Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio XXIX: An sit in Ecclesia potestas Vota dispensandi

An sit in Ecclesia potestas Vota dispensandi.

HUCUSQUE egimus de primo modo, quo vota auferuntur, qui est irritatio. Iam de secundo agendum, qui est dispensatio. Et quidem hanc potestatem esse in Ecclesia patet ex illo Matth. 16. Quodcumque ligaveris, quae verba universalia sunt, ut notat D. Bonavent. in 4. d. 20. quaest. 5. et post eum Sanchez lib. 4. summa, cap. 37. num. 3. ubi idem probat ex Ioan. 22. Pasce etc. ubi etiam D. Bonaventura.

PRAENOTANDA est ex dictis tract. de legibus, d. 5. quaest. 14. cum D. Bonavent. in corpore, et Sanch. cap. 37. differentia inter dispensationem voti, et declarationem; declaratio enim nullam voti aufert obligationem; sed tantum declarat, votum ex se eo eventu non obligare; ut si quis vovit tali die ieiunare, vel orationes aliquas facere, et praelatus declaret, hunc non teneri, quia est infirmus; is non tollit obligationem, sed solum explicat, eam ratione impotentiae cessare. Dispensatio autem vera est, quando existente causa iusta, tollat praelatus obligationem voti adhuc existentem; ut si quis obnoxium stimulis ardentibus concupiscentiae liberet a voto castitatis, quod adhuc durat: Vel si legem pro bono publico habens sub se ad executionem, iudicet pro tunc eam exequi non mandandam.

PRIMA opinio, quam refert D. Bonavent. est, posse Ecclesiam proprie dispensare. Haec sententia admodum est celebris, quam sustinent D. Thom. 4. d. 38. quaest. 1. art. 4. quaestiuncula prima, ibi, Richard. art. 9. quaest. 1. et d. 17. art. 2. quaest. 2. supplem. Gabr. 4. d. 38. quaest. 1. art. 1. Hostiens. in summa, tit. de voto, num. 16. et cap. Non est, num. 1. eodem titulo, ibi. Abbas num. 5. D. Antonin. 2. part. tit. 11. cap. 2. §. 9. Canus relect. de poenit. part. 5. Medina de Poenitentia Tract. de confess. quaestione de dispensatione super confessione revel. ad 2. Sotus lib. 1. de iustitia quaest. 7. art. 3. et lib. 7. quaest. 4. art. 1. Palac. 4. d. 38. d. 3. fol. 884. Suarez Tract. de voto, lib. 6. cap. 9. Toletus lib. 4. summae a cap. 18. Angles flor. 2. part. quaest. unic. de voto, art. 8. diff. 1. Aragon. 2. 2. quaest. 88. art. 10. Sayrus lib. 6. cap. 11. num. 9. Azorius Tom. 1. lib. 6. cap. 1. quaest. 4. et lib. 11. cap. 18. quaest. 5. Graffis s. p. p. decis. lib. 2. cap. 31. num. 18. et 20. et cap. 32. num. 2. Valentia 2. 2. d. 6. quaest. 6. p. 7. Lessius lib. 2. de iustitia, cap. 40. d. 12. num. 98. Petrus Ledefma 2. Tomo, Tract. 10. cap. 8. dub. 2. Henriquez lib. 8. de Eucharistia, cap. 13. et lib. 7. de Indulg. cap. 23. Vasquez prima 2. quaest. 97. art. 4. d. 178. num. 10. Caietanus 2. 2. quaest. 88. art. 12. Sanch. 2 lib. 4. summae, cap. 37. num. 5. Fagundez in secundum Praeceptum Decal. lib. 2. cap. 40. Tanner. d. 5. quaest. 6. dub. 6. multos afferens. Hanc esse de fide clamat Bassaeus, V. Votum 7.

SECUNDA sententia negat, esse in Ecclesia potestatem ad dispensandum, sed solum ad declarandum. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 88. art. 10. in corpore. Abul. cap. 30. Numer. quaest. 102. et 103. Caietanus in summa, verb. votum, cap. de dispens. Armilla verb. votum, num. 13. Gloss. cap. Non est, verbo Authoritate, de voto. Ibi Anton. num. 3. Cardin. cap. cum ad monast. num. unico de statu monach. Covarr. ac pactis 1. quaest. §. 3. num. 3. Ferrar. lib. 3. contra G. cap. 124. et satis indicant Paludanus 4. d. 38. quaest. 4 art. 4. concl. 1. num. 38. D. Antonin. 2. part. tit. 11. cap. 2. §. 9. notab. 1. Sylvester verb. votum 4. quaest. 3. d. 3.

QUOAD D. Bonavent. adducitur pro hac sententia loc. cit. sed oportet exponere quo sensu eam tueatur : Ipse igitur relata opposita sententia, hanc ponit, quam dicit rationabiliorem, et securiorem, et quia per eam magis conscientiae satisfit. Ea autem talis sit, ut non sit mera interpretatio legis, qualis a quocumque viro docto potest fieri, sed esse declarationem iuris talem. Quia enim votum est de bono ad Dei gloriam, et voventis salutem, ac totius Ecclesiae bonum spectans, ideo Pontifex, qui supremus est iudex, habet potestatem eligendi ex illis bonis illud quod satius esse, ac magis expedire cognoverit Divinae gloriae, et Ecclesiae bono, atque adeo, etiamsi vigeat obligatio, verbi gratia, continentiae in Rege; si iudicat Pontifex publicae Ecclesiae utilitati esse, ut nubat, et filios obtinere conetur ad pacem conservandam, et hoc bonum certius sit malo, quod urget ex eo, quod Rex careat successore, potest dispensare; quod in rigore non est relaxare legem, sed est declarare, detinendo veram obligationem: Quod si bonum ex dispensatione incertum sit, non debet certam obligationem adimere, ut notat S. Bonavent. ad 2. Sic igitur non relaxatur lex, quae ad maius bonum est ordinata Ecclesiae, et haec est sententia etiam D. Thomae, ut ostendam.

Haec est germana S. Bonaventurae sententia, qui omnibus melius id definit, et evitat difficultates, ut videbimus.

ASSERO cum hac sententia primo, non posse in Ecclesia dispensari vota, legem relaxando.

FUNDAMENTUM D. Bonavent. est: Ea, quae sunt iuris Divini naturalis, non possunt ab homine dispensari: Sed votum est huiusmodi: Ergo. Maior est omnium Theologorum, et Canonistarum axioma, ut notat Azorius lib. 6. quaestio citato, et fatetur Sanchez num. 4. Minor probatur a S. Bonavent. fundamento primo ex Psal. 75. Vovete, et reddite Domino Deo vestro. Et cum haec lex semper fuerit, ut omnes fatentur; sequitur, esse legem naturalem, non positivam, ut colligit fundamento secundo.

HAc ratione adductus est S. Bonavent. Ecclesiae authoritati pie addictus, ut suam sententiam adaptaret. Hoc argumento male torquentur adversarii, et in ratione reddenda huius potestatis mirifice insudant.

RESPONDENT Richardus 4. d. 38. art. 9. quaest. 1. Graffius p. p. decis. lib. 2. cap. 31. num. 8. et alii apud D. Bonaventuram; quoties aliquis voto se, vel iuramento obstringit, id non absolute praestat, sed servatis servandis; et quia Papa est summus Pastor, cui incumbit omnium fidelium salus, ideo semper intelligitur haec conditio in vovente; si Pontifex ratum voluerit.

HAEc tamen responsio confutatur ab Azorio loco cit. et Sanchez num. 7. quia hac ratione posset Papa solo nutu votum, et iusiurandum sine causa dirimere, quod dici nequit, cum causam ad id idoneam requirat. Hic impugnatione Azorius, et Sanchez incidunt in sententiam D. Bonavent. dum fatentur, dispensationem non esse iuris relaxationem propriam, quia requiritur causa iusta, quae est finis legis cuiusque, et qua manente, in dispensatione non relaxatur lex.

IMPUGNATUR vero a D. Bonavent. quia haec conditio gratis excogitata nusquam reperit fundamentum; cum enim ea, quae offeruntur, vota, liberrime offerantur, ut omnes clamant, et valeant offerre quod Deo magis placet. Et hoc sit Domini consilium absolutum, absque fundamento apponitur aliqua conditio in sui executione, ut monet etiam Bassaeus verb. Votum 5. num. 2.

SECUNDA responsio est Conar. cap. 2. in fine de testam. Graff. eodem num. 18. votum quidem in genere asserte obligationem de iure Divino naturali; non tamen peculiarem voti obligationem esse tam stricti iuris, sicut obedire legibus humanis est de iure Divino naturali, non tamen peculiaris lex obligat eo iure.

Contra arguit Sanchez primo, quia si obligatio singularis esset iuris humani, non posset statui a quocunque homine privato, qui non habet potestatem legem condendi. Imo nec, si esset princeps, qui non potest vi coactiva obligare seipsum.

SECUNDO, quia si sola esset obligatio humana, valeret dispensatio absque causa. Haec est ad mentem D. Bonaventurae.

TERTIA responsio est, non dispensari ius Divinum, quia non fit, ut manente ad Deum obligatione, ea non servetur, sed tolli obligationem, ex voluntate humana resultantem, quae est lex quaedam humana; Sicuti cum superior dispensat in suis legibus, non censetur dispensare in iure Divino, quod superiorum legibus dictat obediendum, dum suam vim retinent, sed dispensatione aufert illi legi vim obligandi, qua oblata, tollitur indirecte quadam consequentia ius Divinum, et ideo vere in sola lege humana dispensat. Ita respondet D. Thom. 2. 2. quaest. 88. art. 10. ad 1. et quaest. 89. art. 9. ad 1. Caietanus eadem quaest. 88. art. 12. Abul. quaest. 102. in 30. Numer. Victoria de potestate Papae, et Concilii, proposit. 1. ad 3. D. Anton. 2. part. tit. 11. cap. 2. §. 9. Sotus lib. 10. de Iustitia, quaest. 4. art. 1. ad 2. Arag. 2. 2. quaest. 88. art. 10. in fine. Valentia puncto 2. d. 7. quaest. 4. p. 6. et l. 1. d. 6. quaest. 6. p. 7. Sayrus lib. 6. cap. 11. Henriquez lib. 7. de indulg. cap. 23. num. 5.

HAEc tamen responsio confutatur a Sanchez num. 17. et Azorio loco cit. quia lex voti non est humana, sed Divina, ut supra ostendi; alioqui posset a vovente dispensari, et valeret dispensatio sine causa, sicut in exemplo allato Praelati dispensantis in sua lege.

FALLUNTUR autem adversarii, quia considerant voti obligationem mere resultantem ex vovente, quasi aliunde non veniat ligamen; at vinculum venit ex praecepto naturali fidelitatis, et Divino, prout Deo debetur ex naturali Divino praecepto reddendi id, quod fuerit ei promissum. Est igitur sola applicatio vinculi, quod remanet in suo iure naturali, sicuti antiquitus lex circumcisionis obligabat ad totam legem Iudaicam, ut ait Apostolus, non tamen quemquam gentilem ligabat absolute. Quod si eam libere accepisset, non ob id iure humano tantum tenebatur legi Mosaicae, eo quod voluntate humana se illi obligasset, sed iure Divino tenebatur. Ita in proposito.

CONFIRMATUR, quia obligatio voti oritur praecipue, et complete ex acceptatione Dei, qui testatus est, se velle quidquid rite voverimus.

QUARTA responsio est Vasquez num. 13. Lessii num. 99. Suarez num. 15. locis adductis, relaxationem in voto fieri per remissionem promissionis, factam a Praelato nomine Dei ex facultate remittendi ab ipso accepta, et ideo Praelatus nomine Dei cedit iuri Divino acquisito a Deo per votum. Lex enim Divina naturalis exigit promissum, quamdiu ipse Deus non cedit iuri suo per se, vel per Vicarium; at hic cedit, et ideo non dispensat Papa in iure Divino naturali, quia iam Deus cessit suo illi iuri: Sicuti si Petrus cederet praedio sibi promisso, iurato a Titio, non relaxaret ius Divinum naturale, praescribens servari iuramentum.

Haec tamen responsio confutatur ab Azorio loc. cit. quia undenam constat ex Divina authoritate id Pontifici esse concessum?

CONFUTANTUR a Sanchez, quia hic modus dispensandi tollendo obligationem, nempe, cedendo suo iuri, non est dispensare, sed condonare, aut cedere promissioni: Sicuti absolvens a peccatis, eaque remittens, non dicitur dispensare in debitis Deo, sed ea remittere.

RESPONDET ipse Sanchez num. 14. duplex esse ius Divinum naturale: Alterum ortum ex voluntate humana, ut votum: Alterum absolutum: Et quidem non modo in priori posse Pontificem dispensare, et ita in voto, ioramento, etc. Sed etiam in aliquibus iuris Divini naturalis absoluti, vere tollendo obligationem per veram dispensationem, ut in oblatione sub utraque specie in regionibus remotissimis, ubi non est vinum, et aliis casibus, quos late prosequitur lib. 8. de matrim. disp. 6. Idem respondent Cano relec. 5. de Poenitentia p. 5. Medina loc. cit. ad 2. Azorius lib. 6. citato. Petrus Ledesma loc. cit. et alii.

CONTRA hunc modum insurgit Suarez cap. 9. num. 9. ex D. Bonavent. fundamento 4. Quod est intrinsece malum, est a Deo indispensabile; sed quod est contra votum, est intrinsece malum: Ergo. Maior est certa. Minor probatur, quia quod est contra ius naturale, est intrinsece malum, ideo indispensabile, ut mentiri.

RESPONDET Sanchez, non omnia, quae sunt contra legem naturae, esse intrinsece mala adeo, ut nunquam liceant, sicut furari, et detinere alienum, quae licent in necessitate.

AT in illis casibus non concurrunt circumstantiae requisitae, ut ius naturale obliget; at cum dispensatur in voto, illae concurrunt, alias ante dispensationem non obligarent, et ita nulla essent iuris relaxatio. Certum est autem omnes ibi intervenire, nempe obligationem veritatis, Deo exhibendae: Itaque sicut intrinsece malum est mentiri, ita intrinsece est malum promissa Deo non servare; est enim Deo mentiri, ut rite arguit S. Bonavent. loco citato.

RESPONDET Sanchez, non ita se habere, sicut mendacium, et in hoc stare comparationem suam, quod sicuti furari non est intrinsece ita malum, ut non liceat aliquando; ita et votum non observare ex iusta aliqua causa interveniente, quae licet non sufficiat solitarie auferre obligationem, tamen sufficere ait, ut Praelati ex authoritate a Deo accepta dispensent.

AT rursus petit principium; tenetur enim, etiam assignare paritatem in eo, quod sicut aliquando ex circumstantiis licet furari; ita et ex causa iusta liceat non servare Deo vota, et ita utrinque cesset malitia; haec enim, si tollitur ex dispensatione, sequitur, adhuc ex se esse malum contra naturam, eique incumbit onus probandi; qua ratione, ea, quae intrinsece mala adhuc sunt, posse dispensari, et unde haec potestas habeatur, ut arguebat Azorius.

IGITUR S. Bonavent. sic optime explicat, quod leges omnes bonum commune respiciunt, et particulares particulare, ac consequenter, et saepe etiam directe, ac primario bonum publicum, cui iudicio praeest Pontifex, quippe totius Ecclesiae Pastor, cuius bono ex Divina potestate ipsi incumbit insudare, et ideo eius est iudicare, quid magis ei expediat. Cum igitur dispensare vult, debet adesse causa talis, quae reddat iustam dispensationem, ut etiam fatentur adversarii, quod signum est, iustum esse de intrinseco dispensationis, atque adeo ingredi ad efficiendum, ut id, quod dispensatur, ex hoc capite sit valide factum, nempe, quia semper maiori bono providendum Ecclesiae. Itaque cum fit dispensatio, non relaxatur lex voti, quae semper debet respicere bonum, et voventis, et Ecclesiae. Quod si voventi, vel Ecclesiae satius in Domino fuerit non exequi votum ex causa gravi, adducente maiorem utilitatem spiritualem; iam non relaxabitur lex, sed iudicabitur pro tunc ex mente Dei ita se habere, ut Deus nolit id fieri, vel saltem non cogat. Quae definitio non est simplex declaratio, qualis fieret a viro docto, ut putat Sanchez num. 5. sed iudicium, et definitio, non metae scientiae, atque prudentiae, sed iurisdictionis, quae viro docto cuicumque non conceditur. At si concederemus, esse actum prudentiae, ut ait Sanchez, nos asserere, adhuc amplior esset, quam declaratio viri docti; haec enim ad providentiam Ecclesiae spectat, et consequenter, dum fit, indicat potestatem iurisdictionis ad exequutionem; hoc enim competit Deo authoritative, ut reddat omnino tutum eum, quocum dispensat.

INSTAT Sanchez lib. 18. de matrimonio d. 6. num. 5. Sic interpretari legum, est solius Conditoris, vel eius Superioris cap. inter de sent. excom. cap. ideo, 25. quaest. 1. cap. sicut enim 11. quaest. 3. leg. fin. ff. de legibus.

RESPONDETUR, id competere Pontifici ex commissione Divina; Deus enim Pontifici tradidit in Petro oves pascendas, Ioan. 22. Pasce oves, etc.

CONTRA ipse arguit, etiam potestatem dispensandi competere ex comissione Divina, cum Ecclesiae Deus non deficiat in necessariis; sicut Episcopis in casu necessitatis datum est dispensare in legibus Pontificiis in aliquo casu necessitatis, v. g. quando non potest commode adiri Pontifex, et sicut dispensatio inferiorum in lege superioris non derogat authoritati superioris, eo quod ex eius tacita commissione fiat; ita haec Pontificia dispensatio non derogat authoritati Dei, ut pote, quae non propria Pontificis authoritate fit, sed ex tacita, et iure optimo, praesumpta Dei commissione.

CONFIRMATUR, si Pontifex declarans, licere in extrema necessitate furari, vel aggressorem occidere, uteretur verbo dispenso, inepte loqueretur; ita ergo in casu nostro.

VERUM enim vero tenetur ostendere Sanchez, ubinam data sit haec facultas votum relaxandi, neque satis praesumitur, ut bene notat Azorius. Quorsum enim Deo promissum, praesumes, non esse Deo reddendum? Neque est simile de legibus humanis, quae non obligant tanto rigore, quanto naturales, aut Divinae, ut saepe iniungit ipsemet Sanchez. Neque eadem est necessitas, cum satis provideatur iudicio illo authoritativo, quo decernitur, sic convenire tunc, tam particularem legem non implere ex alia voluntate Dei, quae non est praesumpta, sed declarata saepe, ac saepius, ut perfectio intendatur singulorum, et profectus Ecclesiae. Et quo ad dispensationes Episcoporum, non inepte ratum habetur, quia mens Ecclesiae, ac Pontificis est satis in suis legibus explicata, ne desit in necessitatibus. Ideo in articulo mortis quilibet absolvere valet ab omnibus reservatis, quod licet etiam, si in legibus, seu censuris non esset explicitum; at in casu nostro non est hoc necesse; sit enim satis iudicio illo ex causa, quam etiam adversarii non negant necessariam, ut valida sit dispensatio. Itaque quod ultimo ait Sanchez, ineptum esse; negatur, non enim est mera declaratio, ut in casu furti, vel inculpatae tutelae, sed iudicium iuridicum.

IDEM cum D. Bonavent. sentit, et eodem modo definit D. Thomas. Neque bene ipse Azorius instat, hoc pacto tolli votum, non Pontificiae indulgentiae beneficio, sed ipsa iuris interpretatione.

RESPONDETUR enim, non satis tolli obligationem ex mera declaratione, sed ex authoritativa Ecclesiae providentia, quae penes Pontificem residet, ut dixi.

OBIICIT vero adhuc Sanchez loc. cit. summa, num. 5. ex cap. 4. de iureiurando: At est caput 18. ubi dicitur: Super quo diligens indagator potuisset facile intueri, quod non tam erat absolutio iuramenti necessaria, quam interpretatio requirenda. Hoc textu alte nititur Sanchez, quia Pontifex aperte distinguit utrumque concedi posse, dicitque inepte peti absolutionem, cum in eo casu iuramentum non obligaret; et ideo non erat opus absolutione, sed declaratione.

Hic tamen textus nil prodest adversariis, ibi enim Pontifex Innocentius III. requisitus erat a Rege Aragonum, ut absolveretur a iuramento, quod ediderat, conservandi monetam deficientem a debito pondere; inde enim populus insurrexerat.

Respondit: Si diligenter indagatus fuisses, sane vidisses, te potius inquirere debuisse: an esset validum, nempe quia, cum iurasti; vel sciebas, monetam esse falsam, vel non; si sciebas; iuramentum fuit illegitimum, et invalidum, quia iuramentum non est vinculum iniquitatis. Si vero legitimum credebas, iuramentum est servandum, et ut observetur, monetam ad legitimum pondus reducas. Veruntamen si in praestatione iuramenti credebas, diminutam a pondere legitimo, et te conscientia remordet, tuum humiliter confitere peccatum.

Non vult Pontifex, declarationem iudicialem definitivam iuxta mentem D. Bonavent. esse distinctam ab absolutione, sed ab ea interpretatione, quae erat mera declaratio, an esset validum, nec ne, quod ex multiplici cognitione circumstantiatum dependebat, quo modo scilicet, qua cognitione, qua mente editum iuramentum, quod involutum absque debita expositione detulerat Papae. Vult igitur dicere: Debuisti proponere factum tale, suis vestitum circumstantiis, ut scires prius, quale esset hoc tuum iuramentum: an esset validum, necne; an illud tenereris confiteri, et de eo absolvi Sacramentaliter; nam pravum facere iurasti, ac peccasti, si scienter iurasti. Postquam vero cognovisses, esse validum, poteras petere absolvi, quod fecissem, non quidem mere interpretando iuramentum esse validum, necne; hoc enim supponeretur; sed eximendo te ex iudicio authoritativo, si vidissem ita Ecclesiae convenire.

Confundit igitur Sanchez primo interpretationem facti, cum interpretatione iuris. Deinde infert, nos confundere interpretationem, quae est mera declaratio, an sit, necne, iuramentum validum, cum absolutione; et praeterea male etiam dicit, Pontificem respondere absolute, non fuisse necessariam absolutionem, semper enim loquitur conditionaliter, sicut patet legenti. Itaque concedo, interpretationem, pro ut est decisio facti, an sit peccatum, seu an sit iuramentum validum, differre ab absolutione, seu dispensatione; ea tamen non est dispensatio, more Seraphici intellecta; illa enim est potius definitio Theologica facti: at declaratio in S. Bonaventurae sententia, est iuris definitio, qua, cognito, iuramentum esse validum a summo Provisore, atque Pastore, comparata eius observatione cum malis inde emergentibus, et scandalis, quae iam in populo insurrexerant, statuit suprema authoritate magis Deo placere, ut nunc ius obligans ex iure Divino, et naturali, non requirat observationem, sed ex Dei mente possit dispensari.

Ex hac doctrina reliquae Sanchez ratiunculae corruunt, ut patet legenti. Omnes enim supponunt, dispensationem in nostra sententia esse meram interpretationem doctrinalem, quod est falsum; nam S. Bonavent. laxis, ut aiunt, fibris, fatetur, hanc potestatem dignitati Domini Papae inesse, atque adeo esse iurisdictionis, quod Sanchez Tract. de voto, lib. VI. cap. 10. asserit esse de fide.

Obiicit adhuc Sanchez. Universi Doctores negant Ecclesiae potestatem dispensandi in iure naturali, quod non emanat a voluntate humana, cum tamen id concedant circa ius naturale, originem trahens a voluntate humana, ut circa votum, et iuramentum, et est de fide; hoc autem frustra distingueretur, si dispensatio esset mera declaratio.

Respondetur ex D. Bonavent. id evenire, quia ea, quae sunt eo pacto naturalia, adeo necessaria bona sunt, ut non admittant commutationem aequalis boni, neque unquam Ecclesiae utilius sit ea non exequi. Solum declarantur in se, ut suapte natura iacent; at vota, et iuramenta, cum aliquid habeant, non necessarium bonum, sed sponte exhibitum, quod ex nostra voluntate cum pendeat, potest alio maiori bono, vel aequivalente compensari; ideo praeter expositionem, habent, ut possint tolli authoritate Ecclesiae; haec autem non est simplex declaratio, ut supponit argumentum, sed potestativa definitio.

Ex his colligitur hanc iurisdictionem primo convenire Papae universaliter pro tota Ecclesia, ut notat S. Bonavent. Itaque in omnibus votis simplicibus potest dispensare. De solemnibus autem agam Disputatione sequenti, licet quo ad votum Castitatis timide loquatur S. Bonavent. in corpore, et dicat, se ignorare: an melius sit dicere, posse dispensare in votis Religionis, maxime vero castitatis, etiam privato. At S. Doctor loquitur secundum suam phrasim dispensationis, quam alii relaxationem vocant, ipse vero declarationem appellat iuridicam Epikeiae; de qua egi late quaest. I. sicuti de votis Religionis agam diff. II. quaest. IV.

Hinc habes, eos solum posse dispensare, qui habent iurisdictionem Ecclesiasticam, ut sunt Legati in sua provincia, quorum est potestas ordinaria, ut pote officio adnexa, non personae.

Sic et Episcopi in sua Dioecesi; et sede vacante, Capitulum hanc potestatem obtinet. Similiter Abbates, et alii Praelati, habentes potestatem quasi Episcopalem. Vide Sanchez lib. IV. cap. 38. Suarez cap. 10. Quod ad Archidiaconos videtur censere S. Bonav. aliquos habere hanc potestatem, sicut et excommunicandi, quia habent iurisdictionem. Ita in IV. dist. 18. parte II. quaest. III. Vide etiam Sanchez lib. IV. cap. 38. num. 20. Quibusdam tantum Archidiaconis, non omnibus id negat cum multis DD. quos refert. De hoc fusius agam Tract. de matrim. d. VIII. quaest. VI.

Sequitur etiam, hanc dispensationem, cum sit iurisdictionis, extendi ad solos subditos. Vide Sanchez. Et sane Praelatos religiosorum, non modo Generales, sed Provinciales, et locales posse dispensare in votis suorum subditorum docent communiter D. D. apud Sanchez lib. IV. cap. 39. Imo et cum Novitiis. Similiter in votis religiosorum posse etiam Pontificem; clare patet; add. Legatum Apostolicum, vel Nuncium a Latere. Ita Henriquez lib. VI. de Sacramento Poenitentiae, cap. 16. num. 8. Sanchez loc. cit. num. 25.

Observa tamen, aliqua vota Papae reservari; sunt autem quinque: Religionis, Castitatis, Peregrinationis Romae ad limina Apostolorum, Hierosolymae in eius loci subsidium, et Compostellanae ad D. Iacobum. Sic colligitur ex extravag. §. Si Dominici, tit. I. de poenit. et remiss. ubi excommunicantur commutantes haec quinque vota absque licentia Papae.

Nota vero, hanc excommunicationem fulminari contra dispensantes ex privilegiis, concessis ab ipso Sixto IV. qui eam extravagantem edidit. Itaque non incurreret, qui privilegiis aliunde acceptis dispensaret. Vide Suarez Tom. V. in III. part. disp. 22 sect. V. num. 28. Sanchez lib. IV. cap. 40. num. 23.

Ea tamen vota ex illa Bulla supponuntur reservata, ut notat Sanchez numero 6. qui dicit, non esse a iure etiam communi reservata, sed a consuetudine tantum. Haec autem quinque ita sunt reservata Papae, ut nec Legatus a Latere in his valeat dispensare. Alii alia vota addunt, sed vere haec sola Papae reservantur, ut docet Sanchez loco citato.

¶ ENIM vero Episcopi, seclusa reservatione, possent ea vota dispensare, sicut in relaxando succedunt Papae; quia sicut Papa in toto orbe est Princeps Ecclesiae; ita Episcopus in sua dioecesi, exceptis his, quae tangunt universale Ecclesiae regimen, ut definire de fide, etc. Itaque totum id potest in sua dioecesi, quod Papa in urbe, nisi ei specialiter reservetur. Est enim ordinarius in sua dioecesi, sicut Papa in orbe, ut notat D. Bonavent. in 4. dist. 20. part. 2. quaest. 3. in corpore.

Dices; etiam Parochus est in sua parochia ordinarius: Ergo potest in votis dispensare, et quidquid potest Papa in orbe.

Respondet D. Bonavent. diversam esse rationem; nam potestas super Ecclesiam plena concessa est a Christo quodam spirituali matrimonio, per consecrationem, sponsus autem debet habere potestatem generandi filios imperfectos, et perfectos, tales sunt Episcopi, qui possunt et regenerare neophytos Baptismo, et non solum imperfectos poenitentia; sed ordinibus filios recreare perfectos, etc. et Confirmatione roborare, non sic Parochi. Ideo Episcopus in consecratione recipit annulum, tanquam sponsus. Hac ratione nituntur communiter DD. apud Sanchez lib. 1. de matrimonio, disp. 61. et disp. 9. Libri octavi, et lib. 4. summae, capite 40.

Ex his sequuntur plurima Corollaria. Quia enim reservantur Papae dispensationes castitatis, et religionis tantum absolute; et lex ista odiosa est Episcopis; sequitur eam esse restringendam.

¶ PRIMO igitur sequitur, posse Episcopum dispensare in voto castitatis ad tempus editum. Ita D. Thom. 2. 2. quaest. 88. art. 11. ad 2. et colligitur ex D. Bonavent. loco cit. quos sequuntur alii apud Sanchez lib. 8. disp. 9. num. 6.

SECUNDO sequitur, posse dispensare in voto castitatis coniugalis, quippe deficiat ab absoluto castitatis sicut, et a voto non ineundi matrimonium; nam votum castitatis est maius obligans ad plura. Ita communiter DD. relati a Sanchez num. 11.

TERTIO sequitur, posse dispensare in voto ordines sacros sumendi, non enim est simpliciter castitatis, sed rei, cui est adnexum votum castitatis. Ita DD. plurimi apud Sanchez numero 13. Bassaeum numero 14.

QUARTO sequitur, posse dispensare in voto disiunctivo, quod promittit alternativam rei reservatae, vel non reservatae, ut religionis, vel ordinis sacri, quippe in alternativis electio est debentis, et sufficit, alterum impleri: Regula de alternativis, de regul. iuris, in 6. Ita Azotius Tom. 1. lib. 11. cap. 19. quaestio 10. Sanchez loco cit. num. 14.

¶ QUINTO infertur, posse dispensare cum religioso in voto de strictiori religione, quippe non vovet substantiam religionis, sed excessum, vel si saecularis vovet religionem arctiorem, poterit laxiorem subire. Ita multi DD. apud Sanchez num. 17.

SEXTO eum, qui habet votum ingrediendi religionem, posse dispensari a perseverantia in ea, si ingressus iustis causis ducatur ad non perseverandum. Ita Sanchez num. 18.

SEPTIMO poterit dispensare in differenda executione sui ingressus in religionem. Ita Sanchez num. 19.

OCTAVO poterit dispensare in materia, in quam mutatum est a Papa votum reservatum, puta religionis. Ita multi eum Sanchez num. 20. seorsum et hoc, etiamsi simplicibus votis voverit singulas partes castitatis v. g. uno abstinere a fornicatione, altero non inire matrimonium, quae totam materiam castitatis complectantur.

NONO, in omnibus, in quibus vovetur sola pars materiae castitatis, ut in voto coniugis.

ASSERUNT praeterea, posse Episcopos in casu necessitatis, puta maximo periculi incontinentiae, et ardui accessus ad Papam in voto integro castitatis dispensare. Ita Sanchez lib. 2. matrim. disp. 40. et lib. 8. dub. 6. referens plurimos. Ratio est, quia non est praesumendum velle Pontificem in his casibus reservare, sibi laqueos iniiciendo. Idem de aliis legibus Pontificiis docent plurimi apud Sanchez lib. 2. citato. Imo etiam absolvere a casu reservato Papae, praeter mortis articulum, quando est impedimentum adeundi Pontificem. Ratio communis est, quia leges Pontificiae ad bonum Reipublicae Christianae, ad salutem animarum, iuxta regulas charitatis prodeunt; esset autem contra charitatem sic alligare impotentes. At Ecclesia ad salutem, non ad perditionem utitur censuris. Ita etiam discurrit S. Bonavent. in 4. dist. 17. part. 1. quaest. 1. Idem dic de aliis votis reservatis, si necesse sit. Vide Bassaeum num. 15.

Ob eandem rationem plurimi dicunt, posse etiam Parochum dispensare in votis, quando ad Episcopum non est facilis aditus. Hi referuntur a Sanchez num. 27. Nituntur, quia dispensatio in voto est instar dispensationis in lege, ut docet D. Thom. 2. 2. quaest. 88. art. 10. et D. Bonavent. in 4. dist. 38. quaest. 3. argumento 4. primo loco, et argumento 2. sed contra: ubi immiscet, et comparat obligationem naturalis legis mendacii, et speciei conservandae cum voto. Eos vero sequuntur omnes, ut notat Sanchez num. 27. disputationis adductae. Iam vero, cum res ita se habeat, possitque Parochus in lege ieiunii dispensare, quando non est facilis aditus ad Episcopum suum, ut docent plurimi, ibi citati, imo nulla urgente necessitate, ut multi ibi afferunt; sequitur, etiam posse in aliis supra dictis.

Imo progreditur Manuel Tomo 2. quaestionum regularium, quaest. 46. art. 9. Parochum posse dispensare etiam in votis, quae spectant ad Episcopum; non ex iure ordinario, sed ex sola praesumpta Pontificis summi voluntate, de quibus supra, quando non est facilis aditus ad Episcopum. Probat ratione supra allata, quia Parochus, licet ex iure Parochi non habeat potestatem dispensandi in lege ieiunii, tamen ex consuetudine dispensat, etiam si possit Episcopus adiri, et hoc ex consuetudine, quia consuetudo dat iurisdictionem cap. cum contingat, de foro competenti, cum multis textibus, quos ibi congerit Glossa; id non est negandum de voto, quod cum lege aequiparatur. Aliqui aiunt, posse Episcopum dispensare in voto castitatis ex perturbatione emisso, quando vovens est iuvenis, vel suspectus, nituntur cap. veniens, qui cleric. vel vovent: at dispensator ibi est ipse Pontifex, non simplex Episcopus, ut patet in titulo, Idem, nempe Alexander III. qui supra.

ADDUNT aliqui, posse Episcopum dispensare ad petendum debitum in voto castitatis, inito ante matrimonium. Addunt autem Sanchez lib. 4. summae, cap. 40. num. 63. consuetudinem, legi aequivalere.]

¶ Est aliqua difficultas : an possit dispensare circa vota poenalia. Est autem votum poenale: voveo talem poenam subire, ut ieiunium, si lusero; promitto religionem, si ebriatus fuero.

MULTI dicunt, non posse, quando cadit voluntas etiam super reservatum, v. g. religionem.

ALII afferunt, quia odia sunt restringenda: sed votum hoc est conditionale tantum: Ergo non est reservatum Papae, quia vota tantum absoluta reservantur. Ita Sanchez lib. 8. de matrimonio, disput. 10. num. 8. et lib. 4. summae, cap. 40. num. 91. Suarez Tract. de voto, lib. 6. cap. 13. qui tamen addit, non posse quando poena apponitur, ut medicinalis, sed solum quando apponitur, ut vindicativa. Similiter si apponatur poena in gratiarum actionem beneficii futuri: ut, voveo religionem, si praeservatus fuero a tali peccato, sed haec non admittit Sanchez cum plurimis ab eo adductis. Sed de hoc infra.

Hinc habes, quid dicendum de voto conditionali de futuro (nam si praeterita iam sit conditio, non valet) Suarez ait, non posse post impletam conditionem loco cit. cap. 12. ratio est, quia impleta conditione, obligatio insurgit, tanquam voti absoluti leg. Potior 11. in fine principii, ff. qui in pignore potiores habentur, et confirmatur ex aliis etiam contractibus.

At multi alii asserunt, etiam post impletam conditionem, posse dispensare, Ita Sanchez lib. 8. de matrim. disp. 10. num. 15. adducens Toletum lib. 4. summae, cap. 18. num. 11. Gomez in Bulla Cruc. clausa 10. num. 99. Ledaesma 2. part. summae, tract. 10. cap. 8. et alios. Adde etiam quos infra addam apud Dianam, et Bassaeum.

Probatur, quia tale votum in radice est imperfectum, et conditionale, non absolutum. Confirmatur. Si enim in votis poenalibus valet etiam post impletam conditionem, ut fatetur Suarez: Ergo et in his. Sicut enim in poenalibus id conceditur, quia voluntas in illud obiectum est imperfecta, nec primo procedit ex affectu ad rem, ad quam stimulat se timore poenae; ita in conditionali, voluntas est imperfecta, nec exit amore rei promissae, sed conditionis: sic vovet ille religionem, si litem vicerit; vel si frater filium habuerit masculum.

Hinc solvitur praecipuum argumentum Suarez, nam vergit etiam contra votum conditionale poenale, quod sit absolutum. Respondetur ergo, absolutam quidem fieri obligationem, conditione impleta: at tamen adhuc manere obligationis imperfectam.

Ex his habes, in eisdem votis posse etiam Praelatos regulares dispensare cum suis religiosis, in quibus etiam Episcopi cum suis (sine praeiudicio tamen votorum religionis hoc dicatur.) Itaque possunt dispensare in voto transeundi ad strictiorem religionem, licet non possint illud irritare: ratio disparitatis est, quia quo ad hoc votum, non subditur dominativae potestati Praelatorum, et ideo non possunt irritare. Sic enim potestate coercente, eum retineat a transitu illo: at dispensatio est ex eorum consensu. Ita DD. plurimi apud Sanchez lib. 4. summae, cap. 42.

Posse igitur dispensare in omnibus votis, quibus possent etiam Episcopi, patet ex privilegio Martini V. quod habetur in Compend. Privil. societatis Iesu, verbo Dispensatio, §. 10. quod intelligitur de his votis reservatis, quae deficiunt ob aliquam conditionem; non de his, quae sunt perfecta, sed dispensantur ratione necessitatis. Ita Sanchez lib. 4. cap. 43. Suarez loco cit. cap. 26. num. 17. 18. et 19. De hoc tamen frustra dubitat Bassaeus V. Votum 7. num. 10. An per Bullam sit latum.

Itidem Confessores Mendicantium possunt dispensare in omnibus casibus, in quibus et Episcopi. Id concessere Iul. II. Congreg. D. Benedicti, et D. Bernardi; et Eug IV. Monachis, ut videre est apud Confess. fol. 31. Bordon. resol. 15. estque concessio absoluta. Quidquid limitent Casatub, et Lezana, quos refellit Bassaeus num. 10.

Ex concess. Iulii II. potest dispensari a confessariis mendicantium, cum incestuosis ad petendum debitum, ut refert Rodriquez Bulla 23. et Sorb. V. Dispensatio. Dummodo a superiore ad eum specialiter deputentur, atque hoc hat in Sacramento Confess. et in domibus Regularium, non extra. Vide Bassaeum V. Incestus in fine. Hae facultates universales sunt.

Posse vero cum suis subditis, id quod Episcopi cum suis, Praelatos Provinciales, perspicuum est, et rationi consonum; alioqui non possent Regulares rite gubernari, cum ad Episcopos non accedant.

Alia extant de his Privilegia Innocentii VIII. et Pii V. vivae vocis oraculo; sed abrogata iam ab Urbano VIII. qui omnia vivae vocis oracula abrogavit in Bulla Alias feliciss. 20. Decembr. 1631.

Possunt Confessarii iidem cum eis dispensare, qui cum voto castitatis matrimonium inierunt, ad petendum debitum, ut notant Bassaeus V. Privil. num. 8 Bonagratia V. Dispensatio, num. 148. et V. Privilegium.

Potestas delegans ad dispensandum in votis, debet esse specificata, personaeque habili. Vide Suarez lib. 6. cap. 12. Filliucium tract. 26. cap. 9. Bessaeum verb. Votum 7. num. 9.

Potes autem hinc multa educere corollaria.

Primo, posse Praelatos regulares cum subditis; et Confessarios Mendic. cum poenitentibus dispensare in omnibus veris, exceptis reservatis Papae, supra relatis; sed aliqua circa haec notanda sunt.

Circa votum Castitatis perpetuae, et integrae, quae omnem actum, etiam internum licitum carnis excludit, urgente periculo scandali, incontinentiae, vel damni tertiae personae, potest Episcopus aliquo modo dispensare, seu suspendere, ut docent Suarez lib. 6. cap. 26. Sanchez lib. 4. cap. 40. Ita confessariis supra, ut notat Crouf. ad cap. 7. Reg. lib. 29. et toleratum est anno 1629. in S. Cong. et constat e Bulla Clem. VIII. data 13. Iul. 1604. apud Rodriquez, et Bassaeum, et sicut Episcopus cum eo dispensare potest qui cum voto castitatis matrimonium contraxit, etsi non consummaverit, ut petat debitum ad vitandam incontinentiam et sicut potest ob idem periculum dispensare cum ambobus coniugibus super voto concordi continentiae. Et ita consuetudo, et praxis a tempore immemorabili Episcoporum, id tulit; tametsi aliqui addant, hoc verum, si difficilis recursus pateat ad Papam, ut vides in Diana part. 4. tract. 4. resol. 125. Ita et Confessarii Mendicantium; et sicut potest Episcopus dispensare in voto integro castitatis, inito ex metu non gravi, apud Dianam part. 5. tract. 12. resol. 61. Potest et in ea dispensare, si minus principaliter cum alio voto eliciatur; ut si quis voveat non ludere sub poena servandae castitatis; Ita et confessores relati. Simile est de vovente sacros ordines, quibus nectitur castitas.

Circa haec omnia vota reservata dic: Sicut Episcopus valet dispensare in voto conditionali, etsi reservato absolute; ut si voveres castitatem, si ex hoc periculo evaderes, modo conditio non adhuc impleta sit, imo probabiliter, etiam conditione impleta, tanto periculo, ut refert Diana part. 3. tract. 5. resol. 25. et part. 6. tract. 8. resol. 16. eo quod tale votum sit imperfectum ex affectu potius ad propriam utilitatem. Ita possunt et in simili dispensare Confessarii, supra.

Similiter sicut in votis alternativis, ut si alterum sit reservatum, alterum non; et vovens se determinet ad non reservatum, potest Episcopus dispensare. Ita etiam et confessarii. Et sicut probabilius est in voto reservato poenali posse Episcopum etiam impleta conditione, quippe non fit votum directe ob Dei cultum, sed ex detestatione sceleris; ut si voveas Religionem, vel peregrinationes reservatas; si fornicatus fueris. Ita et Confessarii relati. Probabile tamen est tale votum e conditione medicinali esse reservatum. Vide Suarez lib. 6. cap. 15. Balsaeum num. 22. Idem ergo de utrisque dic.

Sicut etiam urgentissima causa Episcopo relinquitur, ut dispenset in voto facto in utilitatem tertii, postquam is promissum acceptavit: ita, etc. Vide Sanchez lib. 4. cap. 41. num. 16. Suarez lib. 6. cap. 15. et Balsaeum num. 275.

Nota ex eodem satis esse, ut sit in opinione, an sit reservatum, ad hoc, ut Episcopus, et Confessarii valeant dispensare. Vide v. Votum 7. num. 13.

Quod dixi de castitate, integram scilicet esse debere, ut sit reservata, idem dic de Votis Religionis, de Peregrinationibus non impeditis, etc.

Quare si quis voverit paupertatem, vel partem itineris Hierusalem, vel Religionem militarem (excepta Melitensi) cum disputetur, an sint illae verae Religiones, posset dispensari.

Regulares Novitii tandem dispensentur a Praelatis Regularibus; quamvis enim non subiiciantur potestati eorum dominatione oeconomicae; tamen subiiciuntur potestati Iurisdictionis, seu Politicae spirituali. Vide Balsaeum num. 25.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda