Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Ad fidem spectat etiam donum scientiae; cum enim fides in se sit obscura, indicans quid, sed non in omnibus quomodo agendum, datur hoc Donum gratuitum a Spiritu Sancto, per quod fides gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur, cuius proprius actus est reddere hominem facile mobilem a Spiritu Sancto ad bene discernendum, et diiudicandum secundum legis aeternae regulas in his agibilibus, quorum non est determinatus agendi modus, quoad nos, eo quod non semper uniformiter fiant. Ita S. Doct. cap. 3. de dono scientiae. Hinc homini divinitus innotescit rectum iudicium in agendis, seque extendit ad credibilia, et factibilia, quae nobis in Scriptura Sacra proponuntur: De hoc dono ita loquitur D. Greg. lib. 10. Moral. apud D. Bonav. de dono scientiae, cap. 2. indicans, ipsum lectione Sacrae Scripturae maxime conciliari: A terrenis desideriis ad superna amplectenda cor invitat, legentis animum humilibus verbis adiuvat, sublimibus vero sententiis levat. Animam praecipue provocat ad charitatem, manifestando plures Creatoris amabilitates, et proponendo plures, quibus ametur, modos. Reliqua per aliquas dubitationes indicabo.

An SCIENTIA sit donum Spiritus Sancti.

Asserit S. Doctor, Scientiam esse Donum Spiritus Sancti. Hoc ostendit ex dictis supra, et patet ex illo Sapient. 10. Iustum deduxit Dominus, etc. dedit illi scientiam Sanctorum. Hinc etiam infert, scientiam esse habitum infusum, in quo homo habeat illud circa agenda iudicium, ut in nullo deviet, sed prompte, et expedite, quicquid agendum iudicet, agi iubeat. Nam sicut Intellectus duo circa veritates cognoscit, eas percipiendo, et voluntatem, dum eis obsequitur, dirigendo. Ita mens nostra, dono Scientiae irradiata, primo supernas veritates Capit; secundo, quomodo in praxi observentur, absque errore discernit.

Cvm enim homo ad res supernaturales proprio lumine caecutiat, non possit inter tot praecepta tuto procedere, nisi desuper ipsi illuceat quaedam lux, componens cum credendis agenda, unde per hoc donum hominis actiones resolvuntur ad fidei articulos, tanquam ad sua principia, quod solus Spiritus Sanctus in homine praestare potest.

Ut autem discernatur haec scientia ab alia, quae propriis viribus acquiritur, refert S. Doctor descriptionem, et discretionem utriusque, et primo quidem e D. Bernardo super Cantica: Scientia quaedam est saecularis, saecularis, quae inebriat non Charitate, sed curiositate, implet sed non nutrit; inflat, et non aedificat, ingurgitat, et non confortat. Secundo e D. August. lib. 14. de Trinit. cap. 1. Est Scientia, quae non est rerum vanarum, nec curiosarum, sed de his, quibus fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, etc. et hanc concludit Seraphicus esse donum Spiritus Sancti.

Dicendum, scientiam esse de rebus tantum creatis in ordine ad Deum. Cum enim anima patiatur difficultatem, et quodammodo torpescat ad actus supernaturales; iuxta difficultatum genera, ipsi infunduntur habitus, quibus fiat mobilis in obsequium Spiritus sancti: unde cum praecipue voluntas ab agendo retardetur ob defectum cognitionis in intellectu; dantur ad removendum hunc defectum duo habitus, quorum primus versatur circa creata, et de ipsis per suas causas iudicium fert, vocaturque Donum scientiae: alter versatur circa divina per altissima principia, et est Sapientia.

Creata autem, circa quae versatur Scientia, sunt primo aliae scientiae, studio, et doctrina acquisitae, circa quas dono infusae scientiae iuste sentimus, et recte iudicamus; et hanc, hoc statu consideratam, vocat Sanctus Doctor horam matutinam; quia adhuc tenebris admiscetur.

Secundo versatur Donum scientiae circa credibilia, et agibilia, sacris litteris contenta. Ex his enim eruit lucem ardentissimam, qua inflammat, et illuminat mentem, veluti Sole meridiano; de hac dicit Isaias 18. Sicut lux meridiana, clara est.

Tertio occupatur haec scientia circa caetera moralia, mentem in veritate stabiliens, et quietans, laborem intuitu quietis aeternae minuens, et terminans: Hic est finis, et vespertinum huius doni crepusculum; propter haec dicitur Psal. 103. inquit Seraphicus hic ad finem capitis 1. Exibit homo mane ad operationem suam usque ad vesperam.

Cum Scientia praecipue feratur in agenda, et credenda, ut de ipsis secundum veritatem iudicium ferat, eam esse primario speculativam afferunt hic D. Thom. et D. Bonav. cap. 3. de dono scientiae: est tamen secundario practica, quia etiam ad operationem ordinatur, quatenus charitatem his, aut illis modis gignendam, tuendamque praescribit. Probat uterque Sanctus Doctor, hoc donum speculativum simul esse, et practicum, e D. Greg. 1. Moral. cap. 6. dicente: Scientia in die sua convivium facit, quia in ventre mentis ignorantiae ieiunium facit. Sed ignorantiae ieiunium non solvitur, nisi per utramque scientiam speculativam, et practicam; qui enim rerum supernaturalium ignorantiam perverse agendo contraxit, necesse est, ut non solum recte sciendo, sed et bene agendo eam expellat.

Deinde speculatio, vel praxis Scientiae desumitur a conditione obiecti; sed obiectum huius scientiae, quamvis primario speculabile, est tamen in aliquibus operabile; haec enim praestat medium, et modum, quibus praxis divinae dilectionis habeatur, imo pro hoc statu frustra esset, nisi ad charitatis exercitium illuminaret, ut habet Seraphicus ex Hugone lib. de vanitate mundi, ubi dicit: Frustra in nobis divinae cognitionis abundantia crescit, nisi in nobis divinae dilectionis flamma augescat.

Deinde Donum scientiae sequitur naturam fidei; de hac enim etiam iudicat; sed fides, licet primario nihil operetur circa suum obiectum, abunde tamen, iam perfecta, operatur per charitatem. Galat. 5.

His denique adiice convivium illud spirituale scientiae, ubi ad triplicem mensam Historiae, Allegoriae, et Anagogiae sapidissimis, et dulcissimis ferculis cibat Seraphicus totam turbam, per totum caput 3. ipsorum ibi vide, istinc enim fercula illa huc translata nativum saporem forsan amitterent.

Cum temporalia ideo cum laetitia nimia possideantur, quia harum vilitas ignoratur, et adhuc caelestia sub amaro litterae cortice insipida probentur; hinc nequit mens suam agnoscere caecitatem, multoque minus salutari luctu valet voluntas eam avertere:

Asserunt igitur SS. Doctores, S. Thomas hic, S. Bonaventura, cap. 3. de septem Donis, tertiam beatitudinem respondere Dono scientiae.

Probatur primo ex D. August. supra de sermone Domini in monte, cap. 9. Deinde, quia donum scientiae docet rectum ferre iudicium creaturarum, ob quas homo avertitur a Deo, et in miserias labitur, et ideo illi iudicio recto scientiae respondet luctus, quo avertitur a malo libidinis, et a languore concupiscentiae, et convertitur ad propriae caecitatis malum amare deflendum, ut dicat illud Psalmistae: Recogitabo omnes annos meos in amaritudine animae meae. Ex hoc etiam Dono scientiae oritur huius beatitudinis praemium, nimirum consolatio illa superna, qua homo perspecta creaturae vanitatem, et Dei gustans bonitatem, medullitus repletur. Verum haec consolatio non luxuriantibus, sed lugentibus promittitur, nec lugere queunt, qui per donum scientiae ad contemplationem purae veritatis non transeunt, ut concludit hic Seraphicus Doctor.