Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: Quid sit Oratio

Quid sit Oratio.

NE quis miretur tantam varietatem descriptionum Orationis; cum enim haec sit actus insignis, optime ex integra causarum plurium concurrentia completur; plurimas ex his conditionibus descriptiones composuere Doctores.

MULTAS Orationis discriptiones affert S. Doctor 3. part. centil. sect. 46. Prima ex D. Augustino lib. de spiritu, et anima, cap. 50. Oratio est piae affectus in Deum directus. Oratio enim ex affectu debet procedere pio, ut sit ex origine valida. Ideo et idem S Augustinus, serm. 130. de tempore: Quid est oratio, nisi ascensus mentis de terrestribus ad coelestia, inquisitio supernorum, invisibilium desiderium.

D. DAMASCENUS lib. 3. de fide cap. 24. Oratio est ascensus mentis in Deum. Necesse est enim, ut orantis anima a terrenis evolet in Deum.

ALIAM descriptionem e Damasceno, loco cit. affert S. Doctor: Oratio est expressio desiderii directi in Deum propter bonum adipiscendum, vel malum removendum, formata per verbum interius, et exterius, seu est, petitio decentium a Deo.

MAGISTRALITER autem sic definiri posse ait: Oratio est ostensio voluntatis nostrae ei, a quo impetrare speramus id, quod desideramus. Quae alludit definitioni D. Basilii homil. 5. de variis: Oratio est boni cuiuspiam petitio, quae ad Deum a piis effunditur.

HANC definitionem simul cum allata ex Damasceno optimam ait Valentia disput. 6. quaest. 2. puncto 3. Aliam apponit S. Doctor ex D. Gregorio lib. 33. moral. cap. 21. quae potius perfectionem quandam descripsit orationis: Veraciter orare est, in compunctione amoris gemitus, et non composita verba resonare.

IN explicatione terminorum Theologiae, addit S. Doctor illam communem descriptionem orationis: Est ascensus mentis in Deum, (explicans) seu est expressio desiderii directi in Deum, ad bonum adipiscendum, vel malum removendum, formata per verbum interius, et exterius.

IN Diaeta salutis, tit. 2. cap. 5. affert illam definitionem Orationis ex Damasceno 3. de fide, cap. 24. quam optimam ait Valentia: Oratio est petitio decentium, et aliam supra allatam addit.

EXPLICAT tamen ad ea verba Lucae 6. Exiit in montem orare: Et erat pernoctans in Oratione Dei, cur describatur oratio: Ascensus mentis in Deum, ex Damasceno, loco citato, nempe, quia debet orans esse a terra separatus, et a strepitu. Ideo sancti solitudines, et montes quaerunt. Sic Christus: Exiit in montem. Ideo Moyses, Aaron, et Hur ascenderunt in verticem collis, Exodi 17. et Christus Matth. 14. Dimissa turba, ascendit in montem solus orare, et Abraham Genes. 22. dixit pueris: expectate hic cum asino (scilicet in Valle:) Ego autem, et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos. Sic et Iudith, cap. 12. Exibat in noctibus in vallem Bethuliae, et baptizabat se in fonte aquae, et ut ascendebat, orabat ad Dominum Deum Israel.

ADNOTAT autem S. Doctor ad cap. 18. sap. ad ea verba: Properans enim deprecari pro populo, alludi ad Num. 16. ubi Aaron accurrens ad multitudinem, quam videbat a Deo necari, deprecatus est. Deprecari igitur proprie ait esse pro malis amovendis; orare vero de bonis obtinendis, sed unum saepe cum alio ait confundi.

EXPLICAT etiam in 3. dist. 17. art. 2. quaest. 1. ad 3. quo pacto intelligatur Oratio, esse ascensus in Deum, quia scilicet Deum obsecramus, qui est supra nos, postulando misericordiam, quae supra nos, vel revelando miseriam, quae est infra nos, ut ab hac nos liberet, et ad illam nos sublevet. Aliam etiam elevationem explicat, quae orationi non est intrinseca, qua scilicet ex una consideratione in aliam scandimus, seu ascendimus ad considerationem Dei, et a consideratione creaturae ad considerationem Creatoris.

Ex definitione Orationis collige primo, Orationem esse actum intellectus practici, ut saepe indicat S. Doctor, dum eam definit elevationem intellectus, ut dicitur postulatio, seu petitio, quae est expressio intellectus practici; sic enim describitur a D. Augustino lib. de verbis Domini, serm. 5. Ideo epist. 121. ait: Absit ab Oratione multa locutio, sed non desit multa precatio, si fervens perseverat intentio. Nam multum loqui in orando, est rem necessariam superfusis agere verbis. Multum autem precari, est ad Deum, quem precamur, diuturna, et pia cordis excitatione pulsare. Nam plerumque hoc negotium plus gemitibus, quam sermonibus agitur: plus fletu, quam afflatu, cum refert D. Bonavent. lib. 2. Pharetrae, cap. 45.

HINC etiam affectum concurrere ad Orationem reddendam efficacem, ait. Id indicat S. Augustinus serm. 126. de tempore, apud D. Bonavent. loco citato, dum ait: Quid est oratio, nisi ascensio animae de terrestribus ad coelestia, inquisitio supernorum, invisibilium desiderium?

ATTAMEN ex ore pronunciante, vel corde procedit, ut ait Chrystost. in opere imperfecto super Matth. homil. 13. et oratio ex corde melius exprimitur, quam ex ore, ut ait D. Isidorus lib. 3. cap. 7. sent. 4. et cap. 8. sent. 2. Cum oramus nos, cum Deo loquimur; cum legimus, Deus nobiscum loquitur. Locutio sane est intellectus. Hinc ab eo oratio dicitur etiam oris ratio, in Psalmum 38.

UTRUMQUE in Oratione concludit D. Bernardus, epist. de vita solitaria: Oratio est hominis, Deo adhaerentis, affectio, et familiaris quaedam, et pia allocutio, et status illuminatae mentis ad fruendum Deo quandiu licet. Haec et alia refert S. Doctor in Pharetra, loco citato.

HINC vide, quaestionem esse de nomine, dum contenditur: An ratio sit actus intellectus, ut docent SS. DD. Caietanus ad art. 1. D. Thomae, Valentia puncto 1. et alii; non autem magis voluntatis, ut putant Nominales aliqui, et Medina quaest. 1. de Oratione.

Ex eadem definitione colligit secundo S. Doctor in 3. loco cit. ad 2. et 4. Orationem esse inferioris ad superiorem, quo fit, ut Christus, quatenus Deus non oraverit; sed quatenus Pontifex postulavit secundum naturam humanam; et quatenus Rex, Deus exaudiit: Contra nonnullos haereticos quos P. P. consutani Tract. 2. disp. 1. quaest. 7.

COLLIGE tertio, Orationem esse actum Religionis; quia dum oramus, protestamur, nos Deo maxime indigere, ut principio, et auctore nostro, in quo maxime exhibemus ei cultum, et honorem, quod est munus virtutis Religionis, ut docet S. Bonavent. in locis allegandis in p. p. Brevil. cap. ult.

Quaestio II: Quotuplex sit ORATIO

Quotuplex sit ORATIO.

SUBIECTUM hoc est proprius Seraphici partus, ubique enim orationem immiscet, ubique aliquid de ea dicit, aut indicat.

DIVIDIT orationem, in opusculo de sex alis Seraphim, ex parte orantium, in orationem publicam, et in privatam. Publica est, quae fit ab Ecclesia in Choris, quae in Ecclesia etiam antiqua fuit usitata; ut constat primo Paral. 25. ut Ecclesiam imitemur triumphantem, ut dixi disp. 2.

ORATIO privata est, quae privatim fit familiaribus recitationibus Psalmorum, Coronae, Littaniarum; hanc singulos docuit, Matth. 6. Cum oratis, dicite: Pater noster. Itidem in solitariis meditationibus, et soliloquiis exercetur, Psalm. 76. Meditatus sum nocte cum corde meo.

De privata oratione multa habent SS. PP. recitati a D. Bonavent. lib. 2. Pharet. cap. 45. et 46.

De publica ibidem disserit D. Bernardus epist. 78.

DIVIDIT secundo S. Doctor orationem ex parte actus in Vocalem, et Mentalem; haec est, quae solo mentis affectu completur, sic Psalm. 26. Tibi dixit cor meum, etc. Vocalis est, quae voce etiam exprimitur, de qua Psalm. 141. Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum, quae verba canendo postremo functus est die Seraphicus Patriarcha Franciscus, ut refert D. Bonavent. in eius Legenda.

HUIUS duplicis orationis institutionem Deo adscribit S. Doctor 5. parte Brevil. cap. 10. Quia enim primum principium est non minus bonum, quam verum; hinc est, ut libentissime sua dona communicet. Quia vero cum hoc simul iustum, ideo non dat dona, nisi volenti, et desideranti; non dat gratiam, nisi regratianti; non impendit misericordiam, nisi miseriam agnoscenti, ut salva sit libertas arbitrii, et non vilescat nobilitas doni, et integer perseveret cultus honoris divini. Hinc est, ut Deus orari velit, ut munera largiatur. Rursus quia ad hoc, ut desiderium sursum tendat, necesse est, quod affectio nostra sit fervida, et cogitatio in unum collecta, et expectatio nostra sit certa, et quia cor nostrum frequenter est tepidum, frequenter dispersum, frequenter pavidum, hinc est, ut Deus voluerit nos non tantum orare mentaliter, sed etiam vocaliter ad nostri affectus excitationem per verba, et ad recollectionem cogitationum per sensum verborum. Voluit etiam, nos orare per sanctos; et sanctos pro nobis ad dandam fiduciam pavidis, ut quod non audent, vel non possunt impetrare per se; per idoneas impetrationes obtineant, et per haec in orantibus humilitas conservetur; in sanctis intercedentibus dignitas declaretur; in omnibus etiam Christi membris Charitas, et unitas ostendatur.

TERTIO dividit orationem lib. 2. de profectu religiosi, cap. 60. in vocales orationes, Psalmos v. g. per verba composita; in soliloquia per verba ex affectu, et necessitate erumpentia, et cap. 62. addit gratiarum actionem, et vocem laudis. Explicat autem cap. 63. beneficia, quibus ad gratiarum actionem moveamur.

QUARTO dividitur a D. Bonavent. loco supra relato, et ex Breviloquio, in obsecrationem, orationem, postulationem, deprecationem, et gratiarum actionem, iuxta id prima Timot. 2. Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus. De his latius opusc. de profectu Relig. lib. 2. cap. 60.

OBSECRATIO, ut explicat D. Thom. art. 17. est oratio, qua petitur aliquid, proposita ratione aliqua, ducta ex sacra re quapiam, ob quam fit impetrandum, quod petitur, ut ex divina bonitate, vel passione; Per crucem, etc. Ita etiam D. Bonavent. ad Psalm. 141.

CONGRUIT cum hac S. Thomae interpretatione explicatio, quam adhibuit D. Bonavent. in expositione missae, ad ea verba Canonis: Da propitius pacem, ex D. Augustino epist. 49. ad Paulinum, quaest. 5. Apostolum sub nomine obsecrationis commendasse orationis eas, quas in celebratione sacrificii Missae, et aliorum Sacramentorum solet Ecclesia adhibere.

ALITER etiam explicat S. Doctor supra, deprecationem, esse interpellationem pro peccatis; orationem vero postulationem pro gratiis, et aliis bonis. Non longe abit Cassianus collat. 9. cap. 11. et sequenti.

DIVIDIT eam etiam S. Doctor opusculo de profectu Religiosi, lib. 2. cap. 73. et sequent. iuxta diversa motiva, ut dixi disp. 2. Mox iuxta diversa dona Dei, revelationum, et visionum, de quibus late Alvarez Tom. 3. et D. Thom. quaest. 175. et nos agemus, cum de Vita contemplativa.

Quaestio III: An ORATIO sit necessaria

An ORATIO sit necessaria.

HAERETICI, qui medium virtutis oderunt, ad extrema distrahi solent. Massiliani quidem apud Damascenum haeresi 80. Orationem ad salutem, etiam absque Sacramentis sufficere; Ex altero, Pelagiani apud D. Augustinum haeresi 88. orationem inutilem dicebant. Hic error fuit antiquissimus, de quo Eccl. 16. Non exoraverunt pro peccatis suis antiqui gigantes, qui destructi sunt, confidentes virtuti suae.

EUMDEM errorem sectati sunt Albigenses apud Bernardum de Luzemburgo, qui Providentiam divinam abstulerunt, et alii etiam admittentes providentiam, sed dicentes, eam inducere necessitatem absolutam rebus, male intelligentes id, quod disserit D. Gregorius in Dialog. primo, cap. 8. apud D. Bonavent. lib. 2. Pharetrae, cap. 45. ubi ait: Obtineri per orationem nequaquam possunt, quae praedestinata non fuerunt. Ipse enim satis se explicat, subdens: sed ea, quae sancti viri orando efficiunt, ita praedestinata sunt, ut precibus obtineantur. Itaque neque oratione providentia Divina mutatur; ut aliqui mussitant apud D. Thomam.

EUM errorem secutus est etiam Ioannes Vuicleph apud Valdensem Tom. 3. cap. 1. Lutherus autem, qui eandem asserit necessitatem, admittit tamen orationes.

Enim vero non nunquam, ut fidem extollat, orationem pessundat, ut refert Valentia disput. 6. quaest. 2. puncto 3.

ASSERO primo, Orationem esse ad salutem utilem.

PROBATUR uberrime a D. Bonavent. de profectu Religiosi, lib. 2. cap. 66. et aliis 11.

Iram Dei enim placat Exodi 32. ubi Moyses Oratione Deum placavit. Peccatorum veniam impetrat, Matth. 18. Omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me. Matth. 6. Dimitte nobis debita nostra. Removet flagella. Num. 11. Oravit Moyses Dominum, et absorptus est ignis, quod factum est in figuram, ut etiam ostenderet, incendia tentationum oratione extingui. Vitia cordis expellit, Psalm. 58. Disperge illos in virtute tua. In periculis constitutos liberat, Psalm. 49. Invoca me in die tribulationis. A periculis defendit Matth. 24. Orate ne fiat fuga vestra hyeme, aut Sabbatho. De hostibus fidei vindicat 2. Paral. 32. Oraverunt Ezechias, et Isaias adversus Senacherib, et liberati sunt Hebraei. Difficilia facilitat Iosue 6. Vociferante populo muri Hierico corruerunt: Familiaritatem Dei conciliat Psalm. 144. Prope est Dominus omnibus invocantibus eum. Isa. 58. Clamabis, et dicet: Ecce adsum. Impetrat dona Spiritus Sancti, Act. 2. Repleti sunt omnes Spiritu sancto. Lucae 11. Pater dabit spiritum bonum petentibus se. Item donum sapientiae, Iacobi 1. Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, etc. Item gratiam praedicandi, Ephes. 6. Orantes pro me, ut detur mihi sermo in apertione oris. Item revelationem secretorum. Hierem. 33. Clama ad me: et annunciabo tibi grandia, et firma. Item potestatem miraculorum, Isa. 5. Elias oravit, ut non plueret. Item pro puero suscitando 3. Reg. 17. Temporalia subsidia confert, Psal. 144. Oculi omnium in te sperant Domine, et tu das escam illis in tempore opportuno. Sublevat a miseriis, 3. Reg. 8. Fames si oborta fuerit, vel pestilentia, etc. Dat Urilia quaevis, et necessaria, Rom. 8. Nam quid oremus, sicut oportet, etc. Vitam confert aeternam, Rom. 10. Omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Breviter (ait S. Bonav.) omnia contraria saluti reprimit, et necessaria confert, conservat, et perficit. Vult enim Deus, non tantum orari pro eo, quod et ipse ante dare disposuit, sed vult, ut plus orando mereamur per fidem, qua credimus, quod non videmus, per spem, qua obtinere confidimus petita per charitatem, qua exauditorem amplius amemus, iuxta id Psal. 114. Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae.

CONCLUDIT, orationem esse quasi speculum, in quo nostri defectus, et profectus conspiciantur. Vide S. Doctorem.

ORATIO tandem (ait S. Bonav.) mentem a terrenis magis levat, et elongat, quam caeterae actiones; quia cum illae agant cum Martha circa frequens ministerium; haec cum Maria pedibus Domini adhaerens, eum solum sibi propitium esse exorat.

QUONIAM vero multi orasse conqueruntur, nec obtinuisse gratias; pergit cap. 67. tales erudire, dicens aliquando videri Deum iratum, ut nos ad orationem protrahendam inducat. Conquerebatur David, Psal. 29. Avertisti faciem tuam a me. Iob. 30. Ecce clamo ad te, et non exaudis me: Sto, et non respicis in me. Ideo postulabat Hierem. 17. Non sis tu mihi formidini, spes mea in die afflictionis. Et Psal. 142. Et non intres in iudicium cum servo tuo. Isaix 63. Multitudo viscerum tuorum, et miserationum tuarum super me continuerunt se.

HINC D. Bernardus epist. ad fratres de monte Dei: Obsecrationibus insistendum, sed in omni humilitate, et patientia, quia non afferunt fructum, nisi in patientia. Quasi enim calum desuper sensit aneum, dum nullam devotionis, velut roris coelestis stillam, pulsando in oratione percipit; et terram cordis sui ferream, dum nullo psalmorum, vel orationum irriguo ad fructum compunctionis emollitur; sed veluti mulier Chananaea aversum a se Domini vultum peccata sua, quasi canis immunditiam, sibi exprobari reputat, et pane filiorum se arbitratur indignam.

ALIQUANDO, alio intentus, videtur Deus orantis affectibus non attendere. Unde clamabat, Psal. 56. Exaudi Deus orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam. Aliquando videtur otanti attendere, sed tacendo non annuere, ut preces illas suspiciat, Iob. 9. Cum invocantem exaudierit me, etc. non credo, idest, nescio certo, an exaudierit vocem meam.

SED Deus exaudiet eum, qui non haesitaverit in corde suo, sed crediderit; quia quodcumque dixerit, fiat, fiet ei, Matth. 21. Omnia quaecumque orantes petitis, credite quia accipietis. Et Iacobus, cap. 1. Postulet autem in fide, nihil haesitans. Affert vero eam parabolam Lucae 11. de eo, qui nocte interpellat amicum, et licet in lecto sit amicus, tamen ptopter importunitatem surget.

ELEGANTER vero cap. 61. et 68. edisserit, qua sub forma gratias omnes necessarias oratio impetret, dum varias inducens pauperis personas se Deo offert. Aliquando personam inducit servi, et Iudicem suum deprecatur. Iob. 10. Noli me condemnare, sicut Publicanus ille Lucae 18. qui demisso vultu percutiens pectus aiebat: Deus propitius esto mihi peccatori. Ecce e servo fit adoptionis filius: Descendit hic iustificatus in domum suam. Aliquando, ut pauper petit panem quotidianum. Aliquando amici specie, se Deo veluti consimilis offert, sicuti Genes. 18. Abraham orat pro Sodomitis; Moyses pro populo, Exodi 32. Ne quaeso dicant AEgyptii; callide eduxit eos. Quiescat ira tua, et esto placabilis. Et Numer. 14. Ne audiant AEgyptii, quod occideris tantam multitudinem, quasi hominem unum, et dicant: Non poterat eos introducere in terram, pro qua iuraverat. Aliquando, ut sponsa, Deo sanctissime cupiens coniungi, clamat: Cupio dissolvi, et esse cum Christo.

ALIQUANDO ut filius confidens de charitate paterna, quid imperii sonat. Sic Moyses Exodi 33. Cum dixeris: Novi te ex nomine, et invenisti gratiam coram me. Si ergo inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam, et sciam te; et respice gentem hanc. Et cap. 34. Si inveni gratiam in conspectu tuo Domine, obsecro, ut gradiaris nobiscum, et auferas iniquitates nostras, atque peccata, nosque possideas.

ALIQUANDO immemor sui, super omnia ad Dei gloriam inhiat. Rom. 9. Tristitia mihi magna, etc. optabam ego ipse anathema esse, etc. Exod. cap. 32. Obsecro Domine, peccavit populus tuus peccatum magnum, aut dimitte eis hanc noxam, aut dele me de libro tuo, quem scripsisti. Magna fiducia hominis ad Deum (ait S. Doct.) Non rogat se deleri de libro Dei, sed ea fiducia, qua praesumit, se non delendum de libro vitae, petit, illud remitti, non dubitans, se exaudiendum; unde, et quod petiit, impetravit Post haec cap. 69. plurimas orationis utilitates, imo exinde necessitatem deducit.

ASSERO igitur secundo, Orationem esse necessariam.

PROBATUR a S. Doct. ibi ex illo Lucae 18. Oportet semper orare, et non deficere. Et 1. Thessal. 5. Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite. Hinc Psal. 33. Benedicam Dominum in omni tempore.

LATE id probat ad verba allegata Lucae 18. ex illo Eccles. 18. Non impediaris orare semper, et ne veteris usque ad mortem iustificari. Eccles. 3. Qui diligit Deum, exorabit pro peccatis, et in oratione dierum exaudietur. Deinde recenset decem orationis effectus, seu bona saluti necessaria, ex quibus orationis eruit necessitatem.

PRIMO enim oratio impetrat relaxationem Divinae sententiae: sic Isaix 38. Oravit Ezechias ad Dominum, et subditur, Deus revocasse decretum. Et Sap. 18. Properans enim homo sine querela deprecari pro populis, proferens servitutis suae scutum, orationem, et per incensum deprecationem allegans, restitit irae.

SECUNDO poenarum remissionem obtinet e culpis, Matth. 17. Hoc genus daemoniorum non eiicitur, nisi in oratione, et ieiunio. Sic remittuntur etiam culpae, Psal. 31. Dixi: Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei.

TERTIO praeservat a casibus mortiferis, Matth. 26. Vigilate, et orate, ut non intretis in tentationem.

QUARTO reparat virtutem naturae ad salutem, Iacobi 5. Oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum.

QUINTO conservat pacem, et vitam in salute tranquillam, Prima Timot. 2. Obsecro primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, ut quietam, et tranquillam vitam agamus in omni pietate, et castitate.

SEXTO custodit tranquillitatem conscientiae, Philip. 4. Nihil solliciti sitis: sed in omni oratione, et obsecratione cum gratiarum actione, petitiones vestrae innotescant apud Deum. Et pax Dei, quae exuperat omnem sensum, custodiat corda vestra.

SEPTIMO inflammat in Dei servitio, et gratia. In huius figuram 3. Reg. 18. Elias: Invocabo nomen Domini: et Deus, qui exaudierit per ignem, ipse sit Deus. Unde Act. 1. ut obtinerent Spiritum Sanctum: Erant perseverantes in oratione unanimiter.

OCTAVO edocet, et illustrat mentem ad cognoscenda superna. Huius habemus exemplum in Salomone 3. Reg. 3. et Iacob. 5. Si quis vestrum indiget Sapientia, postulet, etc.

NONO impetrat caelestis ianuae adaeptionem, Iacob. 5. Elias homo erat similis nobis passibilis: et oratione oravit, ut non plueret super terram, et non pluit annos tres, et menses sex. Et rursum oravit: et caelum dedit pluviam. Hinc visa est tunc nebula, ut vestigium hominis. Pagninus, ut vola hominis; manus scilicet pura aperiens caelum, iuxta praeceptum Apostoli: Levantes manus puras ad Deum.

DECIMO obtinet tandem mercedem aeternam, Matth. 6. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio, ora patrem tuum in abscondito: et pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi. Et Psalm. 60. Quoniam tu Deus meus exaudisti orationem meam; dedisti haereditatem timentibus nomen tuum.

IN figuram autem horum decem bonorum, et harum decem virtutum orationis, Sol ad orationem Ezechiae (ait S. Doctor) legitur decem gradibus retrocessisse. Ex quibus colligitur, quod oratio praevalet naturae inferiori, praevalet virtuti caeli, imperat naturae spirituali, attrahit Spiritum sanctum, inclamat filium Dei, et mitigat Patrem, et per hoc dominium habet quodammodo universorum. Haec S. Doctor.

HANC necessitatem exemplo suo nobis in omnibus insignibus operibus demonstravit Christus, ut observat S. Bonav. ad 3. Lucae in ea verba: Et factum est, Iesu baptizato, et orante. Probat autem hinc illud praeceptum eiusdem Domini, cap. 18. Lucae: Oportet semper orare, et non deficere. Sic oravit Christus Lucae 3. ut daret formam accedentibus ad baptismum. In deserti solitudine oravit, cap. 5. Ipse secedebat in desertum, et orabat, ut modum praescriberet contemplativae vitae. In praedicatione cap. 6. Factum est autem in diebus illis exiit in montem, ut oraret, ut Normam daret praedicatoribus. In miraculorum operatione, Ioan. 11. Pater gratias ago tibi, ut daret formam operantibus. In passione: Progressus cecidit in faciem suam, orans. Matth. 26. ut formam daret mala sustinentibus. In corporis sui administratione: Accipiens calicem, gratias egit. Lucae 22. ut Regulam relinqueret Sacramenta contrectantibus. In morte, Lucae 23. Pater in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens, expiravit, ut exemplar esset morientibus, et sic in tota vita ad extremum halitum necessariam ostenderet orationem.

OBSERVAT etiam ad 22. Lucae, Christum ter orasse, et venisse ad excitandos discipulos ad orationem: Surgite, orate, ut non intretis in tentationem.

Ter oravit, ut ostenderet necessitatem orationis ad Deum Trinum, contra triplex genus tentationis, Concupiscentiae carnis, Concupiscentiae oculorum, et Superbiae vitae. Et debet esse secundum triplicis potentiae conatum, et secundum triplicem virtutem Theologicam, Fidei, Spei, et Charitatis: et propter triplex bonum assequendum, scilicet veniam, gratiam, et gloriam. Et, Bonitatem, disciplinam, et scientiam, ut dicitur Psal. 118. Ter autem visitavit, ut ostenderet orationem moderari, et componere Irascibilem, Concupiscibilem, et Rationalem.

NECESSITATEM orationis confirmat S. D. ad 11. Lucae, in expositione orationis Dominicae, nam Christus tradidit formam orandi, et petitiones faciendas explicans, quae sane ostendunt, esse necessariam. Petitur enim sanctificatio Divini nominis, quam necessario debemus desiderare. Petitur gloria, quae est ultimus finis. Petitur obedientia divinis mandatis: Fiat voluntas tua. Petitur gratia, et munimentum spirituale auxiliorum Dei, cibus augustissimus dans virtutem: Panem nostrum quotidianum. Petitur, ut nobis remittat culpas patratas, et de caetero nos praeservet ab eis, et ab omni malo.

INIUNGIT graviter in opusc. de perfectione ad sorores, cap. 5. necessitates, quas habemus, ut liberemur a tentationibus. Ideo ait, Christum enixe admonuisse discipulos, Matth. 26. Marci 14. Lucae 22. Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem. Sane, inter omnia, necessaria est perseverantia usque in finem.

EGREGIE S. Doct. ad 11. Lucae in ea verba prima: Factum est: cum esset in quodam loco orans, ostendit, nunquam ab oratione desistendum, nam, et Christus Lucae 22. Factus in agonia, prolixius orabat, et sane in eruditionem nostrae infirmitatis hoc praestitit, ut ostenderet quantum egeamus orationibus. Ideo Rom. 8. Spiritus adiuvat infirmitatem nostram, et rursus affert loca supra relata prima Thessal. 2. Lucae 6. et 18. Eccles. 18.

EX quibus, aliisque testimoniis, quibus opera Seraphici sunt conspersa, colligitur, praeceptum orationis, quod est affirmativum, non cogere quidem ad semper, sed in necessitate, maxime vero ingruentium tentationum, in quibus periculum grave imminet, cum quis opus grave, et periculosum aggreditur; et quandocumque se debet ad gratiam disponere, ut expellat peccata. Sic docent etiam Valentia disp. 6. quaest. 2. puncto 3. Medina quaest. 11. de oratione. Sylvester verb. oratio numero 8. Filliuc. tract. 28. cap. 2. quaest. 5. Less. l. 2. cap. 37. dub. 3. Dian. p. 3. t. 5. resol. 16. Sylvius quaest. 83. art. 2. Becan. ibi, quaest. 1. Bassaeus v. Oratio, addens debere adverti obligationem: In periculo autem non distingui a volitione indirecta culpae.

OPTIMA autem ad necessitatem orationis comprobandam est ratio allata quaest. 2. ex D. Bonav. 5. parte Brevil. cap. 10.

PRAECLARE etiam Sancti Patres hanc orationis necessitatem edisserunt, quos refert S. Doct. l. 2. Pharetrae, cap. 45. et aliis locis allegatis Lucae 18.

D. CHRYSOST. l. 1. de orando Deum: Quemadmodum corpus hoc nostrum, si non adsit anima, profecto mortuum est, ac foetidum: sic anima, nisi seipsam incitet ad orandum, mortua est, et misera, ac olens graviter.

D. HIERONYMUS post serm. D. Bonav. de B. Virg. Frequens oratio vitiorum expugnationem extinguit: instans vero oratio impetrat veniam de peccatis, secundum illud Eccl. 3. Qui diligit Deum, exorabit pro peccatis, et in oratione dierum exaudietur, etc. et illud Matth. 17. Hoc genus daemoniorum non eiicitur nisi in oratione, et ieiunio ait: Ieiunio sanantur pestes corporis; oratione pestes mentis.

D. Aug. ad ea verba, Psal. 118. Bonitatem, et disciplinam, et scientiam, etc. conc. 17. Cui Deus propitius inspirat boni delectationem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi, instanter orare debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum contemnat delectationes caeteras, sed etiam quaslibet perferat passiones.

Item D. August. sive Gennadius, de Ecclesiast. dogmat. cap. 56. Nullam credimus ad salutem, nisi Deo invitante venire: nullum invitatum salutem suam, nisi Deo auxiliante, operari: nullum, nisi orantem, auxilium promereri.

D. Isidorus de summo, bono l. I. cap. 23. sent. 1. Fidei Symbolum, et Dominica oratio pro tota lege parvulis Ecclesiae ad caelorum regna sufficit capescenda, omnis enim latitudo Scripturarum in eadem oratione Dominica, et Symboli brevitate concluditur.

D. Bernard. serm. 57. In dubiis unicum remedium, seu refugium oratio est, et frequens gemitus ad Deum; et quid, quando, et qualiter facere nos velit Deus, afflatu nobis monstrare dignetur.

Et sermone de quatuor modis orandi: In omnibus actionibus nostris, et observantiis, multa opus est animi vigilantia, sed praecipue in oratione.

Plurima alia testimonia ubique in opusculis habet S. Doctor.

Quaestio IV: An Oratio sit non modo impetratoria, sed et satisfactoria, et meritoria

An Oratio sit non modo impetratoria, sed et satisfactoria, et meritoria.

Orationem esse impetratoriam hucusque ostendi quaestione 3.

Quod etiam sit meritoria probavi prima secundae, Tract. 6. de Gratia, disput. 4. quaest. 7. ubi ostendi, opera omnia moralia ex gratia esse meritoria. Ibi etiam ostendi, non posse esse meritoriam, quin etiam sit satisfactoria. Similiter cum D. Thoma, et D. Bonav. ostendi, non posse esse satisfactoriam, quin meritoria sit, contra Scotum. In specie autem, orationem esse satisfactoriam, ostendam 3. p. Tract. de Poenitentia, disp. 2. sect. 9. quaest. 13.

Aliqua tamen dicam hic: Philippus Melancht. in confess. August. tit. de confess. et in Apolog. art. de confessione, irridet ea capita, in quibus Catholici satisfactionem constituunt, et dicit, esse inutiles caeremonias, humanasque traditiones, non mandatas divinitus.

Kemnitius vero in 2. p. exam. pag. 194. admittit opera, quae satisfactoria dicuntur a Catholicis, ut Orationem, Ieiunium, et Eleemosynam in genere; tamen certas preces, et statutas quasdam eleemosynas, dicit, esse inutiles.

E contra, Catholici omnes cum Sancto Concilio Trident. sess. 14. can. 13. consentiunt, orationem, Ieiunium, et eleemosynam esse opera satisfactoria. His enim dantur Deo bona corporis, animae, et extrinseca fortunae:

Assero cum D. Bonav. Orationem esse satisfactoriam.

Probatur a S. Doct. primo argumento primo ad opp. et in corpore. Illud opus morale, quod est poenale, est satisfactorium: Sed oratio utraque vocalis, et mentalis est poenalis: Ergo. Minor probatur Eccles. 12. Frequens meditatio, carnis est afflictio.

Probatur secundo a S. Doct. ex usu Ecclesiae, quae orationes ad satisfactionem imponit.

Probatur tertio a S. Doct. quia oratio gemebunda est contriti postulantis, qualis erat Publicanus Lucae 18. qui inde iustificatus domum rediit. Haec enim prae caeteris disponit ad gratiam, et ideo placet Divinae bonitati, quippe magis est voluntariae poenae indicium.

Observat autem primo, orationem vocalem se nude sumptam, inferiorem esse mentali; est autem pure vocalis, in qua nihil cogitatur, attamen meliorem esse mixtam, qua oratur mente, et ore; mixta (inquam) ex vocali excitante mentem ad affectus; sic enim mentalis a vocali adiuvatur.

Observat etiam S. Doct. triplicem ob finem institutam orationem vocalem. Primus est ad affectum accendendum, unde Beda ad id Matth. 6. Pater noster: Non illis solis verbis oratur, sed aliis contentis sub eodem sensu, quibus cor nostrum accenditur. Secundus est ad intellectus instructionem. Unde Beda ibi: Orationem brevibus verbis compesuit, quibus nec opus est loqui ad eum, qui omnia novit, sed ut qui cum Deo agit, disceret res, quas oraret, non verba, quae diceret. Tertius est ad faciliorem recordationem. Unde super illud, Nolite assimilari eis. Glossa: Non apud Deum agendum est verbis, sed rebus, intentione cordis, affectu simplici; quae enim dicimus, non eum docemus, sed nos temporis orandi recordamur. Itaque vocalis propter mentalem orationem est instituta, in qua cor magis incenditur ad peccatorum detestationem, et Dei amorem, et haec maxime Deo placet, qualis fuit oratio Manasse 2. Paral. 33. Vide etiam Bellarminum de Poenit. l. IV. cap. 7. Valentiam disp. 6. quaest. 2. p. 4.

Adverte autem, ad satisfactionem requiri, ut orans sit in gratia, ut dicam 3. p. Tract. de Poenit. Sic Ioan. 15. Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint: quodcumque volueritis, petetis, et fiet vobis. Et secunda Ioan. 3. Si cor nostrum non reprehendit nos, fiduciam habemus ad Deum; et quodcumque petierimus, dabit nobis.

E contra dicitur Psal. 65. Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Et Isa. 1. Cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam: manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Ioan. 9. Scimus quia Deus peccatores non exaudit. Isa. 59. Peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis, ne exaudiret. Ideo concluditur, Iudith. 4. Scitote quia exaudiet preces vestras, si permanseritis. Hierem. 29. Orabitis, et ego exaudiam vos: cum quaesieritis me in toto corde vestro; quasi dicat: non aliter vos exaudiam, ut advertit D. Bonav. de profectu Relig. l. 2. cap. 71. ubi authoritates ad id congerit. Et ad Psal. 108. in ea verba: Et oratio eius fiat in peccatum, alia praeclara adiicit.

Probatur a S. Doct. l. 2. Pharetrae, cap. 45. ubi orationem Deo gratam describit D. Gregorius homil. 27. in Euang. Virtus vero orationis est celsitudo charitatis. Et tunc quisque, quod recte petit, adipiscitur, cum eius animus in petitione nec inimici odio suffocatur.

D. Chrysostomus homil. 13. operis imperfecti: Sicut thymiama bene confecta delectant hominem odoramento; sic oratio iusti suavis est ante Deum. Vis autem scire dignitatem eius? Mox, ut de ore processerit, suscipiunt eam Angeli manibus suis, et offerunt ante Deum.

D. Bernardus epist. de vita solitaria: Oratio est hominis Deo adhaerentis affectio, et familiaris quaedam, et pia allocutio, et statio illuminatae mentis ad fruendum Deo, quamdiu licet. Et serm. 7. in Cant. Credimus, Angelos sanctos adstare orantibus, et offerre Deo preces, et vota hominum, ubi tamen sine ira, et disceptatione levari puras manus perspexerint.

Mox vero S. Doct. cap. 46. orationem inacceptam refert ex Patribus.

D. Gregorius lib. 10. Moral. cap. 11. Gravi mens nostra confusione, orationis suae tempore, deprimitur: si hanc aut sua operatio adhuc inquinat: aut aliena malitia servatus dolor accusat. Et in Regist. ind. 4. cap. 45. l. 9. Ut ad aurem Dei viam precibus faciatis, vigilantibus studendum est, ut vestrae voces actibus adiuventur: Nam inanis fit oratio, ubi prava est actio.

D. August. in sermonibus. Qua fronte postulas quod promisit Deus, cum non facis, quod iussit Deus? prius audi monitiones, et sic exige promissiones. Idem: Dimitte nobis debita nostra, etc. Nec pro eis est efficax oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur.

D. Hieronymus epist. 14. Nescio qua conscientia ea lingua quis Deum rogat, qua aut mentitur, aut maledicit, aut detrahit. Labia sancta exaudit Deus, et ipsis cito annuit precibus, quas lingua immaculata pronunciat.

D. Chrysostomus homil. 15. imperfect. in Matth. Qui orat, et peccat, non orat Deum, sed illudit eum.

D. Bernard. serm. 71. in Cant. Oratio peccatoris execrabilis erit, frustra quoque offert munus suum ad altare, qui conscius est sibi, quod frater suus habet aliquid adversum se. Denique non respexit Dominus ad Cain munera; eo quod non recte ambularet cum fratre suo. Similia habet serm. 46. dicens: Miror valde impudentiam aliquorum, qui inter nos sunt, qui cum omnes nos, sua singularitate turbaverint, sua impatientia coinquinaverint: audent nihilominus ad tam foedum conscientiae suae lectulum cum orationum instantia, totius puritatis Deum invitare. Sed sicut scriptum est Isaïae 1. Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos: et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam. Vide alia ibi.

Tandem apponit sententiam Senecae, epist. 10. Tunc scito te omnibus cupiditatibus esse solutum; cum eo perveneris, ut nihil Deum roges, nisi quod rogare palam possis. Nunc autem quanta dementia est hominum, qui turpissima vota Diis insusurrant, ita, ut si quis aurem admonuerit, statim conticescant, et quod scire hominem nolunt, Deo narrant?

Quaestio V: Quae conditiones ad perfectam Orationem requirantur

Multas passim conditiones orationis enumerat S. Doctor, ut ea Deo accepta sit.

Prima conditio ad eius efficaciam est ea, quam supra prosecutus sum, ut sit ex charitate, aut saltem ex bona voluntate ad Deum redeundi debet exire; nam obstinatos peccatores Deus non audit.

Secunda conditio est, ut sit ex Fide, et Spe: Si habueritis fidem, et non haesitaveritis, dicetis monti, etc. Matth. 17. et Omnia quaecunque credentes petieritis, in oratione recipietis, et Iacobi 1. Postulet autem in fide, nihil haesitans.

Mox vero in speculo disciplinae ad Novitios, p. 1. cap. 12. Duo praerequirit ad orationem, quibus tanquam alis in Deum feratur anima, nempe meditationem, et cognitionem Divinae bonitatis, et misericordiae, qua sublevemur; et considerationem propriae indignitatis, et miseriae, ut sic avidius, et humiliter ad Deum accedamus.

Hinc paulatim tres conditiones subnectit opusculo de perfectione vitae ad sorores, cap. 5. Prima est, ut ad orationem accedens erecto corde, et corpore cogites tuam vilitatem, quot peccata patrasti, quam ingrata Deo fuisti, o Anima, quo per peccatum tendas ad sempiternae mortis incendia, ut sic humilieris cum Publicano Lucae 18. percutiens pectus dicas: Deus propitius esto mihi peccatori, et rugias cum Davide dicente, Psal. 37. Rugiebam a gemitu cordis mei, et cum Magdalena riges pedes Domini: Stans retro Lucae 7. sic ait D. Isidorus de summo bono l. 3. cap. 7. Quando cum Deo in oratione affistimus, gemere, et flere debemus reminiscentes, quam gravia sunt, quae commisimus, quam dura inferni supplicia, quae timemus.

Secunda conditio est, ut Dei bonitatem, et beneficientiam agnoscens, Deo gratias referat, ut monet Apostolus: Orationi instantes, vigilantes in ea in gratiarum actione. Nihil enim magis hominem disponit ad nova beneficia accipienda, quam praeteritorum grata recordatio. Ideo D. August. epist. 57. Quid melius animo gerimus, et ore pronunciamus, et calamo exprimimus, quam Deo gratias? hoc nec dici brevius, nec audiri latius, nec intelligi gratius, nec agi fructuosius potest.

Debes igitur in oratione posita o Anima cum gratiarum actione meditari, quia Deus te hominem fecit christianum, quia innumerabilia peccata tibi indulsit, quia incidisses in multa peccata, si Dominus te non custodisset, quia mori in saeculo te non permisit, quia ad altissimam, et perfectissimam te Religionem elegit, et sine labore tuo te pascit, et quia pro te homo factus est, circumcisus, baptizatus etc. Vide S. Bonav. Est enim gratiarum actio utilis in oratione, nec sine ea aliqua potest valere oratio; nam ingratitudo, ut dicit D. Bernardus, serm. 51. in Cant. Est ventus urens, et exsiccans fontem pietatis, rorem misericordiae, et gratiae fluenta.

Tertia conditio, ut attente cor tuum illud solum cogitet, quod precatur: Indignum est enim, ut cor divisum ad Deum veniat. Unde super id Psal. 118. Clamavi in toto corde meo, ait Glossa: Divisum cor non impetrat, quod petit, et hoc suasit Christus, Matth. 6. Tu autem cum oraveris, intra in cubiculum, et clauso ostio, ora Patrem, clauso scilicet corde, ait S. D. et custodito; nam Oratio, ut ait D. August. l. de spiritu, et anima, cap. 50. est conversio mentis in Deum per pium, et humilem affectum. Ingredere desiderio intenso, quo psalmista: Os meum aperui, attraxi spiritum: Est enim oratio haustorium, quo Spiritus Sancti gratia hauritur. Vide mira in S. Doctore ibi.

Commendat autem S. Doct. ad 11. Lucae perseverantiam in oratione, Christi exemplo, qui Lucae 22. Factus in agonia, prolixius orabat: Et Paulus Hebr. 5. ait: Qui in diebus carnis suae, preces, supplicationesque ad eum, qui posset illum salvum facere a morte, cum clamore valido, et lacrymis offerens exauditus est pro sua reverentia. Unde Matth. 26. ter oravit; et monuit discipulos, ut orarent hora illa tota. Et Lucae 6. dicitur: Erat pernoctans in oratione Dei. Et cap. 18. Oportet semper orare, et non deficere. Et Eccles. 18. Non impediaris orare semper. Hoc ibi subtilius considerat Lucae 11. in ea parabola amici, ad quem intempestae noctis quiete pergit importunus, panem postulans, et ille, licet intus renuerit, dicens: Noli mihi molestus esse, iam ostium clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili, quorum amor paternus non potest perdi, ut dicitur Isaie 49. tamen subdit: Et si perseveraverit pulsans, surget, et dabit illi, etc.

PRAECLARUM etiam exemplum considerat cap. 18. Lucae S. Bonau. in illa Viduola, quae importuna saepe Iudicem interpellans, meruit iustitiam obtinere. Vide obsecro utrobique S. Doctorem, et labia dulcedine illita lambes. Vide ipsum etiam ad 6. Lucae ibi: Erat pernoctans; et serm. 4. de uno S. Confessore, ubi ponit etiam ad Thessal. Sine intermissione orate, et Israëlitae primo Reg. 12. Ne cesses pro nobis orare, etc.

LOQUENS autem de Regulo, cuius filia moriebatur, Lucae 8. ait S. Doctor. Quoniam igitur Christi praesentiam adiit cum reuerentia, rogauit ex confidentia, desiderauit ex indigentia, ideo oratio illius fuit exaudita, secundum id Eccles. 4. Rogationem contribulati ne abiicias: et non auertas faciem tuam ab egeno. Praeclara etiam commentatur ad illud Thren. Non des requiem tibi, et non taceat pupilla.

ET ad quintum cap. Lucae in ea verba: Ipse autem secedebat in desertum, et orabat, ait S. Doct. Quia humanam gloriam, et famam non quaerebat, sed fugiebat, secundum illud Matth. 14. Dimissa turba ascendit in montem solus orare, in quo dabat nobis formam recedendi a mundo, et accedendi ad Deum, et ideo oratio debet esse occulta, unde Matth. 6. Intra in cubiculum, et clauso ostio, etc. Et D. Barnard. serm. 46. in Cant. O sancta anima sola esto, ut soli Deo omnium serues teipsam, quem tibi ex omnibus elegisti. Fuge publicum, fuge, et ipsos domesticos: An nescis vere eundem te habere sponsum, et qui nequaquam velit tibi suam indulgere praesentiam, praesentibus caeteris? Secede ergo, sed mente, non corpore; quanquam et corpore non otiose te separas, praesertim in tempore orationis.

HAS orationis conditiones e Patribus confirmat S. Doctor locis allatis, et lib. 2. Pharetrae cap. 45. et 46. maxime e D. Greg. in Regist. l. 11. indice 6. cap. 3. et l. 22. Moral. cap. 21. et homil. 27. in Euang. e D. August. epist. 121. cap. 10. et serm. 126. de temp. et l. 20. de ciuit. cap. 17. e S. Chrysost. Opere Imperf. homil. 13. e D. Ambr. in Psal. 118. octon. 8. e D. Isid. in synon. cap. 4. et de summo bono l. 1. cap. 23. et l. 3. cap. 7. Damas. l. 3. de fide, cap. 24. Bernardo epist. de vita solut. epist. 78. et 201. et in Cantic. serm. 7. et 18. et serm. de 4. modis orandi, et aliis Patribus.

HINC vela colligens inferr passim, cur aliquando iusti non exaudiantur. Sic ad Psal. 22. Clamabo per diem et non exaudies. Triplici autem de causa non exauditur iustus, vel quia orat pro malo peruerso. Sic neque Samuël 1. Reg. 15. exauditus est, orans pro Saül. Secundo ob modum orandi, sic Matth. 20. non fuerunt exauditi filii Zebedaei. Tertio, ratione maioris boni, sic Paulus 2. Corinth. 12. non est exauditus, dum oraret, ut liberaretur a spiritu malo infestante.

EASDEM causas apponit S. Doct. l. 2. de profectu Religiosi, cap. 71. Addit alias. Prima si haesitet Iacob. 1. Secunda, ut magis homo prouocetur ad insistendum, ut ait D. Gregorius homil. 25. in Euang. Unde Chrysost. homil. 30. in Genes. Deus ad hoc beneficium suum protrahit, ut non sit nobis vile, quod donat. Tertia, ut gratia in opportunius reseruetur: Sic Exodi 33. non est exauditus Moyses, ut postea faciem Dei videret. Quarta ut aliorum etiam suffragia postulet; sic 4. Reg. 19. et Isa. 37. Ezechias misit ad Isaiam, ut oraret pro se, et pro populo et cap. 22. Iosias misit ad Holdam, et Rom. 15. Obsecro, ut iuuetis me in orationibus vestris. Et Matth. 18. Si duo ex vobis consenserint, etc.

ALIOS vero non exaudiri ait, eo quod male petant, ut dicitur Iacobi 1. et propterea urget quaestio de his, quae sunt petenda.

Quaestio VI: Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae

Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae.

QUONIAM ignoramus quid nobis sit petendum, ut dicitur Rom. 8. Spiritus sanctus postulat pro nobis idest, postulare docet. Et Christus Matth. 6. et Lucae 11. Orationem auream edocuit, in qua sunt omnes Thesauri Paradisi, ut dixi supra quaest. 3. Ideo in ea explicanda distenti sunt praecipui Patres, Tertullianus lib. de oratione, Cyprianus de oratione Dominica, Cyrillus Hierosolymit. Catech. 5. Chrysost. homil. de oratione Dominica, Nyssenus homiliis quinque, Ambrosius l. 5. de Sacramentis, cap. 4. August. l. 2. de sermone Domini in monte, cap. 5. Cassianus collat. 2. cap. 18. et seqq. Chrysolog. serm. 67. et Interpretes Matthaei cap. sexto.

UBERIUS autem caeteris hanc mandit, ruminat, et degustat Seraphinus noster 5. p. Breuil. cap. ult. 3. p. Centil. sect. 46. et in cap. 3. Regulae, ubi Laicis imponitur: et 3. p. Stimuli Diuini amoris, cap. 17. et in cap. 6. Euangely S. Matthaei. Vide et Suar. de orat. Fill. t. 2. cap. 2. Less. l. 2. cap. 37. Azor. p. 1. l. 9. cap. 34. Bict. quaest. 4.

ALIQUAS vero seiunctim petitiones exponit, ut in 4. dist. 17. p. 2. dubiis litt. in Pharetra, l. 2. capite 45.

PRAELIBAT autem S. Doctor, orationem hanc triplici ex capite omnium esse praestantissimam. Primo ex authore Christo, qui eam contexuit. Secundo ex breuitate, ut citius dicatur, et firmius teneatur. Tertio ex foecunditate, quia breuibus omnia comprehendit, quae sunt desideranda, ac postulanda.

CUM igitur haec diuina oratio postulationes contineat omnes, consequenter omnia mala petit amouenda, et omnia bona donanda, et haec septem petitionibus. Distinguit autem mala in poenam, et culpam. Rursus omnia in praeterita, praesentia, et futura.

MALA quidem culpae in septem vitia capitalia diuidit, superbiam, Auaritiam, Luxuriam, Inuidiam, Gulam, et Acediam. Rursus mala nonnulla sunt, quae et ad poenam, et ad culpam reducuntur, ut tentationes; nam tentatio ad probationem, seu ipsa passio tentationis poena est; at casus, et inductio in tentationem est culpae. Et de his omnibus liberationem aurea haec oratio postulat.

RURSUS, quia septem sunt virtutes praecipuae, tres Theologicae, et quatuor Cardinales. Septem sunt etiam dona Sancti Spiritus, quibus in virtutibus firmamur, Donum scil. Sapientiae; Intellectus, Confilii, Scientiae, Pietatis, Fortitudinis, et Timoris Domini.

SEPTEM etiam sunt Beatitudines: Regnum caelorum, Possessio terrae, Consolatio; Saturitas, Misericordiae consecutio, Visio Dei, et Filiatio Dei.

PRIMO quidem septem dotes praecipuas, vitiis septem opponit, nempe, paupertatem spiritus superbiae: Mansuetudinem Iracundiae: Luctum compassionis contra livorem Invidiae: Sitim Iustitiae contra Acediam: Misericordiam contra Avaritiam: Munditiam cordis contta Gulam, et Pacem contra Luxuriam, seu commutatis his duobus ultimis, munditiam contra immunditiam Luxuriae, et Pacem contra Gulam insatiabilem.

PORRO virtutes septem praecipuas possumus etiam septem vitiis opponere: Fides, a qua captivatur intellectus in obsequium Christi, opponitur superbiae. Spes, qua iacitur omnis cogitatus in Domino, Avaritiae: Charitas Invidiae: Prudentia Irae praecipiti: Iustitia, qua redditur Deo debitum obsequium, et proximo ius, Acediae: Fortitudo labili Luxuriae, et Temperantia Gulae: Haec omnia septenaria in septem petitionibus comprehensa considerat S. Doctor, ut mox dicemus.

PRAEMITTIT autem exordium, narrationi necessarium: Pater noster. Nomen autem dulce, nomenque confidentiae praemisit. Non dicitur Domine; sed Pater, quia non ut servos timore compulsos, sed ut filios allicit amore ad sinum Patris; hac enim differentia postulant servus, et filius. Ideo Malach. 1. Si ego Pater sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi timor? Invocatur enim Pater Deus, quia Pater est, qui genuit filium, nempe sibi similem. Deus autem nos in creatione ad sui imaginem condidit. Ideo ex creatione titulum Patris obtinet. Deuter. 32. Numquid non ipse est Pater tuus, qui fecit, et creavit te. Deinde per adoptionem gratiae fecit filios Deiformes, Matth. 5. Estote perfecti, sicut et Pater vester caelestis perfectus est.

PRIMO igitur Pater aeterne est genitor filii per naturam, ut ipse Christus ait: Matth. 11. Ioan. 1. et sequentibus. Ad exhibendam igitur eximiam confidentiam, quae sane ad orationem est necessaria, docet nos ita invocare: Pater noster, Qui es in caelis. Hinc augetur fiducia, dum amantissimum Patrem, potentissimum ad omnia agnoscimus, quippe qui Rex est caeli, et in Throno maiestatis omnibus imperat; et : Omnia quaecumque voluit fecit in caelo, et in terra, ut exponit S. Doctor cum SS. Cypriano loc. cit. Nysseno homil. 2. de hac oratione, et aliis. Dicitur etiam in caelis spiritualibus, idest, sanctis habitare, ut exponit S. Doctor hic ad cap. 6. Matth. cum SS. Ambrosio lib. 5. de sacr. cap. 4. et Augustino lib. 2. de serm. Domini in monte, cap. 9. Sancti autem (ait S. Doctor) dicuntur caeli quadrupliciter. Primo ob vitae sublimitatem, dicente Paulo, Philip. 3. Nostra conversatio in caelis est. Secundo propter bonorum operum claritatem, Philip. 2. Inter quos lucetis, sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes, et Matth. 4. Luceat lux vestra coram hominibus, etc. Tertio propter firmitatem in propositis, Psalm. 32. Verbo Domini caeli firmati sunt. Quarto ob sedem Dei, in eis quiescentis per gratiam. Isa. 66. Caelum mihi sedes est. Hunc igitur Patrem caelestem, etiam invocamus, ut recordemur petenda ab eo primo caelestia, iuxta id: Quaerite primo regnum Dei.

TERMINATO exordio, sequitur enarratio necessitatum, et postulatio donorum: postulatio autem fit, ut removeantur mala, et concedantur bona. Primo petit cognitionem Primi Veri: Secundo assecutionem Ardui: Tertio Boni consecutionem.

PRIMA: Sanctificetur nomen tuum; Quia enim finis est primus in intentione, ideo his duabus primis petitionibus postulantur ea, quae finem tangunt; et postea sequentibus postulantur media ad finem.

PRIMO igitur postulamus, ut nomen sanctum Dei, et maiestas sanctificetur, non in se, cum sit ipsa sanctitas, sed in nobis per notitiam Divinae maiestatis, et amorem, ut exponunt sancti, Cyprianus, Ambrosius loco cit. Nyssenus, oratione 3. Augustinus lib. 2. de sermone Domini, cap. 10. et alii.

NOMEN quidem Dei sanctum terribile acclamatur, Psalm. 110. Sanctum, et terribile nomen eius. et Deuter. 28. Est admirabile, Psalm. 8. est Laudabile. Psalm. 112. Est autem nomen Dei terribile quo ad Potentiam, quae attribuitur Patri; admirabile quo ad sapientiam, quae attribuitur Filio, Laudabile quo ad Bonitatem, quae Spiritui Sancto adscribitur. Sanctificetur ergo in nobis Nomen Dei sanctissimum, idest, in nobis firmetur Terribile in cognitione summae potestatis; Admirabile in cognitione primae veritatis; et Laudabile in cognitione summae Bonitatis. Dicitur ergo: sanctificetur nomen tuum, quasi dicat: da nobis Spiritum Fidei, et sapientiae, ut cognoscamus, et gustemus, quam suavis es, et hoc generet in nobis pacem, et hoc contra luxuriam, quia dicit Propheta, Psalm. 37. Non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum.

SECUNDA petitio: Adveniat regnum tuum. Regnum Dei dicitur quidem militans Ecclesia, ut habetur Matth. 13. Colligent de regno eius omnia scandala. Dicitur etiam Evangelium: Regnum Dei Evangelizatur, Lucae 16. Dicitur etiam Regnum Dei beatitudo aeterna, Matth. 13. fulgebunt iusti, sicut sol in regno Patris eorum. Postulatur ergo adventus regni: Da nobis spiritum intellectus, quo mundati corde intelligamus in praesenti, te regnare per Fidem, et speremus bonum illud arduum, donec videamus te in Regno per speciem; interim vigilantes, ne Gulae dediti inveniamur ebrii, et imparati, curis huius saeculi distenti, quia vinum, et ebrietas auferunt cor. Oseae 4.

TERTIA petitio: Fiat voluntas tua, iam incipimus praecipue media postulare ad finem consequendum, nempe, executionem mandatorum, maxime Charitatis, quae est plenitudo legis, ut exponit S. Doctor cum D. Augustino cap. 11. Voluntas quidem Dei elucet in creatione, Psalm. 103. Omnia, quaecumque voluit, fecit. In sanctificatione, prima Thessal. 4. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra. In glorificatione, Ioan. 6. Haec est voluntas Patris mei, ut omnis qui videt filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam. Igitur postulat: Da nobis spiritum Consilii, ut faciamus voluntatem tuam, maxime Charitate in te, et proximum, quia qui diligit, legem implevit; unde sequitur misericordia in proximos contra avaritiam, ut misericordiam consequamur, ut dicitur Matth. 5. Beati misericordes: quoniam ipsi misericordiam consequentur.

QUARTA petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.

TRIPLICEM vero panem distinguit S. Doctor. Primus est corporalis, de quo Genes. 3. In sudore vultus tui, vesceris pane tuo. Secundus est sacramentalis, prima Corinth. 11. Quicumque manducaverit panem hunc, etc. Est etiam panis caelestis aeternus Ioan. 6. Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi, et is praecipue dicitur: supersubstantialis. Ideo D. Hieron. ad Matth. 6. supersubstantialis panis est, qui dicit: Ego sum panis vivus, qui universas superat creaturas.

PANES igitur istos petimus, ut ait D. Augustinus cap. 12. sermone citato: Panis quotidianus, dictus; vel necessaria huius vitae, vel Sacramentum corporis Christi, intendentes.

DE his tribus panibus accipit S. Doct. id Lucae 11. Amice, commoda mihi tres panes. Primus panis est ad corporis sustentationem: Secundus ad animae in via refectionem: Tertius in patria ad aeternam fruitionem. Dicitur ergo: Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie; sic enim ex Hebraeo legendum, ait Divus Hieronymus; sic etiam idem nomen ex Hebraicis solent LXX. transferre, nam Hebraicum Segula, supersubstantialem significat. Igitur petimus alimentum necessarium corpori, et omnia animae auxilia, maxime sanctissimum panem Eucharistiae, ut roboretur anima, et obtineamus postea in patria panem Angelorum.

HINC donum Fortitudinis imploramus, ut det nobis robur simul cum pane, qui cor hominis confirmat. Petimus esuriem iustitiae, ut beatitudinem Saturitatis consequamur, et interim contra acediam ad iustitiam anhelemus, quia Beati qui esuriunt, et sitiunt iustitiam: quoniam ipsi saturabuntur.

QUINTA petitio: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Grandis petitionis modus, Protestatur, dimittenda nobis debita: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Petimus autem hic medium per accidens ad beatitudinem, ut remittat nobis peccatorum debita, ut beatitudinem consequamur, ut notat S. Doctor ex Divo Augustino lib. 2. de sermon. Domini in monte, capite 1. hoc autem probat illo Matth. 18. ubi Deus inducitur in parabolam nolle remittere illi, qui noluit aliis remittere: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me: nonne oportuit, et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum? Et hoc, ait Dominus: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater caelestis peccata vestra; si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet vobis. Itaque, ut idem Sanctus Augustinus ibi ait: Tunc convincimur contra hanc regulam fecisse, si eis non dimittimus, qui veniam petunt; quia et nobis veniam petentibus a benignissimo Patre dimitti volumus. Petimus igitur scientiae donum, ut sciamus conferre, et aedificare, quae nos debemus, et remittere discamus fientes e compassione aliorum etiam, nedum nostra peccata, et ita consolationem habeamus de concessa nobis indulgentia, eo quod et nos contra invidiae livorem ex charitate in proximum ei remisimus.

SEXTA petitio est: Ne nos inducas in tentationem.

OBSERVAT autem Sanctus Doctor multa esse genera tentationum. Est enim tentatio irritationis, de qua Exodi 17. Vocavit Moyses nomen loci illius Tentatio, propter iurgium filiorum Israel, et quia tentaverunt Dominum, dicentes: Estne Deus in nobis? Est tentatio probationis, de qua Iacobi 1. Beatus vir, qui suffert tentationem. Et Tob. 2. Hanc tentationem ideo Deus permisit evenire illi, ut posteris daretur exemplum patientiae eius, sicut et sancti Iob. Est etiam tentatio male persuasionis, Matth. 4. Accedens tentator dixit ei: Si filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Et prima Corinth. 10. Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id, quod potestis. De hac tertia intelligitur, ne Deus sinat nos in tentationem peccati ruere, sed oramus, ut manus porrigat, et adiuvet, ut exponit Sanctus Doctor cum Divo Augustino cap. 14. loco citato, ubi ait: Sine tentatione probationis esse nullus potest. Itaque non hic oratur, ut non tentemur ullo modo; sed ut non inferamur in tentationem. Tanquam si quispiam, cui necesse sit igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut ne exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines iustos tentatio tribulationis, Ecclesiast. 27. Ioseph tentatus est illecebra stupri, sed non est illatus in tentationem. Susanna tentata est, sed neque ipsa inducta, vel illata in tentationem, multique alii.

ITAQUE postulamus spiritum pietatis, et mansuetudinem spiritus, ut exercendo nos in operibus sanctis, ad quae omnia pietas utilis est, fugiamus otium, tentationis fomitem, et animo mansueto sustineamus, donec veniat salutare Domini, nec proximo reddentes malum pro malo, ut in superiori petitione dictum est, vitemus Iram praecipitem, prudentia praevidentes, et providentes periculis, et sic possideamus terram viventium, quae donatur patienter sustinentibus tentationes, sicut Tobias, et Iob possidere, de quibus dicitur: Beati mites: quoniam ipsi possidebunt terram.

SEPTIMA petitio: Sed libera nos a malo nempe culpae, de quo Rom. 6. Liberati a peccato; servi autem facti Deo. Et a malo miseriae, de quo Rom. 8. Creatura liberabitur a servitute corruptionis, et maxime de malo poenae aeternae, Osee 13. De manu mortis liberabo te.

POSTULAT igitur spiritum timoris Domini quo avidius ad Deum confugiens liberationem a malis postulet, et per virtutem paupertatis spiritus humiliter Deum precemur, ut ait Divus Cyprianus. Sic enim petimus, ut exponit etiam D. Ambrosius, liberari a malo Daemone, ne ad ruinam superbiendo nos trahat.

HAS autem petitiones concludit dicens: Amen, quod sonat, fideliter, ut interpretatur S. Hieronym. Matth. 6. aut vere, ut, teste Hieronymo, interpretatur Aquila, vel fiat, ut explicat Ambrosius in Psalm. 40. in ea verba: fiat, fiat, ubi Hebraeus habet: AMEN.

UBI advertit insuper Sanctus Doctor, in fine librorum solere Hebraeos unum e tribus ponere, aut Amen, quod significat vere, et fideliter, aut Salab, quod significat semper, aut Salom, quod significat pacem. Tandem addit: Amen quandoque esse nomen, ut Apoc. 3. Haec dicit: Amen, testis fidelis, et verus, qui est principium creaturae Dei. Quandoque adverbialiter, ut Amen, Amen dico tibi: hodie mecum eris in Paradiso, Lucae 23. Quandoque verbialiter, ut hic, idest: omnia praedicta fiant nobis ex tua gratia. Hinc fit, ut alteri oranti tantum respondens: Amen, fiat particeps eius precum, quod satis commodum est in oratione vocali, ut unus tantum oret, et alter attendat. Haec Sanctus Doctor, ex quo etiam deduco, posse idem accipi aliis duobus modis, ut Dominus ipse IESUS invocetur hic: Amen, quippe qui nunquam desit orantibus, sed ipse concludat benefica conclusione nostram orationem, iuxta sua promissa, quia Deus est fidelis. Itaque ex fidelitate, orantibus recte Deus adest, non tamen sequitur, adesse ex iustitia, quia non ex aequalitate cum nostra oratione, vel ex iusta distributione concedit petita, sed sua misericordia, ut colligo ex Sanctus Doctor. et advertit Valentia disp. 6. quaestion. 2. p. 4. contra Medinam quaestion. 18. de oratione. Ideo enim Daniel caput 9. clamabat: Non in iustificationibus nostris prosternimus preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis exaudi Domine, etc.

OBSERVAT etiam Valentia puncto 5. ex D. Bonavent. ad 11. Lucae, qui tantum quinque petitiones memoravit, omissa tertia, et septima; eo quod in aliis contineantur, ut adnotavit D. Augustin. in Enchir. cap. 115. et 116. nam tertia, idest, fiat voluntas tua, subintelligitur in illa: Sanctificetur nomen tuum, cum sit necesse facere voluntatem Dei, ut nomen eius sanctificetur in nobis. Septima quoque: Sed libera nos a malo, subintelligitur in illa: Ne nos inducas in tentationem. Unde acute D. Augustin. ait, Lucam, omittendo huiusmodi petitiones, fecisse potius, ut intelligerentur.

OBSERVAT etiam S. Doctor Lucam finire illa petitione: Ne nos inducas in tentationem, in qua dubium est de statu, vel lapsu, et ideo non addit Amen quod est inditium certitudinis orationis exauditae: Matthaeus vero terminat in liberatione ab omni malo poenae, ac per hoc a morte; de qua prima Corinth. 15. Novissime autem inimica destruetur mors, et postea est certitudo salutis, ideo finit dicens: Amen, ad certitudinem pro illo tempore; sed quia, quamdiu hic sumus, ad hanc certitudinem non pervenimus, ideo submisse dicitur a Sacerdote in Missa. Haec S. Doctor. ad 6. Matthaei.

NON omnino diverso modo explicat hanc orationem sacerrimam, iuxta Evangelium Lucae: Cum oratis, dicite, corde, et ore, ne quando dicatur nobis illud Marci 7. Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me. Corde quidem, sed etiam ore, iuxta id Psalm. 108. Confitebor Domino nimis in ore meo. Invocatur autem Pater ratione conditionis naturae, secundum id, Ephes. 3. Ex quo omnis paternitas. Et Malach. 2. Numquid non pater unus omnium nostrum. Est etiam Pater ratione collationis gratiae, Rom. 8. Accepistis spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba Pater. Idem habetur Galat. 4. est etiam Pater ratione consummationis gloriae, Hierem. 3. Patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis. Quoniam igitur omnibus his modis est pater, ostendit, nos confidenter debere omnia ab eo petere. Lucas tamen haec implicite accipit, ut dicta minoribus discipulis, Uterque tamen nomen Patris praemittit, ut reverentia, et confidentia, veluti geminis alis, ad Deum oratio evolet. Habetur sane reverentia ex nomine Patris, unde Malach. 1. Si ergo ego Pater sum, ubi est honor meus? Et Eccles. 3. Gloria hominis ex honore Patris sui. Habetur et confidentia, iuxta id Isa. 49. Numquid oblivisci potest mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui? Ideo infert Christus hic: Si vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater vester dabit spiritum bonum petentibus se?

IDEO Beda ad hunc locum: Oratio, quae paterno dulcescit nomine, omnium petitionum mearum impetrandarum mihi fiduciam praestat

Mox incipit exponere petitiones: A Deo enim Patre tria sunt postulanda. Primum est finis, qui est consummatio gloriae. Secundum consummatio gratiae, quod est medium vicinissimum. Tertium remotius, veniae scilicet condonatio. Et ista tria ordinata sunt iuxta gradum, et ordinem maioris dignitatis. Ad consummationem gloriae concurrunt perfecta notitia et perfecta reverentia, et secundum haec sunt duae primae petitiones. Ad consummationem gratiae sufficit assidua subventio caelestis alimoniae, et hoc petitur tertio. Ad condonationem veniae duo concurrunt, scilicet remissio culpae, et remotio poenae, et hae petuntur in duabus ultimis petitionibus.

SED quoniam perfectio reverentiae attenditur non modo in affectu, sed et in effectu, ideo Matthaeus addit: Fiat voluntas tua. Rursus quia remotio poenae attenditur, non modo quantum ad remotionem tentationum, sed etiam afflictionum, ideo Matthaeus duabus ultimis adiungit septimam: Sed libera nos a malo.

SIC igitur omnia postulat necessaria, amotionem mali, et collationem boni: Rursus amotionem mali culpae, et poenae, seu mali quod patimur, et mali quod agimus: sed malum poenae potest subdividi; quia quoddam est occasio culpae, et sic est tentatio; quoddam tenet rationem meram poenae, estque tribulatio; et sic ex illa divisione habemus tres ultimas petitiones. Petimus autem bonum, aut aeternum, aut temporale. Si aeternum, aut ex parte intellectus, aut ex parte affectus, et sic duae sunt petitiones. Sed affectus habet ordinari respectu maiestatis, et respectu bonitatis, et sic illa petitio prima divisione geminatur, sed subdivisione triplicatur. Si vero petitur bonum temporale, aut ratione mentis, aut ratione corporis petitur; sed quia corporale bonum non debet desiderari, nisi propter spirituale. Ideo tam secundum Lucam, quam secundum Matthaeum, una fit petitio de utroque, et sic patet sufficientia divisionum utriusque Evangelistae.

SUNT igitur quinque petitiones secundum Lucam (ait S. Doctor) ordinatae secundum maiorem nobilitatem: In prima petitur perfecta notitia Dei: In secunda perfecta reverentia in affectu: In tertia sufficientia in virtute: In quarta indulgentia in reatu: In quinta victoria in conflictu; et in his implicantur septem allatae ex Matthaeo. Sanctificetur nomen tuum. Hic petitur notitia Dei, unde sanctificetur nomen eius, idest, nobis notum honoretur, de quo Psalm. 75. Notus in Iudaea Deus et Malach. 1. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum nomen meum in Gentibus. Et Hierem. 31. Omnes cognoscent me a minimo, usque ad maximum.

TRIPLEX autem notitia postulatur. Prima per fidem: Accedentem enim ad Deum, oportet credere. Hebr. 11. Secunda, cognoscere, quid non est, de qua Augustin. Multum comprehendis, si comprehendis, quid non sit Deus. Tertia est cognoscere, sicuti est, de qua prima Corinth. 13. Prima cognitio liberat ab insipientia; nam Psalm. 13. Dixit insipiens, non est Deus. Secunda liberat ab Idolatria, qua colitur, quod non est Deus, 1. Corinth. 8. Idolum nihil est. Tertia ab omni liberat miseria, quia tunc similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est 1. Ioan. 3.

HINC D. Chrysost. opere imperfecto, in cap. 6. Matth. Sanctificatur in nobis nomen Dei, quando sciemus eum sanctum, timemus, et sollicite vigilamus, ne forte violemus sanctitatem nominis eius in nobis. Hoc autem erit quando totaliter ei vacabimus, et per nullam distractionem inficientur mentes nostrae, quod erit in gloria, secundum illud Psalm. 137. In conspectu Angelorum psallam tibi; adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo. Super misericordia tua, et veritate tua; quoniam magnificasti super omne, nomen sanctum tuum.

SECUNDA: Adveniat regnum tuum: Tunc autem perfecte regnat in nobis, quando nos sumus perfecte omnino illi subiecti, quod erit in fine, cum tradiderit regnum Deo, et Patri, prima Corinth. 15. Apoc. Redemisti nos, etc. et fecisti nos Deo nostro regnum. Per huius regni adventum non augetur Deo potentia, sed hominibus obedientia, quae efficit, ut fiat voluntas Dei, ut ait tertia petitione Matthaeus, in caelo, et in terra. Hic enim non est adeo perfecta obedientia sicut in caelo: Ideo dicebat Ioan. 18. Regnum meum non est de hoc mundo; et hoc, quia in mundo sunt rectores tenebrarum Ephes. 6. sed in fine mundi tolletur potestas a daemonibus, et tota Christo deferetur, ut dicitur Daniel. 7.

TERTIA Panem quotidianum postulat, ubi petitur principaliter panis spiritualis. Ideo Matthaeus ait: Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie. Sed quia tamen petimus omne necessarium etiam ad vitam. Ideo Ecclesia cum Luca dicit: Panem quotidianum. Observat autem S. Bonavent. peti panem quotidianum pro continua necessitate, sed peti hodie, ut removeatur avara sollicitudo, cogitans de crastino.

ADVERTIT autem, nomen Hebraeum Socholla ex D. Hieron. in 6. Matth. significare utrumque, et quotidianum, et supersubstantialem: Nomen vero Hebraïcum est Segula.

ET hoc ait Beda ad 11. Lucae in Glossa: Panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est necessarius; quantus animae, carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo.

MULTIPLEX igitur panis hic petitur. Primus est alimentum huius vitae, Eccles. 29. Initium vitae hominis aqua, et panis, et vestimentum. Secundus est intelligentia Sacrae Scripturae, de qua in Thren. Parvuli petierunt panem. Tertius est Sacramentum Eucharistiae, de quo Sap. 16. Paratum panem de caelis praestiti illis sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnis saporis suavitatem. Et Ioan. 6. Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Quartus est adiutorium Scripturae, de quo Psal. 77. Panem Angelorum manducavit homo. Et Psalm. 103. Panis cor hominis confirmet. Et Lucae 14. Beatus, qui manducabit panem in Regno Dei. Quintus est obsequium obedientiae; de quo Ioan. 4. Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris. His quinque panibus satiat Ecclesiam in illa multitudine expressam Ioan. 6. Ideo orandum: Domine, da nobis semper panem hunc.

QUARTA petitio est: Dimitte nobis peccata nostra. Haec enim faciunt nos debitores, de quo Psalm. 36. Mutuabitur peccator, et non solvet. Haec sunt debita, quae mulier illa nequivit solvere, donec Eliseus oleum multiplicaret 4. Reg. 4. Oleum enim est misericordia Christi; sed quia: Iudicium sine misericordia fiet illi, qui non fecit misericordiam, Iacobi 2. Ideo dicitur: Siquidem et dimittimus omni debenti nobis. Unde Eccles. 28. Relinque proximo nocenti te: et tunc deprecanti tibi peccata solventur. Et Matth. 6. Si dimiseritis hominibus peccata eorum; dimittet et vobis Pater caelestis. Et Matth. 18. enarrata punitione eius, qui noluerat remittere, concludit: Sic Pater meus caelestis faciet vobis, si non remiseritis, etc. ait enim, Iudith. 9. Nec superbi ab initio placuerunt tibi: sed humilium, et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio. Et Isa. 1. Cum multiplicaveritis orationes, non exaudiam: manus enim vestrae sanguine plenae sunt.

QUINTO addit S. Lucas ultimam: Et ne nos inducas in tentationem. Non petit, ne tentetur, quia tentatio hominem probat, Psalm. 25. Proba me Domine, et tenta me. Et Eccles. 35. Qui non est tentatus, quid scit? Sed petit a tentatione non superari: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari super id, quod potestis, prima Corinth. 10. Id petendum etiam ad nostrae infirmitatis recognitionem, secundum id 2. Paral. 20. In nobis quidem non est tanta fortitudo, ut possimus resistere huic multitudini, quae irruit super nos. Sed cum ignoremus, quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Quoniam ergo tribulatio tentatio est, secundum id Iacobi 1. Beatus vir, qui suffert tentationem. ideo qui eripitur ab omni malo tentationis, eripitur ab omni malo tribulationis; et ideo non addit Lucas: Sed libera nos a malo, tanquam petitionem diversam, sed eam explicat, quasi in hac inclusam. Ideo Beda in Glossa ait: Sciat unusquisque, in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. Rationem autem cur non addat: Amen: iam dixi supra.

Ex quartae petitionis expositione habes, bona spiritualia ad salutem concernentia, simul cum fine ultimo posse determinate peti per se absolute; at vero bona temporalia, et necessaria, ut panem, et vinum totum peti in ordine ad salutem. Ideo enim unam ex omnibus petitionem panis spiritualis, et corporalis ponit. Sic enim licet optare haec bona temporalia, et non aliter; et illud tantum licet petere orando, quod licet optare, ut ait D. Aug. epist. 121.

ORATIO igitur absoluta debet esse propter tria obtinenda, veniam, gratiam cum virtutibus et gloriam, ut ait S. Doct. ad 22. Lucae ideo ter Christus oravit, et Apostolos visitans ad orationem excitavit.

Quaestio VII: Quis debeat orare

Quis debeat orare.

Dico cum D. Thoma, artic. 16. omnem hominem, dum hanc vitam ducit, posse, et debere orare, tempore, quo praeceptum orandi obligat, ut dixi quaestione 3. Nam omnis homo, aut peccator est, aut iustus: Si iustus, eget oratione ad perseverandum, et ne inducatur in tentationem: Si autem est peccator, eget oratione ad petendam gratiam, et satis necessitatem orationis ostendi quaestione tertia.

ADVERTE id, quod dixi quaest. 4. eum, qui vult mereri, vel satisfacere sua oratione, debere esse in gratia, et hoc sensu D. Bonav. de profectu relig. cap. 71. exponit id Ioan. 9. Scimus quia peccatores Deus non exaudit; non exaudit, scilicet ad meritum, vel ad libetandas animas e Purgatorio, ut docet D. Bonavent. in 4. dist. 45. art. 2. quaest. 2. ubi hunc locum ita exponit. Vel intellige peccatorem, ut pervicax est; nam saepe etiam peccatores exaudivit, ut notat idem S. Doct. ibi allegatus, et ad 7. Lucae, ubi considerat, exauditam fuisse peccatricem. Similiter Lucae 10. Publicanum Lucae 23. Latronem, etc. ut observat etiam Valentia p. 6. post D. Bonavent. ad eum locum Ioan. 9. ubi D. August. inducit tract. 44. quaerentem: Si Deus peccatores non audit, quomodo audivit publicanum, et peccatricem? Frustra publicanus orasset: Deus propitius esto mihi peccatori. Et respondet S. August. Quod sicut ineruditus loquitur, non sicut plene videns, id intelligendum, ut peccatores dicantur dupliciter, vel ut peccatores actu, et affectu. Et tales non audit Deus, in quantum tales: Non enim est speciosa laus in ore peccatoris. Vel dicuntur peccatores peccata recognoscentes, et se reputantes peccatores, Matth. 9. Non veni vocare iustos, sed peccatores. Et tales exaudit, sicut Publicanum. Subdit autem ibi Ioannes ex ore caeci: Sed si quis Dei cultor est, hunc Deus exaudit.

Movet autem hic quaestionem S. Doctor: Paulus erat Dei cultor, et non est exauditus, 2. Corinth. 12. Et respondet, Apostolum exauditum ad utilitatem, etsi non ad votum, quia, ut ait S. August. lib. de unitate Ecclesiae, cap. 16. et tract. 73. in Ioan. Deus aliquando exaudit propitius, aliquando iratus, ut peccatores manentes in suo peccato, ut dicitur Isa. 59. Peccata vestra absconderunt faciem eius, a vobis, ne exaudiret; quia ut dicitur Sap. 2. Perversae cogitationes separant a Deo, neque enim oratio est placabilis, ubi persona est indigna. Ideo observat, Deum Genes. 4. Respexisse primo ad Abel, deinde ad munera eius; at vero non respexit ptimo ad Caïn, deinde ad munera.

Ex quibus habes, insulse locutum Vuicleph errore 26. damnato in Concilio Constant. sess. 8. dicentem, Orationem praesciti nihil valere; Quod supra reiectum est. Sane peccatores pervicaces, non orantes animo recto, audiuntur a Deo irato, ut ait D. August. Tract. 73. allegato, ubi ait: Metuendum est, ne multa Deus quod posset non dare propitius, det iratus. Etenim tunc ipsa oratio est illusio Dei, ut ait Valentia loc. cit. cum D. Bonav. in Pharetra, p. 2. cap. 46. ex D. Chrysost. homil. 15. in Matth. opere imperfecto. Et tales orationes sunt, quas merito damnant Scripturae, et Patres allegati quaestione 4.

Deinde dico, Sanctos in Beatitudine orate pro nobis, ut ostendam 3. p. Tract. de purgat.

Damnati vero petere possunt. Sic enim epulo petiit, ut ad fratres suos mitteretur, et ut Lazarum ad se mitterent, ut observat S. Doct. Lucae 16. ubi eam petitionem vocat postulationem, et non vult eam vocare orationem, quia non est actus virtutis Religionis, sed ex pravo affectu invidiae in Lazarum, et carnalis affectionis in fratres, quos nolebat in infernum descendere, non charitate motus, sed amore proprio, ne sibi poenae augerentur. Vide S. Doctorem.

Dico tertio animas in Purgatorio orare petendo suffragia. Indicat S. Doct. in 4. distinctione 45. articul. 3. quaestione 2. in corpore, ex quo deducitur, eos petere etiam a Deo, ut ad Fideles virores mittat, eisque inspiret, pro ipsis suffragia offerre.

Idem docuit Alens. 4. p. quaestione 91. membr. 4. et probat ex Divo Gregorio lib. 4. Dialogorum, ubi memorat, animas petere a viventibus auxilia.

Dico quarto, probabile esse animas purgatorii orare pro nobis. Ita Medina quaestione 5. de oratione, Valentia loco citato. Sic Hieremias iam defunctus, dicitur multum orare pro populo, et dum erat in Lymbo 2. Machab. ult. et Hierem. 15. dicitur: Si steterit Moyses, et Samuel, etc. Ergo soliti erant orare.

Quaestio X: Quomodo sit orandum

Quomodo sit orandum.

Conditiones illas posui quaest. 4. et 5. quibus bona constare debet oratio. Hic praecipue considero conditionem attentionis. Et sane attentio aliqua necessaria est, ut efficax sit. An vero attentio sit necessaria orationibus ex praecepto, ut satisfaciat, differui prima secundae. Tract. de Legibus, disput. 5. quaest. 3.

S. Bonaventura in cap. 22. Lucae, orationis Christi in horto distinguens anatomen, septem conditiones in oratione ponit, ut modus orandi sit optimus.

Prima est, ut sit secreta: sic enim ibi, Christum optimam pro negotio gravissimo orationem in fine vitae fecisse, advertit, quod egressus ibat secundum consuetudinem in montem solitarium olivarum. Idco Oseae 2. ait: Ducam eam in solitudinem, et ibi loquar ad cor eius. Et Matth. 6. Cum oraveris, intra in cubiculum, et clauso ostio, ora Patrem tuum. Et Matth. 14. Dimissa turba, ascendit in montem solus orare: et arbitratur, fuisse eundem montem olivatum, ut ostenderet ibi impinguari in oleo caput, ut dicitur Psalm. 22. et inde in caelum ascendi.

Secundo debet esse sollicita. Idco Christus, cum pervenisset ad locum orationis, dixit discipulis: Vigilate, ne intretis in tentationem, maxime vero in tempore tribulationis debemus solliciti orare; unde et Psal. 76. In die tribulationis meae Deum exquisivi manibus, etc.

Tertio debet esse devota, quod Christi exemplo ostendit, cum avulsus ab eis quantum iactus est lapidis, positis genibus orabat; nam oratio humiliantis se, nubes penetrabit, Eccl. 35. et Psalm. 101. Respexit in orationem humilium. Et Iudith. 9. Humilium, et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio. Et Paulus, Eph. 3. Huius rei gratia flecto genua mea ad Patrem; exprimit autem motum violentum, dum dicitur avulsus lapis iste angularis. Perbelle ait Isaias 28. Quem docebit scientiam? ablactatos a lacte, avulsos ab uberibus. Hic exprimit vehementiam devotionis, qua gemens avellitur ab amicis.

Quarto debet esse discreta, exemplo orationis Christi precantis: Pater, si vis, transfer calicem istum a me. Calicem passionis nominat, de quo statutum erat Psalm. 109. eo Matth. 20. Potestis bibere calicem, etc.

Quinto debet esse vigorosa. Ideo: Apparuit ei Angelus confortans eum, sic Angelus etiam Danielem tetigit, et confortavit cap. 10. Ideo et Christus factus in agonia, prolixius orabat.

Sexto debet esse anxia: Et factus est sudor eius, sicut guttae sanguinis decurrentis in terram. Sic dicitur Psalm. 87. Domine Deus salutis meae in die clamavi, et nocte coram te.

Adverte tamen primo cum S. Doct. vitanda esse extrema, ne scilicet nimis languide oremus, sed instanter replicando affectus, et saepe etiam verba, iuxta id: Orationi instate, Coloss. 4. sine intermissione, ut dicitur prima Thessal. 8. Christus quoque reversus est ad orationem, eundem sermonem dicens. Quare stulte Calvinus lib. 3. Instit. cap. 20. sect. 29. dixit, replicare orationes, esse battologiam, et multiloquium prohibitum a Christo.

Ex altera parte neque ad anxietates incessantes, et vehementes declinandum, ut dixerunt Massiliani apud Damascenum haeresi 80. illo nixi fundamento Lucae 18. Oportet semper orare; hoc vero intelligendum, ait Seraphicus, ut particula semper, non distribuatur pro omni parte temporis, sed pro horis statutis. Et haec expositio est D. August. haeresi 57. Bedae in 18. Lucae. Anselmi in cap. 5. primae ad Thessal. D. Thom. hic art. 14. ad 4. Ioan. Medinae quaest. 11. de oratione, Alphonfi a Castro verb. oratio, haeresi 2. Valentiae disp. 6. quaest. 2. punct. 9. Eodem fere modo exponit S. Doct. id Lucae 2. Erat Anna prophetissa, quae non discedebat de templo, serviens Deo nocte, ac die.

Septima conditio est, ut sit circumspecta, sic enim Christus oravit ad Dominum, ut non oblivisceretur discipulorum, Matth. 26. Et venit, et iterum invenit eos dormientes. Hinc rursus Messaliani, seu Psallani carpuntur, qui volebant soli adeo intendi orationi, ut non defineremus, donec sentiremus daemonem erumpere. Sane debemus etiam operibus invigilare charitatis; qui enim haec negligit, est infideli deterior, ut ait Apostolus 1. Timot. 5. et advertit etiam Valentia.

Allatae conditiones, maxime vel conferunt ad attentionem, vel eam comitantur.

Saepius autem, ut dixi quaest. 5. devotissimus noster, et Sanctissimus Doctor peracuta motiva eiaculatur ad attentionem, maxime vero lib. 2. de profectu Religiosi.

Et quidem cap. 62. distributa oratione in deprecationem, et obsecrationem, addit gratiarum actionem, et laudem.

Multa vero incentiva ad gratias Deo agendas refert cap. 63. Considerandum ait nostrum Benefactorem nobilissimum Deum, beneficia exquisitissima contulisse, eaque nobis vilissimis, indignis, et demeritis. Et sane plurimum debemus: Cui enim multum datum est, multum quaeretur ab eo.

Capite 64. et 65. Laudum Dei materiam ubique reperit, sive terram inspexeris, sive caelum intuitus fueris: Est enim liber aureis characteribus excusus, litterisque amatoriis, Deus amat. Stellae quinquagintaquinque motibus permeant, litteras Dei velocissime per vias lacteas ad nos deferentes. Sol, Lucis Auriga, tempora beneficiis variantia confert. Vide S. Doctorem, et Glielmum de Gloriis sanctissimae Trinitatis; In septem Dei operibus, invenit praecipue Dei laudem, capite 65.

PRIMUM opus est Creatio; nam super nihilum, mundum vastissimum erexit, et tot ornamentis decoravit.

SECUNDUM opus est universi gubernatio, tam ordinata, et mira, ut consideranti extasim causet.

TERTIUM opus est Humani generis redemptio.

QUARTUM Iustificatio tot peccatorum, tanta suavitate, benignitate, et misericordia.

QUINTUM opus est, iusta meritorum retributio.

SEXTUM opus gloria Beatorum.

SEPTIMUM opus, non opus, sed Sabbathum, et in Deo quies, et Dei in sanctis. Vide mira in S.D. quem imitatur Glielmus opere allegato, quod nunquam ad satietatem perleges.

OSTENDIT adhuc S. Doctor in legenda S. Patris Francisci, cap. 10. in omni loco, et tempore Seraphicum Patriarcham solitum orare, sive in solitudine, sive in civitatibus, populorum inundantium obrutum concursu, atque impetu comprehensum, modo manibus elatis, modo brachiis expansis, modo prostratum, sicuti etiam de Christo legitur Ioan. 17. Marci 14. Lucae 22. et Stephanus Act. 7. Petrus Act. 9. Paulus Act. 20. et ad Ephes. 3. Item aliquando orationem factam in Ecclesia referunt Scripturae Iudith. 6. aliquando in coenaculo Act. 9. A Iona in ventre Ceti cap. 2. A pueris in fornace Daniel. 3. et Damascenus l. 4. de fide, cap. 13. refert, olim ex traditione Apostolica moris fuisse Orientem versus orare, et Tertullianus in Apolog. cap. 30. refert, orare solitos expansis manibus. Eadem fere D. August. lib. de cura pro mortuis, cap. 5. refert. Hoc epiphonemate claudam: Omnia Seraphici opera ad orationem dirigunt ut ait Sixtus V. in Bulla de S. Doctoris Canonizatione.

Quaestio XI: De modo illo orandi Horis Canonicis

De modo illo orandi Horis Canonicis.

UBERRIME scribit de publicis laudibus in Choro canentium P. Zacharias Boverius Tom. 1. Annalium.

FUERE nonnulli etiam sane perantiqui haeretici, qui horas Canonicas, et Sacram Hymnodiam, qua in exilio hoc consolatur Ecclesia, ut ait sanctissimus Urbanus VIII. initio Breviarii renovati, vituperaverunt, et sarcasmatibus insectati sunt. Inter hos Vigilantius, de quo S. Hieron. in epist. ad Riparium Episcopum. Et alii haeretici apud Isidorum l. 1. de offic. cleric. cap. 22.

OMNINO autem Horarum Canonicarum usum improbarunt Vualdenses haeretici, teste AEnea Sylvio lib. de origine Bohemorum, cap. 35. et Vuiclephus apud Thomam Vualdensem tomo 3. cap. 21. Hussitae, et tandem Lutherus l. de forma missandi, ubi imprudens audet dicere, Horarum lectionem esse simulatum Dei cultum. Hunc haeresiarcham sequuntur Sectariorum armenta.

PROBATUR ergo a S. Doct. hic modus orandi sanctissimus, quem propterea observat a S. Patre Francisco in regula, cap. 3. nobis praeceptum ex universalis Ecclesiae consuetudine, quam improbare insolentissima est insania, ut clamat D. August. epist. 118. Hoc, ait S. Doct. in Psalmis contexendis intendit Spiritus Sanctus; ideo Psalm. 45. Sacrificium laudis honorificabit me. Et D. Gregorius in Ezech. homil. 1. Vox Psalmodiae cum per intentionem cordis agitur, per hanc omnipotenti Deo ad cor iter paratur, ut devotae menti, vel prophetiae mysterium, aut compunctionis gratia infundatur. Id late prosequitur S. D. opusc. de profectu Religiosi, lib. 2. cap. 72.

Id probat S. Doct. ad Psal. 50. ex ipsa Davidis antiquissima consuetudine, qui Psalm. 118. aiebat: Septies in die laudem dixi tibi, et media nocte surgebam ad confitendum tibi, ubi horae Canonicae recensentur.

IDEO in eum Psalmum, cap. 11. versiculo 4. observat, septem horis canonicis hic recensitis, exprimi perfectam Deo debitam servitutem, et cultum, unde a septem vitiis expiati, septem ornati virtutibus, donis totidem, et charismatibus confirmati, ad immortalitatem, quae septenarium claudit temporum, evolemus. Hinc etiam nos monemur: si septies in die peccaverit in te; si septies in die conversus fuerit ad te, etc. Lucae 17.

ET cap. 4. versiculo 14. in ea verba: Media nocte surgebam, ad confitendum tibi, observat, hoc tempus esse servatum ad divinas laudes. Ideo Act. 16. Media nocte, Paulus, et Sylas orantes laudabant Dominum.

AD divinas laudes ideo institutus, et deputatus est chorus canentium cum Asaph. 1. Paral. 16. et in dedicatione templi cantabant Psalmos, quos fecerat David: Quoniam bonus etc. Et Psal. 121. Ascenderunt tribus Domini ad confitendum nomini Domini. Haec omnia in figuram sacrarum Ecclesiae cantionum prosequitur. Sic Daniel tribus vicibus in die orabat, ut notat D. Bonav. in Bibliot. paup. cap. 21.

HUNC autem ritum, ut dixi, ex antiquissimo Ecclesiae usu probat S. Doctor. Testatur id Actorum 3. quando Petrus, et Ioannes ascendebant in templum ad horam orationis nonam, quod late explicat S. Basilius in regulis ad interrogat. 37. et Ephes. 5. Implemini spiritu, loquentes vobis metipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus cantantes, et psallentes in cordibus vestris Domino, gratias agentes semper in omnibus, etc. Ubi egregie Haymo intelligit Hymnos ab Ecclesia usitatos, quos Ambrosius, Gregorius, Hilarius, et alii Patres contexuere. Hunc autem usum in Ecclesia Hierosolymitana inolevisse refert Beda l. 2. in Lucam.

HUNC ritum describit S. Clemens Papa, S. Petri discipulus lib. 8. constitut. Apost. cap. 34. Tertullianus in Apolog. cap. 2. S. Cyprianus in expositione orationis Dominicae. Item S. Ambrosius hymnos aliquos contexuit, ut refert D. August. l. 1. retract. cap. 21. Horarum Canonicarum meminit S. Hieron. epist. 22. ad Eustoch. de custodia Virg. cap. 16. et epist. 27. in epitaphio Paulae, cap. 10. S. August. in regula 3. (sumpta ex epist. 109.) cap. 7. et 8. et serm. 201. de tempore et l. 22. de civit. cap. 8. D. Isidorus l. de offic. Eccl. Beda in cap. 18. Lucae.

TANDEM nihil in his habetur, nisi divinae laudes, gratiae, etc. quae Deo, iuste et pie exsolvuntur. Neque moveor, fuisse aliquos ab Ecclesia hymnos compositos; non enim ideo contemnendi. Hinc enim Concilium Toletanum IV. can. 12. excommunicationis poenam iacit in eos, qui Ecclesiasticos hymnos propterea respuunt, quod humano studio sunt compositi.

TENENTUR autem recitare Divinum officium sacerdotes C. Presbyter de celebr. missarum. Diaconi, et subdiaconi C. Dolentes, eodem titulo, et C. Finali, 32. dist. non autem, qui minoribus sunt initiati, ut communiter sentiunt Doctores in dicto cap. Presbyteri : Tenentur etiam, qui habent beneficium aliquod Ecclesiasticum, vel praebendam titulo clericali, ut exponunt Doctores ea verba cap. finali, omnesque teneri officio divino, qui sunt Ecclesiae deputati, nempe Praebendae, declaratum est a Pio V.

TENENTUR etiam omnes Religiosi Choro deputati, etiamsi non initiati sacris ordinibus, non iure communi, sed peculiari earum lege, vel consuetudine. Sic Fratres minores cap. 3. Regulae, de hoc habent praeceptum, ut exponunt omnes cum D. Bonavent. ibi, ubi etiam Laicis orationes imponuntur. Novitii tamen non tenentur, ut notant Valentia, et alii.

Porro statutum est iam a sanctissimo Pontifice Pio V. Breviarium, nunc demum a sanctissimo Papa Urbano VIII. reformatum observari.

AN vero liceat dicere officium aliud, loco currentis, absque mortali, asserunt Caietanus in sum. verb. Horae canonicae, Sylvester verb. hora num. 2. et 15. Valentia disp. 6. quaest. 2. puncto 10. §. Quid recitandum, nec audet reclamare Sotus lib. 10. de iustitia, quaest. 5. art. 4. Tannerus vero disp. 5. quaest. 1. dub. 5. ait, facere id absque causa, esse saltem veniale. De hoc dubit. 2. actum est. Adducit Sylvestrum, Caietanum, Sotum supra, Azor cap. 10. quaestio 2. Lessium cap. 37. num. 77. Alios vero dicit asserere esse mortale, ut Toletum lib. 2. cap. 13. et ait, ad id inclinare etiam Valentiam.

IUBENTUR autem Ecclesiastici in cap. Dolentes, Officium divinum, studiose pariter, et devote celebrare, quantum Deus dederit. Igitur ex vi huius praecepti imponitur modus recitandi voce distincta, ut docet D. Thom. hic, art. 12. et D. Bonaventura. Triplex est autem attentio, ut saepe docet S. Doctor locis relatis, quaest. 5. et 10. vel ad verba, vel ad rem significatam, vel ad finem Deum. Vide S. Doctorem lib. 2. de profect. relig. loco cit.

QUOAD tempus recitandi officium, hoc est a primis Vesperis usque ad mediam noctem sequentis diei inclusive, modo tamen in primis Vesperis non dicantur aliae horae, quam Vesperae, et Completorium, et postea matutinum. Prima vero, Tertia, et Horae sequentes debent recitari die sequenti.

CIRCA haec multae quaestiones disputantur, praecipue a Diana p. p. Tract. 2. e quibus aliquas tangam.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda