Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An SCANDALUM sit speciale peccatum.

CERTUM est primo, Scandalum omne, etiam per accidens datum, non voluntate directa, sed ex opere, esse mortale ex natura sua.

PROBATUR primo a D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 31. et ad 17. Lucae ex illo Matth. 18. Vae homini illi, per quem Scandalum venit. Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo eius, et demergatur in profundum maris, quod idem testicat B. Lucas, ubi ex Beda in Glossa, observat, imponi poenam gravissimam potius subeundam, quam aeternam; illam vero fore illi utilem.

PROBATUR secundo a D. Bonaventura ibi. Quia contra Charitatem pugnat, deducens ad infernum animas. Est etiam contra iustitiam, eripiens Christo animas, creatas, et suo sanguine redemptas; de quibus dicitur Sap. 11. Tua sunt omnia Domine, qui amas animas. Hinc graviter Apostolus, prima Corinth. cap. 8. ait: Peribit infirmus in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est? Sic autem peccantes in fratres, et in Christum peccatis. Ideo Apoc. 2. protestatur: Habes tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere Scandalum, etc. Poenitentiam age: si quo minus, etc.

PROBATUR tertio a S. Doctore, quia sicuti aedificanti bono exemplo grande paratur praemium, ita destruenti opus Dei, grandis poena. Ideo Rom. 14. Noli propter escam destruere opus Dei.

PROBATUR quarto a S. Doctore, quia magna crudelitas est seducere simplices, ut dicitur Levit. 19. Nec coram caeco pones offendiculum.

PROBATUR quinto, quia scandalizans tenetur illi poenae: Animam pro anima.

Hoc autem est maius peccatum in personis publicis, ut Praelatis, ac religiosis, de quibus Malach. 2. Legem requirent ex ore eius. Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege: Propter quod et ego dedi vos contemptibiles.

OBIICIES Matth. 18. dicitur: Necesse est ut veniant Scandala. Quod autem est necessarium, non est culpa.

RESPONDET S. Doctor, loco cit. loqui ex suppositione, quod mali sint, maxime vero de Scandalo passivo ex suppositione activi; imo ex suppositione malitiae, quae scandalizatur etiam de operibus sanctis, sicuti scandalizatus est mundus de Christo Ioan. 7. Matth. 13. Marci 11. prima Petri 2. et Paulus, Christum, ait, Iudaeis esse Scandalum, et Lucae 2. dicitur: Positus in ruinam multorum. Ita respondent etiam Valentia puncto 2. et alii.

CERTUM est etiam, Scandalum passivum per se esse peccatum mortale, vel veniale, pro ut erit peccatum ipsum.

CERTUM est etiam, Scandalum ex intentione trahendi in ruinam animae, seu ad aliquod crimen, ut sic, esse speciale Scandalum; nam opponitur beneficae Charitati.

QUAESTIO est iam: an ille, qui alium induxit iussu, concilio, etc. tametsi ruinam eius directe non intenderit, specialis criminis Scandali sit reus. Insuper, num etiam, non solum qui intendit solummodo ad illam voluptatem sibi attrahere, sed et qui e sola operis pravitate malo exemplo accenderit, sit Scandali specialis contra Charitatem reus.

PRIMA opinio est esse peccatum speciale. Ita Adrianus in 4. dist. 38. quaest. ultim. Antoninus 2. part. titul. 7. §. 4. cap. 4. Navar. relect. in cap. Consideret, de Poenit. disp. 5. et in Manuali, cap. 6. numero 19. Valentia disp. 3. quaest. 18. puncto 2. ubi allegat etiam Alensem part. 2. quaest. 189. memb. 2. Idem sentiunt Petrus Soto Lect. 9. de confess. Suarez de Charitate, disput. 10. sect. 2. Layman Lib. 2. tract. 3. cap. 13. Tannerus disp. 2. quaest. 6. dub. 8. afferens etiam Victoriam, et modernos Thomistas, Sylvius 2. 2. SECUNDA sententia est, hoc scandalum esse meram circumstantiam aggravantem. Ita D. Bonav. in 4. dist. 38. dub. 2. lit. D. Thom. 2. 2. quaest. 43. art. 3. Caietanus ibi, et in summa, V. scandalum, Couar. relect. in cap. Peccatum, part. 1. num. 5. Bannes quaest. 43. art. 4. Durandus 4. dist. 38. quaest. 3. Palud. ibi, quaest. 6. Fagundez part. 2. Lib. 4. cap. 4. Ledesma Tom. 2. Tract. 4. cap. 5. concl. 5. Lorea 2. 2. quaest. 43. sect. 3. diff. 56. num. 7. Villalob. summa, Tom. 2. tract. 3. diffic. 8. Becanus 2. 2. cap. 27. quaest. 2. Coninch. de act. supernaturalibus, disp. 33. dub. 5. num. 35. Fillucius Tomo 1. tract. 28. cap 6. num. 216. Sylvius 2. 2. quaest. 43. art. 3. Sanchez summa, Tom. 1. lib. 1. cap. 6. Vasquez prima secundae, disp. 102. cap. 4. Azor Lib. 4. cap. 7. quaestio 1. Diana part. 3. tract. 4. resol. 114. et part. 5. Tract. 2. qui totus est de scandalo, ubi resol. 2. renuit sententias Doctorum referre, quia haec disputatio videtur metaphysica; nam quo ad praxim parum refert, quia iuxta communem D. Bonavent. sententiam, quocumque modo des occasionem spiritualis ruinae, teneris eam confiteri. Eodem modo loquuntur aliqui e supra allegatis, praecipue Layman, et Hurtadus 2. 2. disp. 173. sect. 8. §. 61. Fuliensis lib. 2. cap. 12. Bassaeus, et alii.

ASSERO cum hac sententia, huiusmodi scandalum solummodo esse circumstantiam aggravantem.

PROBATUR a D. Bonavent. et D. Thom. quia peccatum non nominatur ratione eius, in quem est; unde si quis una contumelia plures offendetet, unum peccatum committeret; sed sumitur ratione actus, circa quem est, et circa id, quod per se est intentum, non circa id, quod per accidens. Ideo id, quod est praeter intentionem formalem, non nisi reductive pertinet ad actus speciem, ut fatetur etiam Valentia.

RESPONDET Valentia, assumptum verum esse de eo, quod est praeter omnem intentionem, et absque omni voluntario; neque spectat ad moralem actum, neque habet aliquid quo inter actus morales computetur. Ast, sufficit Seraphico, si actus non habeat esse morale per se, sed egeat ad aliud reduci, ut non constituat distinctam speciem actus moralis.

OBIICIT Valentia. In omni alia materia, in qua peccatum specificatur a nocumento, vel iniuria illata, intentio, et voluntas tacita, et indirecta, sive virtualis aequivalet intentioni expressae, saltem ut committatur peccatum talis speciei: Ergo et in materia scandali. Antecedens probatur: Nam vere committit detractionis peccatum, qui temere dicit aliquid, ex quo sequitur detrimentum famae proximi. Item committit vere peccatum furti; qui aufert rem alienam, non intentione nocendi proximo; sed sibi commodandi; et qui committit fornicationem in loco sacro, committit Sacrilegium, licet expresse non intendat inferre iniuriam loco Sacro: Ergo. Huius argumenti nodum fatetur Caietanus, se nescire dissolvere quaest. 53. art. 2. ad 3.

RESPONDETUR tamen, diversos esse casus: nam omnes habent entitatem moralem per se, neque egent iam alteri inniti, non sic in casu nostro. Quo ad primum; probabile censent multi, non esse peccatum. Quo ad secundum casum, ea est voluntas directa, nam necessario vult eripere alteri, ut sibi commodet. Tertius casus est diversae materiae, circa quam actus per se fit in Ecclesia, si fornicans vult profecto fornicari in eo loco, esto principaliter id non intendat.

OBIICIES secundo. Qui per actum bonum scandalizat, vere committit peccatum scandali, ut concedant Caietanus, et Paludanus; licet is indirecte solum velit proximi ruinam: Ergo etiam, qui scandalizat per actum malum. Neque enim is est melioris conditionis, quam ille; nec, quod actus eius sit alioqui malus, obstat, quo minus alia ratione possit esse in alia simul specie peccati, ut patet ex doctrina D. Thom. prima secundae, quaest. 18. art. 10. Non puto (ait Valentia) hoc argumentum solvi posse.

RESPONDETUR cum D. Bonavent. negando Antecedens: Nam ille peccat contra prudentiam, atque adeo circumstantia illa actus est, non peccatum per se, et per hoc patet ad tertium.

OBIICIES tertio: Si formalis intentio necessaria est ad speciale scandali peccatum; raro, aut nunquam peccato scandali peccabitur. Quotus quis enim est diabolico ita veneno imbutus, ut velit specialem, ac spiritualem aliorum ruinam? et tamen in Scriptura hoc peccatum, ut frequens describitur Matth. 18. prima Corinth. 8.

RESPONDETUR facile, ad intentionem directam non esse necesse, ut velis illum inducere in ruinam spiritualem, nempe ad infernum directe; sed satis est, ut velis illum inducere ad peccandum tali modo, suadeasque, sollicites, mineris, etc. Heu quam frequentes sunt actus isti. Hoc sensu aliqui secundae sententiae non negant, esse peccatum speciale. Sic D. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. et lib. 3. Phar. cap. 39. ubi id sentire videntur SS. Patres allati, et ad 17. Lucae, et in 4. loco cit. idem visus est loqui.

Ex dictis colliges; quomodo se debeat gerere in confessione, qui scandalum dedit.

SANE videtur, non esse confitendam hanc circumstantiam necessario, iuxta doctrinam D. Bonav. de circumstantiis aggravantibus, et dicam 3. part. Tract. de Paenit. diff. 2. sect. 3. quaest. 5. Ita multi hac de re afferunt.

COMMUNITER vero docent, eam confitendam. Ita Lorea, Villalobos. Becanus, Coninchius, Fagundez, Ledesma, supra citati, quibus subscribit fere Diana Parte 3. Tract. 4. resol. 114. cum D. Bonavent. Imo advertunt Sylvius, Filliucius, Sanchez, Layman supra, Bonacina de sacrament. disp. 5. quaest. 5. sect. 2. puncto 2. §. 3. diff. 3. num. 21. et Diana, debere exprimi numerum personarum, et earum conditionem, quibus scandalum datum est, etiam unico peccato, et qua ratione, num colloquiis de fornicatione? num de infandis? vel de coningatis? Quare caecos conclamant hi duo postremi confessarios, qui haec non interrogant. Subscribit iterum Diana Parte 5. Tract. 7. resol. 3. addens Palaum, Molfesium, Leonem, et alios.

NOTA vero primo, sollicitare patatam, vel paratam, esse scandalum probabiliter directum, in confessione dicendum, apud Sanchez lib. 1. cap. 6. num. 14. Bonacin. tract. 1. disp. 5. quaest. 5. puncto 2. §. 3. Vasquez quaest. 91. art. 1. disp. 4. Fill. tract. 28. num. 231. Excipiunt, si explicito actu satis perciperetur, ut dicto, te fornicatum cum foemina, colligere potest id to petiisse; non enim solet foemina, ut plurimum, petere.

ALII tamen non confitendum admittunt; non enim inducit, cum paratum inveniat. Sic Fagundez praecept. 2. lib. 4. cap. 5. Suarez 3. part. tract. 4. disp. 22. sect. 4. num. 18. Henriquez lib. 2. de paen. cap. 6. num. 7. Diana part. 1. tract. 7. res. 34. Azor tract. 2. lib. 12. cap. 16. quaestio 5. Bassaeus §. 1.

SOLLICITARE vero non paratam, vocatur a Diana scandalum indirectum; sed renuo, Opera enim facere in facie perfectorum, quae incendunt, multi non excusant; nam et hi cadunt, ut David 2. Reg. 11. videns Bethsabeam in balneo. Salomon 3. Reg. 11. Vide D. Thom. art. 5. et 6. Excusaris forsan, si opineris, videntes non movendos, ut dicunt multi cum Diana, Tract. de scandalo, resol. 3. vel si ita pervecti sint, ut non moveantur ob id. Vide ibi.