Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

TIMOR habet pro obiecto malum, professo fugiendum.

Observat autem S. Doctor dub. primo, et secundo, hic, quatuor esse Timores: Primus mundanus, et est is, quo quis, timens aliquod huius vitae incommodum, ut hoc effugiat, offendit Deum.

Ab hoc cavere docuit Christus Matth. 10. Nolite timere eos, qui occidunt corpus. Secundus Timor est servilis, quo quis terretur a peccatis ob poenas: Hic autem duplex est; alius mere servilis mechanicus, qui ita poenis terretur, ut si illae non imminerent, adhuc resolute peccata committeret; et hic est adhuc inordinatus, qui propterea ab omnibus, maxime a D. Bonavent. vituperatur; alius vero est servilis, non excludens fugam culpae, qualis est hominis, qui atteritur de peccatis commissis ob metum gehennae, et talis est bonus, et donum Spiritus Sancti, ut docet Concilium Trident. sess. 14. cap. 4. et sess. 6. can. 8. ut dicam quaest. 3. Hunc timorem iniungit Christus statim loco cit. Matthaei: Timete eum, qui postquam occiderit corpus, habet potestatem mittendi in Gehennam, et prima Ioan. 4. Timor non est in Charitate: sed perfecta Charitas foras mittit timorem. Hoc textu innuitur etiam tertius Timor, qui dicitur Initialis, quo quis adeo timet Dei offensam, ut simul timeat poenam; et hic tangitur loco cit. dum dicitur: Timor non est in Charitate: sed perfecta Charitas foras mittit timorem: Vult dicere, hunc non esse cum charitate, sane perfecta, quod constat illa coniunctione, sed perfecta Charitas, etc.

QUARTUS Timor est filialis, qui est detestans malum, quatenus est contra Deum, et in eius offensam redundat. De hoc dicitur, Rom. 8. Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore; idest, non accepistis timorem servilem, sicuti veteres, qui legis observantiam terroribus et minis audiere; Sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba (Pater.) De quo timore dicitur etiam Psalm. 18. Timor Domini Sanctus, permanens in saeculum saeculi. Ubi Augustinus, et alii legunt: castus, Iusti enim comparantur Deo, ut sponsa castissima ad sponsum, operantes timore quidem, ne sponsum laedant; sed cum amore. Sic prima Corinth. 10. Despondi enim vos, etc.

OPORTET deinde adnotare cum D. Bonav. opusc. 15 de septem Donis: De Dono Timoris, cap. 1. Varietatem Timorum ex varietate amorum nasci; Timor enim est amor fugiens quidquid adversatur, ex D. Augustino 14. de civit. Dei cap. 7. Et in Glossa ad Ioan. 10. quae est S. Augustini, habetur: Timor est fuga, ne perdat homo, quod amat. Igitur Timor oritur ex amore, et ita ex amore ordinato oritur timor ordinatus: et ex amore inordinato, inordinatus timor; et qualis est amor boni, talis est timor mali oppositi.

Hinc Adam, qui primo amabat Deum filialiter, timebat eum offendere, postquam vero ex inordinato amore offendit, timuit serviliter, et ait: Domine audivi vocem tuam, et timui, Genesis 3.

HUNC Hugo lib. 2. de sacr. part. 13. cap. 5. quinque distinguit Timores: Primus est Humanus, seu naturalis, quae est passio, oriens ex naturali amore, quo quisque timet naturae nocumentum; passionibus autem nec meremur, nec demeremur, quia non subiacent libero arbitrio, nisi quando quis rationabiliter se habet circa eas. Isto timore Christus timuit mori, sed non nisi quantum voluit nobis in exemplum, et documentum.

SECUNDUS est Mundanus, qui sane ex inordinato amore nascitur vitae praesentis, vel rerum ad eam pertinentium, et est semper malus; quia, ut ait Ioan. prima c. 2. Qui diligit mundum, inimicus Dei constituitur. Hic vero iuxta varietatem bonorum mundi, carnis, etc. amatorum, subdividitur materialiter, ut notat D. Bonavent. dub. 1. litterali.

TERTIUS est Servilis, qui a Deo est (ut ait S. D.) non ut mere servile sonat, sed ut implicite excludit offensam; de hoc Psalm. 118. Confige timore tuo carnes meas, et D. Augustinus, enarrat. 25. Timor servilis, legis paedagogus nova, praecessit, qui ad Christum ducit, oritur ex amore aeternorum, ne ea perdat aeterna damnatione, qui est duplex, ut dicam quaest. 3. circa finem argumentorum.

QUARTUS est filialis incipientium, de quo dicitur: Initium sapientiae Timor Domini, et est a charitate inchoata: Ideo de hoc dicitur, non esse cum charitate, idest perfecta, quia: perfecta charitas foras mittit timorem, prima Ioan. 4. et D. Bernardus serm. 22. in Cant. ait: Non immerito hic Timor dicitur initium sapientiae, qui saepe se insipientiae primus opponit. Hic enim timor est quidam ingressus ad sapientiam.

QUINTUS est Timor filialis, qui ex charitate oritur perfecta, ut dixi.

OBSERVA tertio cum D. Bonavent. hic dist. 34. dub. 3. dividi hunc ultimum timorem in ordine ad obiecta specifica, ut alius sit Timor castus, qui est sponsae: Alius amicabilis, idest, Amici; alius filii: filius enim timet offendere Patrem: Amicus amicum: sponsa sponsum; At in ordine ad Deum, unus est, tum ex motivo, in quo generice etiam allati conveniunt; tum quia una est gratia in ordine ad Deum, constituens animam filiam, sponsam, et amicam Deo.

ADVERTIT etiam dub. 4. Timorem initialem, et servilem, aliquo modo convenire, nam uterque est initium sapientiae, sed servilis incipit extra; alter vero per aliquam charitatem. Dicitur vero Timor initium sapientiae, quia incipit gradatim ad dona ascendere usque ad supremum, quod est sapientiae.

Ex dictis igitur elice cum D. Bonavent. dub. 1. Timorem respicere malum fugiendo; et quia ex variatis obiectis oritur varietas Timorum, hinc lata divisione possunt etiam ferri definitiones cuiusque timoris. Timor igitur sic definitur a D. Augustino Tract. 46. in Ioan. Timor est fuga animi, ne amittat quod amat. Fugit enim malum, quod est carentia boni amati. Definitur etiam a Damasceno 2. de fide, cap. 18. Timor est expectatio futuri mali, sumitur vero expectatio late pro aestimatione, imminens periculum horrescente; sic enim nuncia infausta expectantur, ut advertit S. Doctor dub. 1. Igitur Timor in genere est fuga mali ardui ad vitandum, et boni ad reverendum, ut docet S. Bonavent. 3. part. centil. sect. 45.

HINC vero data divisione Timorum, ex variis motivis possunt singuli definiri. Sic Timor naturalis: est fuga mali noxii naturae. Timor mundanus definitur: est inordinata fuga a malis huius vitae. Timor servilis: est fuga malorum poenalium, non exclusa fuga offensae in Deum, et sic de reliquis.

Timor itaque quicumque, est resilitio ab arduo, quod est malum in allatis timoribus; et etiam bonum in timore perfecto filiali; resilit enim, non quidem a bono, sed ab arduitate, quae est excellentia boni, sed resilit cum reverentia, et ob id etiam in patria Timorem filialem admittunt, ut dicitur Psal. 18. Permanens in saeculum saeculi, sane in hac vita resilit a malo, ut est offensa, ut dicam quaest. 7.

Ex hac obiectorum varietate deducit S. Doctor non esse unum omnium obiectum specificum univocum, sed analogum; nam bonum, quod est obiectum timoris filialis perfecti, qui timet amittere bonum summum in via; et in patria reverenter in bonum illud sublime fertur, sunt obiecta analoga.

PROBATUR igitur a S. Doctore, Obiectum Timoris esse arduum secundum fugam; nam sicuti spes fertur in arduum prosecutione, ita opposito modo Timor fuga debet ab eo arduo resilire, cum opposito modo se habeat. Sicut autem Spes in bonum tendit arduum, quod est obiectum prosecutionis; ita timor in malum, quod est obiectum fugae; sub ratione autem mali includitur etiam boni arduitas; Quod explicabitur suo loco.