Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Merito hic dici potest illud : Quot capita, tot sententiae, quas refert Diana p. 1. Tract. 17. resolut. 57. et Tract. de paupertate religiosa, resol. 36.

Prima opinio est Navarri in Manuali, cap. 17. unum, et dimidium regalem esse quantitatem notabilem bilem, quae furtum mortale constituat; aut duos, vel ad summum duos, et dimidium. Ita etiam Tolet. l. 5. cap. 16. duos Iulios assignat; est enim apud Italos idem Iulius, ac apud Hispanos Regalis, ut ait Fagundez l. 7. cap. 1. num. 15.

Secvnda opinio est Cordubae in summa, quaest. 109. et Salonii 2. 2. tom. 1. quaest. 66. art. 6. controu. 1. qui dicunt absolute, unum argenteum esse materiam gravem, seu quatuor vel quinque regales divitibus surreptos; inopibus autem unum, vel duos.

Tertio Bartholomaeus Medina prima secundae, quaest. 88. art. 8. cum multis aliis dicit, non esse furtum mortale, nisi ad summam duorum argenteorum ascendat.

Qvarto Gregorius de Valentia Tom. 3. disp. 6. quaest. 19. punct. 16. Rebellius p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 2. num. 22. asserunt, absolute esse lethale furari tres argenteos.

Qvinto Vega in summa tract. 1. cap. 129. casu 12. docet, quatuor, vel quinque regales constituere notabilem materiam furti.

Sexto Molina de Iust. t. 3. disp. 685. ait, tantum valoris, quantum pecuniae datur una die fossori terrae, videri mortale in ordine ad eos, qui non sunt valde divites.

Septimo Bartholomaeus a S. Fausto in speculo disp. 2. quaest. 18. num. 26. et Sayrus l. 9. cap. 15. trium Iuliorum summam definiunt gravem, etiamsi a ditissimo auferatur; a mediocri autem duos Iulios; a paupere tandem unum argenteum, vel Iulium ablatos, constituere materiam gravem. Sic et Sanctes noster in cap. 6. Regulae, unum Iulium nobis pauperibus imponit miseris.

Octavo Bonacina de contract. disp. 2. quaest. 8. p. 1. num. 7. distinguit dicens, Furtum esse grave pro varietate personarum, quibus res aufertur. Si enim persona sit illustris, opulens, splendida, nummus aureus erit materia gravis; si vero sit dives ordinarius, vivens de suis redditibus, quatuor regales: Si sit persona se suo sustentans artificio, duo regales; quarto, ¶ pauper sit, unus regalis.

Hanc opinionem, quam tenet etiam Nauarrus de restit. l. 3. cap. 1. num. 39. et Reginaldus in praxi, T. 2. l. 22. cap. 1. quaest. 4. num. 19. ait Diana esse probabiliorem caeteris, dicendo, quantitatem notabilem, respectu divitum, esse circiter unius nummi aurei, seu sexaginta assium; respectu vero personarum communium, circiter 20. assium; et respectu pauperis, circiter 7. assium.

Nona opinio est Rodriquez in summa t. 5. cap. 118. num. 27. et 29. illam esse notabilem quantitatem, quae excedit duos aureos, atque Angel. v. Furtum, num. 34. et Syluester eodem verbo, quaest. 2. tenent hanc sententiam in ordine ad opulentos. An vero hanc opinionem doceat Sotus l. 5. de iust. quaest. 3. art. 3. ad 3. negat Vasquez opusc. de restit. cap. 5. §. 1. dub. 5. num. 30. sed asserit Turrianus, Bartholomaeus a S. Fausto supra, et Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6. causa 10. Lessius, ubi infra, et communiter Doctores; et circa totam hanc quaestionem vide Megalam 2. 2. l. 2. cap. 1. quaest. 3. Rebellium de oblig. iust. p. 1. l. 3. quaest. 15. sect 1. Graffium p. 1. l. 2. decif. cap. 97. n. 27. Bannem 2. 2. quaest. 66. art. 6. qui satis laxam opinionem ponit. Malderum 2. 2. tract. 4. cap. 1. disp. 3. Lessium l. 2. cap. 12. dub. 6. num. 29. Azorium p. 3. l. 5. cap. 15. quaest. 2. Medinam C. de restit. quaest. 10. Tolet. summa, l. 5. cap. 16. Tutrianum l. 2. T. 2. disp. 33. dub. 2. Sanchez Tom. 2. l. 7. cap. 20. Cenedum de pauperie et relig. dub. 13. Conradum in resp. p. 1. cap. 166. Sayrum l. 9. cap. 15. qui num. 11. refert opinionem Bannis 2. 2. quaest. 66. art. 6. dicentem; si aliquis dispensator Regis auferret 200. aureos, non esse materiam gravem.

Stephanvs Fagundez num. cit. ait, melius rem hanc iudicio prudentis relinqui, consideratis personis minus, aut magis ditibus, et locis, etc. Ita etiam Couar. l. 1. variar. cap. 3. num. 11. Syluest. verb. Furtum, quaest. 2. Ioan. Medina de contract. quaest. 10. Caspensis tract. 18. disp. 5. sect. 4. Ided Sanchez 1. 2. decal. l. 7. cap. 20. num. 5. asserit, generaliter in Hispania, eo quod regio sit ditior, quatuor argenteos esse quantitatem mortalem. Idem sentit Suarez Tom. 3. de Relig. l. 8. cap. 6. num. 10. Tali iudicio subscribit Bassaeus v. Furtum 1. num. 4.

Asserit igitur Fagundez primo respectu Regum, Principum, et Praelatorum locupletissimorum, et hominum ditissimorum, summam duorum, vel trium ducatorum esse mortalem ex obiecto suo. Allegat Rodriquez in summa, cap. 149. Sotum, Rebellium, Lessium, Couarruviam, Syluestrum supra, Petrum Nauarrum l. 3. de restit. cap. 1. num. 35. Suarium vero loc. cit. et Maiorem 4. dist. 15. quaest. 25. probabiliter, ait, assignare respectu harum personarum quantitatem unius aurei.

Asserit secundo, respectu hominum mediocriter divitum, quatuor argenteos constituere quantitatem mortalem, aut ad summum, addito dimidio. Ita etiam Sanchez 1. 2. Decal. l. 7. cap. 20. num. 5. Suarez loco citato.

Asserit tertio, respectu pauperum quantitatem centum dipondiorum, vel ad summum additis 20. esse mortiferam. Adducit Rodriquez, et Aragonium, ac Nauarrum.

Tandem ait: Si attendamus ad loca, et urbes magis, vel minus pecuniosas, et ubi res vilius, aut charius venduntur, probabile esse, Olisipone, Hispali, Parisiis, Venetiis, Londini, Lugduni, Romae, et aliis locis valde pecuniosis, et opulentis, quantitatem quatuor, aut quinque regalium, seu denariorum esse mortalem in furto, respectu etiam hominum mediocriter divitum. In Brasilia autem, aut in Indiis occidentalibus, ubi abundant pecuniae, et res magno venduntur, mortalis erit quantitas Iuliorum 15. contra Lopes p. 1. cap. 92. dicentem, duorum regalium summam in India esse mortiferam.

Qvod si e quantitate praescripta defint quatuor, vel quinque quadrantes, concludit adhuc, esse mortale, quia, quae parum distant, nihil distare videntur. Deinde hae quantitates non sunt Mathematice, sed moraliter accipiendae, ut bene docet Lessius l. 2. cap. 11. disp. 6. num. 32.

In D. Bonav. non invenio quantitatem aliquam praefixam; solum in speculo animae, cap. 2. ait: Hoc tamen advertendum, quod tam modica res posset esse, vel tam modici valoris, quod non haberet rationem mortalis, nisi forte adesset voluntas maius accipiendi, si facultas adeffet, vel in illo modico esset alterius notabilis damnificatio; plus enim quandocumque damnificatur pauper in paruo, quam diues in magno. Sic etiam alii antiqui Theologi iudicio prudentis totum negotium remittunt, ut notat Sayrus l. 9. cap. 15. num. 9. nihil speciale statuentes.

Existimant ergo, materiam gravem censendam, iuxta gravitatem damnificationis. Itaque stat cum ultima sententia, ut pro varietate personarum, locorum, etc. computanda sit gravitas rei creptae. Illud tamen monet, rem ex genere levem, posse ex damnificatione fieri gravem. Afferunt exemplum, si aliquod artis instrumentum ab aliquo auferas, quo notabiliter lucratur, etiamsi sit acus; nec habeat aliud simile. Consentiunt Suarez loc. cit. num. 16. Tolet. l. 5. cap. 6. Petrus Nauar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 33. Lessius l. 2. cap. 12. dub. 12. num. 33. Nauar. Summa, cap. 17. num. 3. Sanchez T. 2. l. 7. cap. 20. Fagundez l. 7. cap. 2. num. 2. Ratio est, quia gravis dam-nificatio est contra iustitiam graviter, et cogit ad restitutionem C. si culpa tua, de iniuriis, et damno datis. Sic et Tannet. disp. 4. quaest 8. dub. 6. referens Aragonium, Bannem quaest. 66. art. 2. Bartholomeum Medinam quaest. 86. art. 2. Valentiam quaest. 10. p. 5. Rebellium l. 3. de iust. quaest. 15. sect. 2. et 3. Azor. t. 3. l. 5. cap. 13. quaestio 1. Lessium lib. 2. cap. 12. dub. 6.

MULTI dicunt, idem sequi, si aliquis furetur rem parvam, ob quam scias Dominum iratum irrupturum in percussiones graves alterius. Eos refert Fagundez num. 5.

ORITUR hic dubitatio, an furari in Ecclesia rem non sacram sit sacrilegium, ratione circumstantiae loci Sacri, et iniuriae illi illatae.

SENTENTIA olim communis fuit, absolute furtum, ratione circumstantiae loci Sacri, fieri sacrilegum, eamque tenent etiam Recentiores plurimi, ut refert Fagundez l. 7. cap. 2. et Diana p. 1. tract. de circumstantiis aggravantibus, resol. 27. Tuentur eam Paulus Layman l. 4. tract. 10. cap. 7. num. 18 Suarez de Relig. Tom. 1. l. 3. cap. 4. num. 7. ubi ait, esse communem sententiam.

PROBATUR ex verbis Ioannis Papae in cap. Quisquis, dist. 17. quaest. 4. Sacrilegium committitur auferendo Sacrum de sacro; vel non sacrum de Sacro; aut sacrum de non sacro. Igitur cum Lex non distinguat, an illa res non sacra sit in custodia, vel deposito, vel possessione Ecclesiae, non videtur distinguendum, ut distinguunt multi; sic enim habetur regula Lex, de pretio, ff. de publican. nisi alia lex cogat, vel ratio. Sequuutur Raphaël de la Torre t. 2. t. 2. quaest. 99. art. 1. disp. 7. Rebellius p. 1. l. 3. quaest. 15. num. 25. cum Reginaldo T. 2. l. 23. cap. 1. num. 12. Menoch. de arbitrar. l. 2. cent. 4. casu 389. num. 14. et Petrus Ledesma Summ. Tract. de poenit. cap. 10. Haec est sententia D. Bonau. in 3. dist. 37. dub. 7. litterali.

COMMUNITER vero distinguunt, ut supra innui, et dicunt; si res illa sit in deposito, vel inte, vel simili, esse sacrilegium; non autem aliter, si sit crumena eius, qui est in Ecclesia. Ita Sotus in 4. dist. 18. quaest. 2. art. 4. Ioan. de Cruz p. 2. direct. de Sacramento Poenit. quaest. 3. disp. 6. Fagundez lib. 7. in septimum praeceptum decal. cap. 2. num. 10. Henriquez l. 2. cap. 6. num. 5. eamque probabilem censet Diana, et Raphaël de la Torre, ac Lessius lib. 2. cap. 45. dub. 3. num. 14. Zerola praxi de poenit. cap. 12. quaest. 17. Eandem tuentur Cano 5. p. relectionis, §. Multa hic, Caietanus tomo 1. opusc. 31. resp. 12. dub. 2. Lopez Instruct. p. 1. cap. 31. §. At vero.

EGO quidem, sequor sententiam D. Bonaventurae, qui ponit tres species sacrilegii. Prima est furari rem Sacram, v. g. Calicem sacratum de loco sacro. Secunda, rem sacram de loco non sacro, ut calicem sacratum de domo artificis. Tettia, rem non sacra de loco sacro, v. g. crumenam in Ecclesia; sic praeter allegatos distinguunt Sà, v. Sacrilegium, Sylvest. ibi, §. 2. Rosella ibidem, Nauar. Manual. Lat. cap. 6. num. 4. et cap. 17. num. 95.

ENIM vero nos habemus ex iure Canonico declarationem Ioannis Papae, nec stare debemus Iuri civili, quod ut detur actio sacrilegii in furem, requirit ut res sit facta, et ablata de loco sacro, ut refert Iulius Clarus l. 5. sent. §. Sacrilegium.

NEQUE Fagundez, qui Canonem illum refert, quicquam respondet, nisi Canonem innuere nostram sententiam: Sed eam aperte asserit, ut vidimus, et fatetur Diana, qui neque verbum ei respondet, ut se defendat.

OBIICIUNT, per accidens esse, rem illam existere in Ecclesia.

RESPONDET D. Bonau. locum illum, et si physice addat tantum accidens, moraliter tamen addere speciem. Est enim loci magna irreverentia, et res illa est fidei iussa Ecclesiae; dum, qui religioni intenti sunt, ideo in tuto debent habere id, quod in ea habent; et furari, est sacratum locum laedere; sicuti et alia foeda in templo committere, est ipsum profanare.

Quae sit quantitas gravis furti Filiorum, uxoris, et Religiosorum.

NON est adeo severe iudicandum id, quod eripit, vel furatur filius patri, vel uxor viro, sicuti quod ab extraneo aufert, ut admonet Fagundez in 7. praeceptum, l. 7. cap. 3. ex D. Bonau. in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. De his omnibus autem agit S. Doctor in speculo animae, capite 2.

OPORTET autem distinguere multa genera bonorum in familia, e quibus potest esse ut Filius quaedam assumat.

PRIMO enim sunt bona Castrensia, quae Filius-familias, seu nondum emancipatus, in militia acquirit, et ea, quae ex tali peculio acquirit, L. g. castrense, ff. de peculio castrensi.

NON longe abeunt bona, quasi Castrensia, quae filius acquirit publico aliquo officio, vel aliqua arte, ex septem liberalibus, ut si sit Medicus, Aduocatus, Magister, etc. itaque non erunt bona quasi castrensia, quae ex arte ordinata ad privatum emolumentum adipiscitur; ut arte Sutoris, vel simili.

DE his possunt libere disponere, ut docent communiter Doctores, dummodo non sint impuberes; tunc enim de his testari non possunt Leg. ult. Cod. de testamento militis. Et ita neque donare, vendere, aut quouis modo alienate, etiam de consensu Patris, Instit. de inutil. stipulat. § pupillus; potest tamen consentiente tutore, si eum habeat, alienare, ut notat Molina disp. 130. §. licet. Ratio diversitatis est, quia tutor tenetur pupillo, si male authoritatem praebeat, non sic pater; ut advertit cum Molina Fagundez in 7. praecept. l. 7. cap. 4.

TERTIO sunt bona profectitia, quae filio adueniunt, causa, et occasione Patris, et quae ab ipso Patre obtinuit, vel eius pecunia acquisiuit, vel ei legata sunt intuitu Patris. Haec omnia sunt patris, et quoad usumfructum, et quoad dominium, seu proprietatem, ac proinde erit furtum, aliquod inuito parente accipere, et tenetur ad restitutionem.

HINC monet S. Doctor in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. et cum eo Fagundez num. 11. ut caveant hi, qui cum filiis mercatorum negotiantur, aut ludunt; tenentur enim illi haec omnia in integrum restituere, si extent, aut mala fide lucrati sunt; si autem bona fide, tenentur restituere ea, in quibus ditiores sunt facti.

SUNT alia bona, quae Aduentitia dicuntur, quae ex parte matris, vel ex industria adueniunt, et in his habent filii dominium, et proprietatem; patres vero usumfructum tantum. Ita Molina T. I. disp. 9. et 232. Sylvester, et alii, quos sequitur Fagundez num. 21. De his non potest, invito patre, tollere, alioquin erit furtum.

Quantitas vero in filiis, ut materiam attingat gravem, amplior constituitur, quam in extraneo. Bannes 2. 2. quaest. 66. art. 6. ait, neque quinquaginta aureos a patre divite furatos, esse materiam gravem. Fagundez cap. 3. num. 3. dicit non videri mortale, si filius furetur duo regalia supra dimidium, si pater est Moechanicus; si vero mediocriter dives, non esse mortale septem argenteos sumere. Quod si dives admodum sit, non peccabit, etiam furando tres aureos. Vide et Lessium T. I. l. 2. cap. 12. de iniuriis fortunae, dub. 13. num. 36. et Petrum Navarr. de restit. l. 3. cap. 1. num. 66. Caspens. Tract. 18. disp. 5. sectione 7. Bass. 2.

Itaque si gravem quantitatem furetur, tenebitur restitutioni, vel Patri, vel fratribus in divisione. Haec vero esse peccata probatur ex Prov. 28. Qui subtrahit a Patre suo aliquid, et a Matre, et dicit, hoc non esse peccatum, particeps homicidae est.

Quoad uxores, certum est, eas peccare lethaliter, si gravem quantitatem auferant a maritis invitis, ad donandum aliis. Ita communiter Doctores apud Molinam T. II. de Iust. disp. 274. Fagundez cap. 8. num. 1. cum D. Bonan. in 4. dist. 15. loc. cit. Ratio est, quia maritus habet usum fructum omnium bonorum.

Admonent tamen cum D. Bonan. in multis casibus, non peccare uxorem, si a marito aliquid clam furto accipiat.

Primo, si quantitas non sit notabilis, spectatis facultatibus. Concedunt autem uxori duplo amplius, quam filio, ut notavit Rebellius prima parte, lib. 3. quaestion. 15 sectione 13. num. 16. Fagundez num. 2. cum aliis.

Secundo, si donet secundum usum aliarum uxorum. In his enim mariti sunt irrationabiliter inviti.

Tertio, si in extrema alicuius necessitate donet.

Quaerunt autem, an si habeat amplam dotem, possit dare absque mariti licentia quinquaginta, vel sexaginta aureos ad aliquem usum honestum, puta nutrici suae, vel eius filiae ad dotem.

Negant Navar. in Man. cap. 17. num. 155. Cabedo p. 1. decis. 107.

Asserunt Molina T. II. disp. 34. §. ex dictis Fagundez l. 7. cap. 8. num. 11. cum D. Bonan. in 4. dist. 15. loc. cit. ubi licet quantitatem praefixam non statuat; tamen indicat, posse de sua dote distribuere, et de suis paraphernalibus, hoc est, de bonis, quae cum nupsit, sibi reservavit ad proprios usus. Idem dic de bonis, quae constante matrimonio illi obveniunt per haereditatem, vel donationem. Horum enim mulier habet dominium, et administrationem iure communi, ideo potest, quantumvis vir repugnet, de his dispensare. Ita etiam D. Thom. quaest. 32. art. 8. et alii apud Dianam p. 5. tract. 8. resol. 34. ut dixi disput. de Eleemosyna. Sunt alii casus, in quibus dicunt Theologi, posse uxorem assumere de rebus familiaribus, etiam mariti, ut si eorum bonorum relicta est ei administratio, quia maritus est prodigus, vel amens. Vide Dianam loc. cit. et Fagundez lib. 7. cap. 8.

Similiter et vir, si dissipet bona sibi cum uxore communia; soluto matrimonio, tenetur uxori ad restitutionem ille, vel eius haeredes. Vide Fagundez, cap. 9. Tannerum infra citandum, qui recte monet, spectandas in omnibus prudenter personarum conditiones, divitiarum copiam, amoris vehementiam, etc.

Quoad Religiosos, censent Doctores, quantitatem computandam ad regulam furti filiorum. Ita Sanctius lib. 7. de Relig. cap. 21. num. 31. Rebell. lib. 3. de iustitia, p. 1. quaest. 15. sect. 3. n. 22. Caspensis tract. 18. disp. 5. sect. 7. Graff. p. 1. decis. l. 3. cap. 5. num. 51. Tanner. disp. 4. quaest. 6. dub. 6. Fagundez cap. 5. qui addit tamen, comparandos cum filiis mediocriter divitum; et ideo quinque argenteos circiter esse grave furtum extra ea, quae debet ei conventus, qui tenetur ei ad victum, et vestitum necessaria suppeditare; ut ait S. Doct. in Apol. pauperum, cap. 1. responsionis 3. Sed de his quaest. 7. agam.