciunt Deum, ut obiectum immediate; Talis est Charitas: Ergo.

PROBATUR tertio a S. Doct. eadem dist. quaest. 5. Virtus illa Theologica, quae est reformativa voluntatis; et in voluntate stat concupiscibili, fertur in summum Bonum Deum: Charitas est talis Virtus: Ergo.

PROBATUR quarto a S. Bonav. dist. 28. quaest. 6. et D. Thom. quaest. 25. art. 1. Id primum est obiectum Charitatis, in quo primo relucet bonitas: Talis est Deus: ergo. Id urget Fulient. lib. 3. cap. 9.

ASSERO secundo, alia etiam ad obiectum materiale charitatis pertinere, nempe ea, quae ad finem supernaturalem possunt habere societatem, scilicet proximus, in quo includimur nos ipsi, sicut et corpora nostra eo spectant, aliique homines, ut dicam quaest. 28.

PROBATUR primo a S. Bonav. locis adductis e Scripturis, quae ponunt in praeceptis charitatis etiam proximum. Haec late prosequitur S. Doct. in cap. 14. et sequentis Ioannis.

PROBATUR secundo a S. Doct. dist. 28. quaest. 1. Amans Deum vult illi bonum illius; sed nos cum proximo possumus amari in ordine ad Deum, ut bonum eius: Ergo possumus diligere proximum per actum charitatis, quo diligimus Deum, et volumus illi bonum. Ideo Ioan. 1. cap. 4. Si diligamus invicem, charitas Dei in nobis perfecta est. Consentit D. August. 10. de Trinitate, cap. 8. Ideo Matth. 25. Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Si enim Christus bona sua reputat illa, quae hominibus conferuntur, prudentissime homines operantur, quando volunt bona hominibus, ut in illis eadem bona Deo tribuantur. Confirmo, quia proximus est quid Dei, particeps beatitudinis: Ad perfectam autem amicitiam spectat non solum diligere eum, quocum primario, et principaliter amicitia contrahitur, sed etiam ratione illius ea, quae ad ipsum spectant: Sic enim amicus diligit amicum, et propter eum etiam filium amici; non tamen hic amor amicitiae se extendit eadem ratione ad Canem amici, ut advertit S. Doct. qui inde eruit, non diligi charitate irrationalia, quia non communicant in bono supernaturali nobiscum.

Pro quo advertit Caspensis disp. 3. sect. 1. cum D. Bonav. loc. cit. et dist. 9. art. 2. quaest. 4. proximos duobus modis posse honeste diligi. Primo, propter solam Dei bonitatem, idest ex desiderio divini boni, quia bonum collatum in proximum, quodammodo est bonum Dei, atque haec dilectio manifeste pertinet ad charitatem Theologicam; unus est enim actus, quo diligimus Deum, et proximum propter Deum, ut notat S. Doct. ad 3. et D. Thom. quaest. 25. art. 1. atque adeo ad eandem pertinet virtutem. Alio modo potest diligi proximus, vel propter similitudinem in natura rationali, vel propter virtutes, etc. et haec dilectio non est Charitas, ut docet etiam D. Thom. quaest. 103. art. 3. ad 2. Vasquez lib. 1. de ador. disp. 6. cap. 2. et lib. 3. disp. 1. cap. 6. Caspens. loc. cit. num. 3. Valentia disp. 3. quaest. 1. p. 1. in fine.

ASSERO tertio, formale obiectum Charitatis esse Deum ut bonum in se. Ita D. Bonav. 3. dist. 26. art. 2. quaest. 4. et 5. et dist. 27. et 28. passim, atque in opusculis frequenter, et communiter Theologi.

PROBATUR primo a S. Doct. Dilectio, qua quis diligitur propter se, debet esse absoluta; sed haec dilectio charitatis est huiusmodi: Ergo.

PROBATUR secundo, quia Charitas est virtus perficiens voluntatem in ordine ad Deum, ergo ut obiectum; sed est obiectum ut bonum: Ergo.

At vero, quia etiam Amor naturalis Dei diligit eius bonitatem, oportet aliquid formale invenire, per quod ab eo Charitas distinguatur.

COMMUNITER Thomistae docent cum Doctore Angelico 1. 2. quaest. 109. art. 3. ad 1. Formale obiectum charitatis esse Deum, quatenus in se bonum, bonitate pertinente ad ordinem supernaturalem, vel bonitate, qua Deus est principium bonorum supernaturalium. Ita Suarez disp. 1. sect. 2. Casp. disp. 1. sect. 1. Amicus, et alii Recentiores, et videtur D. Bonav. de septem Itineribus aeternitatis, Itinere 4. cap. 2. et dist. 27. dub. 1. litt. circa definitionem charitatis, ex D. Aug. soliloq. 1. cap. 6. in haec 3. sent. et elatius dist. 28. quaest. 1. tota, et dist. 27. quaest. 2. ad 3.

MULTI tamen dicunt, rationem formalem obiecti charitatis latius expandi, esseque bonitatem Dei, qua in se infinite bonus, et perfectus est, secundum omnem rationem entis. Unde inferunt, eumdem habitum supernaturalem inclinare ad diligendum Deum, ut finem naturalem, authoremque bonorum naturalium, et supernaturalium. Ita Vasquez p. 2. disp. 195. cap. 2. et 3. Coninch. disp. 21. dub. 2. pro qua sententia adducunt Scotum 3. dist. 27. quaest. unica, §. contra primam viam. Et §. quantum ad istum articulum, et probabile censet Arriaga disp. 31. sect. 2. et 3. et Mastrius 3. disp. 6. quaest. 20. num. 519. cum Bassoli 3. dist. 28. quaest. un. art. 1. Poncio disp. 32. quaest. 1. et aliis Scotistis. Videtur haec sententia D. Bonav. dist. 28. quaest. 1. ad 3. et dist. 26. art. 2. quaest. 4. fund. 1.

ASSERO, Deum esse obiectum formale Charitatis Theologicae, quatenus est bonum supernaturale in se.

PROBATUR, alioqui non distingueretur Charitas supernaturalis ab amore naturali; quia non haberet distinctum obiectum formale; hoc autem repugnat Patribus. Confirmatur; nam Deus diversam habet amabilitatem, prout est finis naturalis, et ut finis supernaturalis. De hoc satis egi disp. 1. quaest. 28. Vide ibi. Confirmatur a D. Bonav. dist. 26. dubio 1. ex definitione Charitatis, quae est desiderium beatitudinis supernaturalis, seu habendi Deum. Confirmatur a S. Doct. in Cantic. 3. p. sect. 40. Charitas est virtus ultimo rectificans voluntatem in ordine ad eius obiectum: ergo ad summum bonum sub ratione suprema; sed haec est ultima consecutio beatitudinis supernaturalis: Ergo.

RESPONDET Mastrius num. 529. Deum etiam, ut authorem creaturarum, esse posse obiectum charitatis supernaturalis; unde Sancti saepe ex amore creaturarum in amorem Dei excitabantur, et cum tam ardenter exargerent in Dei amorem, incredibile est, elicuisse solos actus amoris naturalis, ut advertit Coninch. disp. 5. dub. 3. Confirmatur a D. Bonav. lib. 2. Pharetrae, cap. 25. circa medium ex D. August. lib. 10. confess. cap. 6. ubi clamat: Domine amore tuo percussisti cor meum, et amavi te. Sed et caelum et terra, et omnia, quae in eis sunt, ecce undique mihi dicunt, ut te amem, nec cessant dicere omnibus, ut sint inexcusabiles, et ibi diffunditur S. Augustinus ex creaturis exurgens in Dei amorem, e luce, e musicis, e cibis, ex odoribus, et Lib. de spiritu et anima, cap. 17. Miser ego quantum deberem diligere Deum meum, qui me fecit, cum non eram, redemit cum perieram. Non eram, et de nihilo me fecit, non lapidem, non arborem, non avem, aut aliquod de animalibus; sed voluit me esse hominem: dedit mihi vivere, sentire, discernere, et intelligere. Perieram, et ad mortalem descendit, mortalitatem suscepit, passionem sustinuit, mortem vicit et sic me restauravit.

Idem S. August. epist. 3. ad Volusianum apud D. Bonav. loc. cit. Pharetrae: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua: et diliges proximum tuum, sicut teipsum. Hic Physica: quoniam omnes omnium naturarum causae, in Deo Creatore sunt. Hic Ethica: quoniam vita bona, et honesta non aliunde formatur, quam cum ea, quae diligenda sunt, quemadmodum diligenda sunt, diliguntur, hoc est Deus, et proximus. Hic est Logica: quoniam veritas, Lumenque animae rationalis non nisi Deus est. Vide alia ibi in S. Doctore.

Afferre potes cum Seraphico exemplum S. P. Francisci, qui ex creaturis in Creatorem assurgebat: Laudans laudare monuit, laus illi semper affuit, laus inquam Salvatoris: invitat aves, bestias, et creaturas alias ad laudem Conditoris. Quamvis autem eas amore non charitatis, sed pietatis diligeret, ut ait S. Doct. dist. 28. quaest. 1. tamen inde ad Dei amorem supernum evolabat.

Ita vero charitas respicit utramque rationem bonitatis, ut ad supernaturalem egeat lumine superno, ut advertit S. Doct. loc. cit. de 4. Itinere aeternit. cap. 2. attamen potest ex obiecto naturali cognito, lumine fidei addito, consurgere ad actum supernaturalem.

Enim vero disp. 1. de fide, quaest. 28. iam sustinui, actus supernaturales a naturalibus distingui ex obiectis. Ideo ad authoritates respondetur, Sanctos consurrexisse ex creaturis in Deum amore naturali, quo disponebantur, ut elevarentur in Deum, ut finem supernaturalem.

Obiicit Scotus, et cum eo Mastrius num. 519. Deus ex virtute charitatis ita amandus est, ut adhuc amaretur, etiamsi nunquam vellet nobis esse causa donorum supernaturalium: et hoc pacto Sancti, charitate ardentes, Deum diligunt. Alias vero Thomistae constituentes Deum Charitatis obiectum, ut est author bonorum supernaturalium, ponunt, charitatem esse amorem concupiscentiae.

Hoc tamen argumentum debile est, ut ipse advertit Arriaga: Non enim dicimus, nos charitate amare Deum solum, ut bonum nobis; sed ut in se bonum diffusivum bonorum supernaturalium, seu natura communicabilem secundum supernaturalia; et sub hac ratione potest excitare amorem amicitiae.

Instat Mastrius num. 520. Deus, etiamsi non esset communicabilis hoc modo, adhuc esset Charitate amabilis, quia in se bonus, est infinite perfectus.

Respondetur, esse amabilem, ut bonus usquequaque, sed amore etiam naturali; unde non sequitur, quod debeat esse obiectum charitatis supernaturalis, alioqui confunderentur habitus naturales, et supernaturales; et si naturalis potest attingere obiectum supernaturale, frustra Concilia, et Scripturae exigent auxilium per Christum, ut late argumentabar disp. 1. quaest. 28.

Ex eo, quod Deus in se est obiectum Charitatis, videtur, charitatem esse amicitiam inter Deum, et homines.

Negarunt aliqui, amicitiam inter Deum, et homines.

Vera tamen sententia est assertiva. Ita D. Bonav. 3. dist. 27. art. 2. quaest. 2. et in 1. dist. 48. quaest. ult. argumento 3. quod concedit D. Thom. quaest. 23. art. 1. quos alii sequuntur communiter, ut referunt Valentia disp. 3. quaest. 1. p. 2. Casp. Tract. 17. disp. 1. sect. 2. Mastrius disp. 6. quaest. 20. num. 535. Tannerus disp. 2. quaest. 2. dub. 1. Fulient. lib. 3. cap. 8. Bassaeus v. Charit. Hanc quaestionem discussi p. 1. tract. 1. disp. 17. quaestione 3.

Assero cum hac sententia, dari amicitiam inter Deum, et homines iustos.

Probatur a D. Bonav. ad 14. Ioan. illis verbis: Vos amici mei estis.

Probatur secundo a S. Doct. loc. cit. in 3. et Aristotele 8. Eth. cap. 10. ubi ait: Filiorum ad parentes, et hominum ad Deum esse amicitiam, sicut ad aliquid excellens. Et lib. 10. cap. 8. ait: Sapientes, quorum Sapientia extenditur ad vitam honestam, esse Diis amicissimos.

Est autem amicitia non aequalitatis, sed excellentiae ad finem unum supernum, communicando in bonis; non enim aequalitas est essentialis amicitiae; sed sufficit proportio Geometrica. Hanc porro Dei amicitiam cum hominibus asserunt Scripturae, Iudit. 8. Abraham Dei amicus effectus est. Psal. 138. Nimis honorati sunt amici tui Deus. Sap. 7. Participes facti sunt Amicitiae Dei. Isa. 41. Semen Abraham amici mei. Lucae 12. Dico autem vobis amicis meis, ubi etiam mutuum amorem benevolentiae, qui est fundamentum amicitiae, apponit, iuxta id Ioan. 16. Ipse Pater amat vos, quia vos me amastis.

Deinde Ioan. 15. ad ea verba: Iam non dicam vos servos, sed amicos, ponit aliam conditionem amicitiae, quae est communicatio in bonis, ideo ait: Quaecumque audivi a Patre, nota feci vobis. Unde et D. Petrus: Divinae efficiamini consortes naturae. Et Rom. 8. Accepistis spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba (Pater.)

Quod vero ad bonum nostrum diligatur a Domino, probatur ex forma praecepti: Diliges Dominum Deum tuum, etc. Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos.

Quod quarto constet de hoc amore, patet Rom. 8. Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, etc. eo scilicet modo morali, quo licet in terris id constare.

Sic probatae sunt conditiones amicitiae, late ab Aristotele 8. Eth. c. 3. 4. 5. et 9. et D. Thom. hic. Vide Gregorium de Valentia disp. 3. quaest. 1. puncto 2.

Utrum Charitas sit Habitus creatus.

MAGISTER 1. dist. 17. visus est asserere, charitatem, qua Deum diligimus, esse ipsum Spiritum Sanctum, moventem hominis voluntatem ad amandum sine aliquo habitu infuso; eum tamen perbenigne interpretatur S. Doct. non quia Spiritus Sanctus sit forma animae disponens ad amandum, sed quia immediate absque habitu moveat affectum. Attamen et in hoc etiam deficit.

Assero igitur, Charitatem esse habitum. Est communis Theologorum, et post Concil. Trident. certa ex fide.

PROBATUR a D. Bonav. Id quod habet rationem formae infusae a Deo, seu Spiritu Sancto, est quid creatum, distinctum a sua causa efficiente, nempe a Spiritu Sancto; sed Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis ex cap. 5. ad Rom. Maior est evidens: Deus enim non potest esse forma, alioqui esset pars inexistens imperfecta, et omnis causa differt realiter a suo effectu. Hoc argumento, Concilium Trident. sess. 6. definit, cap. 7. Charitas Dei diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis inhaeret. Et can. 11. definit, Homines non iustificari per solam remissionem peccatorum, exclusa gratia, et charitate, quae in illorum cordibus diffundatur, et inhaereat. Rursus Minor principalis probatur ex Concilio Araus. can. 25. Prorsus Donum Dei est diligere Deum, diffundit enim charitatem in cordibus nostris Spiritus Patris, et Filii, quem cum Patre amamus, et Filio. Idem probatur in Concil. Vien. ut refertur in Clement. unica, de summa Trinitate. Confirmatur rursum Minor; nam sicut Fides, et Spes ordinatae sunt ad reformandum animum, ita et multo magis Charitas, quae est vita animae: Ergo forma. Deus autem non potest esse forma, quia nequit ingredi compositionem cum alio ente, sicut ad esse formae est necesse.

PROBATUR a S. Doct. fundamento 4. ex omnibus Scripturis, quae asserunt Charitatem crescere, minui, amitti, et recuperari. Prima Ioan. 2. Qui servat verbum eius, vere in hoc Charitas Dei perfecta est. Philip. 1. Hoc oro, ut Charitas Dei magis, ac magis abundet. Apoc. 2. Charitatem primam reliquisti. Memor esto itaque unde excideris: et age poenitentiam.

PROBATUR ultimo. Id, quod distinguit iustum ab impio, non tantum in actu, sed etiam in quiete; et eos, qui nequeunt habere actus proprios, ut parvulos, debet esse creatum, et habitualiter inhaerens: nam prima causa uno modo se habet ad omnes; Talis est Charitas e Conciliis allatis, definientibus, eam ideo etiam parvulis infundi. Solum Viennense non definit.

PROBATUR etiam in corpore a S. Doct. Si Spiritus Sanctus esset charitas, esset unibilis, et tunc vel per naturam, vel per gratiam: non per naturam, ut constat. Si per gratiam, rursum per aliud, etc.

PROBATUR ibi etiam argumento, quo utitur Valentia Id, quo voluntas, tanquam causa principalis, elicit actum dilectionis, debet esse creatum; sed Charitas est ea, qua elicit, etc. Ergo.

OBIICIES primo. Nullum accidens est melius substantia: Charitas est melior anima, nam eam elevat, et perficit, et nihil ea melius, ex D. August. lib. 1. de moribus Ecclesiae: Ergo.

RESPONDet S. Doct. Charitatem esse meliorem, ut medium, quo carens anima nequit ordinari ad finem supernaturalem: proprium est enim accidentium perficere accidentaliter substantiam. Intime vero ea perficiunt, quae super naturam a Deo infunduntur, cuius sunt praeclara similitudo, et participatio. Tale accidens est charitas, ut dicitur secunda Petri, 1. ut notat cum D. Thoma, etiam Valentia.

OBIICIES secundo. Nulla bonitas creata aequivalet beatitudini; sed charitas aequivalet Beatitudini; nam per eam meremur gloriam: Ergo.

RESPONDet S. Bonav. aequivalere divina aestimatione, quae opus charitatis aestimat dignum vita aeterna.

OBIICIES tertio. Omne bonum creatum est bonum per participationem, atque adeo potest non esse bonum: ergo carens ordine.

RESPONDetur aliam esse rem ordinatam; aliam esse ordinem; et haec non potest, non esse bona.

OBIICIES quarto. Spiritus Sanctus seipso potest inflammare affectum; ergo frustra requiritur habitus. Probatur Antecedens. Deus enim charitas est, prima Ioan. 4. Ideo prima Cor. 6. dicitur: Qui adhaeret Deo, unus spiritus efficitur cum eo.

RESPONDet S. Doct. ibi significari Deum ipsum, sed tamen requiritur Charitas, qua informati operemur: Dei enim adiutores sumus prima Cor. 3. Igitur ponitur charitas inhaerens non ex defectu divinae virtutis, sed ut nos modo connaturali cooperemur Deo, moventi per aliquid formaliter determinans.

OBIICIES quinto. Plus distat a Deo virtus naturalis, quam voluntas; sed Deus immediate movet naturam: Ergo.

RESPONDet S. Doct. naturam, quia uniformiter necessario operatur determinata ad unum, non egere habitu regulante; sicuti voluntas, quae movet difformiter, quippe indifferens. Deinde anima movetur solum intra terminos naturae; at voluntas supra naturam, ideo eget habitu elevante.

OBIICIES sexto. Ubi est primus motor, superfluit alia virtus; sed Deus semper movet animam: Ergo.

RESPONDetur, aliam virtutem requiri ad modum connaturalem operandi, ut formaliter perficiatur.

OBIICIES septimo. Non minor virtus est necessaria ad reformandum, quam ad creandum; sed ad creandum requiritur virtus infinita: Ergo et ad reformandum: sed reformatio fit per charitatem: Ergo haec est Virtus Dei infinita.

RESPONDet S. Doct. recreationem esse a Deo efficiente, sed quia haec est elevatio ad opera supra naturam, requiritur aliqua forma disponens.

OBIICIES octavo. Nulla vanitas potest Deo unire; omnis creatura est vanitas: Ergo non potest unire Deo; sed charitas unit Deo: Ergo non est creatura.

RESPONDet S. Doct. gratiam, ut creaturam, esse inanem; sed ut est influentia Divina non est vanitas.

OBIICIES nono. Id, quod ordinat ad ordinatum amorem, debet esse proportionatum; sed charitas ordinat ad amandum Deum, qui est bonum infinitum: Ergo infinite: Ergo debet esse aliquid infinitum.

RESPONDet S. Doct. Charitatem non facere diligere Deum, quantum diligibilis est, sed quantum a nobis debet diligi, ut aestimetur super creaturas omnes, quae esse possent in infinitum, et ad hoc sufficit Charitas supernaturalis finita, ut caeteris bonis praeferatur aestimatione.

Ex dictis habes, quae censura debeatur negantibus, charitatem esse habitum: arbitror enim cum Valentia hic, Soto lib. 2. de natura, et gratia, cap. 17. et 18. Bannes quaest. 23. art. 2. non esse quidem haeresim negare, ex Concilio Vienn. loc. cit. et Innocentio cap. Maiores de Baptismo, ubi sententia negans non damnatur; sed opposita tantum probabilior asseritur: Attamen dico, esse temerarium, et errori proximum, ut notat Valentia cum Gabriele dist. 23. art. 2. quaest. 2.

Ecclesia enim in Concilio Trident. videtur id definire aequivalenter. Et Scriptura de charitate, ut de habitu permanente, loquuntur: Charitas nunquam excidit, prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: Apoc. 2. Charitatem primam reliquisti, etc. Quod si charitas non esset habitus, non inclinaretur adeo perfecte, et facile, ac delectabiliter in amandum Deum, ut arguit etiam D. Thom. cum D. Bonav. ad argumenta; nam potentiae non habent perfectam connexionem ad actus nisi per habitus, qui a Deo ad actus eliciendos instituti sunt; dando potentiae modum facilitatis, et si quidem sunt supernaturales, elevant potentiam etiam ad substentandum actus.

Ex his intelliges id, quod opponit Magister ex prima Ioan. 3. Deus charitas est, et qui manet in charitate in Deo manet, et Deus in eo. Vult dicere, Deum esse charitatis authorem. Sic enim dicitur etiam: Patientia nostra, causaliter, et qui manet in charitate, infusa scilicet, etc. Ita exponitur a S. Doct. opusculo Reductio artium ad Theologiam; et de septem donis, de Dono intellectus, cap. 5. et de 7. Itineribus aeternitatis, dist. 6.

FUERUNT aliqui apud D. Bonau. asserentes, Virtutes omnes esse indivisim unam substantiam, multiplicatas actibus, ita vero, ut una aliarum actus habeat; unde et Iustitia est prudens, et Prudentia est iusta, Fides amat, Charitas credit, et magis Charitas, quae, ut ait Apostolus 1. Corinth. 13. Patiens est, benigna est, et enumerat ibi quindecim opera virtutum. Roborate nituntur hanc opinionem D. August. effato de moribus Ecclesiae, ubi ait: Nihil esse virtutem, nisi summum amorem Dei.

ALII dixere, Charitatem, quippe perficientem vim concupiscibilem, quae per omnes alias diffunditur vires, esse generalem virtutem, caeteras amplectentem.

VERA sententia est, Charitatem esse Virtutem specialem, ab aliis distinctam. Ita S. Bonau. D. Thom. et caeteri Theologi.

ASSERO primo, Charitatem esse virtutem specialem, ab aliis distinctam.

PROBATUR a D. Bonau. primo ex Apostolo 1. Cor. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: Maior autem horum est Charitas. Cum igitur charitatem unam e Theologicis, et caeteris maiorem dicat; fatetur, eam esse distinctam, ut notat etiam Valentia disp. 3. quaest. 1. p. 1.

PROBATUR secundo a S. Doct. ratione, qua utitur D. Thom. Valentia loc. cit. Caspensis disp. 1. sect. 3. Fuliens. lib. 3. cap. 8. Illa est specialis virtus, quae habet speciale obiectum formale. Talis est charitas: Ergo. Minor probatur, quia tendit in Deum, quatenus in se est summum bonum supernaturalis ordinis, quod non potest naturaliter haberi. Hanc autem rationem formalem nulla alia Virtus respicit, neque moralis, ut per se patet, neque Theologica; nam Fides, et Spes, quae sunt virtutes Theologicae, sub aliis rationibus Deum respiciunt. Fides enim respicit eum, ut est prima, et summa Veritas: Spes autem Deum, ut bonum supernaturale; et obiectum beatitudinis nostrae, non utcumque; sed ut est arduum ad consequendum.

PROBATUR tertio a S. Doct. ex actibus. Habitus per actus diversi comperiuntur; sed actus charitatis sont omnino diversi ab actibus aliarum virtutum: Ergo.

PROBATUR quarto a S. Doct. ex subiecto. Virtutes Theologicae ordinatae sunt ad rectificandas potentias in ordine ad Deum; sed charitas diversam potentiam rectificat, nempe concupiscibilem; sicut Fides rationalem, et Spes irascibilem: Ergo.

PROBATUR quinto a S. Doct. per comparationem ad suum oppositum. Quia vitium oppositum charitati, nempe odium Dei, distinguitur ab omnibus aliis: Ergo ratione habitus specialis unius Virtutis oppositae; nam unum uni opponitur.

PROBATUR sexto per comparationem ad praemium. Quando aliqui sic se habent, ut quando unus perficitur, alii evacuentur, necesse est, illos habitus essentialiter differre; sed habitus Charitatis in patria perficitur, et consummatur; habitus vero Fidei, et Spei evacuantur, ut dicitur prima Corinth. 13. Ergo.

PROBATUR septimo in corpore ex principio, quod repraesentat. Ut imago Dei sit in anima expresse, oportet, ut tres potentiae distinctae reperiantur; et ut reformatae supernaturaliter habeant similitudinem; oportet, ut habitibus supernaturalibus in Deum vestiantur; sed ob imaginem creationis sunt una essentia in tribus potentiis, repraesentantes unam essentiam Divinam in tribus Personis: Ergo ut exprimat similitudinem supernaturalem, ad quam condita est Genes. 1. Creavit Deus hominem ad Imaginem, et similitudinem suam, oportet, ut essentia dotetur gratia sanctificante, et tres potentiae habitibus Theologicis, Intellectus quidem Fide; Memoria Spe; et Voluntas Charitate; Vide disp. 6. quaest. 10. in calce.

OBIICIES primo, prima Corinth. 13. Charitas patiens est, benigna, etc. Ergo est generalis.

RESPONDet S. Doct. actus aliarum virtutum elici ab eis; at imperari a charitate, quae et proprios elicit actus amandi Deum.

OBIICIES secundo Virtus est charitas, qua omne diligendum diligitur, ut ait D. Hieronymus.

RESPONDet S. Doct. hanc definitionem esse causalem, quia Charitas movet omnes virtutes ad operandum, et quod caput est, meritorie; nam sine charitate nihil prosunt ad vitam aeternam, ut dicitur 1. Cor. 13.

OBIICIES tertio ex D. Bernardo lib. de diligendo Deo, et D. August. lib. 15. de civit. cap. 22. Virtus non est aliud, quam ordo amoris.

RESPONDet S. Doct. primo, hanc esse definitionem causalem; nam charitas est Causa imperans, atque adeo sic efficiens actus aliarum virtutum: Est etiam forma; nam omnibus dat esse perfectum in genere meriti. Tandem est Finis totius legis, et praeceptorum, et Fini ultimo coniungit.

RESPONDET Respondet S. Doct. secundo, amorem illum, qui ponitur in definitione Virtutis, esse amorem cuiuscumque virtutis, non charitatem.

Obiicies quarto. Sicut se habet praeceptum charitatis ad alia praecepta; ita habitus charitatis ad alios habitus: sed praeceptum charitatis complectitur alia praecepta: Ergo et habitus charitatis omnes alios habitus.

Respondet S. Doct. Charitatem comprehendere non per identitatem, sed per quandam reductionem alia praecepta, quae ad radicem charitatis reducuntur, ut ait D. Gregor. homil. 27. in Evang. non quod, et aliae virtutes non adimpleant in suo genere praecepta, ut Temperantia abstinere a fornicatione; sed quia aliae virtutes sine charitate non exequuntur praecepta secundum executionem divinam.

Obiicies quinto. Sicut se habet obiectum charitatis ad obiecta aliarum virtutum; ita actus charitatis ad actus aliarum virtutum; sed obiectum charitatis est bonum, quod est obiectum commune omnibus obiectis aliarum virtutum: Ergo et habitus est communis.

Respondet S. Doct. Charitatem non respicere Bonum, ut est passio entis, sed summum bonum immediate; et hoc est obiectum eius materiale, quo distinguitur a virtutibus Cardinalibus, quae bonum respiciunt creatum: Neque utcumque bonum inchoatum respicit, sed sub ratione formali motiva, ut dixi quaest. 2.

Obiicies sexto. Id, quod est superfluum, non admittitur a Deo, et natura; sed aliae virtutes sunt superfluae: Ergo. Minor probatur; nam Charitas ad meritum sufficit. Ideo ait D. August. Tene charitatem, et fac quidquid vis. Sufficit etiam ad beatitudinem; nam frui, est amore inhaerere, ut ait D. August. lib. 1. de Doctrina christ. cap. 4. Ergo vel aliae virtutes superfluunt; vel Charitas ipsa est Generalis.

Respondet S. Doct. charitatem dici sufficere ad meritum, et ad praemium, propter connexionem, quam habet cum aliis virtutibus, et dotibus. Qui enim habet Charitatem, habet alias virtutes; et qui dotem correspondentem, habet etiam alias dotes. Non itaque infertur recte, superfluere alias, quia non potest aliquis mereri, nisi credat, et speret; neque est habilis ad credendum, et sperandum, nisi per Spem, et fidem.

An Charitas sit una specie specialissima.

Assero, esse unam specie ultima. Ita communiter Theologi apud Tannerum disp. 2. quaest. 2. dub. 1. num. 19.

Probatur a D. Bonav. primo. Sicut Fides respicit Deum, ut summam veritatem; ita Charitas eum respicit, ut summam bonitatem; sed quia prima Veritas est una, Fides est una, ut ait Apostolus Ephes. 4. Una fides: Ergo. Confirmatur prima Corinth. 13. Manent Fides, Spes, Charitas, tria haec: ubi eodem modo una dicitur Fides, et Charitas. Hoc argumento utitur Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 1.

Probatur secundo a S. Doct. Sicut se habet rationalis ad verum, irascibilis ad arduum; ita concupiscibilis ad bonum; sed rationalis in credendo verum, una virtute perficitur; et irascibilis in sperando arduo: Ergo et concupiscibilis in amando bonum; sed haec virtus est charitas: Ergo.

Probatur tertio a S. Doct. Quanto aliquid est unitivum, tanto in se est unum; sed Charitas est vinculum perfectionis ex 3. ad Coloss. Ergo.

Probatur quarto a S. Doct. In omni genere, in quo est ordo motuum, oportet, ut primus motor sit unus; sed charitas est motrix omnium virtutum, caeteris omnibus imperans: Ergo est omnino una specie in omnibus.

Probatur quinto a S. Doct. in corpore. Cuius unum est ultimum obiectum, et unus actus principalis, unus est habitus; sed obiectum charitatis est unum ultimum, quia est summum bonum, et unus actus volendi illud summum bonum; Ergo, licet illud summum bonum velit, Deo amato propter ipsum, et sibi, et proximo, erit una Virtus; et per hoc resolvitur argumentum oppositum, nitens multiplicare charitates, quia fertur Charitas in Deum, et proximum.

Respondet enim S. Doct. et cum eo Valentia, utrumque amari propter unum sub una ratione formali, a qua unificatur, et distinguitur habitus

Et si dicas, charitatem velle proximo non solum bonum summum, sed etiam alia bona.

Respondet S. Doct. actum principalem esse velle bonum summum; caetera vero secundario; nec elicitive, sed imperative, praecipiendo aliis virtutibus, puta eleemosynae, ut subveniat, etc.

Obiicies secundo. Ubi sunt duo praecepta diversa, ibi sunt plures habitus habilitantes; sed duo sunt praecepta charitatis: Ergo.

Respondet S. Doct. Illa duo praecepta esse diversa materialiter, non formaliter; quia unum includitur in altero. Unde non sequitur, habitum charitatis diversificari formaliter.

Obiicies tertio. Ubi sunt diversi actus, ibi sunt diversi habitus; sed diversi genere sunt actus amandi Deum propter se, et proximum propter Deum: Ergo.

Respondet S. Doct. illam diversitatem venire ex comparatione diversa eiusdem obiecti formalis, non ex diversitate obiecti, quod unum est; et ideo non sequitur, esse diversum obiectum formale.

Obiicies quarto. Sapientia, quae est de aeternis, est alius habitus, quam scientia, quae est de temporalibus: Et similiter Latria, quae est cultus Dei, est alia virtus, quam Dulia, quae est cultus proximi: Ergo pari ratione, et alia est virtus, qua diligitur Deus, et proximus.

Respondet S. Doct. negando paritatem: nam Sapientia negotiatur circa aeterna secundum rationes aeternas: Scientia circa temporalia, diverso motivo a sapientia, nempe secundum rationes temporales; sed Charitas unam habet rationem motivam, nempe Divinam bonitatem, quae cum sit summe amabilis a voluntate quacumque, non solum prout est in se, sed prout participatur a creatura, utraque ratione eam amat sub una ratione formali motiva. Eadem diversitas invenitur inter Duliam, et Lattiam, quae diversis motivis colunt.

Obiicies quinto. Sicuti differunt vita Contemplativa, et Activa inter se; ita debent differre actus vitae contemplativae, et activae magis, quam actus contemplatinae inter se: Similiter plus debet differre habitus rectificans contemplationem, ab habitu rectificante actionem, quam duo habitus rectificantes ipsam contemplationem: Sed Charitas Dei et Fides, rectificantes contemplationem, sunt diversi; ut dicitur prima Corinth. 13. Ergo et charitas Dei, quae pertinet ad contemplationem; differt multo magis a charitate proximi, quae spectat ad actionem.

Respondet S. Doct. contemplativam, et activam denominare statum, seu exercitium virtutum; diversitas autem status non inducit diversitatem habituum, quae oritur potius ex diversitate obiectorum. Unde eaedem virtutes dirigunt homines in utraque vita. Sic Fides ad utramque vitam dirigit. Similiter et Charitas; unde non est necesse, plures esse.

Obiicies sexto. Amor amicitiae, et amor concupiscentiae sunt obiecta Charitatis; sed hi duo amores sunt diversi genere: Ergo.

Respondet S. Doct. Charitatem adhaerere Summo bono, amore utroque concupiscentiae, et amicitiae, qui quidem est principalis, ut ait D. August. de moribus Ecclesiae, cap. 14. ad quem alter concupiscentiae reducitur; amatur enim aliquid amore concupiscentiae ei, qui est amatus amore amicitiae. Igitur quia unum est obiectum formale, nempe Deus ut bonus, cui uniatur, ut ait D. Dion. cap. 4. de divin. nominibus, p. 1. ex sententia Hierothei; Ideo una est virtus in utroque amore amicitiae, et concupiscentiae.

An Charitas sit virtutum praestantissima.

Assero, Charitatem esse Virtutum excellentissimam.

Probatur a D. Bonav. primo in 3. dist. 23. dub. 6. ex prima Corinth. 13. ubi dicitur: Maior horum est Charitas. Rationem affert, quia ea sola est mater, dans formam virtutis aliis virtutibus ad meritum; dansque eis vitam, ut ait S. Ambrosius in epistola ad Romanos.

Probatur secundo a D. Bonavent. in 3. dist. 36. dub. 3. et in 1. dist. 17. dub. 4. et art. un. dist. 36. quaest. 6. quia est forma aliarum virtutum, ut ostendam quaest. sequenti: Est vinculum perfectionis. Coloss. 3. Est finis legis prima Timoth. 1. Unde Matth. 22. dicitur: Hoc est primum magnum mandatum. Quamvis enim Rom. 13. dicatur: Qui diligit proximum, legem implevit. Respondet S. Doct. 3. dist. 36. dub. 5. in eo contineri Amorem Dei, vel illum in amore Dei, ad quem ordinatur.

Probatur tertio a D. Bonav. primo dist. 17. p. 1. dub. 6. nam D. August. 15. de Trinitate, cap. 17. et serm. 35. de Tempore, et tract. 5. in 1. epist. Ioan. ait, solam esse charitatem, quae distinguit inter Filios regni, et filios perditionis, illamque esse Margaritam pretiosam euangelicam.

Probatur quarto a S. Bonav. hic, ratione, qua utitur etiam D. Thom. art. 6. Illa est virtus omnium praestantissima, quae respicit Deum sub praestantissima ratione formali: Talis virtus est Charitas, quae respicit Deum, ut in se bonum, quae est ratio praestantissima secundum nostrum modum intelligendi: Ergo. Idem argumentum prosequitur dist. 15. p. 1. dub. 4. et cum eo Tanner. disp. 2. quaest. 2. dub. 1. num. 23.

Probatur quinto a S. Doct. 3. dist. 34. p. 1. quaest. 3. ex illo prima Corinth. 12. Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Glossa indicat rationem allatam: Demonstro vobis viam eundi ad Deum, idest Charitatem. Idem adducit dist. 26. quaest. 5. addens illud: Maior horum est Charitas, prima Cor. 13.

Praeclare Charitatis praestantiam discurrit S. Doct. in Diaeta, tit. 5. cap. 2. eamque probat illo 1. Cor. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: Maior autem horum est Charitas. Apoc. 3. Suadeo tibi emere aurum ignitum; est enim charitas inter virtutes, sicut aurum inter metalla. Vide obsecro S. Doct. qui multis praeclaris eam comparatam in Scripturis ostendit. Vide etiam in Pharetra, lib. 2. cap. 25. ubi plurima e Patribus congerit eximia. Eundem lege lib. 5. Compendii Theologiae a cap. 23. usque ad 27. quod est Encomium Charitatis. Et de septem Itineribus aeternitatis, Itinere quarto.

Observa, illam vocari vestem nuptialem, de qua Matth. 22. qua qui caruit, eiectus est, ut vidit D. Bonav. in Diaeta, tit. 5. cap. 2. post medium; sic enim exponitur a Patribus, ut advertit etiam Valentia disp. 31. quaest. 1. p. 3. Sic D. Gregorius homil. 18. in Evangelia. Sane Christus, qui est sponsus, eam habet; non habet autem fidem, quam intelligunt perperam Sectarii per vestem illam nuptialem.

Obiicies primo. Scriptura adscribit fidei vim iustificandi, ut videre est in Apostolo ad Rom. et Galat. et vocatur fundamentum aedificii spiritualis. Hebr. 11. est causa charitatis.

Respondet S. Doct. dist. 31. quaest. 1. ad 1. et dist. 23. passim, fidem vocari fundamentum rude aedificii, quod per Spem consurgit, et erigitur, et in Charitate firmatur. Fidei porro adscribitur iustificatio, tanquam dispositioni ad gratiam, et charitatem, quae est forma, ut ostendit dist. 36. quaest. 6.

An Charitas sit Forma Virtutum.

Rident Sectarii stulte, audientes hunc titulum, a Catholicis assertum.

Oportet tamen eum D. Bonav. caute observare, quo sensu Charitas dici queat forma Virtutum, ut dixi etiam disp. 1. quaest. 19. ubi hanc quaestionem latius tractavi.

¶ Tripliciter enim possunt Virtutes considerari. Primo in ordine ad obiectum, et hoc sensu cum ab eo specificentur, vel cognoscantur, oportet ab eo formari, non ab alio habitu extrinseco. Secundo comparari possunt in ordine ad subiectum, in quo sunt. Sic, licet sint formae informantes, tamen perfici, et actuari valent in ordine ad Deum, quatenus Gratia adveniente, et Charitate, vividae, et efficaces sunt ad meritoria opera. Tertio comparantur ad finem, ita sunt formae disponentes, tamen perficiuntur, et diriguntur charitate, quae est pondus dirigens. Finis enim, ut finis, est bonum, quod est obiectum charitatis; et ita quoad hanc tendentiam, reliquae virtutes diriguntur, et complentur in ordine ad finem.

Assero igitur, in ultimis duobus sensibus, Charitatem esse formam Virtutum.

Probatur a D. Bonav. primo, ex illo ad Galat. 5. ubi primus fructus Spiritus Sancti dicitur Charitas, tanquam vita, iuxta Id prima Ioan. 3. Qui non diligit, manet in morte. Et cap. 4. Qui manet in charitate, in Deo manet. Et Iacobi 2. Sicut corpus sine anima mortuum est, ita fides sine operibus mortua est. Ubi Apostolus loquitur de operibus Charitatis, iuxta id Galat. 5. Fides, quae per dilectionem operatur. Unde D. August. lib. de cognitione verae vitae, cap. 28. ait: Fides dilectione animatur, sicut corpus anima vivificatur. Et Dion. cap. 2. de Eccl. Hierarch. ait: Charitatem aptissime formare habitus animae nostrae. Et D. Bernardus, serm. 2. de resurrect. Fidem (ait) dilectione animari, et charitatem esse vitam fidei.

Probatur tertio a D. Bonavent. Id, quod rectificat principium operum, actuat, et perficit etiam opera, sed charitas rectificat affectum, qui est principium operum aliarum virtutum, quae ab eo dependent: Ergo et perficit, et informat.

Probatur quarto. In moralibus complementum, et species attenditur in ordine ad finem; sed amor summi boni est illud, quod facit caetera in finem debitum tendere: Ergo amor summi boni dat omnibus habitibus gratuitis, et eorum operibus formam, et complementum; sed ille amor est Charitas: Ergo. Id viget Fulgent. lib. 3. cap. 8. Basilius v. Charitas, num. 3.

Hinc manet explicitum, qua ratione Charitas sit forma Virtutum; non enim id praestat intrinsece informando, sed efficiendo suos actus, et alios imperando cum debita ordinatione ad finem supernaturalem, ad quem vita studiosa ordinata est; Redduntur actus aliarum virtutum in genere operationis completi, cum ad finem vitae aeternae recte ordinati sint. Ita sentit etiam D. Thom. 2. 2. quaest. 4. art. 3. ad 2. et quaest. 23. art. 8. ad 2.

¶ Non autem informat intrinsece, quia non unitur aliis virtutibus, aut actibus earum intrinsece, ut pars; ut advertit Capensis disp. 1. sect. 5. num. 35. cum D. Bonav. in corpore, ubi egregie id explicat.

Igitur charitas dicitur forma reliquarum virtutum, vel quia earum actibus tribuit quandam moralem dignitatem, et esse meritorium; vel quatenus illas ad altissimum finem, quem habere possunt, hoc est ad Deum, quatenus est bonus in se, eas refert. Sic explicat S. Doct. etiam ad argumenta, quae solvuntur hac distinctione, Charitatem non esse formam intrinsecam constituentem Virtutes in esse essentiali; sed solum in recta operatione ad meritum, ut finem vitae aeternae; Atque adeo non informantur intrinsece, cum suam formam omnes habeant in ordine ad obiecta, sed solum in ordine ad operationes. Ex quo fit, ut fides, et aliae virtutes sine charitate, sint adhuc virtutes, ut ostendi de fide disp. 1. quaest. 21.

Hic disputant Doctores: An Charitas sit distincta a gratia Dei. Hoc satis egi prima secundae, Tract. de Gratia, disp. 2. quaest. 3. Id vero quaerit S. Doct. sub quodam Titulo dist. 27. quaest. 3. An Habitus Charitatis sit mere gratuitus. Hic vero ansam aperit alteri quaestioni controversae, quae sub alio titulo fertur, nempe.

An praeter Charitatem infusam detur alia charitas, nostris actibus acquisita.

Multae in hac quaestiones clauduntur. Prima est: An praeter charitatis supernaturalis actus, dentur actus charitatis naturalis. Deinde an, si dantur tales actus, generetur ex eis habitus charitatis naturalis. Altera vero quaestio: An praeter habitum infusum naturalem acquiratur ex actibus supernaturalibus novus habitus charitatis.

Quoad primam quaestionem: an detur amor naturalis in Deum, ut authorem naturae, distinctus a supernaturali, fuit opinionum varietas.

Negativam sententiam tuetur Vasquez prima secundae, 1. 2. disp. 195. alios adducens e schola D. Thomae, praecipue Bannem 2. 2. quaest. 23. art. 1. Similiter Alensem 2. p. quaest. 30. memb. 1. art. 2. §. 2. ad 1. Albertum 2. p. tract. 4. quaest. 14. memb. 4. art. 2. Scotum in 3. dist. 27. quaest. 1. sed perperam, ut notat Tannerus disp. 2. quaest. 2. dub. 2. num. 37. Et sane ipse Vasquez cognovit, hanc esse novitatem.

Vera igitur sententia est, dari duplicem amorem Dei, utique amicitiae; alterum, ut finis naturalis; alterum ut finis est supernaturalis. Ita D. Bonav. in 2. dist. 3. p. 2. art. 3. quaest. 1. in corpore, et ad 3. quem retulit ad hoc. Et prima secundae, tract. de Gratia, disp. 7. quaest. 11. §. Nota secundo. Idem sensere Alensis 2. p. quaest. 131. membr. 3. et quaest. 91. membr. 1. ad 7. Altisiodor. lib. 2. summae, tract. 1. cap. 4. Richard. 2. dist. 3. art. 7. et dist. 28. art. 1. quaest. 1. Astim. in 2. dist. 39. quaest. 1. art. 2. Abul. in cap. 19. Matth. quaest. 177. Soto lib. 1. de natura, et gratia, cap. 22. Caietanus, Conrad. Medina, aliique Thomistae Recentiores prima secundae quaest. 109. art. 3. Cano relect. de poenit. p. 5. Valentia tom. 2. disp. 1. quaest. 1. p. 4. Tannerus disp. 2. quaest. 2. dub. 2.

Idem praeclare docuit S. Thomas p. 1. quaest. 60. art. 5. et prima secundae, quaest. 109. art. 3. ad 1.

Et sane id dari, definiunt Pius V. et Gregorius XIII. damnantes propositionem 34. Michaelis Baii, qui hanc divisionem negabat.

Probatur etiam ratione allata prima secundae, loco adducto, quia Deus potest cognosci utraque ratione, et ut author naturae praecise, sicut agnovere ipsum Philosophi: et ut author gratiae, et gloriae, ut fides docet: Ergo voluntas sub his rationibus distinctis potest eum amore prosequi, nempe amicitiae, ut est duplex finis, et bonus, atque adeo amandus, ut arguit S. Doct. ad 3.

Respondet Vasquez cap. 4. ratione quidem naturali cognosci bonitatem Dei; at vero non hic ostendi amandum amore amicitiae, cum neque inter gentiles aliquod talis amoris vestigium inveniatur; quin Aristoteles amicitiam inter Deum, et homines negavit.

At Aristoteles 8. et 9. Eth. ex hoc capite concessit veram amicitiam inter Deum, et homines, quatenus amatur Deus ut finis; esto ex alio capite non omnino completam astruat, cum sit totalis communicatio in bonis; et sane nullum invenies philosophum negantem, amari Deum propter se, ut finem naturalem, ut notavit Tanner. num. 42.

Obiicies primo, non inveniri in Scriptura, vel Patribus hunc duplicem amorem, ut videre est in D. August. in id Psal. 53. Voluntarie sacrificabo tibi, et epist. 113. ac Bernardo lib. de diligendo Deo.

Respondetur, haberi duplicem amorem in exercitio; nam ex diversis motivis, duplicique ex capite diligendum Deum praedicant Scripturae, et Patres, sive ex beneficiis naturae, sive ex donis gratiae: Sic enim etiam duplicem obiectioni fidem proponunt, ut notavit Tanner num. 47.

Obiicies secundo. Amor ille haberi posset sine gratia, cum tamen amor Dei amicitiae repugnet peccato lethali.

Respondetur, hoc non esse inconveniens; Neque omnis amor amicitiae repugnat peccato, sed supernaturalis.

An vero hinc producatur habitus naturalis amoris Dei; Negant Caietanus prima secundae, quaest. 62. art. 3. et quaest. 109. art. 3. Valentia hic p. 1. §. 4.

Rectius tamen affirmant Aragon: 2. 2. quaest. 25. art. 1. ad ult. Tanner. disp. 2 q. 2. dub. 2. n. 52. ubi ait, esse communem sententiam. Alioqui evanesceret nobis fundamentum inveniendi acquisitos habitus, et quoad hoc, bene arguit Meldula 3. disp. 6. quaest. 23. num. 589. cum liquido experimento inveniamus, sic habitus acquiri. Fallunt vero, ut mox probabo, volens, eos acquiri actibus.

Potest autem inquiri cum Tannero num. 64. An habitus, et actus charitatis, concessi supra, differant semper in obiecto formali.

Assero, posse quidem actus naturales, et supernaturales habere idem obiectum materiale, attamen semper formale adaequatum esse distinctum. Ita D. Bonavent. et alii supra allegati, ut notat Tannerus, quibus addit Curielem p. 1. quaest. 109. art. 3. Nam actus specificantur ab obiecto, vel ab eo specificati agnoscuntur: At vero actus amicitiae naturalis habent pro obiecto bonitatem Dei, ut est finis naturae, Actus vero charitatis supernaturalis habent obiectum bonitatem Dei, quatenus est finis supernaturalis. Confirmatur; nam actus dunt intrinsecam ordinem ad formale obiectum. Ea, quae obiiciuntur, hinc facile ruent.

Quoad alteram quaestionem: An actibus supernaturalibus acquiratur novus habitus charitatis, distinctus ab infuso: An vero ille per eos actus perficiatur, additis novis gradibus: Et quidem hoc secundum inquiram quaest. 11.

Quoad priorem partem censent aliqui, ex actibus Fidei, Spei, et Charitatis generari novos habitus, qui non sunt virtutes Theologicae, cum non sint a Deo infusi; esse tamen Theologicos, quia circa Deum immediate versantur. Ita Nominales, et Scotus in 3. dist. 23. et 26. quem sequuntur discipuli, Arretinus disp. 27. art. 6. Poncius disp. 26. quaest. 2. Mastrius disp. 6. quaest. 23. et alii Scotistae.

Idem sentiunt Aversa quaest. 55. sect. 7. Coninch. lib. 1. de virtutibus, disp. 7. dub. 3. Oviedo 1. 2. tract. 3. controv. 2. p. 4.

Secunda sententia negat, dari Charitatem acquisitam. Ita D. Thom. 1. 2. quaest. 51. art. 4. ad 3. et Thomistae. Haec videtur sententia D. Bonav. 3. dist. 27. quaest. 3. in corpore, et de septem Itineribus AEternitatis, Itinere 4. cap. 3. ad finem, ubi semper persistit, ex actibus habitus supernaturalis charitatis proficere quidem in perfectione eiusdem habitus, non tamen novum produci; sed habitus de novo productos esse ex naturalitate.

Idem sentiunt Vasquez p. 2. disp. 79. cap. 10. Caspens. de charitate, dist. 2. sect. 2. et communiter, ut refert Tanner. disp. 2. quaest. 2. dubio 4.

Assero cum hac sententia, non dari habitum Charitatis acquisitum.

Probatur. Vel is habitus, acquisitus ex actibus infusi habitus, esset eiusdem speciei cum habitu infuso, vel diversae. Non primum, quia habitus infusus talis est, ut per naturam fieri non possit: Neque secundum, quia habitus fit ex actibus eiusdem speciei.

Urgeo: Vel hic habitus, acquisitus ex actibus virtutis infusae, esset naturalis, vel supernaturalis; non primum, quia non esset eiusdem speciei, cuius sunt actus, e quibus comparatur; habitus autem naturalis est eiusdem speciei cum actibus, ex quibus generatur. Neque secundum, quia alioqui ex actibus nostris non fieret.

Respondet Mastrius, fore habitum naturalem, quia actus harum virtutum sunt supernaturales tantum, quoad modum, non quoad substantiam.

Sed haec responsio revulsa est disp. 1. quaest. 27.

Obiicies, quia Catholicus, assuetus elicere actus fidei, et charitatis, acquirit facilitatem credendi; sed haec non provenit ex habitu infuso, quia eundem effectum produceret in Neophyto. Deinde probatur, quia haereticus, post amissum habitum supernaturalem, retinet eandem facilitatem circa illa, quae adhuc credit: Ergo ex habitu acquisito per actus supernaturales. Idem argumentum viget de Spe, et Charitate; nam idem haereticus se promptum experitur ad amandum, et sperandum.

Respondet S. Doct. dist. 27. cit. ex D. August. in lib. de spiritu, et anima, circa principium per actus virtutis infusae perfici, et augeri a Deo habitum infusum, non vero novum acquiri. Sic respondent etiam alii Thomistae. Ita vero ut sicut a Deo habet ortum; ita a Deo augeatur, ut docet D. Bonavent. 1. dist. 17. p. 2. quaest. 2. Itaque actibus supernaturalibus metetur homo augmentum charitatis, ut docet D. August. epist. 106. apud S. Bonavent. fundamento 1. et ostendam quaest. 11. Quod vero maneat aliquid facilitatis in haeretico; Respondetur id fieri per actus ordinis naturalis, qui simul elici solent cum supernaturalibus.

An Charitas possit esse informis.

Assero, Charitatem nunquam esse informem.

Probatur a D. Bonavent. Virtus; quae dilectum facit Deo, et iustum, ac perfectum, semper est formata: Talis est Charitas: Ergo. Minor probatur Ioan. 14. Qui diligit me, diligetur a Patre meo. Coloss. 3. Super omnia haec charitatem habete, quod est vinculum perfectionis. Prima Cor. 13. ubi perfectiones charitatis describuntur, et sine ea reliquae virtutes nihili pendentur, tanquam sine forma. Igitur forma virtutum non potest esse informis: Charitas est forma virtutum ex dictis quaest. 8. Ergo.

Probatur secundo. Ea virtus, qua perfecte conversus homo in Deum, illum diligit super omnia, observando eius legem, non potest esse informis: Talis est charitas, quae est finis Legis, prima ad Timot. 1. Vinculum perfectionis, Coloss. 3. Idem Matth. 22. et Lucae 10. dicitur: Diliges Dominum Deum tuum, etc. Et proximum, sicut te ipsum: hoc fac, et vives.

Probatur tertio a S. Doct. Virtus illa, quae omni peccato opponitur lethali, semper est formata; talis est Charitas: Ergo. Maior est evidens. Minor probatur primo ex D. August. de lib. arbitr. cap. 3. ubi dicitur, omne peccatum esse ex libidine. Deinde probatur a S. Doct. ex D. August. 14. de civit. cap. 18. ubi ait: Quod omnis affectio oritur ex amore, et civitas diaboli ex amore inordinato aedificatur; civitas autem Dei ex recto amore.

Ea vero, quae sibi obiicit, S. Doct. facile solvit ex doctrina allata, sumpta ex natura charitatis, quae vel est gratia sanctificans; vel si distincta, ut certius est, cum ea semper stat, atque adeo, licet possint esse Timor, Fides, Spes, et aliae virtutes; non ideo potest esse et Charitas, quae est forma, et perfectio virtutum. Quare implicat, habere charitatem, et esse impium.

Ex his omnibus quaestionibus habemus, Charitatem esse supernaturaliter infusam, neque viribus naturae haberi posse. Sic enim Rom. 5. dicitur : Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris : vel infusa, ut significat Cyprianus lib. de exhortatione ad Martyrium, cap. 9. et intelligit, ac definit Concilium Trident. sess. 6. cap. 9. et aliis locis supra.

RATIO D. Bonavent. ex omnibus allatis qq. praecipue ex ista, sic formatur : Illa virtus, quae infallibiliter elevat ad finem supernaturalem, et ad Dei amicitiam supernaturalem, est virtus, seu entitas supernaturalis infusa; Talis est Charitas, ex dictis : Ergo. Eam vero esse a Deo efficiente testantur Scripturae Rom. 5. 2. Timot. 1. Prima Ioan. 3. et 4.

IOVINIANUS haeresi hac statuit, nullum esse augmentum charitatis, sed omnes meritis, omnesque praemio esse aequales, cuius errorem repuli prima parte Tract. 1. disput. 11. et prima secunda, Tract. de Gratia, disput. 4. Sic etiam Sectarios infectatus explosi.

ALII apud D. Bonav. dixere, augeri Charitatem per aliam diversam succedentem, sicuti dicuntur crescere dies, non per additionem ad dies, puta Aprilis, sed per alios succedentes Maii.

Alii dixere, augeri charitatem, sed per maiorem solam radicationem in subiecto. Ita Thomistae cum D. Thom. hic, Valentia quaest. 1. p. 3.

VERA tamen sententia Theologorum est, augeri charitatem per additionem graduum : Ad hanc conatur Caietanus reducere D. Thomam.

ADVERTIT autem quaest. 5. S. Bonavent. augmentum esse passionem quantitatis, quae duplex est; alia molis, alia virtutis, ex D. August. lib. de quantitate animae, cap. 3. In spiritualibus vero id est virtus, quod in corporalibus moles. Datur etiam incrementum in qualitatibus secundum intensionem graduum, ut in calore usque ad octavum, et hoc modo quaeritur de augmento charitatis: An augeatur secundum intensionem, et virtutem, quod sane augmentum est physicum, quo aliae etiam formae crescunt. Dari vero potest etiam augmentum morale, quo moraliter in ratione meriti crescens subiectum meritorie causet tale augmentum, et hoc sensu locutus est D. August. epist. 106. apud D. Bonav. Charitas meretur augeri, ut aucta mereatur perfici.

ADVERTIT secundo, S. Doct. quaest. sequenti, aliquos dixisse, augeri charitatem per diminutionem solam contrariae cupiditatis: Sed omnino ipse asserit, eam augeri per intensionem ipsius; alioqui, neque in Angelis, neque in homine innocente potuisset augeri.

ASSERO primo, Charitatem intendi substantialiter, et meritorie.

PROBATUR primo a D. Bonav. argumento D. August. epist. 106. quo utitur Concilium Trident. sess. 6. de Iustificatione cap. 10. Incrementum charitatis fit per meritum in Charitate ipsa, quam habet iustus in via, et perficitur in patria : Sed haec est vera Charitas physica, diffusa in cordibus nostris : ergo. Hoc argumentum supponit primo, nos posse mereri incrementum charitatis, quod probatur ex 4. ad Ephes. Crescamus in charitate. Philip. 1. Hoc oro, ut charitas vestra magis abundet, et prima Thessal. 3. Vos Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate. Apoc. 1. Qui iustus est, iustificetur adhuc. Eccles. 18. Ne verearis usque ad mortem iustificari. Prima Cor. 9. Augebit incrementa frugum iustitiae vestrae. Unde D. August. supra : Gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. Et D. Gregorius, homil. 15. in Evang. Unaquaque virtus, quasi quibusdam gradibus augetur; et sic per incrementa meritorum ad summum perducitur. Tandem Iacob. 2. Videtis quod ex operibus iustificatur homo, et non ex fide tantum.

DEINDE supponit argumentum, fieri augmentum eiusdem charitatis, quod probant loca scripturarum allata, et ideo orat Ecclesia : Da nobis Domine, fidei, spei, et Charitatis augmentum; et ratio philosophica adest, nam intensio, est additio novi gradus, vel virtutis ad idem, ut docet Aristoteles 1. de Gener. text. 31. et advertit S. Bonavent. quaest. 2. fund. 2.

TERTIO supponit, eandem charitatem perfici in patria, quod asseritur prima Cor. 13. Charitas nunquam excidit. Et ideo ait Apostolus prima Corinth. 15. loquens de merito, et praemio, illi respondente : Alia claritas solis, Alia claritas Lunae, alia stellarum. Stella enim a stella differt in claritate : sic et resurrectio mortuorum. Seminatur in corruptione, surget in incorruptione. Seminatur in ignobilitate, surget in gloria.

MINOR est de fide probata prima secunda, Tract. de Gratia, disp. 3. Hoc argumentum caeteris etiam fundamentis Seraphici roboratur.

SECUNDUM ergo fundamentum est: Omnis motus a minori ad maius, re manente, est augmentum : Sed Charitas manens eadem essentialiter, quae in via, augetur in patria : Ergo. Maior est evidens. Minor probatur ex 1. Cor. 13. Charitas nunquam excidit.

TERTIUM fundamentum. Quantitati charitatis viae respondet praemium gloriae, et charitatis patriae; sed in patria erunt praemia inaequalia, ut ostendi ex prima Cor. 15. Ergo.

QUARTUM. Ens, quod non est summum, potest meliorari : Charitas non est summum bonum, alioqui esset in singulis idem; atque adeo haberet in omnibus, et singulis, aequales effectus, quod est falsum; nam in uno iusto plura, et altiora operatur, quam in alio. Neque est summam, quod possit esse, cum sit perfectio, per quam homo constituitur formaliter in via ad ultimum terminum patriae. Ex quo sic format S. Doct. argumentum, quo utitur etiam D. Thom. art. 4. Illa perfectio, per quam homo constituitur formaliter in via ad terminum, potest augeri; sed Charitas est illa perfectio, per quam homo in via constituitur ad beatitudinem, quae est ultimus terminus: Ergo. Maior est evidens; nam ad viatorem maxime pertinet, ut in via progredi queat. Minor probatur a D. Bonavent. quaest. 2. fundamento 3. quia Charitas est quasi Lux, crescens ab aurora gratiae ad meridiem praeclarissimam gloriae. Ideo Proverb. 4. Iustorum semita, quasi Lux splendens, procedit, et crescit usque ad perfectum diem. Eadem ratione utitur Valentia disp. 3. quaest. 2. p. 3.

ASSERO secundo, hoc augmentum physice esse a Deo.

PROBATUR a D. Bonavent. quaest. 2. fundamento 4. et corpore. Ab eodem res augetur, a quo producitur: Sed chatitas infunditur a Deo: Ergo. Maior probatur, quia eadem est virtus potens in essentiam, et in gradus essentiae, et accidentia eius, Minor probatur Rom. 5. Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis. Secunda Timoth. 1. Dedit nobis Deus spiritum dilectionis, prima Ioan. 3. Videte qualem charitatem dedit nobis Deus, ut filii Dei nominemur, et simus, et cap. 4. Charitas ex Deo est. Hoc argumento utuntur Caietanus ad art. 6. D. Thom. et Valentia disput. 3. quaest. 2. p. 3. assert. 7. ubi discutit: An saltem absoluta Dei potentia posset homo, saltem instrumentaliter, esse causa physica augmenti charitatis: Et quidem ipse id asserit, putans, charitatem non creari. Sed hoc explosum est p. 1. Tract. 3. disputatione 1. ubi ostendi, habitus infusos creari.

Obiicies primo. Omnis forma est invariabilis, consistens in indivisibili.

Respondet S. Doct. verum esse quoad essentias universales, et etiam singulares quoad essentialia, non autem ratione subiecti, contra Scotum 1. dist. 17. quaestione 4. Non vult S. Doctor, formam in subiectis essentialiter mutari, sed quadam substatiali individui perfectione, ut patet de anima rationali; accidentalem vero gradibus intensivis per se vult variari.

Obiicies secundo. Simplicitas non admittit magnitudinem.

Respondet, non admittere magnitudinem molis; sed virtutis.

Obiicies tertio. Augmentum in corporalibus est secundum accidens ex 5. Phys. t. 8.

Respondet S. Doct. quantitatem esse quanto accidentalem; at quantitatis augmentum sibi substantiale esse; fit enim ex propria entitate per gradus, qui in virtute morali essentiales sunt.

Respondet secundo, terminum augmenti in corporeis esse quantitatem perfectam per se; at per accidens augeri etiam additione substantiae, nisi fiat per rarefactionem, vel protensionem; cum enim augetur quantitas, augetur et subiectum, in quo illa sit, licet terminus formalis augmentationis sit ipsa quantitas; sic igitur in spiritualibus augetur quantitas virtutis in Charitate, quae est accidens quidem, sed tamen est illi formae consubstantialis; sicuti calori tertius gradus, et sequentes, secundum quos intenditur.

Obiicies quarto. Si Charitas substantialiter augetur, mutatur substantialiter, sed: Charitas nunquam excidit, ex prima Cor. 13. Ergo.

Respondetur, Charitatem manere respectu esse sui; simpliciter tamen augeri per gradus.

Obiicies primo, ad probandum, charitatem augeri a seipsa, quia potentior est, quam ignis; sed ignis suo calore seipsum auget combustione: Ergo.

Respondet S. Doct. Charitatem non esse activam ad creationem.

Obiicies secundo cum D. Thom. ad probandum, eam non augeri per additionem graduum, quia est simplex.

Respondet S. Doct. Charitatem habere gradus perfectionis, ideo posse augeri; neque qualitati repugnant gradus secundum intensionem, etiamsi sit simplex qualitas, sic enim etiam calor intenditur. Eodem modo respondet S. Doct. in 2. dist. 27. art. 2. quaest. 2. ad 1.

Dices: Punctum habet quantitatem virtutis, nec tamen augeri potest.

Respondet S. Doct. id evenire, quia punctum est in suo genere indivisibili completum, unde nihil ei potest uniri, ut augeatur, quia essentialiter est tale.

DEINDE respondet, punctum esse in genere quantitatis molis indivisibile; at in genere quantitatis virtutis, nulla perfectio est indivisibilis simpliciter, praeter Divinam. Praeterea punctum est actus, in genere quantitatis imperfectus, qui non est perfectus in actu; sed solum terminativus respectu linearum; ideo non habet potentiam infinitam activam, sed passivam; unde nequit lineas producere, sed terminare; quare non comparatur virtuti Divinae, nec potest augmentari, sicut Charitas.

Obiicies secundo. Omnis additio dicit compositionem, et haec diminutionem virtutis inducit: Ergo quanto maior sit additio, tanto impotentior fit charitas; et quanto impotentior, tanto minor.

Respondet S. Doct. primo, quantum additur de partibus formalibus alicui, tantum addi de actu, et virtute, alioqui minor ignis esset potentior, quam maior; et Sirupus compositus ex multis, esset impotentior, quam unum ex ingredientibus illius. Itaque charitas augetur secundum gradus formae.

Respondet secundo, Charitatem augmentatam non esse magis compositam, sed magis simplicem; contrario enim modo se habet res in quantitate molis, et in quantitate virtutis; in quantitate enim molis simplicissimum est minimum, et debilissimum, ut punctus; et ideo in hoc genere accessus ad simplicitatem est diminutio; recessus vero a simplicitate puncti est per additionem: at in quanto virtutis, simplicissimum est maximum, nempe Deus, ideo accessus ad simplicitatem, est per additionem; quanto enim creatura plures gradus habet perfectionis, tanto magis ad Dei perfectionem, atque adeo simplicitatem accedit: Sic Anima, et Angelus praecellunt in Dei imitatione reliquis creaturis, neque tamen excludunt simplicitatem quantitatis. Ideo et charitas, quo perfectior, eo similior Deo.

Obiicies tertio. Si additur charitati aliquis gradus; vel is est charitas, vel non. Si non: Ergo non auget illam. Si primum: Ergo charitas prima, respectu charitatis advenientis, est materialis: Vel si non sic se habent, non fiet unum, quia non fit unum ex pluribus, nisi unum sit ut materia; alterum, ut actus.

Respondet S. Doct. Imperfectum se habere ad modum materialis, respectu gradus perfectioris, sic calor ut quatuor, se habet, respectu sui, ut octo intensi; et hoc modo charitas ut quatuor se habet, ut in potentia ad octavum gradum, nec est ullum inconveniens.

¶ Ex quo resolvitur argumentum Valentia assert. 4. quo nititur probare, charitatem non augeri per additionem alicuius gradus charitatis, alioqui essent plures charitates: Nam illis gradibus fit una qualitas intensa; sicut e pluribus gradibus caloris fit unus calor ut quatuor, vel ut octo.

¶ Quod vero ipse docet assert. 5. augmentum fieri charitatis per quemdam modum perfectionis in subiecto actuando; fateor mihi inintelligibile esse, quia virtus naturalis agit semper tota in eodem subiecto: ergo manens eadem, semper facit idem: Ergo iustus non est aptus perfectiores actus elicere, quamvis crescat in charitate, ut arguebat S. Doct. quaestione 1. fundamento 5. Nam maioritas effectus venit ex maioritate virtutis; et maioritas virtutis ex maioritate essentiae. Vel enim illa virtus est ipsa essentia, vel non. Si primum: Ergo aucta virtute augetur essentia. Si secundum: Vel illa virtus habet essentiam a qua fluat, vel non; si habet; vel est ipsa essentia charitatis, vel alia; Si ipsa essentia charitatis: Ergo aucta virtute, oportet, auctam esse charitatem; si vero habet aliam essentiam. Quaero de illa: An sit charitas, necne; et tunc oportebit, vel abire in infinitum, vel devenire ad aliquem novam charitatis entitatem, quae sit causa illius virtutis.

Confirmatur a D. Bonav. fundamento 1. et quaest. 2. fundamento 4. quia actio moralis, qua augetur illa charitas, est nova ex D. August. epist. 106. Similiter actio Physica Dei influentis: Ergo nova entitas Charitatis producitur.

Respondet Valentia, satis esse, si novae actioni adveniat novus effectus formaliter distinctus. Sic novo motui locali, novus modus advenit.

Contra primo, quia aequivocat: nam locus ille, seu Ubi est entitas in se faciens novum praedicamentum, isto respectu locati sit modus. Igitur concedat mihi, novam entitatem advenire charitati, quae cum sit virtus, oportet ut et cum nova entitate Charitatis adveniat; non autem novus modus solitarius in subiecto, absque nova additione facta charitati.

Igitur sit Assertio tertia, probataque, augmentum charitatis fieri per novum additum gradum charitatis. Est communis Philosophis, et Theologis fere omnibus.

Hic multa disputantur a Doctoribus. Primo: An quibuscumque operibus quorumcumque Virtutum augeatur gratia, et charitas; Sed de hoc egi t. 2. Tract. de Gratia, disp. 4. quaest. 4. Deinde: An quolibet opere, seu actu remissio acquiratur augmentum charitatis. De hoc egi loc. cit. quaest. 12. Tertio: An hoc augmentum illico adveniat. De hoc disserui ibi, disp. 3. a quaest. 2. contra Scotum; et est sententia communis Theologorum apud Turrianum disp. 68. dub. 4. Ideo Concil. Trident. sess. 6. cap. 10. definit, Iustificatos, per observationem mandatorum, crescere in ipsa iustitia per gratiam Dei acceptam: Et ideo ait, Ecclesiam orare: Da nobis fidei, Spei, et Charitatis augmentum. Et sane argumenta supra allata ostendunt, hoc augmentum fieri statim post actus meritorios, tanquam per causas morales, ad quarum operationem Deus physice infundit charitatem. Ideo propter authoritatem Concilii Tridentini, Mastrius 2. disputatione 7. numero 359. oppositam sententiam non posse sustineri, asserit, et reprehendit Fabrum.

Dices: Si statim confertur post primum instans augmentum: Ergo si continuetur actus charitatis per aliquod tempus, in quo sunt instantia infinita, augebitur in infinitum.

Respondetur cum Suarez opusc. de revivisc. merit. disp. 2. sect. 5. Caspensi disp. 2. sect. 6. ex D. Bonavent. dist. 17. quaest. ult. augmentum esse finitum, quia non computatur secundum durationem per divisionem temporis, et actus in partes aliquotas; sed secundum successionem, vel instantaneitatem operis, modo physico; fiunt autem opera tempore finito; et secundum instantia partium aequalium, in quibus est operatio; nam quoad partes aliquotas, quibus respondent finita, sunt infinitae, quibus respondent partes aliquotae actuum; sed hoc pacto non mensurantur, sed secundum tempus vix determinatum.

Ex dictis etiam Disp. de merito, quaestionibus allegatis maxime 8. et ex dictis hic resoluta iacet illa quaestio: An augmentum Charitatis, meriti, et gloriae, crescat ex inaequalitate operum, quae imperantur a Charitate; ita ut, si charitas, eadem ut quatuor, imperet duos actus; alterum Temperantiae; alterum Fidei, augeatur meritum ex mera inaequalitate horum operum; cum tamen charitas imperans sit aequalis.

Et quidem falsa est opinio Bannes quaest. 25. art. 6. dub. 5. dicens, crescere solum ad praemium accidentale. Vera est autem sententia Victoriae relect. de augmento charit. num. 11. Valentia disput. 3. quaest. 2. p. 3. et Caspensis sect. 7. post D. Thom. p. 2. quaest. 114. art. 4. ad 2. crescere meritum substantialiter.

Probatur ex dictis locis citatis. Sicut se habet simpliciter ad simpliciter; ita magis ad magis: sed meritum simpliciter habetur ex actibus aliarum virtutum: Ergo et augmentum. Ideo in Concilio Thelensi, in quo haeresis Ioviniani damnata est, excludens inaequalitatem meritorum, cum Pontifex eam damnasset, scribit Episcopo Mediolanensi Ambrosio, et aliis, epist. 81. Agrestis, idest, Luporum ululatus est, nullam virginitatis gratiam, nullam castitatis ordinem servare, diversis diversorum gradus abrogare meritorum, quasi una sit palma, et non abundent tituli praemiorum. Retundit hic Iovinianum, qui volebat, ita meritoriam esse coniugalem continentiam ab illicitis, sicuti virginitatem, quod est contra Apostolum, prima Corinth. 7. Qui iungit virginem suam, benefacit: et qui non iungit, melius facit, quae verba adducit Concilium, et subdit: Melior virginitas, per quam regni caelestis haereditas acquisita, et caelestium meritorum reperta successio. Quo ostenditur, loqui de praemio, et merito essentiali: nam virginitatem simpliciter meliorem nominat, ut advertit etiam S. Doct. in 4. dist. 31. quaest. 1.

Id etiam exprimitur illis verbis Matth. 19. Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, quo utitur D. Hieron. lib. 1. cont. Iovinianum. Eodem utitur D. Bonavent. in Diaeta, titulo 6. capite 2.

Idem probatur a D. Bonavent. ad 21. Lucae, exemplo illius Viduae, quae uno minuto demisso in Gazophylacium, plus Deo placuit, quam illi, qui integros aureos iaciebant; hoc autem factum est, quia de sua penuria misit: Ergo ex vi operis crescit meritum, ut exponunt S. Gregorius homil. 5. in Evang. et Beda ad ea verba.

Respondet Bannes, eam praevaluisse ex maiori charitate: Confirmatur ab eo ex D. Gregorio loc. cit. et Glossa Interlin. ad hunc locum, et D. Vincentio serm. 4. in septuag. dicentibus, Perpendere Deum, non quantum offertur, sed ex quanto affectu, ut refert S. Bonavent. ad eum locum.

Sed aequivoco scatet: Volunt enim dicere, Deum non respicere solum id, quod datur; sed magis quo affectu, qui quidem est, non solum ex charitate, sed ex obiecto illius virtutis. Ideo ait Christus Matth. 10. Qui dederit uni ex minimis meis calicem aquae frigidae, non perdet mercedem, ut observat ad eum locum Luca S. Doct. ubi alia affert Scripturae loca probantia, etiam affectum aliarum virtutum esse ad meritum essentiale. Sic 66. Isaia: Ad quem respiciam nisi ad pauperculum, et contritum corde, et trementem sermones meos. Psalm. 101. Respexit in orationem humilium. Et Eccl. 35. Nonne lachrymae viduae ad maxillam descendunt: a maxilla enim ascendunt usque ad caelum. Et Tobiae 4. Si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude.

Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, ex tota anima tua, ex tota virtute, hoc vero praeceptum perfecta executione solum in patria impletur. Igitur oportet dari, ut tunc complete impleatur, quando non est alia capacitas in corde, alioqui non diceretur in toto corde. Neque est verum, qualitatem intensiorem reddere magis dispositam naturam subiecti ultra eius capacitatem; sed intra limites eius. Itaque, si aliquod subiectum est aptum recipere tantum calorem ut 4. non poterit advenire ut 5. Sic igitur neque supernaturalis dispositio dilatat potentiam capacitatis in infinitum, sed usque ad terminum limitatum.

PROBATUR secundo a S. Doctore. Quod est in corporeis moles, hoc est in spiritualibus virtus, et proportionaliter se habent ut docet D. Augustinus de quantitate animae, cap. 3. sed in quantitate molis ratione subiecti totum augmentum habet certum statum, quia, ut ait Aristoteles 2. de anima, textu 41. Omnium natura constantium terminus est, et ratio magnitudinis, et augmenti: Ergo similiter in quantitate virtutis. Hac ratione utuntur Gallus 3. dist. 13. quaest. 1. cap. 3. et author controvers. Sotus contr. 10. secunda, Parti.

Ratio autem sumitur in utroque genere etiam ex finitate perfectionis; Sicuti enim quantitas molis est finita secundum cursum naturalem ordinarium, ita et gratia, quae est participatio Dei. Ideo ait Sap. 11. Omnia in numero, mensura, et pondere disposuisti. Sic arguit etiam Scotus. Est enim participatio finita infiniti, alioqui calor esse posset infinitus. Quo refellitur responsio diff. to. Phys. quaest. 4. n. 65. Ignem inferni crescere posse e parte subiecti receptivi.

Respondet Caietanus, non esse parem rationem de naturalibus, et supernaturalibus: Nam calor, v. g. est participatio infiniti, non cum convenientia formali; Charitas autem est cum convenientia formali; nam Deus formaliter est Charitas, non autem formaliter est calor. Porro de naturalibus quidem ait Aristoteles 2. Animae text. 41. Omnium naturalium etiam statum augmentum.

SED haec responsio frigida est; nam videtur supponere, Charitatem, qua perficimur, esse ipsum Deum, non autem habitum creatum, quod est error. Esto autem Deus sit formaliter Charitas, attamen ipse non est illa Charitas, qua nos perficimur habitu, vel actu. Unde currit paritas, quod cum Charitas sit participatio creata Dei, habeat finitam, et terminatam perfectionem. Quod vero obiectum amoris sit infinitum, nil facit, ut observat S. Doctor ad ultimum; nam obiectum est Deus infinitus, cui non commensuratur Charitas nostra creata.

Respondet Caspensis; non variari habitum ex multiplicatione partium continuantium, atque eamdem naturam participantium, sed ex diversitate graduum essentialium, e quibus constat quidditas, et species illius, et hoc magis locum habet in actibus, qui respiciunt obiectum infinitum. Idem respondet Mastrius loco citato Scrin 3. disp. 2. quaest. 3. art. 1.

SED haec responsio frivola est: Nam in entibus accidentalibus gradus intensionis sunt substantiales, v. g. in calore octo gradus dicunt summam perfectionem caloris, neque potest ad novem ascendere; nam virtus oritur ex essentia, nec eam transcendit. Itaque gradus Charitatis, cum ex essentia finita oriantur, debent esse finiti, ut arguit S. Doctor; non enim est effectus nobilior sua causa. Quamvis vero actus respiciant obiectum infinitum, illud tamen respiciunt, sicuti et habitus, secundum suam capacitatem, et virtutem, quae creata est; atque adeo a potentia finita habent finitam intensionem. Hoc tamen argumentum non est ad quadrum S. Doctoris, ut dixi p. p. Tract. 5. disp. 8. quaest. 5.

PROBATUR tertio. Perfectum est, cui in suo genere non est possibilis additio: sed datur Charitas perfecta in patria: Ergo. Maior est Aristotelis primo caeli, textu 12. Minor probatur ex prima Corinth. 13. Cum advenerit quod perfectum est, evacuabitur, quod ex parte est; hoc autem perfectum, ait, esse Charitatem.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Quanto aliqua res perfectior est inter creaturas, tanto fini coniungitur: sed Charitas est perfecta: Ergo; at si esset in infinitum augmentabilis, non haberet finem.

RESPONDET D. Thomas, Charitatem habere finem, sed in alia vita. Hoc tamen non solvit, quia finis, qui est terminus, debet dari cuique finito in se.

UNICAM rationem habent, sumptam ex infinitate agentis Dei, et ex parte obiecti, quod est infinite amabile.

SED haec atteruntur a S. Bonavent. Nam licet obiectum sit infinite amabile, tamen potentia creaturae est finita; unde, sicuti est infinite intelligibile, attamen ratione potentiae creatae intellectivae limitatur intelligibilitas; ita etiam in re nostra. Quod vero agens principale sit infinitum, nihil facit, alioqui omnes effectus Dei essent infiniti, sed limitantur ex propria capacitate; non enim Deus agit, quantum potest agere, ut observat S. Doctor.