Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An, et quomodo MONOMACHIA sit illicita.

MONOMACHIAM, seu Duellum ait S. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. ad finem, secundum Iura esse prohibitum, et habere rationem mortalis, et in appellatione, et in dominio, cuius authoritate fit, et in procuratoribus, et in pugillis propter pecuniam, et hoc patet cum hoc habeat rationem tentationis divinae, et a forti debilis per naturam vincatur. Dicunt tamen quidam, quod consuetudo excusat in hoc facto, cuius contrarium tenetur communiter a Theologis, et Iurisperitis. Haec S. Bonaventura.

DVELLUM est pugna duorum, vel plurium ex condicto in certo, et conuento loco, et tempore, ad redimendam alicuius rei veritatem, vel ad purgandum crimen, vel infamiam obiectam. Ita communiter Doctores, Sanchez Lib. 2. Decal. cap. 39. Azor Tom. 3. lib. 2. cap. 5. Bonacina tract. 3. disp. 11. quaest. 3. puncto 42.

TALE certamen est prohibitum ab Ecclesia cap. Monomachiam 2. quaest. 5. et cap. 1. et 2. de purgat. vulgari, et cap. Porro, cum hoc dispensare poterat Episcopus, non secuta morte, vel mutilatione membri alicuius, ut refert D. Bonavent. in confessionali, cap. 5. particula 29.

ILLUD damnant etiam Theologi cum D. Bonavent. hic, et D. Thom. 2. 2. quaest. 95. art. 8. ad 3.

DAMNATUR duellum graviter in Concilio Trident. sess. 25. cap. 19. Loquitur autem de solemni duello, et publico, quod Principum authoritate sit in eorum Statu.

RURSUS Gregorius XIII. etiam privatum duellum damnavit Brevi, ad tollendam detestabilem, anno 1582. Et tandem idem decrevit Clemens VIII. anno 1592.

FULMINAT autem Concilium Tridentinum excommunicationem his verbis:

Detestabilis duellorum usus, fabricante Diabolo, introductus, ut cruenta corporum morte, animarum quoque perniciem lucretur, ex Christiano orbe penitus exterminetur. Imperator, Reges, Duces, Principes, Marchiones, Comites, et quocumque alio nomine, Domini temporales, qui locum ad Monomachiam in terris suis inter Christianos concesserint, eo ipso sint excommunicati, ac iurisdictione, et dominio civitatis, castri, aut loci, in quo, vel apud quem duellum fieri permiserint, quod ab Ecclesia abstinent, privati intelligantur: et si feudalia sint,

directis Dominis statim acquirantur. Qui vero pugnam commiserint, et qui eorum patrini vocantur, excommunicationis ac bonorum omnium proscriptionis, ac perpetuae infamiae poenam incurrant; et ut homicidae, iuxta Sacros Canones, puniri debeant. Et si in ipso conflictu decesserint, perpetuo careant Ecclesiastica Sepultura. Illi etiam, qui consilium in causa duelli, tam iure, quam facto dederint, aut alia quacumque ratione ad id quemquam suaserint, nec non spectatores, excommunicationis, et perpetuae Maledictionis vinculo teneantur: non obstante quocumque privilegio, seu prava consuetudine, etiam immemorabili.

ADVERTUNT autem Fagundez in Quintum praeceptum, Lib. 5. cap. 8. et alii, excommunicationem ipso facto latam in Principes non reservatam esse; atque adeo ab omni Confessario approbato absolvi posse; nam quoties summus Pontifex excommunicationem imponit, si eam non reservat, nulli censetur reservata, et ab ea potest quivis Sacerdos expositus absolvere, ut notarunt Delrius lib 4. disq. mag. cap. 4. quest. 4. sect. 2. Graffis p. p. decis. lib. 4. cap. 23. Sà V. Excommunicatio, 14. Sanchez Tom. 1. decal. Lib. 2. cap. 39. num. 27. et tom. 2. de matrim. disp. 13. Fagundez loco cit. num. 4.

ENIM vero Pius IV anno Domini 1560. in sua Constitutione. et Clem. VIII. 1592. hanc excommunicationem sibi reservarunt, et hanc censuram, caeterasque Concilii poenas ad duella etiam privata extendunt.

POSSUNT tamen Religiosi, habentes absolutionem casuum Papalium, absolvere extra Italiam, et Romae, ut declarat Sacra Congregatio apud Fagundez num. 5. et Dianam part. 5. Tract. 14. resol. 102. qui ait, posse absolvi in Sicilia, Corsica, et Sardinia, quae probabiliter sunt extra Italiam.

DEINDE advertas, excommunicationem pugnantium, et Patrinorum, atque spectantium in Concilio non esse expressam ipso facto: Ideo non esse latae sententiae, docent Petrus Navar. Lib. 2. de restit. cap. 32. num. 293. Rodriquez tomo 1. summae, in 2. edit. cap. 73.

EAM tamen esse iure latam censent Suarez de censur. disp. 13. sect. ult. num. 11. Sanchez Lib. 2. decal. cap. 39. num. 26. Navar. summa Lat. cap. 27. n. 150. Delrius lib. 4. disq. magic. quaest. 4. sect. 4. Toletan. 5. summa cap. 6. num. 32. Sà V. Excommunicatio Graff. p. p. decis. tract. 4. cap. 23. Fagundez num. 7. Videtur enim idem ex dictis supponere.

SED truncata iam lis est, nam Pius IV. et Clem. VIII. omnes Excommunicatione latae sententiae nodant.

POENAE tamen reliquae requirunt sententiam Iudicis, etiam privatio sepulturae, ut docent DD. multi apud Fagundez. Multas alias addit poenas Pius IV. de quibus idem dic. Gregorius autem XIII. includit etiam mandantes, et non impedientes.

CLEMENS vero VIII. loca, in quibus duellum fit, permittentibus Dominis interdicit, cuius relaxationem sibi tantum, et successoribus reservat, et quia est censura, incurritur ipso facto, ut docent communiter Doctores apud Sanchez Lib. 2. decal. cap. 39. num. 32.

GRAVITER autem adverto primo cum Hurtado 2. 2. disp. 170. sect. 21. §. 190. Fagundez num. 35. et aliis apud eum num. 29. contra Filliucium tract. 29. cap. 9. num. 176. non incurri poenas duello inflictas, nisi sequatur duellum. Quare si euntes removeantur, non incurritur. Incurrunt tamen suasores, relatores, et se ad promovendum duellum immiscientes, ex Clement. VIII. et Gregorio XIII. apud Fagundez num. 29.

ADVERTO secundo, aliquos dicere, ad tuendam vitam licere duellum, ut vim vi repellat: Sed falsum omnino est, ut docent communiter apud Sanchez Tomo 1. decal. Lib. 2. cap. 39. Valentiam, et alios. Casum vero imaginatur Hurtados, qui mihi potius Metaphysicus est, quam practicus. Vide Dianam part. 5. Tract. 14. resol. 99. qui eum refellit.

NEQUE ob tuendum honorem licere duellum, clamant communiter Doctores apud Sanchez cap. 39. num. 9. Azor tract. 3. lib. 2. cap. 4. quaest. 6. Fagundez num. 39. Id definivit Alex. VII. decreto 1665. uti notavi, edito et probavi loco ad finem quaestionis 3. citato.

PROPONIT autem Diana part. 5. tract. 13. resol. 27. An, si accusator offerat duellum purgativum, possit innocens illud acceptare ad tuenda bona temporalia, aut vitam, aut partem corporis, quam aliter amitteret ex malitia iudicis; et accusatoris.

Negative respondent Lessius lib. 2. cap. 9. dub. 8. num. 47. Filliucius tomo 2. tract. 29. num. 144. Suarez de Charitate, disp. 13. sect. ult. num. 5. Aragon. 2. 2. quaest. 64. art. 3. ad 3. Abul. primo Reg cap. 17. quaest. ult. Salon 2. 2. quaest. 64. art. 3. controu. 3.

ASSERUNT vero Sanchez in summa, tomo 1. Lib. 2. cap. 39. num. 7. Bannes 1. 2. quaest. 64. art. 7. dub. 4. Caiet. 2. 2. quaest. 95. art. 8. ad 1. et in summa, V. Duellum. Hurtado 2. 2. disp. 70. sect. 8. §. 170. et alii apud Fagundez num. 41. et 44.

PROBANT, quia hoc non est duellum, sed iusta defensio; cum enim licet occidere iniustum direptorem bonorum; iusta etiam erit acceptatio huiuscemodi duelli.

SED non legunt hi rationem D. Bonavent. qui eos redarguit: nam defensionis modus iste ineptus est, et tentat Deum; potest enim facile innocens iniquo occidi, et non est haec iusta defensio bonorum inferioris ordinis, exigere vitam, et quod magis insanum, vitam etiam propriam discrimini mortis exponere.

Hinc male Diana arridet, etiam acceptare posse duellum ad honores, et munera publica tuenda.

Neque probatur mihi opinio Hurtadi 2. 2. disp. 170. sect. 9. §. 82. posse innocentem criminatori offerre singulare certamen, quando non potest alia ratione se, suaque tueri, cui adhaerent Bannes 2. 2. quaest. 64. art. 7. dub. 4. Sanchez tomo 1. sum. Lib. 2. cap. 39. num. 7. Petrus Nauar. de restit. lib. 2. cap. 3. num. 289. Valentia tomo 3. disp. 3. quaest. 17. puncto 1. Nutilius 2. 2. tract. de Charitate, quaest. 17. art. 1.

Errant perfecte, nam, ut ait D. Bonavent. non habent conditiones, necessitas moderamini inculpatae tutelae, cum aliae viae pateant suae defensioni, et haec assumatur, qua validam Iustitiae protectionem perdat, si se discrimini mortis innocens abiiciat, aggressorem modo repellat stulto, tentando Deum, et volendo, ut sua vita, et innocentia a vulneribus praeservetur, quae omnia meo iudicio fatuum sonant, ut arguit S. Doctor, et cum eo plurimi apud Fagundez num. 47.

Utinam honorum zelatores attenderent, se infames proclamatos ab Ecclesia, maledictos, et in sepulturam asini proiectos iri. Optime hi satisfacerent cartello, dicendo, se Christianos esse, quibus infamiae Duellum vetitur, ut ait Bassaeus, V. Homicidium 1. num. 15.

Sane Ludovicus XIII. Iustus merito a summo Pontifice Urbano VIII. acclamatus, legem illam, aureis laminis dignam, sancivit in florentissimo Galliae Imperio, ut qui duellum inierint, perpetuae notae infamiae obsignati, post mortem a carnifice inflictam, aeternum gloriae dedecus secum ferant ad orcum. Prudentissime gloriosus ille Monarcha generosos Gallorum animos coërcuit a frequentiore suorum clade. Industrie excogitatum, ut Orator quidam edisserit, illi profecto non absimile, quo Africanae gentes Leones a caedibus retraxere, plurimos ex arborum ramis suspensos, strangulatosque exponentes. Sane Generosa Progenies spectaculo illi infamiae attendit, nec unquam Leoninae proles videntes patres furcis pendulos, ad insidiandum in viis illis mercatoribus, et peregrinis rediere. Quievere pariter et illi, nec Leunculos suos deduxerunt ad stragem.

Audiant ergo poenas, duellis inflictas Iure novo Concilii Trident. Pii IV. Gregorii XIII. et Clem. VIII. Quarum quinque sunt spirituales: Excommunicatio latae sententiae, summo Pontifici reservata. Secunda, Privatio Ecclesiasticae sepulturae, si in duello decesserint. Tertia, Interdictum pro his locis, in quibus, scientibus Dominis illorum, duellum commissum est. Quarta, Privatio dignitatum, et beneficiorum Ecclesiasticorum, si fuerint personae Ecclesiasticae. Quinta, Inhabilitas ad illa, et alia obtinenda.

Quinque etiam temporales sunt. Prima est privatio statuum, et dominii pro iis principibus, qui sunt subiecti Romanae Ecclesiae; vel privatio iurisdictionis, et dominii eius loci in quo duellum committitur pro aliis principibus non subiectis. Secunda, crimen Laesae Maiestatis. Tertia, rebellio. Quarta, confiscatio omnium bonorum. Quinta, perpetua infamia.

Omnes poenae temporales egent sententia Iudicis, ut incurrantur, similiter et spirituales, exceptis Excommunicatione, et Interdicto, ut late probat Fagundez num. 51. iuxta probata a me Tract. de Legibus, disputatione 5. quaestione 7.