Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

PRIMA opinio negat, posse simul de eodem esse scientiam, et fidem. Ita D. Thom. hic, ubi omnes Thomistae, ut videre est apud Complutenses disp. 20. Logica, quaest. 4. Pasqualigo disp. 33. sect. 2. et 3. citatur a Valentia etiam Scotus 3. dist. 24. quaest. unic. §. ad quaest. et §. sed si aliter.

SECUNDA sententia est assertiva, Ita D. Bonavent. hic, Alens. 3. p. quaest. 79. memb. 3. Albertus 3. dist. 24. art. 9. Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 4. Suarez 3. p. Tom. 2. disp. 19. sect. 2. Vasquez p. p. disp. 4. Caspens. Tract. 15. disp. 7. sect. 10. Tannerus disp. 1. quaest. 1. num. 169. Morandus Tract. unic. quaest. 3. sequuntur Coninch, Arriaga, Amicus, De Lugo, et alii apud Mastrium disp. 6. quaest. 4. et Tannerum supra.

TERTIA sententia media tenet, fidem actualem cum scientia actuali esse non posse; sed tamen habitualem. Est communis Scotistarum cum Scoto 3. dist. 24. quaest. unic. apud Mastrium. Aliqui tamen dicunt, de potentia Dei absoluta posse esse simul fidem, et scientiam actualem. Ita Poncius disp. 22. Log. quaest. 2. Oppositum tamen tenent non modo authores primae sententiae, sed etiam communiter Scotistae.

ASSERO primo, posse de eodem esse habitum fidei, et scientiae in ordine ad actus.

PROBATUR primo a D. Bonavent. ex quibusdam Scripturae locis, quibus proponuntur credenda, quae cadunt sub scientiam, ut: quod Deus sit. Hebr. 11. Credere enim oportet accedentem ad Deum, quia est. Rom. 4. Abraham fide tenuit Deum stare promissis, et Genes. 1. et in Symbolis proponitur, Deum credendum esse unum, esseque Creatorem coeli, et terrae. Et Exodi 20. et Deuterr. 6. proponitur, fide credendum, esse unum Deum. At vero haec demonstrari possunt, ut ostendi p. p. Tract. 1. in disputationibus de Existentia Dei, de unitate, et Tract. 3. de Creatione. Haec urget Tannerus et alii.

RESPONDENT Thomistae, habitum fidei in eruditis, seu peritis harum demonstrationum, non manere ad actus, circa haec obiecta eliciendos; sed manere tantum materialiter.

CONTRA, quia sic esset deterior conditio scientium, quam idiotarum, ut infert Valentia, et Tannerus num. 171. Deinde Patres omnibus, etiam sapientibus, hos articulos proponunt credendos: Cyrillus Hierosol. cathec. 6. Chrysost. homil. 2. in Symb. Apostolorum. Augustinus L. de fide, et Symb. cap. 1. et Lib. 4. de civit. cap. 20. apud Valentiam.

QUOD vero ille habitus habeat suum actum, probatur a S. Doctore in corpore, contra tertiam sententiam, quam refert: Deus, et natura nil frustra faciunt; sed dat sapientibus habitum fidei, etiam quod ad cognita ab eis scientifice, neque potentia est impedita; Ergo quod ad ea habet suos actus.

CONFIRMATUR a S. Doctore; quia non opponuntur isti habitus, cum sint ex diversis motivis convincentes, et habitus scientiae firmetur in certitudine a fide, quae habet firmiorem propheticum sermonem, ut ait D. Petrus. Deinde, quia habitus scientiae imperfecte instruit; nam non ostendit perfecte, Dei unitatem esse posse in pluribus suppositis.

MASTRIUS num. 132. e Soto in primo, dist. 2. q. 3. dicit, proponi nobis fide credenda etiam aliqua nota, ut, Deum esse: Nam haec debent communitati hominum tradi, tum ob negligentiam hominum in quaerenda veritate; tum propter imbecillitatem intellectus, et propter periculum inquirentium veritatem demonstrationibus, qui multa falsa permiscet, ut ait D. Augustinus 18. de civitate, cap. 41. et constat ex philosophis errantibus. Fuit igitur necessaria authoritas ad perfectam certitudinem; nam motivum fidei saepe supplet defectum nostri intellectus, ut docet etiam D. Bonavent. quaestione hac, in fine corporis.

HAEC tamen Seraphici doctrina, quoad hanc rem nil mihi obest; Nam hinc potius arguo contra Mastrium ex D. Bonavent. argumento secundo. Quando unus actus ordinatur ad alium perficiendum, non repugnat, sic qui cognovit per demonstrationem a posteriori, potest, manente eadem cognitione, idem cognoscere demonstratione a priori; et haec notitia non tollit praecedentem, quia e diverso motivo oritur, sicut cognitio intellectiva superveniens sensitivae, non hanc destruit; Sed ita se habet per te cognitio fidei superveniens cognitioni actuali demonstrativae: Ergo possunt esse simul. Totum argumentum est Mastrii hic, et ita repugnat suo secundo asserto.

QUARE validissimum est argumentum S. Bonav. in corpore, quo utuntur Suarez, Amicus, Casp. et alii, nullam hic reperiri implicantiam; quia evidentia illa, et inevidentia non repugnant; nam evidentia scientiae est talis, ut possit augeri certitudine fidei ex authoritate; atque adeo se iuvant, ut infert S. D. et Amicus. Ex his habes, posse dari actus fidei, et scientiae de eodem obiecto.

ASSERO secundo, non posse dari visionem intellectivam, et fidem de eodem.

PROBATUR a S. Doctor in corpore, et ad 2. ex prima Cor. 13. Videmus nunc per speculum in aenigmate. Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur, quod ex parte est. Tunc sic: Ea, quae se expellunt, nequeunt stare simul: Talis est visio patriae, quae pellit fidem; Ergo.

RESPONDET Mastrius num. 110. hoc esse commune etiam intellectivae cognitioni viz. Contra; nam sequeretur, habitum fidei evacuari ab habitu scientiae viz. Probatur sequela. Ea, quae eodem gradu opponuntur, eodem gradu se excludunt; sed habitus fidei, et scientiae viz eodem modo per te, eodemque gradu opponuntur, sicut habitus fidei cum visione Dei: Ergo sicuti fides evacuatur per visionem, quod ad habitum, ita evacuabitur per habitum scientiae, contra tuum primum assertum. Porro evacuari habitum fidei in patria, constat ex Apostolo loco cit. ubi de habitibus loquitur.

ASSERO tertio, neque per Dei potentiam posse stare visionem claram patriae cum fide. Ita S. Bonav. quem sequuntur omnes Thomistae, et fere Scotistae: E recentibus. Lugo disp. 2. sect. 2. Turrianus disp. 8. dub. 5. et alii contra torrentem Recentiorum, Suarez, Coninch, Granadum, Amicum, Arriagam, Hurtadum, et alios apud Mastrium art. 2 quaest. quarta.

PROBATUR primo a multis argumento D. Bonavent. 2. dist. 24. dub 1. quod attuli quaest. 2. ad finem. De ratione assensus fidei est, ut sit liber, ut dicitur Rom. 10. Non omnes credunt Evangelio. Sic etiam Marci 16. Ioan. 12. Act. 20. legitur; et colligitur e Concil. Araus. 2. can. 5. Trident. sess. 6. cap. 6. sed assensus liber non stat cum assensu necessario simpliciter. Ita et D. Thom. quaest. 1. art. 4.

Respondet Mastrius, assensum necessarium e motivo scientiae, non excludere liberum e motivo fidei.

Contra primo ad hominem: Non potest idem effectus esse a duabus causis adaequatis, maxime oppositis apud Scotum. Assensus exhibitus Evangelio, nobis obiecto, est adaequate a visione beata immutabiliter necessitante, et clarissima. Ergo nequit produci a fide, quae est contingenter libera, et obscura mutabiliter. Est argumentum Apostoli 1. Cor. 15. Hebr. 11. ut ostendi quaest. 1. et 2. et confirmabitur quaest. 6. ad 4.

Contra secundo ex D. Bonav. hic, quia motivum fidei non potest habere vim ad libere movendum intellectum in praesentia evidentiae, et visionis, moventis necessario, ut ait Mastrius num. 111. et 117. et hoc etiam de potentia absoluta, ut fatetur num. 126. et advertit Card. Lugo disp. 2. num. 81. Est enim essentialis repugnantia; ideo stantibus formis non est separabilis. Hinc ruit responsio Tanneri num. 176. hanc repugnantiam esse tantum moralem, et decentiae.

Probatur secundo assertio a D. Bonav. disp. 31. art. 2. Quandocunque tollitur obiectum essentiale, tollitur et habitus: Sed in patria tollitur obiectum essentiale fidei, nempe obscuritas, quae in definitione Apostoli ponitur Hebr. 11. Ergo. Confirmatur: nam posita evidentia patriae, non manet amplius motivum fidei ex mera revelatione ad movendum intellectum; et advenit repugnantia essentialis; ut monet Cardinalis de Lugo disp. 2. num. 81.

Respondet Arriaga, posse intellectum ex evidentia assentiri in patria illi obiecto, et tamen relinquere fidei aliud motivum; sic potest ob plures evidentias eidem assentiri.

Contra: Esto ob plures evidentias possit intellectus eidem assentiri; tamen, si semel clarissime assentietur, non potest amplius ex motivo obscuro esse liber ad assentiendum.

Neque dicat Amicus, posse Deum, suo testimonio summe intellectum movere super omnem certitudinem; nam, si semel testimonium Dei visi moverit, non relinquitur locus assensui libero ob testimonium Dei obscurum.

Non est tamen eadem ratio de assensu abstractivo; Nam, ut ait Card. de Lugo, cognitioni abstractivae adhuc relinquitur locus maioris claritatis, ut docet S. Bonav. in corpore contra Mastrium num. 129.

Probatur tertio a D. Bonav. ea dist. 31. loc. cit. ad ultimum, argumento, quo nititur Vulpes disp. 28. art. 2. Ita se habet Lumen fidei ad lumen gloriae; sicut Sol ad noctilucam; sed lumen solis obruit lumen noctilucae, nec relinquit, quod appareat. Profecto dum video Solem; et mihi aliquis Astrologus dicat: Sol lucet; non moveor ullo pacto illius dicto, etiamsi sciam, eum Astrologum non posse errare.

Obiicies primo contra primum assertum. Sicut se habet Charitas ad suum obiectum, ita Fides ad suum; sed Charitas non compatitur secum amorem creaturae super omnia: Ergo nec fides obiectum scientiae.

Respondet S. Bonav. non ita opponi verum ex scientiae motivo, et verum ex revelatione, sicut amor Dei, et amor libidinosus; nam hi sunt oppositi: At illae duae notitiae se habent ut perficiens, et perfectum, et cum ex diversis motivis convincant, non summis; neque opponuntur; Fides enim ex obscuris sane credit; sed scientia naturalis non omnino evacuat obscuritatem mysterii, esto habeat in suo genere evidentiam. Unde actus fidei dat principalem assensum, et scientia minus principalem. Ideo dixere illi Samaritae Ioan. 4. Iam non propter verbum tuum credimus, idest ob notitiam humanam, sed ex fide in Christo attestante.

Obiicies secundo. Visio patriae fidem evacuat, prima Cor. 13. Ergo et scientia nostra.

Respondet S. Doct. negando Consequentiam: Nam visio excludit omnem latentiam, non sic scientia naturalis.

Obiicies tertio. Fidei assensus est liber Rom. 10. at scientiae assensus est necessarius, maxime in primis principiis; non enim negare potes, triangulum habere tres angulos, aequales duobus rectis.

Respondet S. Doct. in scientia aliquid Dei latere, cui addit Fides; puta, quod Deus sit ea infinita perfectione simpliciter, quam tract. primo, q. 1. Exposui. Quod sit Trinitas; unde illico incipit: Credo in Deum Patrem, etc.

Obiicies quarto. Idem nequit esse super rationem, et sub ea: Scientia rationi subiacet; fides excedit: Ergo.

Respondet S. Bonav. non implicare aliquod obiectum ex uno capite esse sub rationibus; ex alio vero, supra rationes; tale est obiectum fidei, quod secundum aliquid subiicitur rationi, ut: quod Deus sit; attamen est supra rationem, quod sit ita perfectus, ut sit Trinus personis, quod una persona sit incarnata, etc. Sane Apostolus merito ait: Stultam fecit Deus sapientiam huius saeculi, nam sine fide est insana.

Obiicies contra ultimum assertum cum Poncio: Non magis repugnat fides, et visio, quam duo corpora in eodem loco, vel calor, et frigus ut octo, in eodem subiecto; Sed haec per Dei potentiam stare simul possunt: Ergo.

Respondetur ex D. Bonav. loc. cit. hoc magis repugnare; quia repugnat secundum intrinsecum essentiae, quia formale obiecti visionis destruit formale fidei: At calor, et frigus opponuntur solum secundum contrarietatem in subiecto, quae potest a Deo superari, ut ait Mastrius.