Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Furto, et Rapina.

FURTUM, et Rapina germano foedere ex Avaritia ortum ducunt, ambo pacis, et Iustitiae emolumentis insidiantur; Furtum quidem fraudulenter, et clam; Rapina vero palam, et violenter. Prius committitur vel inique accipiendo, vel iniuste detinendo, vel denique dolose circumveniendo. Utroque omnis lex temeratur, et quidem naturae ius violatur, cuius clara vox est: Alteri ne feceris, quod tibi fieri non vis. Item et Lex Scripta Exodi 20. iniustam rei alienae contrectationem inhibet: Furtum non facies: Lex autem gratiae a fortiori furtum prohibet, cum suum pauperibus dare cuique praecipiat. Verum si urgente necessitate, qua res redeant in commune, vel iubente supremo rerum Domino, ad cuius nutum omnia licent, res aliena contrectatur, uti filiis Israël aurea AEgyptiorum vasa surripientibus contigerat, non peccatur, sed meritum potius obedientiae cumulatur; hoc tamen meritum, liceat cuique gratissimum, attingunt pauci. Haec discutiam, postquam de dominio aliqua praemonuero.

Quid sit Dominium.

DOMINIUM oportet praeintelligere, ut furtum, et rapinam, dominio insultantes, agnoscamus.

MULTIS autem modis definitur Dominium: Optima est illa: Dominium est facultas, quam quis habet usurpandi rem independenter ab alterius voluntate, in suumque commodum, qualibet usu lege permisso. Ita fere definitur a Soto l. IV. de Iust. quaest. 1. art. 1. Gregorio de Valentia disp. 5. quaest. 10. p. 1. et aliis. Eruitur ex D. Bonaventura in cap. 6. Regulae nostrae ibi. Fratres nihil sibi approprient, ubi dominium ait significare idem, ac proprietatem rei; ut proprietas distingui solet a nuda rerum possessione. Ei adhaerent Theologi, ac Iurisperiti omnes. Hanc definitionem hoc pacto examinat, et declarat in Opusculo ad Magistrum innominatum.

EANDEM prorsus definitionem explicat re, dum tradit eam aliis locis in Apologia pauperum, cap. 1. tertia responsionis. Vide etiam Sotum l. IV. quaest. 1. art. 1. Couar. l. I. var. cap. 15. Valentiam quaest. 10. puncto 1. Molinam disp. 6. Vasquez p. 2. disp. 169. num. 32. Tannerum disputatione 4. quaest. 1. dubio 2.

DICITUR Facultas, seu potestas propria, ut ait Sotus. Dicitur, quam quis habet usurpandi rem in suum commodum, ut excludantur iura superiorum erga inferiores, quae non sunt dominia, cum non respiciant utilitatem superiorum ipsorum, sed inferiorum; non enim propter seipsos faciunt superiores ea, quae erga subditos constituunt, sed propter illos, et ob publicam utilitatem.

EXCIPE dominium Dei, quod proprium est, ordinans ad se, tanquam ad ultimum finem, ut disserit S. Doctor in 1. dist. 30. art. unico, quaest. 1. in resol. Dicitur: Quolibet usu lege permisso, ut excludantur aliqua dominia peculiaria, quae non ad omnia extenduntur, puta ad alienandum, vendendum, etc. Eodem fere modo definitur a Gersone tract. de potestate Ecclesiae, consider. 13. et tract. de vita spirituali, lect. 3. Conrado quaest. 1. de contract.

HINC habes etiam, tantumdem significare descriptionem dominii, latam a D. Thom. quaest. 67. art. 1. dicente, Dominium consistere in potestate utendi rebus exterioribus, quasi propter hominem factis.

Ex hac definitione colligit S. Doctor praefatis locis, Fratres Minores non habere dominium rerum, etiam consumptibilium usu, ut panis, vini, pecuniae, etc. quae illis conferuntur in eleemosynam; sed tantummodo merum usum, ut definit Nicolaus III. in cap. exiit de verb. significatione, in 6. non enim possunt uti illis rebus independenter a dominis earum; etiamsi usum habeant ad consumptionem, quamvis non ex voluntate dantis illae res absolute darentur Fratribus, tamen illi eas accipiunt cum dependentia continua ab eo, usque dum res absumptae sint. Et hoc sensu intellexerunt Fratres, et Pontifex Nicolaus declaravit, ac S. Doctor edisserit, ut notat Valentia loc. cit. Sotus de Iust. l. IV. quaest. 1. art. 1. Bannes de dominio, quaest. 1. Bellarminus Tom. 1. l. IV. de summo Pontifice, cap. 14. Azorius lib. XII. cap. ult. Sayrus l. IX. cap. 7. dub. 9. Sanctes in cap. 6. regulae, cum Politio ibi, Suarez Tom. 2. disp. 28. sect. 2. Lessius, l. II. cap. 3. disp. 8. Tanner. disp. 4. quaest. 1. dub. 2.

Ex quo facile dirimitur lis cum aliis, qui mordice sustinent, dominium harum rerum esse penes Fratres, quia in his rebus, quae usu consumuntur, non videtur posse distingui usus a dominio. Qui enim facultatem concedit pane, et vino utendi, ecquod sibi dominium eorum reservat? Ita sentiunt D. Thom. quaest. 78. art. 1. D. Antonius 4. p. tit. 12. cap. 4. § 4. Caietanus ad loc. cit. D. Thom. Sylvester v. Dominium, quaest. 2. Turrecremata l. II. de potestate Ecclesiae, cap. 122. in fine, ubi nititur definitio Ioan. XXII. in Extrauag. Ad Conditorem, et in Extrauag. Cum inter nonnullos, et in Extrauag. Quia quorundam, ubi declarat (citra tamen fidei definitionem) et probat hanc opinionem. Sic autem intelligendus est, ut ex parte quidem dantium, res omnino dentur Fratribus; attamen non propterea vult, Fratres cogi eas res recipere, et tenere independenter ab earum dominis, atque adeo non impugnat statum nostrum; ut male Sanctes mussitat loco citato; non enim hoc sensu voluit Ioannes probare, nostram sententiam esse falsam, ut monet Valentia loc. cit. Tannerus disp. 4. quaest. 1. dub. 2. Bellarm. l. IV. de Pontifice, cap. 14.

NEQUE vero sufficit ad dominium usus, sed requiritur independentia, et usurpatio ad omnia, ut possint res vendi, alienari, etc. Veluti si aliquis invitet ad prandium aliquos, res illae exhibitae sunt sub dominio invitantis, quamdiu sunt, donec consumptae. Ita respondet S. Doctor ad regulam Minorum, et dicam quaestione 2.

Quod si usus in his non differt a dominio, cum Monachi ex cap. ad Monasterium, de statu Monachorum, non habeant proprium particulare, non possent habere usum rerum consumptibilium, quia essent sic proprietarii; ut disserit sanctus loco cit.

Habent igitur usum facti quoad has res, non usum Iuris, ut docet D. Bonav. et cum eo Salonius de Iustitia, quaest. 1. art. 2.

Quamvis autem dantes eleemosynas intenderent transferre dominium, tamen cum ad dominium necessaria sit etiam voluntas acceptantis, et Fratres Minores, eas non acceptent, ut domini; sequitur, eos non habere dominium, et hoc sensu neque D. Thom. aut caeteri reclamant; neque Ioannes XXII. oppositum declarat. Porro haec est apparens controversia istorum Pontificum, quae ad concordiam redigitur; ex quo male aliquis deducet, eos opposita declarasse; sed quidem in sensu nostro conveniunt, neque rem fidei in tota Ecclesia disputarant, sed praxim pro una tantum Fratrum familia declararunt.

Dominium porro ab usu esse distinctum in rebus usu consumptibilibus, probat S. Bonav. ad cap. 6. regulae, quia ut ait Lex, ff. de pecul. Vestis, qua utitur servus, est de peculio Domini. Et alibi dicit, quod id, quod acquiritur servo, acquiritur domino.

In opusculo vero contra Innominatum, advertit, quod quamvis materialiter dantes eleemosynas cogitent dare absolute Fratribus, tamen implicite intendunt dare modo, quo licite recipiant; non enim volunt eorum perditionem, atque adeo, cum ipsi nequeant habere dominium independenter; neque dantes intendunt sic erogate eleemosynas.

Quoad usum quarumdam rerum, quae primo non consumuntur, quales sunt Libri, et utensilia Sacrarii; sic edisserit S. Doctor opusc. cit. Regulam non prohibere, ut nihil habeamus; oportet enim, volentes praedicare, habere libros; volentes celebrare, Missalia, etc. Proprietas vero harum rerum non est nostra, sed Papae, et harum curam habere debet Eminentissimus Protector, cuius signum est, quod nec vendere; nec alio modo valent Fratres haec omnia alienare. Quod si mordicus sustineas, neque esse haec Ecclesiae, tandem ait S. Bonav. cuiuscumque sit horum proprietas, non est mea, ut declaro, et protector; Ecquis autem adeo mentis erit impos, ut dicat, me invitum posse possessionem rei retinere, cum alii plenis voluntatibus ad possessiones inhient?

Nota, dominium, quod Ius in re dicitur, ut ostendi disp. 23. quaest. 1. de Iustitia, esse duplex, Iurisdictionis, et Proprietatis. Dominium iurisdictionis est potestas quaedam superioritatis, seu vis gubernandi subditos. Dominium proprietatis est ius quoddam disponendi de re aliqua, tanquam sua, et in suum commodum.

Dominium Iurisdictionis aliud est Divinum, seu Increatum: Aliud humanum, seu creatum. Dominium creatum aliud est Ecclesiasticum proprium, scilicet Praelatorum Ecclesiae ad bonum spirituale; Aliud est Politicum, seu temporale ad publicam pacem. Talis est potestas Regum, et Imperatoris.

Dominium temporale aut merum est, aut mixtum. Merum est potestas, seu ius gladii ad animadvertendum in facinorosos. Imperium mixtum, est simplex potestas iurisdictionis cum modico iure coërcendi, iure coniuncta, ut videre est apud Bullonium, et apud Tannerum disp. 4. quaest. 1. dub. 2.

Nec ab hac divisione longe abest illa dominii partitio in Altum, et Bassum. Altum dividitur pro regiminum varietate in Democtatiam, Aristocratiam, et Monarchiam.

Dominium proprietatis ex parte obiecti, aliud est perfectum, seu plenum, quod complectitur rem, et omnia commoda eius: Aliud imperfectum, quod vel sola proprietate sui absque commodis, vel solo usu, seu commodis rei contentum est. Hoc dicitur dominium Utile; illud vero Directum.

Adeo licitum nonnulli asseruere rerum dominium, ut expropriationem penitus damnarent Religiosam, quos tamen elegantissime simul, ac validissime refellit Seraphicus Doctor in Apologia pauperitatis.

Dominium universalius omnibus concessum hominibus constat ex Genes. primo: Dominamini piscibus maris, et volatilibus caeli, et universis animantibus. Et Deuter. 15. Dominaberis nationibus plurimis, et nullus tibi dominabitur, ut ostendit S. Doctor p. 1. Ecclesiasticae Hierarchiae per tria capita.

Sic mulieres virorum dominiis subiicit, Genes. 3. Sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Sic et gentes Regibus subdidit, etc. Vide D. Bonav. loc. cit. ubi agit de dominio, et subiectione hominum, quae tamen non est proprium dominium, iuxta definitionem traditam, quia nequeunt subditis ad omnia uti, vendere, occidere, etc. ad libitum.

Iam vero, an liceat hominibus, maxime legem Christi profitentibus, peculiare dominium rerum externarum obtinere, expendam.

Fuere divisiones quidem rerum a tempore, quo iure gentium factae sunt, ab omnibus usque ad Christum approbatae; soli tamen Plato, et Socrates obstiterunt, volentes, omnia esse communia, etiam uxores, contra quos agit Aristoteles 2. Polit. a cap. 2.

Tempore vero gratiae fuere nonnulli haeretici dicentes, omnia esse debere communia, etiam uxores, ut refert S. August. haeresi 40. et Epiph. haeresi 32. tribuens eam Carpocrati.

Mox vero aliqui e Pelagianis, copiam rerum in Christianis damnarunt. Eos refert S. August. lib. 2. de gratia Christi, cap. 15. et epist. 160. Fuit autem hic error damnatus in Concilio Palaestino, cui S. Augustinus interfuit.

Postea alii haeretici dicti Vadiani, et Antropomorphitae, teste August. haeresi 50. negabant, licitum esse, saltem Ecclesiasticis, habere aliquid proprium. Hos secuti sunt Vuiclephistae, et Anabaptistae; qui error damnatus est in Concilio Constant. sess. 8.

Assero igitur, licitum esse dominium, ac divisionem rerum, omnibus, etiam Ecclesiasticis, et Religiosis, iuxta cuiusque ordinis institutum.

Assertum hoc omnibus Catholicis est infallibile, illudque potius supponit, quam probet S. Doctor in Apologiis paupertatis, solumque enixus est probare, licitam esse etiam rerum abrenuntiationem religiosam, quae praerequirit earum dominium.

Probatur ergo assertio a S. Doctore ex Iosue 10. ubi Sacerdotes, et Levitae veteris Legis habuere possessiones, et agros, ex Dei constitutione. Hoc late prosequitur S. Bonav. cap. 3. responsionis tertiae in Apologia pauperum. Ibi tamen enixe ostendit, male nonnullos cum Vigilantio haeretico deduxisse, etiam perfectionem summam Evangelicam requirere possessiones, et dominia; atque adeo religiones expropriatas, esse superstitiosas, quippe in veteri testamento non figuratas, nam Levitz illi fuere umbrae remotissimae; habuere enim etiam uxores et filios, cum tamen in Euangelio suadeatur a Christo Matthaei 19. Castitas, et Paupertas. Illa dum dicitur: Sunt Eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum. Qui potest capere, capiat. Paupertas vero: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus. Quem locum pensitans D. Bonavent. cap. 3. primae responsionis, admonet, triplicem esse statum perfectionis, quae in charitate exsurgit.

PRIMUS est necessitatis, et consistit in observantia praeceptorum. Secundus consilii, et stat in adimplendis consiliis euangelicis. Ideo Christus, cum primum statum aperuisset: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Mox perfectionem hortatur altiorem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia, quae habes; et da pauperibus, adeo ut expropriatio rerum non sit praecepta, licet proposita. Tertium statum perfectionis, ait S. Doctor, esse in patria, de qua Prouerb. 4. Iustorum semita, quasi lux splendens, procedit, et crescit usque ad perfectam diem. De hac D. August. primo soliloq. cap. 6. Vere perfecta virtus est ratio perveniens usque ad finem, quem beata vita consequitur; et tunc est charitas consummata.

PROBATUR secundo a S. Doctore cap. 1. primae responsionis; nam et collegium Apostolicum loculos habuit ob condescensionem imperfectis exhibendam, ut ait Hugo in Psalm. 91. cap. 64. sic etiam explicat idem Sanctus Doctor ad eum locum Ioan. 12. et de paupertate Christi, contra Guillelmum art. 1. ex Glossa in id Psal. 103. Producens faenum iumentis, et ex D. Hieronymo ad eum locum, ubi ait, habuisse loculos pro aliis pauperibus.

IDEM probat S. Bonav. in cap. 1. respon. secundae, Apol. pauperum, ex ingentibus opibus, quae datae sunt a Deo Salomoni, ut Templum ditaret, et Sacerdotes.

IDEM probat cap. 3. tertiae respon. ex Genes. 12. ubi Dominus praecepit quidem Abrahae, ut exiret de terra sua, sed obediens Deo: Egressus est Abraham, sicut praecepit ei Dominus: Tulit Saram uxorem suam, et Lot filium fratris sui, universamque substantiam, quam possederant in Haran. En rerum dominium Abrahae relinquitur a Deo, etiam in statu veteris perfectionis.

IDIPSUM probat S. Doctor exemplis amicorum Dei, Iacob, Ioseph, David, Iob, qui possedere amplissimas opes. Unde observat, Iob restitutas esse opes multiplicatas.

ADDIT tamen cum D. Bernardo, in sermone super id: Ecce nos reliquimus omnia, illos diuites antiquos non fuisse in apice perfectionis, dum erant ditissimi.

PROBATUR secundo in eisdem Apologiis ex SS. Patribus, asserentibus, esse perfectionem, non praeceptum, relinquere dominium rerum.

S. AUGUST. de bono coniug. cap. 8. Benefaciebant, qui de sua substantia Christo, ac discipulis eius, necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem Dominum sequerentur.

GREGORIUS, homil. 26. in Ezech. Cum quis suum aliquid Deo vovet, et aliquid non vovet, sacrificium est; cum vero omne Deo voverit, holocaustum est.

IDEM habent Ioan. Chrysostom. lib. Quod nemo laeditur, nisi a seipso. Et D. Bernard. epist. 42.

D. PROSPER de vita contemplatiua lib. 2. cap. 9. laudat Paulinum, et Hilarium, quod sponte sua pauperibus erogarunt, licet ratione Episcopalis officii Ecclesiastica bona postea dispensarent, ut habetur dist. 12. quaest. 1. Expedit facultates Ecclesiae possideri, et proprias perfectionis amore contemni. Id refert S. Doctor etiam ad cap. sextum Regulae.

GLOSSA in id prima Timot. 6. Habentes alimenta, etc. etsi nihil intulerimus in hunc mundum, non tamen abiicienda haec temporalia. Subdit tamen, melius fore, ut propter Christum abiicerentur.

ITIDEM Glossa ad ea verba, 2. Cor. 8. Vestra abundantia illorum inopiam suppleat, multas alias authoritates Sanctorum refert respon. prima cap. 3. et responsionis tertiae cap. 1. et 2.

PROBATUR tertio a D. Bonav. rationibus, sumptis e 2. Polit. cap. 3. imo e Scripturis, primo enim paupertas violenta inducit ad peccata; ut dicitur Eccles. 27. Propter inopiam multi deliquerunt.

SALOMON vero Prouerb. 30. aiebat: Diuitias, et paupertatem ne dederis mihi; sed tantum tribue victui meo necessaria, ne egestate compulsus furer, et periurem nomen Dei mei. Haec sane dicta sunt, tempore legis veteris, ut aduertit Chrysost. homil. 18. in epist. ad Hebraeos. Ideo Eccles. 17. dicitur: Utilior est sapientia cum divitiis.

PROFECTO, si vitam ordinariam naturalem, et ciuilem aspiciamus, illud profecto comperiemus, egere singulos singularibus rei familiaris praesidiis, ut sollicitus quisque de multis non sit, et pacifice vivat.

OBIICIUNT primo, Lucae 14. Nisi quis renunciaverit omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus. Idem autem est discipulus Christi, et Christianus: Ergo non potest esse Christianus dives.

RESPONDET S. Doctor opusc. de paupertate Christi, cap. 1. ex Glossa, Christum velle suos discipulos renunciare, idest affectu, ut ita utantur mundanis, quae possident, ut tamen mente tendant in Deum, et hoc omnibus discipulis Christi, idest Christianis convenit; at relinquere omnia, solis perfectis conuenit Matth. 19. Ideo Apostolis, qui perfectum statum consiliorum elegerant, suasit, Matth. 10. Nolite possidere aurum. Et ne quid tollerent Matth. 6. Ita etiam Valentia puncto secundo.

OBIICIUNT etiam multos Sanctos Patres, qui proprietatem rerum reprehendunt. Clemens I. epist. 5. et refertur 12. quaest. 1. C. dilectissimis. Basilius serm. ad diuites avaros, circa id Lucae 12. Congregabo omnia, quae nata sunt mihi. Ambrosius serm. 81. et refertur cap. sicut II, dist. 47. Ideo ait Aristoteles 2. Polit. cap. 3. Amicorum omnia debent esse communia.

RESPONDET S. Doct. loc. citat. de paupertate Christi, art. 1. ex PP. Ambrosio l. 2. offic. Chrysostomo loc. cit. et aliis, sensum esse, diuitias nihil adiumenti praestare ad vitam beatam, quod aperte Christus testatur dicens, Matth. 5. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum; sunt enim occasiones peccatorum; propterea dicuntur: Mammona iniquitatis, quia, ut dicitur Eccles. 11. Si diues fueris, non eris immunis a delicto, ut late prosequitur S. Bonav. ad eum locum Lucae 16.

A D id de amicis, dico cum Valentia, omnia debere esse communia in necessitate, exceptis his, quae turpitudinem inducunt, ut uxores, quae nunquam fuere communes, ut probat Tertullianus Apologetico contra gentes, cap. 39.

QUANDO autem facta sit haec diuisio rerum, facile expeditur factam esse ex adunatis nationibus iure gentium. Quod si facta esset iure naturae, contra naturam esset rerum communio, quod patet esse falsum ex usu primitiuae Ecclesiae, et diuersarum nunc Religionum, apud quas proprietas abdicatur. Nunc vero omnium rerum divisio, seu iurisdictio, si de novo fiat, fit iure civili, seu positivo, ut ait D. Thom. art. 2. ad 1. et patet ff. de legibus, et Constit. Principum, l. 1. Unde recte D. August. tract. 6. in Ioan. et refertur dist. 8. cap. Quo iure : Tolle (ait) iura Imperatorum, et nullus audebit dicere : haec Villa est mea.

Omnes autem iurisdictiones ita sunt appropriatae, et divisae, ut nemo privatus non sit subditus alicui dist. 99. C. Nullus, et 25. quaest. 2. C. de Ecclesiasticis.

Est autem hic circa dominium iurisdictionum ex certa, et omnium communi sententia adnotandum, Principes sive Ecclesiasticos, sive saeculares minime esse dominos rerum, aut etiam personarum, sed solum cuiusdam in subditos potestatis, quae iurisdictio vocatur, ut notat Valentia disp. 5. quaest. 10. punct. 2. ad finem, et dicitur dominium Altum, quod tamen ad bonum tantum publicum urgens, uti potest.

Neque obstat id, quod dicitur, primo Reg. 8. Hoc erit ius regis : Filios vestros tollet, et agros, et vineas, et oliveta, etc. Nam ius significat etiam usurpatum, quo volebat Samuël terrere Iudaeos.

Quoad alias res, non omnes sunt divisae, ut patet in Institutionibus de rerum divisione, ubi habetur, flumina, venationem, piscationem, et huiusmodi mansisse communia.

Disputant hic : quot modis acquirantur dominia.

Duobus autem modis acquiruntur. Primo Inventione, et occupatione, absque eo quod dominium ex alio transferatur. Secundo per legitimam dominii translationem ex uno in alium.

Quoad acquisitionem dominii per inventionem, satis disserui disp. 24.

Quoad translationem dominii, potest fieri, vel a Divina voluntate, explicata iure naturali, vel iure divino positivo. Sic Deus transtulit dominium thesaurorum AEgyptiorum in Iudaeos, Exodi 12. ut advertit S. Bonav. 2. dist. 40. dub. 2.

Secundo potest fieri voluntate possidentis, dummodo id faciat sponte, non deceptus, neque a lege aliqua impeditus.

Tertio potest fieri legibus humanis positivis.

Quarto sententia Gubernatoris interveniente : Potest autem voluntaria renunciatio fieri ob bonum commune ; aliquando enim aliqui perverse dominium transferunt, sua bona dilapidando.

Quo pacto autem dominium transferatur per ludum, dixi disp. de restit. Quo pacto etiam per contractus, dicam disputatione 1. Tract. de contract.

Ex his habes etiam, divisionem dominii in dominium singulatis personae proprium, et dominium alicuius communitatis, de quo S. Doctor in Apologia Pauperum, responsionis tertia cap. 1. Ex quo fit, ut duplex etiam sit renunciatio dominii, maxime in Religione. Vide Seraphicum Doctorem loco citato.

Porro tot sunt genera Dominiorum, quot sunt ordines Iurium, concedentium illud, ut Naturale, Divinum, etc.

Furtum definiri solet a Theologis : Furtum est occulta acceptio rei alienae. Sic D. Thom. quaest. 66. art. 3. Hanc definitionem approbat, e Iuristis, Covar. Relect. in Regulam Peccatum, p. 1. §. 1. hoc enim ipso quod dicitur occulta acceptio, significatur Fraudulenta, invito domino. Ideo clarius definitur a D. Bonav. p. 1. Centil. sect. 31. ubi ait : Furtum est occulta, et ignorante domino, et invito, alienae rei contrectatio. Et in speculo animae, capite 2. Furtum est occulta rei alienae contrectatio, invito domino. Et serm. 6. decal. Furtum est attrectatio rei alienae, invito domino.

Advertit autem, furtum debere esse furtivum, et per occultam fraudem ; alioqui si fit per apertam violentiam, erit rapina ; vel si per occultam, dicitur latrocinium; ex quo etiam elicit cum D. Thom. sub furto contineri omnes fraudulentos contractus, quibus proximus rationabiliter invitus fraudatur re sua. Unde etiam detentio iniusta rei alienae est furtum, ut ait etiam D. Thom. ad 2. et Valentia disp. 5. quaestion. 10. p. 4. et D. Bonav. in speculo animae, cap. 2. in fine, qui etiam in 3. dist. 37. dub. 7. litterali eadem utitur definitione.

Constanter igitur ubique S. Doctor per contrectationem definit furtum, quae non significat mere contactum materialem, ut putant Sayrus, Valentia, et Fagundez, carpentes hunc terminum ; sed contrectationem formalem, quae est acceptio, vel usurpatio, vel ablatio. Sic vocabulo contrectationis definitur a Iuristis ad Leg. 1. §. furtum, ff. de furtis, et Institut. de obligatione, quae ex debito etc. §. 1. quam explicant Iulius Clarus l. 5. sent. §. Furtum. Et Navar. in summa, cap. 17. et Sylvest. v. Furtum. Saltem contrectationem esse conditionem, sine qua furtum esse non potest, ut fatetur lib. 1. §. 1. concedit Sayrus lib. 9. cap. 13. qui tamen in ea non quiescit.

Ex dictis habes, Furtum differre specie a Rapina, ut docent D. Bonav. supra, D. Thom. quaest. 66. art. 4. Caietanus ibi, Lessius lib. 2. cap. 12. dub. 1. et Iurisconsulti ad Leg. 1. §. 1. et seq. ff. de vi bonorum raptorum, Molina Tract. 4. disp. 683. et 684. Fagundez in septimum praeceptum, l. 7. cap. 1. num. 14. Rapina enim duo requirit, scientiam, et violentiam illatam domino : furtum autem neutrum horum requirit; Ideo rapina gravior est. Insuper furtum est inimicum luci, cum in occulto soleat fieri, non item rapina, iuxta illum versum.

Fur non est latro, quia tempore iur rapit atro : Tempore non atro rapit omnes res tibi latro.

Merito hic dici potest illud : Quot capita, tot sententiae, quas refert Diana p. 1. Tract. 17. resolut. 57. et Tract. de paupertate religiosa, resol. 36.

Prima opinio est Navarri in Manuali, cap. 17. unum, et dimidium regalem esse quantitatem notabilem bilem, quae furtum mortale constituat; aut duos, vel ad summum duos, et dimidium. Ita etiam Tolet. l. 5. cap. 16. duos Iulios assignat; est enim apud Italos idem Iulius, ac apud Hispanos Regalis, ut ait Fagundez l. 7. cap. 1. num. 15.

Secvnda opinio est Cordubae in summa, quaest. 109. et Salonii 2. 2. tom. 1. quaest. 66. art. 6. controu. 1. qui dicunt absolute, unum argenteum esse materiam gravem, seu quatuor vel quinque regales divitibus surreptos; inopibus autem unum, vel duos.

Tertio Bartholomaeus Medina prima secundae, quaest. 88. art. 8. cum multis aliis dicit, non esse furtum mortale, nisi ad summam duorum argenteorum ascendat.

Qvarto Gregorius de Valentia Tom. 3. disp. 6. quaest. 19. punct. 16. Rebellius p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 2. num. 22. asserunt, absolute esse lethale furari tres argenteos.

Qvinto Vega in summa tract. 1. cap. 129. casu 12. docet, quatuor, vel quinque regales constituere notabilem materiam furti.

Sexto Molina de Iust. t. 3. disp. 685. ait, tantum valoris, quantum pecuniae datur una die fossori terrae, videri mortale in ordine ad eos, qui non sunt valde divites.

Septimo Bartholomaeus a S. Fausto in speculo disp. 2. quaest. 18. num. 26. et Sayrus l. 9. cap. 15. trium Iuliorum summam definiunt gravem, etiamsi a ditissimo auferatur; a mediocri autem duos Iulios; a paupere tandem unum argenteum, vel Iulium ablatos, constituere materiam gravem. Sic et Sanctes noster in cap. 6. Regulae, unum Iulium nobis pauperibus imponit miseris.

Octavo Bonacina de contract. disp. 2. quaest. 8. p. 1. num. 7. distinguit dicens, Furtum esse grave pro varietate personarum, quibus res aufertur. Si enim persona sit illustris, opulens, splendida, nummus aureus erit materia gravis; si vero sit dives ordinarius, vivens de suis redditibus, quatuor regales: Si sit persona se suo sustentans artificio, duo regales; quarto, ¶ pauper sit, unus regalis.

Hanc opinionem, quam tenet etiam Nauarrus de restit. l. 3. cap. 1. num. 39. et Reginaldus in praxi, T. 2. l. 22. cap. 1. quaest. 4. num. 19. ait Diana esse probabiliorem caeteris, dicendo, quantitatem notabilem, respectu divitum, esse circiter unius nummi aurei, seu sexaginta assium; respectu vero personarum communium, circiter 20. assium; et respectu pauperis, circiter 7. assium.

Nona opinio est Rodriquez in summa t. 5. cap. 118. num. 27. et 29. illam esse notabilem quantitatem, quae excedit duos aureos, atque Angel. v. Furtum, num. 34. et Syluester eodem verbo, quaest. 2. tenent hanc sententiam in ordine ad opulentos. An vero hanc opinionem doceat Sotus l. 5. de iust. quaest. 3. art. 3. ad 3. negat Vasquez opusc. de restit. cap. 5. §. 1. dub. 5. num. 30. sed asserit Turrianus, Bartholomaeus a S. Fausto supra, et Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6. causa 10. Lessius, ubi infra, et communiter Doctores; et circa totam hanc quaestionem vide Megalam 2. 2. l. 2. cap. 1. quaest. 3. Rebellium de oblig. iust. p. 1. l. 3. quaest. 15. sect 1. Graffium p. 1. l. 2. decif. cap. 97. n. 27. Bannem 2. 2. quaest. 66. art. 6. qui satis laxam opinionem ponit. Malderum 2. 2. tract. 4. cap. 1. disp. 3. Lessium l. 2. cap. 12. dub. 6. num. 29. Azorium p. 3. l. 5. cap. 15. quaest. 2. Medinam C. de restit. quaest. 10. Tolet. summa, l. 5. cap. 16. Tutrianum l. 2. T. 2. disp. 33. dub. 2. Sanchez Tom. 2. l. 7. cap. 20. Cenedum de pauperie et relig. dub. 13. Conradum in resp. p. 1. cap. 166. Sayrum l. 9. cap. 15. qui num. 11. refert opinionem Bannis 2. 2. quaest. 66. art. 6. dicentem; si aliquis dispensator Regis auferret 200. aureos, non esse materiam gravem.

Stephanvs Fagundez num. cit. ait, melius rem hanc iudicio prudentis relinqui, consideratis personis minus, aut magis ditibus, et locis, etc. Ita etiam Couar. l. 1. variar. cap. 3. num. 11. Syluest. verb. Furtum, quaest. 2. Ioan. Medina de contract. quaest. 10. Caspensis tract. 18. disp. 5. sect. 4. Ided Sanchez 1. 2. decal. l. 7. cap. 20. num. 5. asserit, generaliter in Hispania, eo quod regio sit ditior, quatuor argenteos esse quantitatem mortalem. Idem sentit Suarez Tom. 3. de Relig. l. 8. cap. 6. num. 10. Tali iudicio subscribit Bassaeus v. Furtum 1. num. 4.

Asserit igitur Fagundez primo respectu Regum, Principum, et Praelatorum locupletissimorum, et hominum ditissimorum, summam duorum, vel trium ducatorum esse mortalem ex obiecto suo. Allegat Rodriquez in summa, cap. 149. Sotum, Rebellium, Lessium, Couarruviam, Syluestrum supra, Petrum Nauarrum l. 3. de restit. cap. 1. num. 35. Suarium vero loc. cit. et Maiorem 4. dist. 15. quaest. 25. probabiliter, ait, assignare respectu harum personarum quantitatem unius aurei.

Asserit secundo, respectu hominum mediocriter divitum, quatuor argenteos constituere quantitatem mortalem, aut ad summum, addito dimidio. Ita etiam Sanchez 1. 2. Decal. l. 7. cap. 20. num. 5. Suarez loco citato.

Asserit tertio, respectu pauperum quantitatem centum dipondiorum, vel ad summum additis 20. esse mortiferam. Adducit Rodriquez, et Aragonium, ac Nauarrum.

Tandem ait: Si attendamus ad loca, et urbes magis, vel minus pecuniosas, et ubi res vilius, aut charius venduntur, probabile esse, Olisipone, Hispali, Parisiis, Venetiis, Londini, Lugduni, Romae, et aliis locis valde pecuniosis, et opulentis, quantitatem quatuor, aut quinque regalium, seu denariorum esse mortalem in furto, respectu etiam hominum mediocriter divitum. In Brasilia autem, aut in Indiis occidentalibus, ubi abundant pecuniae, et res magno venduntur, mortalis erit quantitas Iuliorum 15. contra Lopes p. 1. cap. 92. dicentem, duorum regalium summam in India esse mortiferam.

Qvod si e quantitate praescripta defint quatuor, vel quinque quadrantes, concludit adhuc, esse mortale, quia, quae parum distant, nihil distare videntur. Deinde hae quantitates non sunt Mathematice, sed moraliter accipiendae, ut bene docet Lessius l. 2. cap. 11. disp. 6. num. 32.

In D. Bonav. non invenio quantitatem aliquam praefixam; solum in speculo animae, cap. 2. ait: Hoc tamen advertendum, quod tam modica res posset esse, vel tam modici valoris, quod non haberet rationem mortalis, nisi forte adesset voluntas maius accipiendi, si facultas adeffet, vel in illo modico esset alterius notabilis damnificatio; plus enim quandocumque damnificatur pauper in paruo, quam diues in magno. Sic etiam alii antiqui Theologi iudicio prudentis totum negotium remittunt, ut notat Sayrus l. 9. cap. 15. num. 9. nihil speciale statuentes.

Existimant ergo, materiam gravem censendam, iuxta gravitatem damnificationis. Itaque stat cum ultima sententia, ut pro varietate personarum, locorum, etc. computanda sit gravitas rei creptae. Illud tamen monet, rem ex genere levem, posse ex damnificatione fieri gravem. Afferunt exemplum, si aliquod artis instrumentum ab aliquo auferas, quo notabiliter lucratur, etiamsi sit acus; nec habeat aliud simile. Consentiunt Suarez loc. cit. num. 16. Tolet. l. 5. cap. 6. Petrus Nauar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 33. Lessius l. 2. cap. 12. dub. 12. num. 33. Nauar. Summa, cap. 17. num. 3. Sanchez T. 2. l. 7. cap. 20. Fagundez l. 7. cap. 2. num. 2. Ratio est, quia gravis dam-nificatio est contra iustitiam graviter, et cogit ad restitutionem C. si culpa tua, de iniuriis, et damno datis. Sic et Tannet. disp. 4. quaest 8. dub. 6. referens Aragonium, Bannem quaest. 66. art. 2. Bartholomeum Medinam quaest. 86. art. 2. Valentiam quaest. 10. p. 5. Rebellium l. 3. de iust. quaest. 15. sect. 2. et 3. Azor. t. 3. l. 5. cap. 13. quaestio 1. Lessium lib. 2. cap. 12. dub. 6.

MULTI dicunt, idem sequi, si aliquis furetur rem parvam, ob quam scias Dominum iratum irrupturum in percussiones graves alterius. Eos refert Fagundez num. 5.

ORITUR hic dubitatio, an furari in Ecclesia rem non sacram sit sacrilegium, ratione circumstantiae loci Sacri, et iniuriae illi illatae.

SENTENTIA olim communis fuit, absolute furtum, ratione circumstantiae loci Sacri, fieri sacrilegum, eamque tenent etiam Recentiores plurimi, ut refert Fagundez l. 7. cap. 2. et Diana p. 1. tract. de circumstantiis aggravantibus, resol. 27. Tuentur eam Paulus Layman l. 4. tract. 10. cap. 7. num. 18 Suarez de Relig. Tom. 1. l. 3. cap. 4. num. 7. ubi ait, esse communem sententiam.

PROBATUR ex verbis Ioannis Papae in cap. Quisquis, dist. 17. quaest. 4. Sacrilegium committitur auferendo Sacrum de sacro; vel non sacrum de Sacro; aut sacrum de non sacro. Igitur cum Lex non distinguat, an illa res non sacra sit in custodia, vel deposito, vel possessione Ecclesiae, non videtur distinguendum, ut distinguunt multi; sic enim habetur regula Lex, de pretio, ff. de publican. nisi alia lex cogat, vel ratio. Sequuutur Raphaël de la Torre t. 2. t. 2. quaest. 99. art. 1. disp. 7. Rebellius p. 1. l. 3. quaest. 15. num. 25. cum Reginaldo T. 2. l. 23. cap. 1. num. 12. Menoch. de arbitrar. l. 2. cent. 4. casu 389. num. 14. et Petrus Ledesma Summ. Tract. de poenit. cap. 10. Haec est sententia D. Bonau. in 3. dist. 37. dub. 7. litterali.

COMMUNITER vero distinguunt, ut supra innui, et dicunt; si res illa sit in deposito, vel inte, vel simili, esse sacrilegium; non autem aliter, si sit crumena eius, qui est in Ecclesia. Ita Sotus in 4. dist. 18. quaest. 2. art. 4. Ioan. de Cruz p. 2. direct. de Sacramento Poenit. quaest. 3. disp. 6. Fagundez lib. 7. in septimum praeceptum decal. cap. 2. num. 10. Henriquez l. 2. cap. 6. num. 5. eamque probabilem censet Diana, et Raphaël de la Torre, ac Lessius lib. 2. cap. 45. dub. 3. num. 14. Zerola praxi de poenit. cap. 12. quaest. 17. Eandem tuentur Cano 5. p. relectionis, §. Multa hic, Caietanus tomo 1. opusc. 31. resp. 12. dub. 2. Lopez Instruct. p. 1. cap. 31. §. At vero.

EGO quidem, sequor sententiam D. Bonaventurae, qui ponit tres species sacrilegii. Prima est furari rem Sacram, v. g. Calicem sacratum de loco sacro. Secunda, rem sacram de loco non sacro, ut calicem sacratum de domo artificis. Tettia, rem non sacra de loco sacro, v. g. crumenam in Ecclesia; sic praeter allegatos distinguunt Sà, v. Sacrilegium, Sylvest. ibi, §. 2. Rosella ibidem, Nauar. Manual. Lat. cap. 6. num. 4. et cap. 17. num. 95.

ENIM vero nos habemus ex iure Canonico declarationem Ioannis Papae, nec stare debemus Iuri civili, quod ut detur actio sacrilegii in furem, requirit ut res sit facta, et ablata de loco sacro, ut refert Iulius Clarus l. 5. sent. §. Sacrilegium.

NEQUE Fagundez, qui Canonem illum refert, quicquam respondet, nisi Canonem innuere nostram sententiam: Sed eam aperte asserit, ut vidimus, et fatetur Diana, qui neque verbum ei respondet, ut se defendat.

OBIICIUNT, per accidens esse, rem illam existere in Ecclesia.

RESPONDET D. Bonau. locum illum, et si physice addat tantum accidens, moraliter tamen addere speciem. Est enim loci magna irreverentia, et res illa est fidei iussa Ecclesiae; dum, qui religioni intenti sunt, ideo in tuto debent habere id, quod in ea habent; et furari, est sacratum locum laedere; sicuti et alia foeda in templo committere, est ipsum profanare.

Quae sit quantitas gravis furti Filiorum, uxoris, et Religiosorum.

NON est adeo severe iudicandum id, quod eripit, vel furatur filius patri, vel uxor viro, sicuti quod ab extraneo aufert, ut admonet Fagundez in 7. praeceptum, l. 7. cap. 3. ex D. Bonau. in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. De his omnibus autem agit S. Doctor in speculo animae, capite 2.

OPORTET autem distinguere multa genera bonorum in familia, e quibus potest esse ut Filius quaedam assumat.

PRIMO enim sunt bona Castrensia, quae Filius-familias, seu nondum emancipatus, in militia acquirit, et ea, quae ex tali peculio acquirit, L. g. castrense, ff. de peculio castrensi.

NON longe abeunt bona, quasi Castrensia, quae filius acquirit publico aliquo officio, vel aliqua arte, ex septem liberalibus, ut si sit Medicus, Aduocatus, Magister, etc. itaque non erunt bona quasi castrensia, quae ex arte ordinata ad privatum emolumentum adipiscitur; ut arte Sutoris, vel simili.

DE his possunt libere disponere, ut docent communiter Doctores, dummodo non sint impuberes; tunc enim de his testari non possunt Leg. ult. Cod. de testamento militis. Et ita neque donare, vendere, aut quouis modo alienate, etiam de consensu Patris, Instit. de inutil. stipulat. § pupillus; potest tamen consentiente tutore, si eum habeat, alienare, ut notat Molina disp. 130. §. licet. Ratio diversitatis est, quia tutor tenetur pupillo, si male authoritatem praebeat, non sic pater; ut advertit cum Molina Fagundez in 7. praecept. l. 7. cap. 4.

TERTIO sunt bona profectitia, quae filio adueniunt, causa, et occasione Patris, et quae ab ipso Patre obtinuit, vel eius pecunia acquisiuit, vel ei legata sunt intuitu Patris. Haec omnia sunt patris, et quoad usumfructum, et quoad dominium, seu proprietatem, ac proinde erit furtum, aliquod inuito parente accipere, et tenetur ad restitutionem.

HINC monet S. Doctor in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. et cum eo Fagundez num. 11. ut caveant hi, qui cum filiis mercatorum negotiantur, aut ludunt; tenentur enim illi haec omnia in integrum restituere, si extent, aut mala fide lucrati sunt; si autem bona fide, tenentur restituere ea, in quibus ditiores sunt facti.

SUNT alia bona, quae Aduentitia dicuntur, quae ex parte matris, vel ex industria adueniunt, et in his habent filii dominium, et proprietatem; patres vero usumfructum tantum. Ita Molina T. I. disp. 9. et 232. Sylvester, et alii, quos sequitur Fagundez num. 21. De his non potest, invito patre, tollere, alioquin erit furtum.

Quantitas vero in filiis, ut materiam attingat gravem, amplior constituitur, quam in extraneo. Bannes 2. 2. quaest. 66. art. 6. ait, neque quinquaginta aureos a patre divite furatos, esse materiam gravem. Fagundez cap. 3. num. 3. dicit non videri mortale, si filius furetur duo regalia supra dimidium, si pater est Moechanicus; si vero mediocriter dives, non esse mortale septem argenteos sumere. Quod si dives admodum sit, non peccabit, etiam furando tres aureos. Vide et Lessium T. I. l. 2. cap. 12. de iniuriis fortunae, dub. 13. num. 36. et Petrum Navarr. de restit. l. 3. cap. 1. num. 66. Caspens. Tract. 18. disp. 5. sectione 7. Bass. 2.

Itaque si gravem quantitatem furetur, tenebitur restitutioni, vel Patri, vel fratribus in divisione. Haec vero esse peccata probatur ex Prov. 28. Qui subtrahit a Patre suo aliquid, et a Matre, et dicit, hoc non esse peccatum, particeps homicidae est.

Quoad uxores, certum est, eas peccare lethaliter, si gravem quantitatem auferant a maritis invitis, ad donandum aliis. Ita communiter Doctores apud Molinam T. II. de Iust. disp. 274. Fagundez cap. 8. num. 1. cum D. Bonan. in 4. dist. 15. loc. cit. Ratio est, quia maritus habet usum fructum omnium bonorum.

Admonent tamen cum D. Bonan. in multis casibus, non peccare uxorem, si a marito aliquid clam furto accipiat.

Primo, si quantitas non sit notabilis, spectatis facultatibus. Concedunt autem uxori duplo amplius, quam filio, ut notavit Rebellius prima parte, lib. 3. quaestion. 15 sectione 13. num. 16. Fagundez num. 2. cum aliis.

Secundo, si donet secundum usum aliarum uxorum. In his enim mariti sunt irrationabiliter inviti.

Tertio, si in extrema alicuius necessitate donet.

Quaerunt autem, an si habeat amplam dotem, possit dare absque mariti licentia quinquaginta, vel sexaginta aureos ad aliquem usum honestum, puta nutrici suae, vel eius filiae ad dotem.

Negant Navar. in Man. cap. 17. num. 155. Cabedo p. 1. decis. 107.

Asserunt Molina T. II. disp. 34. §. ex dictis Fagundez l. 7. cap. 8. num. 11. cum D. Bonan. in 4. dist. 15. loc. cit. ubi licet quantitatem praefixam non statuat; tamen indicat, posse de sua dote distribuere, et de suis paraphernalibus, hoc est, de bonis, quae cum nupsit, sibi reservavit ad proprios usus. Idem dic de bonis, quae constante matrimonio illi obveniunt per haereditatem, vel donationem. Horum enim mulier habet dominium, et administrationem iure communi, ideo potest, quantumvis vir repugnet, de his dispensare. Ita etiam D. Thom. quaest. 32. art. 8. et alii apud Dianam p. 5. tract. 8. resol. 34. ut dixi disput. de Eleemosyna. Sunt alii casus, in quibus dicunt Theologi, posse uxorem assumere de rebus familiaribus, etiam mariti, ut si eorum bonorum relicta est ei administratio, quia maritus est prodigus, vel amens. Vide Dianam loc. cit. et Fagundez lib. 7. cap. 8.

Similiter et vir, si dissipet bona sibi cum uxore communia; soluto matrimonio, tenetur uxori ad restitutionem ille, vel eius haeredes. Vide Fagundez, cap. 9. Tannerum infra citandum, qui recte monet, spectandas in omnibus prudenter personarum conditiones, divitiarum copiam, amoris vehementiam, etc.

Quoad Religiosos, censent Doctores, quantitatem computandam ad regulam furti filiorum. Ita Sanctius lib. 7. de Relig. cap. 21. num. 31. Rebell. lib. 3. de iustitia, p. 1. quaest. 15. sect. 3. n. 22. Caspensis tract. 18. disp. 5. sect. 7. Graff. p. 1. decis. l. 3. cap. 5. num. 51. Tanner. disp. 4. quaest. 6. dub. 6. Fagundez cap. 5. qui addit tamen, comparandos cum filiis mediocriter divitum; et ideo quinque argenteos circiter esse grave furtum extra ea, quae debet ei conventus, qui tenetur ei ad victum, et vestitum necessaria suppeditare; ut ait S. Doct. in Apol. pauperum, cap. 1. responsionis 3. Sed de his quaest. 7. agam.

Quia multis modis potest hoc evenire, multas etiam quaestiones advocat.

Potest enim esse, ut furtiola omnia fiant ex intentione aggregandi rem gravem; potest esse etiam, ut sine hac intentione ea fiant. Rursus potest esse, ut furtiola illa fiant eidem personae, vel pluribus diversis; ab uno dipondium unum; ab altero alium auferendo.

Quoad primum. Assero primo, eum, qui ab initio intendit ab uno auferre quantitatem gravem; peccare lethaliter ea intentione; et postea, dum furtiola committit singula, mortaliter etiam peccare. Ita docent communiter. Sanchez Tom. II. decal. l. 7. cap. 21. Less. tom. I. l. 2. cap. 12. Fort. dub. 7. num. 36. Rebellius p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 4. num. 30. Petrus Navar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 50. Sotus l. 5. de Iust. quaest. 5. ad 3. Medina de Restit. quaest. 10. Lopez p. 1. cap. 93. Fagundez in septimum praeceptum decal. l. 7. cap. 15. num. 3. Bassaeus v. Furtum 1. numer. 8. et sequens:

Probatur, quia, ut arguit S. Doctor in 7. praeceptum decal. damnificare alium graviter, est mortale; at is intendit sic damnificare: Ergo.

Assero secundo, idem dicendum de eo, qui intendit auferre a pluribus gravem quantitatem. Ita allegati Doctores.

Probatur, quia illa prava intentio est mortalis: Ergo cum singula furtiola procedant ab illa voluntate, erunt lethifera. Alioquin non essent graviter eis, qui mensuris falsis utuntur, exprobrati a Deo; Oseae 12. Chanaan in manu statera dolosa. Proverb. 11. Statera dolosa abominatio est ante Deum. Quamvis enim singuli modice damnificentur, tamen Respublica graviter offenditur, quia invehuntur innumera mala. Et ab hoc crimine rarissime evadunt mercatores, ut admonuit S. Doctor cap. 6. in Decalogum.

Advertit tamen Lessius num. 49. com. in singulis furtiolis non committi novum peccatum mortale, sed continuari iam caeptum; esto enim continuetur eadem voluntas, tamen potest esse, ut in singulis non renovetur, sed furetur ille virtute primae pravae voluntatis.

Hinc etiam deducunt, teneri hunc restitutioni, quae si ardua nimis sit, ut fiat singulis, facienda est pauperibus.

Quaestio maior est, Si in singulis furtiolis non habeat animum amplius furandi, nec animum a principio concepit perveniendi ad notabilem quantitatem, sed ex occasione oblata committit minima furtula; an in ultimo, quo fit materia gravis, peccetur mortaliter, si aliorum recordetur, licet non intendat graviter furari.

Et quidem, si non advertat, materialiter tantum se habet, ut docet Nauar. Sum. Lat. cap. 17. num. 130. Sanchez Tomo 2. decal. l. 7. cap. 21. num. 20. Less. l. 2. cap. 12. dub. 9. Fagundez num. 11.

Prima opinio est, non peccare in ultima illa acceptione rei vilis; peccare tamen in retentione, quia posito eo ultimo furtulo, completur materia gravis, quae iniuste retinetur. Ita Nauar. Summa Latina, cap. 17. num. 139. Vega l. 14. in Concil. Tridentinum cap. 11. Graff. p. 1. decis. lib. 3. cap. 5. num. 51. et lib 2. cap. 95. num. 18. Carbo de restit. quaest. 2. Lessius l. 2. de Iust. cap. 12. dub. 8. num. 43. Iason leg. si idem cum eodem, ff. de iudic. omnium iud. et ibi, Decius num. 1. et 16. Claudius num. 1. et 2. Farinac. consil. 78. num. 3. Filliuc. tomo 2. tract. 31. cap. 10. num. 243. Rodriquez Summa tomo 4. cap. 118. num. 29. Salas in p. 1. quaest. 58. tract. 13. disp. 16. sect. 17. num. 88. Tolcius l. 5. cap. 16. num. 4. et alii. Quam probabilem censet Diana p. 1. Tract. de Paupertate Relig. resol. 34. qui ait, tunc praecise esse peccatum non restituendo, in sententia Nauarri, et aliorum, quando extaret; et fur ex ea factus esset ditior. Ita docent Granado in primam 2. contr. 6. tract. 2. disp. 2. sect. 5. num. 49. Lorca p. 1. tom. 2.

Imo neque peccare mortaliter, neque ad restitutionem teneri, asseruit Emanuel Sà, v. Furtum, num. 8. Nauar. lib. 3. consil. 3. de statu Monachorum, num. 17. Berarducius in Summa Corona, p. 1. cap. 1. num. 18. et Fernandez in Exam. p. 1. cap. 6. §. 2. num. 12. Hi loquuntur de rebus furatis eidem, nedum pluribus.

Commvnis vero sententia est, probabiliter committi peccatum mortale in ultimo illo furtulo rei minimae, cum advertentia ad praeterita furta, si in illo gravis quantitas compleatur. Ita Sanchez Tom. 2. decal. l. 7. cap. 21. num. 6. Rodriquez Tomo 1. Summa in 2. edit. cap. 150. num. 8. concl. 8. Valentia 2. 2. disp. 5. p. 5. in finem. Sayrus l. 9. cap. 15. num. 22. Petrus Ledesma 2. Tom. tract. 8. cap. 21. num. 2. Lopez p. 1. cap. 93. col. 2. quaest. 2. Nauar. l. 3. de restitut. cap. 1. p. 1. dub. 5. a num. 52. Rebell. p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 1. num. 30. Maior in 4. dist. 1. 15. quaest. 25. Ioan. Medina Cod. de restitut. quaest. 10. Sotus lib. 5. de Iust. quaest. 3. art. 5. ad 3. Mercado l. 3. de contract. cap. 4. fol. 129. Couar. l. 1. var. cap. 3. num. 11. Corduba Summa, quaest. 70. p. 2. Bartholomeus Medina l. 2. quaest. 88. art. 4. ad 3. Vasquez ibi disp. 146. cap. 2. num. 5. ibi Zumel art. 4. Aragon 2. 2. quaest. 66. art. 6. Salon. ibi, controu. 3. quaest. 20. Azor. tomo 1. lib. 4. cap. 9. quaestio 11. Reginaldus T. 1. l. 23. cap. 1. quaest. 4. Ledesma T. 2. tract. 8. cap. 10. Tannerus disp. 4. quaest. 8. dub. 6. Megala 2. 2. l. 2. cap. 1. quaest. 3. num. 23. Caspens. tract. 18. disp. 5. sect. 5. Faust. in thesi. l. 8. quaest. 189. Baffaeus, v. Furtum, t. 1. n. 8. Loquuntur autem etiamsi a multis auferantur furtula. Hanc ait Diana amplexandam, addens aliquas appendices cum Baffaeo. Requiritur sane moralis continuatio. Addunt respectu alicuius saltem communitatis esse debere tale damnum.

Ratio est quia ex ultimo illo furtulo, adiancto aliis, componitur notabilis iniuria; nam, etiam si uni tantum non inferatur damnum, infertur nihilo-minus Reipublicae; alioqui posset aliquis ditari, auferendo a singulis tegnicolis obolum.

Neqve placet ea distinctio primae opinionis; nam retinere, et usurpare est idem peccatum: Ergo qui peccat mortifere retinendo, peccat etiam usurpando. Vide Sanchez Tomo 1. decal. lib. 2. cap. 4. num. 10.

Haec videtur sententia D. Bonauenturae in Confessionali, cap. 5. part. 20. ubi observat poenas datas pro falsis mensuris, et ponderibus ex C. Mogunt. nempe triginta dies in pane, et aqua, et addit varias poenas exilii; et tanquam de falso. Et Lex Cornelia, et tit. de ordin. circa Amenam, circa finem. Hinc eruitur grave argumentum: Si licerent illa furtula a diversis, absque restitutione, vel culpa gravi; inuehi possent in Rempublicam gravia mala mensurarum, et ponderum falsorum. Ibi autem ponit S. Bonau. haec ex ordine ad materiam confessionis necessariam.

Porro quantitatem paruulam, additam caeteris, et cum eis constituentem materiam gravem, facere peccatum mortale, non quidem solitariam, sed cum caeteris, sentiunt communiter Doctores, longa tessera relati a Fagundez in septimum Praeceptum decal. l. 7. cap. 5. num. 4. et sunt fere modo allegati.

Vere quidem in foro externo non fit coaceruatio plurium modicorum furtorum ad unam poenam mortis, ut ait Iason in Leg. si idem cum eodem, num. 3. et 4. ff. de iudic. omnium iudicum, ubi Decius num. 1. et 16. et Claudius num. 1. et Farinacius consilio 78. num. 3.

Limitat vero Diana secundam sententiam, tunc illa minima in unum conglobari, si massa fiat ex eodem negotii genere, vel animo ditescendi. Ita etiam Rebell. p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 3. num. 44. Tanner. t. 3. disp. 4. quaest. 6. dub. 9. num. 247. Bonac. de contract. disput. 2. quaest. 8. puncto 2. Sed haec ratio non placet Sanchez Sum. t. 2. l. 7. cap. 21. num. 16. et merito; quae enim ratio auferendi mortale, si i diuersis negotiis materia gravis coalescat?

Deinde ait, illa furtiola in unum coalescere, quando inter illa non sit magna temporis interpolatio; erit autem notabilis secundum Sanchez, et alios, si sit unius anni, vel secundum Filliucium Tomo 2. tract. 31. cap. 10. num. 244. et Dianam, si unius mensis, vel dimidii.

Addit tertio, multo maiorem quantitatem exigi ad constituendam materiam mortalem et eo minorem esse culpam, quo plures sunt domini, in quos diuiditur damnum. Ita etiam Sanchez num. 17. Rebell. num. 43. Megala 2. 2. l. 2. cap. 1. quaest. 5. num. 36. Less. l. 2. cap. 12. disp. 8. num. 46. et concludit Diana, duplam quantitatem exigi, quam in aliis furtis.

Dicit quarto, dictam sententiam non habere locum quoad exigua furta esculentorum, quae committuntur a servis, et ancillis, ut comedant. Ita etiam Megala num. 43. Lessius num. 48. Nauar. cap. 17. n. 138. Reginald. Tom. 2. lib. 23. cap. 1. num. 22. Petrus Nauar. de restit. l. 3. cap. 1. num. 5. dub. 6. num. 202. Sayrus l. 9. cap. 15. num. 17. Bannes 2. 2. quaest. 66. art. 6. Caietanus, v. Furtum, et alii apud Fagundez lib. 7. cap. 11.

Notat denique, sic furantes non teneri sub culpa mortifera ad restitutionem totius quantitatis furatae; sed tantum ad illam partem, qua restituta, cessat notabilis quantitas, ad furtum mortale petita. Sic Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6. Rebell. p. 1. l. 3. quaest. 15. sect. 4. num. 29. Megala 2. 2. l. 2. cap. 1. quaest. 5. num. 25. Nauar. de restit. lib. 3. cap. 1. p. 10. dub. 8. num. 62. Filliuc. tom. 2. tract. 31. cap. 10. num. 247. et alii, quibus subscribit Caspensis Tract. 18. sect. 9. Baff. v. Furtum 1. num. 8.

Id tamen non placet; nam restitutio cogit ex iustitia laesa graviter; at laesio gravis est ratione totius, non autem solius particulae, etsi haec auget ad materiam usque grauem, non est sola, neque maior pars.

Addit etiam aliam quaestionem: An Religiosus paulatim surripiens comestibilia ad proprium usum cum alio sodali, lethaliter peccet cum perveniunt ad quantitatem gravem: Respondet negative, et multos allegat Doctores.

Ex dictis etiam sequitur, quod si multi simul, paucula singuli, ab uno furentur, quae faciant materiam gravem, tenentur omnes in solidum restitutioni. Ita Sanchez Tomo 2. Decal. l. 7. cap. 21. num. 19. Petrus Navar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 41. Less. l. 2. cap. 12. dub. 9. Fagundez l. 7. cap. 14. Bassaeus num. 9. Intellige, si ad furtula communicato consilio conveniant.

Quod si non communicato consilio, conscii tamen alter alterius furti, advertentes notabile damnum; an peccent mortaliter, quaeritur.

Communiter respondent assertive. Vide Doctores apud Bassaeum Fagundez num. 14. Alii tamen negant apud eosdem ibi, num. 6. et Sanchez T. 2. decal. l. 7. cap. 21. num. 21. Caspensem tract. 18. disp. 5. sect. 9. et Dianam p. 1. Tract. 17. resol. 42. Vasquez p. 25. disp. 146. num. 6.

Obiicies. Si ab obolo ad ducatum progrediendo est certa quaedam quantitas, quae faciat peccatum mortale; et quae minor, non est peccatum mortale: Ergo omne furtum erit natura sua aut mortale, aut veniale, quia incredibile est, unius oboli additione materiam peccati adeo posse mutari, ut quod erat veniale fiat mortale.

Respondet Tanner. num. 122. negando consequentiam, quia prudens aestimatio, et Dei providentia exigit, ut tandem perveniatur ad notabilem quantitatem, quod facile suadebitur, si consideremus etiam in naturalibus graduum qualitatis ultimo disponere ad formam substantialem inducendam, sic ultima particula aquae cavat lapidem, mergit navem; ultimus ictus interficit.

An in extrema, vel urgenti necessitate liceat aliena auferre.

Omnes concedant, in extrema necessitate id licere. Ita docent Doctores apud Fagundez in 7. praeceptum, l. 7. cap. 26. Itaque in extrema necessitate Ita transferte dominium multi asserunt; Scotus in 4. dist. 15. quaest. 2. §. ad argumenta Salon. 2. 2. quaest. 66. art. 7. concl. 1. controv. 1. Aragon. 2. 2. quaest. 32. art. 5. Azorius Tomo 2. l. 12. cap. 8. quaestio 7. et cap. 9. quaestio 1. Sotus l. 4. de Iust. quaest. 7. art. 1. ad 4. Sayrus l. 10. tract. 5. cap. 6. num. 12. Suarez de charitate disp. 7. sect. 5. Sylvest: v. Restit. 5. num. 4. Tanner. disp. 4. quaest. 8. n. 126. alios adducens.

Alii tamen negant, transferti dominium in egentem extreme. Ita Medina Cod. de restit. quaest. 3. Nauar. Sum. cap. 17. num. 61. Tolet. l. 5. cap. 24. num. 10. Lessius l. 2. cap. 16. disp. 1. num. 8. Bellarminus T. 3. l. 3. de bonis operibus, cap. 8. Vasquez opusc. de eleem. cap. 1. dub. 6. Malderus Tract. 4. cap. 7. dub. 7. §. respondeo. Fagundez l. 7. cap. 26. num. 7. Couar. 2. p. var. §. 1.

Quoad D. Bonav. ille profecto est cum priori sententia in speculo animae, cap. 2. ubi ait: Potest aliquis rem alterius pro extrema, vel urgenti necessitate corporis accipere, quia in necessitate omnia sunt communia, et tunc furtum dici non debet, quia suum est quod in necessitate accipit, vel etiam pro necessitate alterius: Unde Ambrosius in Dom. 8. post Pentec. serm. 64: Esurientium panis est, quem tu detines; Cum eo praeter allegatos sunt Sarmiento 1. p. ment. 4. n. 5. Caspens. Tract. 18. disp. 5. sect. 6.

Ex quo deducitur cum prima sententia, eum, qui in extrema necessitate abstulit aliquid, non teneri valorem restituere, si ad pinguiorem fortunam veniat.

Fundamentum D. Bonav. solidissimum est, quia proprietas invecta est iure gentium, post usurpationem rerum, quae ante erant communes; hac tamen conditione, ut caeteri ex paupertate non perirent. Quare in extrema necessitate omnia sunt communia, non solum quoad usum, et sunt primo occupantur, nisi eadem necessitas instet possidenti; Neque absurdum est, eandem rem esse communem usurpationi plurium, etsi etiam concedero, dominium in consumptibilibus ab usu non separari, addita usui independentia, quae sane in casu nostro addi debet; iam dominium transfertur ad extreme egentem pro tunc, et non est possessoris. Dixi in consumptibilibus; nam quoad alia transfertur solus usus, ut si aliquis ad vitandam mortem cogatur auferre equum, ut fugam celerem arripiat; iam ille equus post usum restituendus est. Qua doctrina eluitur quidquid opponit Fagundez num. 6. tatus, hoc esse fundamentum infirmum; sic enim explicitum, est inconcussum, et communi sententia Doctorum solidatum, et fundatur etiam, §. cum in eadem, ff. ad Legem Rhodiam, de iactu, ubi in necessitate extrema res communicari declarat.

Neque dicat Fagundez, fieri communia quoad usum tantum, non quoad dominium; nam addita usui independentia, adiungitur dominium, ut ostendi quaestione prima.

Maior difficultas est: An in necessitate etiam non extrema, sed tamen gravi urgenti liceat propria authoritate rapere aliena.

Prima opinio est, in gravi necessitate morbi, famis, nuditatis, eam acceptionem esse licitam. Sic Petrus Nauar. l. 3. de restit. cap. 1. dub. 5. num. 367. Angelus v. Furtum, §. 37. Sà v. Furtum. Nauar. Summae l. 1. c. f. 17. num. 118. Medina Cod. de eleem. quaest. 3. et de restit. quaest. 3. causa 1. et probabilem indicat Lessius T. 1. l. 2. cap. 22. dub. 12. num. 71. et cap. 16. dub. 1. num. 17. et 18. Vasquez de eleem. cap. 1. disp. 7. num. 60. Malderus tract. 4. cap. 7. dub. 1. Caspensis Tract. 18. disp. 5. sect. 6. Bonacina de contract. disp. 11. quaest. ult. p. 1. num. 32. Diana p. 1. tract. 17. resol. 29.

Secunda sententia docet, non esse licitum in urgenti necessitate res alienas usurpare: Ita Sotus l. 5. de Iust. quaest. 3. art. 4. Salon. 2. 2. quaest. 66. art. 7. controv. 1. Valentia tom. 3. disp. 5. quaest. 10. punct. 5. dub. 1. Sayrus l. 9. cap. 14. num. 17. Sylvest. v. restit. 5. num. 2. Lessius r. t. de Iust. l. 2. cap. 12. Fagundez in 7. praeceptum decal. l. 7. cap. 27. num. 5. Azor. p. 2. l. 12. cap. 8. quaest. 8. Turtianus 2. 2. disp. 88. dub. 8. Reginaldus T. 1. l. 4. cap. 20. num. 267. Caiet. 2. 2. quaest. 66. art. 7. Tanner. disp. 4. quaest. 8. num. 126. Bassaeus vero v. Furtum 1. num. 12. pendulus, ex more, existit.

Seraphicus aperte stat pro priori sententia; ut constat ex verbis eius, supra allegatis.

Assero igitur, licere in urgenti necessitate auferre necessarium.

Probatur primo a D. Bonav. quia divisio rerum rata fuit, ne tamen alii, quibus ereptae erant nudi, famelici, aegroti, tanquam abortivi proiecti iacerent; ideo enim graviter Christus, ut Regem Regum se describit Matth. 25. lus dicentem contra eos, qui in gravi necessitate negauerint nudos vestire, fame iacentes pascere, aegrotos visitare, et adiuvare, et protestatur, iniuriam sibi factam, tanquam supremo Domino rerum, qui dominium transtulerat in graviter egentes.

Sic Ezech. 16. Haec fuit iniquitas Sororis tuae, superbia, saturitas panis, et abundantia: et manum egeno, et pauperi non porrigebant. Igitur cum teneatur (esto saltem ex charitate, si non ex iustitia,) dives, dare rem illam; inique invitus est, si ei aufertur.

RESPONDET Fagundez num. 5. teneri quidem dare, sed non huic, vel ILLI. Igitur est inique privatus hac libertate, dum cogitur relinquere huic.

Hoc tamen fundamentum apud Vasquez ruit. Et quidem tenetur occurrentibus egenis dare, ut dicitur Matth. 25. neque liber est, ut possit relinquere hunc, et quaerere in Gallaecia alium, etiamsi non habeat, unde omnibus succurrat.

OBIICIUNT. Cap. si quis de furtis, ubi imponitur poena furanti in gravi necessitate: Sed poena supponit culpam: Ergo.

RESPONDET S. Thom. quaest. 66. art. 7. ad 1. Decretalem loqui de necessitate non urgenti. Subscribit Caspensis. Hunc canonem refert D. Bonav. in Confessionali, cap. 3. particula 55.

DEINDE cap. 4. particula 2. ait, furibus nullam poenitentiam imponendam; quia sunt incapaces, nisi restituant. Supponit igitur, Decretalem, non damnare furti auferentem in gravi necessitate urgenti; sed eum qui non aufert in gravi, adeo ut possit evitare ereptionem rei alienae; nam in urgenti necessitate asserit, non esse furtum, ut dixi supra, referens verba S. Doctoris.

BASSEUS, v. Furtum, 2. num. 6. ait, capientem e rebus monasterii non necessariis, vel sine licentia, quantum saeculares de suis, esse furem.

RELIGIOSI sane non servorum sortem subeunt, sed filiorum, ut docet D. Bonavent. in Apolog. pauperum, respon. 3. cap. 1. et patet ex C. litteris, de sepultur. in 6. et Leg. qui in potestate, ff. de testamen. et Authent. Ingressi. Cod. de Sacrosanctis Ecclesiis, Nauar. cap. Non dicatis 12. quaest. 1. num. 61. Sanchez l. 7. de Relig. cap. 21. num. 31. Rebell. p. 1. lib. 3. quaest. 15. s. 8. 3. num. 22. Unde male Iurisperiti eos inter suos computant, volentes, eos acquirere Monasterio, more servorum, quidquid acquirunt.

Ex his deducunt Doctores indicari quaest. 4. in fine, furta Religiosorum consideranda ad modum furtorum filiorumfamilias, non ditissimorum, sed mediocrium, atque adeo quinque argenteos, vel circiter esse materiam gravem; etsi Caspensis, ibi adductus, aliquid amplius exquirat, et Fagundez l. 7. cap. 5. num. 15. ducentorum dipendiorum, seu vingenatum decem.

UNA, e conditionibus excusantibus religiosos a furto, et proprietate, est, si sit de rebus comestibilibus ad proprium usum, quod si licet servis, ut ostendi quaest. 5. multo magis licet filiis aliqua comestibilia consumere.

AD largiendum vero, non debere excedere valorem trium Iuliorum, sensere Bartholom. a S. Fausto Thesauro, l. 8. quaest. 218. Paulinus Berti super Bullam Clement. VIII. de largitione munerum. Vide etiam Fabrum in 4. disput. 45. cap. 5. num. 122. Dianam p. 1. Tract. de paupertate Religiosa, resol. 14.

MIHI sententia Suarez videtur discreta T. 3. de relig. l. 8. cap. 11. num. 41. ubi sic asserit.

De bonis Monasterii, usu consumptibilibus, pertinentibus scilicet ad cibum, et potum, si tantum ad proprium usum actualem, ut sic dicam, et transitorium, a Religiosis aliquid sumatur, regulariter non videtur peccatum mortale, nisi inde damnificatio Religionis esset nimia, et in re extraordinaria, et pretiosiori; extra huiusmodi vero casum, res reputantur levioris conditionis. Et quamvis praelatis hoc displiceat, non tamen ita sunt involuntarii, ut illam reputent materiam gravem in ordine ad paupertatem, sed solum in ordine ad decentiam, et perfectionem Religiosam.

ACCEDIT, quod Religiosi quoad usum huiusmodi rerum tractantur ut filii; inter parentem autem, et filium non censetur similis actio gravis; secus vero esset, si huiusmodi res in magna quantitate acciperentur; et occulte retentae, paulatim consumerentur, nam illud posset esse grave peccatum, quamvis ad id discernendum in particulari magna prudentia necessaria sit. Ita Suarez, cui arridet Diana p. 1. Tract. 6. de paupertate, resol. 30. Vide etiam Sanchez T. 2. l. 7. cap. 19. num. 53. Tannerum 2. 2. disp. 7. quaest. 1. dub. 4. num. 106. ubi ait: Nulla etiam Praelati severitas eiusmodi acceptiones, quoad substantiam rei acceptae, iniquas reddere potest. Vide rursus Dianam ibi, resol. 35.

LEDESMA in addit. ad Summam, Tom. 2. cap. 4. et Cenedo tract. de paupertate Religiosa, dub. 20. num. 10. octo, vel novem Reales ponit materiam mortiferam in Religiosis; maiorem vero quantitatem in comestibilibus exigit.

RODRIQUEZ vero Summa Tom. 4. cap. 118. num. 27. et 29. summam duorum aureorum praescribit religiosis; eam docuit etiam Sotus de Iust. l. 4. quaest. 3. ad 3. Aragon. 2. 2. quaest. 66. art. 6. conclus. 3. ea tamen non placet Dianae resol. 36.

BASSEUS cum Miranda in Manuali prael. t. 1. quaest. 28. art. 17. putat, quantitatem notabilem in furtis Religiosorum determinandam esse in particulari, pro temporum, locorum, personarum, Religionum, et aliarum circumstantiarum differentia, arbitrio boni viri. Mendoza vero quaest. 8. posit. de paupertate, concl. 9. num. 12. docet, duos argenteos non esse quantitatem notabilem. Ioan. de la Cruz de statu relig. l. 1. c. 3. dub. 5. et Sanchez Summa Tom. 1. l. 7. cap. 20. num. 3. et 6. putant, esse quatuor argenteorum. Subscribit Diana, Bartholomaeus a S. Fausto l. 8. quaest. 193. num. 2. t. ait, in Monasteriis ditissimis, tres argenteos; in Monasteriis vero mediocriter dotatis, duos argenteos; in pauperibus vero, unum sufficere ad proprietatem mortalem.

NOSTER vero Sanctes pauperrimus unum Iulium in cap. 6. Regulae posuit; Non recordabatur haec furta fieri ditissimo Pontifici; Fateor tamen ea fieri de pauperum penu.

QUAE sane pauperrima opinio est; neque enim ullus adeo religiosus opprimit, neque ipse recte affert Nauarrum. Sed hic Doctor in hac, sicut et in multis aliis decisionibus Regulae, est severior aequo nimium.

ADDIT Diana resol. 41. ex Ioan. Cruz de statu relig. lib. 1. comp. 3. dub. 3. concl. 3. posse Religiosum accipere prandium, aut alia comestibilia ex Lopez in Instruct. p. 1. cap. 6. dicente: Potest Religiosus accipere a saecularibus aliqua munera electuariorum, vel confectionum cordialium, bina vascula, vel par perdicum, vel gallinarum, vel aliquid simile; sed quia in comestibilibus magni valoris non praesumitur ita facile concedenda licentia a Superiore; ideo caute in tali casu procedendum.

Haec mihi videntur ad mentem D. Bonaventurae in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. et hoc pacto intelligendus canon. 12. quaest. 1. ubi dicitur: Certum est, quod Monachus nihil habere, vel dare, vel accipere sine superioris licentia debet, nisi forte ille, qui indiget, sit in extrema necessitate, tunc non debet obedire Abbati, quia manifeste faceret contra Deum. Ibi etiam docet, non esse proprietatem, nisi sit expresse contra voluntatem Praelati. Et addit cap. 2. speculi animae haec verba: Quarto, circa furtum Religiosorum in retentione proprii, notandum est, quod dicit August. serm. 1. ad Fratres in Eremo de religiosis. Si quis rem sibi collatam celaverit, furti iudicio condemnetur; tunc autem intelligo, hoc celari, et habere proprii rationem, quando sic celatur, quod si etiam Praelatus in virtute sanctae obedientiae praeciperet, quod revelaretur; adhuc celaretur. Nec aliter intelligo mortale, nisi quando contra voluntatem Praelati praeceptoriam detinetur. Hoc etiam notandum de religiosis, et dispensatoribus, et filiisfamilias, et uxoribus, quod furtum possunt committere, si notabiliter Dominos rerum in dispensando damnificant contra voluntatem, et intentionem dominorum; cum autem intuitu pietatis etiam commune bonum procurando, nec mala intentione dant aliqua, vel dispensant, non est iudicandum mortale. Idem e D. August. refert in speculo disciplinae ad Novitios, p. 1. cap. 4.

Ubi habes primo, Religiosos cum filiis, et uxoribus connumerari in hoc. Deinde non solum licentiam praesumptam non esse necessariam ad vitandum furtum, et proprietatem religiosam; sed requiri retentionem contra voluntatem Praelati, etiamfi foret praeceptoria, ut is proprietarius sit.

Haec sane est tacita licentia, dum praelati non prohibent, et haec sufficit, quia taciti, et expressi eadem est virtus, Leg. cum quod, ff. de rebus creditis, et cap. 2. de rescriptis, et ita docent Sanchez l. 7. de Relig. cap. 9. num. 7. Fagundez lib. 7. cap. 5. num. 12. qui addunt usum, et consuetudinem receptam in religione invectam, dandi, et accipiendi absque licentia in licitos usus, excusare Religiosos. Idem dicendum in ordine ad retinendum.

Qvare praecipuum signum proprietatis, quod est retinere aliquid sine legitima licentia, ut docent Navar. C. non dicatis, 12. quaest. 1. Suarez de Relig. T. 3. l. 8. cap. 12. num. 2. et habetur, C. Monachi, de statu Monachorum, aufertur, si accipiat, ac retineat ea intentione, quod si Praelatus praeciperet, ipse nollet retinere.

Etenim S. Doctor consideravit, graves poenas, ibi iniunctas, non esse ob quamlibet omissionem licentiae iniungendas. Ibi enim praecipitur, ut removeantur ab altari, nisi resipiscant, et in morte priventur suffragiis, et sepultura Ecclesiastica, si in eo statu moriantur, et in vita priventur biennio voce activa, et passiva, et olim e Monasterio expellebantur, ut habetur cap. cum ad Monasterium. Verum est, hanc poenam esse correctam per cap. Finale de regularibus, ut notant Sanchez l. 7. de Relig. cap. 20. num. 77. et Abbas in C. praedicto. Cum ad Monasterium, num. 13. et Fagundez cap. 5. num. 13.

Notat autem optime Sanchez, poenas proprietarii non incurri a dantibus, vel recipientibus, sine licentia, sed tantum a possidentibus proprium, de his vero loquitur C. Monachi.

Notandvm etiam, ad incurrendas has poenas proprietatis, non sufficere qualecumque peculium proprium, aut proprietatem, sed opus esse, ut Monachus inveniatur habere magnum peculium. At quanta illius peculii quantitas esse debeat, non invenitur apud Doctores tractatum, ut ait Fagundez num. 4. solum reperitur apud Ioannem Andream, C. cum ad Monasterium, de statu Monach. numer. 4. et Hostiensem numero 7. Anchar. num. 10. et alios, debere Monachum proprietarium sepeliri extra Ecclesiam cum parte aliqua pecuniae, et peculii proprii inventi, his verbis: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Et addunt, hanc partem debere esse tringinta argenteos, eo quod Christus Dominus eo pretio venundatus sit, hoc est, ducata tria. Ex quo habes maiorem ista quantitatem esse debere, ut sit proprietarius, et sic existimat Fagundez, esse posse triginta ducatorum.

Excvsat secundo Religiosum a proprietate, praesumpta voluntas superioris pro illa vice, et dicitur quaedam epickeia. Ad hanc autem necessarium est, ut res urgeat, et ut Superior sit absens, ut nequeat adiri. Ita docet D. Bonavent. p. 1. Speculi disciplinae ad Novitios, cap. 4. in fine D. Thom. 2. 2. quaestione 32. articul. 8. ad 1. Lessius Tom. 1. lib. 2. cap. 41. de statu religion. dub. 9. Lopes p. 1. cap. 156. Rodriquez Tomo 2. summae, cap. 31. quos allegat, et sequitur Fagundez in septimum Praeceptum, l. 7. cap. 5. num. 20. Unde ait Suarez Tomo 3. de Relig. lib. 9. cap. 9. num. 28. Si Fratri Minori S. Francisci occurrat necessitas subveniendi parenti, graviter laboranti, et indigenti, accipiendo oblatam ab aliquo pecuniam, et tunc non habet opportunitatem accedendi ad superiorem, et non sit spes, aliam similem occasionem habendi, potest per epikeiam accipere pecuniam illam; idem insuper affirmat, si superior iniuste eam licentiam negaret.

Qvaervnt autem: An qui tali modo Epikeiam adhibuit, teneatur postea superiori referre. Respondetur cum D. Bonau. si res adhuc extat, et potest superior revocare, vel emendare, tenetur referre superiori, ne sit proprietarius. Idem sensere Sanchez de Relig. lib. 7. cap. 19. num. 8. Fagundez num 22.

Si vero probabiliter non crederet, superiorem revocaturum, vel emendaturum, non tenetur eum adire, etiamsi res adhuc exstet. Ita Sanchez, et Fagundez loc. cit. Nauar. in commentario, 2. num. 20. de regular. mendic. quaest. 8. quodlib. concl. 8. Graffius p. 1. l. 3. cap. 5. num. 54.

Porro accipere, vel dare hac intentione, ut postea velimus licentiam petere, non admodum tutum existimat S. Doctor loco adducto.

Svppono primo, posse homines vendere suos servos, ut docent communiter Doctores cum D. Bonavent. in 4. dist. 36. dub. 2. litt. ubi ait, posse eos vendere etiam in terris alienis, non tamen in praeiudicium fidei, puta infidelibus, ut notat S. Doctor 4. dist. 36. dub. 2. litterali.

Svppono secundo, posse parentes vendere filios in gravi necessitate; imo et seipsos.

Et quod possint patres vendere filios, probatur a D. Bonav. loc. cit. dub. 3. ex 2. Esdrae 5. ubi tale quid narratur licuisse tempore famis. Notat tamen, requiri consensum etiam matris.

Quod vero possit se quisque vendere, probatur ex iure. De quo vide Molinam Tomo 1. disp. 33. Fagundez in septimum praeceptum, l. 7. cap. 12. num. 18.

Neque tamen coniugatus debet se vendere in praeiudicium debiti, quo tenetur uxori, quia iniustitiam committeret, ut ait S. Doctor dub. 4.

Suppono etiam ex eodem D. Bonav. in 2. dist. 44. art. 3. quaest. 1. posse infideles, bello iusto captos, vendi. Sic Nigrorum Rex facere consuevit, et alii etiam Reges Christiani.

Quaeritur ergo: An possint licite aliqui populi, ut Lusitani, peragrare in Angolam, et Guineam, et venatu arripere mancipia, eaque in sua regna deferre vendenda.

Multi sane viri docti venationem istam graviter reprehendunt. Ita praecipue Mercado tract. 5. cap. 15. Caspensis Tract. 18. disp. 5. sect. 1. num. 11. qui mox non audet negotiationem hanc damnare, quia multi viri, ac Praelati doctissimi, et piissimi in regno, eam non damnant, nec abnuit Fagundez l. 7. cap. 12. num. 15. si bona fide accipiantur.

Mihi tamen omnino damnanda est haec venatio, et negotiatio, etiamsi (ut ferunt) Sobae habeant casas mancipiorum, instar pecorum, ad negotiationem; nam cum sint liberi, nec habeatur titulus aliquis super vitam illorum, non video qua ratione vendi queant. Excusatio enim inducendi eos ad fidem mucida est, ut ostendi Tract. de fide, disp. 2. quaest. 3. et seq. Porro similes subiectiones, quas catcerationes vocat S. Doctor in speculo animae, cap. 1. post medium mortales clamat.

An servi possint se Dominis eripere.

Loquor de captivis iusto bello captis; nam de emptis patet, eos non posse fugere.

Prima opinio est, mancipia bello iusto capta, veluti Mauros, vel Turcas, posse fugere, dummodo eant in propriam patriam, non ut vagentur per loca, ubi sunt servi. Ita docent Petrus Nauar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 200. Sà v. bellum, num. 7. Lessius l. 1. l. 2. cap. 15. dub. 15. num. 24. Azor. Tomo 2. l. 2. cap. 24. quaestio 3. Couar. l. 1. var. cap. 2. num. 10. et in Regulam Peccatum, §. 11. p. 2. Bannes 2. 2. quaest. 40. art. 1. Angles in flor. in 4. quaest. de dominio, art. 2. concl. 5. Sotus l. 4. de Iust. quaest. 2. art. 2. concl. 3. Gregorius Lopes l. 23. tit. 29. p. 3. Alens. 3. p. quaest. 48. membr. 2. art. 3. Fagundez l. 7. cap. 1. num. 21. post D. Bonaventuram locis allegandis.

Negativam sententiam sustinent Molina T. 1. disp. 37. Nauar. Man. cap. 7. num. 63. Glossa C. Ius gentium, dist. 1. Fortun. Leg. manumiss. col. 2. D. Anton. 5. p. tit. 3. cap. 6. §. 4. Turrecrem. in C. Ius gentium, disp. 1. Sylvest. v. servus, quaest. 3. dict. 2.

Videtur autem probari primo ex S. Doctore 2. dist. 44. art. 3. quaest. 1. quia captivitas in bello, iure gentium invecta est, ac iusta, legibus sancita. Ideo illi fugientes, se furantur Dominis, Leg. 1. Cod. de servis fugitivis, et Leg. 2. C. eodem titulo, statuitur, ut servus deprehensus in fuga puniatur mutilatione pedis; at tam gravis poena non imponeretur, nisi pro peccato mortali. Leges autem Codicis sunt moderniores, et Imperatorum Christianorum. Quare illis standum est, non aliis Digestorum.

Confirmatur ex cap. 1. et 2. si quis servum, dist. 17. quaest. 9. ubi dicitur, eos peccare mortaliter, et teneri ad restitutionem iuvantes, et hortantes servos ad fugam.

Frivola est autem responsio Fagundez; Codices loqui de servis vagantibus per regna, ubi sunt servi, non de remeantibus ad suos; in quo habent ius; sunt enim servi, ita tamen, ut si possunt, fugere valeant.

Haec sane gratis dicta sunt, quia in Codicibus non habetur haec distinctio, neque ea aliquid facit; nam quaestio postulat, an absolute sint subiecti Dominis; quod si ita est, sive rapiantur, ut remeent ad suos, sive ut vagentur, nihil confert ad damnum minuendum; sicuti eadem damnificatio esset furantis mihi crumenam, sive eam deferret in Hispaniam, sive hic dilapidaret nummos.

Addo in casu nostro minus damnum seu inconveniens esse, si mancipia vagentur per Christianas regiones, ubi facile converti possunt ad fidem, quam si remeent ad suos Mahometanos, vel Idolatras.

Enim vero assertiva sententia probatur evidenter a D. Bonav. in 4. dist. 36. quaest. 1. fundamento 3. et quaest. 2. ad 2. Concurrentibus duobus iuribus inaequalibus, praecedit ius ordinis superioris; sed libertas est Iuris naturae; servitus Belli est Iuris gentium, quod est inferius: Ergo. Haec ratio fecit, ut in Institutis de rerum divisione, §. item ea, hoc sit statutum his verbis: Liberi homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem, et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipient. Et idem habetur Institutis: Quibus modis ius patriae potest. solvatur, §. si ab hostibus. Et Leg. Nihil interest, ff. de captivis, et postliminio reversis ibi: Nihil interest, quando captivus reversus est, utrum dimissus sit, an vi, an fallacia potestatem hostium evaserit.

Hoc etiam statutum est Leg. 25. tit. 14. part. 7. in regno Castellae, ibi: Si servus Maurus fugiat in Mauritaniam, et ibi salvus pedem ponat, manere liberum volumus, etiamsi postea ad Christianos redeat.

Confirmatur, nam damnatus carceri perpetuo, vel triremibus, etiamsi iuste, potest tamen fugere. Utraque opinio probabilis est, sed haec magis probatur ob rationes allatas.

Ad obiecta respondetur, Ius gentium aliquid iuri naturae detraxisse, et redintegrari, si occasio sese offerat in necessitate, ut dixi etiam de proprietatibus rerum, magis vero in libertate, quae positive est iuris naturae, ut dixi Tractatu de Legibus, disp. 4. quaestione 2.

Ad poenam mutilationis primo dicerem, esse comminatoriam, neque unquam executioni mandatam. Minantur autem multa leges, ne amplior libertas ab omnibus usurpetur, quam par sit, puta ne fugam accipiant, qui se vendiderunt, et ius suum naturale renunciarunt; et de his loquitur etiam cap. si quis servum, non autem de servis factis in bello.

Quoad servos Christianos captos in bello ex parte eorum iusto, possunt fugere. Ita Petrus Nauar. l. 3. de restit. cap. 1. num. 11. Imo tenentur fugere a gentilibus, quando periculum est fidei, ut deduco e D. Bonav. in 4. dist. 36. dub. 2. litt. Ratio Seraphici evidens est, quam affert Fagundez cap. 12. num. 27. quia tenemur magis saluti animae, quam cuivis alteri rei prospicere.

ADDO tamen, bellum semper esse iustum Christianis contra Saracenos, et Turcas, cum provincias Christianorum tyrannice occuparint, ut animadvertit Couar. in Reg. Peccatum, 2. part. §. 11. num. 6. Fagundez loco citato, post D. Bonavent. expositione in Threnos, et serm. 16. Haexaëmeronis, Christianus ab alio Christiano in bello iuste bellante captus, licite potest fugere, ut docet D. Bonavent. in 4. dist. 36. quaest. 2. ad 2. Petrus Navar. Lib. 3. de restit. cap. 1. num. 211. Fagundez num. 28. nec etiam sit mancipium; Nam, licet de iure possit fieri mancipium, tamen de consuetudine legitima inter Christianos, ut servitute legitime non subiiciantur, non licet, ut docet etiam Molina Tract. de iust. disput. 33. §. primus est.

ID probat S. Doctor 4. dist. 36. quaest. 1. fundamento 1. In Christo Iesu non est servus, Galat. 3. Et Iure Canonico, Christiani nequeunt in servitutem mancipiorum redigi.

NON esse illicitam ereptionem spoliorum in bello iusto probat ad 10. Sapientiae S. Doctor, illis verbis: Iusti tulerunt spolia impiorum, quia fit publica authoritate.

MAXIME vero iubente Deo aliena rapere, non est peccatum. Sic enim Hebraei divitias AEgyptiorum abstulere Exodi 12. ut advertunt communiter cum D. Bonavent. in serm. 6. de decem praeceptis. Et in 2. dist. 40. dub. 2. ubi tamen advertunt multi, Hebraeos habuisse ius ad eas facultates ob interceptas mercedes pro laboribus in aedificiis urbium insumptis, ut docent Clemens Alexand. lib. 1. strom. Epiph. in Anchorato, S. Thom. 2. 2. quaest. 66. art. 5. ad 1. ubi Salon, Aragon, Valentia tract. 3. disp. 5. quaest. 10. puncto 5. Gabriel in 4. dist. 15. quaest. 3. art. 1. Sotus l. 2. de Iust. quaest. 3. art. 8. et lib. 5. quaest. 3. art. 3. ad 1. Melchior Cano lib. 2. de locis, cap. 4. Sayrus Lib. 9. cap. 14.

HINC potest oriri dubium: An possint privata authoritate suas mercedes rapere: Et: An quisquis alius possit rem ab alio inique detentam auferre.

HANC quaestionem tractant Altisiodor summa, tract. de restitut. quaest. 6. Alensis 4. part. quaest. 24. memb. 5. art. 3. Gloss. in cap. Ius Gentium. Richardus 4. dist. 15. quaest. 7. art. 1. ad 2. Paludanus ibi, quaest. 3. dist. 3. art. 3. et quaest. 4. art. 2. S. Antonin. part. 2. tit. primo, cap. 15. Sylvester V. bellum 1. quaest. 9. et V. furtum, quaest. 12. Angel. ibi, Adrianus quodl. 6. art. 1. Castro lib. 2. de potestate leg. poen. cap. 10. argument. 4. Caietanus 2. 2. quaest. 66. art. 3. et 5. Sotus lib. 5. de Iust. quaest. 3. art. 1. et art. 3. ad 1. Ioan. Medina Cod. de restit. quaest. 3. causa 12. Navar. Man. cap. 17. n. 111. et cap. inter verba 11. quaest. 3. conclusione concl. 66. num. 792. Couar. lib. 1. var. resol. cit. et num. 14. Sebastianus Medices in summa, titulo 6. quaest. 129. Salon. 2. 2. quaest. 66. art. 5. controv. 2. Aragon. ibidem, Petrus Navar. Lib. 3. de restit. cap. 1. part. 4. disput. 8. num. 384. Valentia disp. 5. quaest. 10. puncto 5. Lopez part. 2. Instruct. cap. 8. Ioseph Angles quaestio quid sit liberare fustisito, art. 2. diffic. 27. disp. 15. Tolet. lib. 5. summae, cap. 15. Garbo de restit. quaest. 85. dub. 2. Corduba summa, quaest. 111. et Lib. 1. qq. quaest. 35. et alii apud Sayrum l. 9. cap. 14. Fagundez lib. 7. cap. 30.

DICO igitur primo, non licere sic auferre rem propriam, si alia via honestiori potest haberi; quamvis enim non committatur iniustitia quo ad rem acceptam, committitur tamen quo ad modum, nam sibi ipsis faciunt iustitiam in praeiudicium publici Iusdicentis. Fit etiam iniuria habenti rem, si sit iustus possessor, ut depositarius Sic enim eum exponis periculo, rem bis solvendi, aliisque incommodis, ut ait D. Thom. 2. 2. quaest. 66. art. 5. ad 3.

DICO secundo, positis nonnullis conditionibus, id licere.

PRIMA est, ut res sit debita ex iustitia. Ita Corduba cum Navarro, et Sayro.

SECUNDA, ut hoc debitum sit liquidum.

TERTIA, ut non plus accipiat, quam sibi debetur.

QUARTA, ut non possit ordine iuris illud bonum recuperare, aut extra, sine gravi iactura.

QUINTA, quod verisimile illi sit, nihil sibi profuturum debitum petere a debitore.

SEXTA, ne aliquod grave scandalum sequatur.

SEPTIMA, ut admonendum curet debitorem, vel haeredes, iam debitum esse solutum.

HIS igitur positis conditionibus, cum nulla alicui inferatur iniuria, et res ad aequalitatem reducatur, licebit sic sibi facere compensationem, ut ait Sayrus num. 8.

IDEM, quod dixi, intelligunt multi etiam posse fieri rapiendo violenter, nisi sequatur ingens in Republica perturbatio: Alii tamen id negant, quia non licet privato alium punire, ut colligitur ex D. Thoma 2. 2. quaest. 66. art. 8. Ideo a Principibus ita rapientes puniuntur.