Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda.

Duobus modis, ut ait S. Bonavent. potest aliquid ex Charitate diligi: Primo elicitive per actum proprium in proprium obiectum. Secundo imperative, dum imperat aliis virtutibus actus earum. Igitur docet, posse Charitate, imperante pietati naturali, diligi irrationalia: non autem actu elicito proprio. Ratio est, qua utitur etiam D. Thom. quia Charitas est amicitia quaedam supernaturalis; Amicitia autem fertur in amicum, cui volumus bonum, tanquam in finem; at brutis non possumus velle bonum proprie, cum sint incapacia, ut docet Aristoteles 2. Physic. tex. 59. Deinde amicitia dicit communicationem in bonis; et si est superna, in bonis supernis; at homo non communicat cum irrationalibus in bona vita, quae est amicorum communicatio, ex Aristotele 8. Eth. cap. 3. et 4. multo minus communicat in bonis vitae aeternae; qua communicatione nititur amicitia superna.

Alio etiam modo sensum suum aperit, et exponit S. Doctor. Tripliciter potest aliquid diligi ex Charitate: Primo ut obiectum, et finis; et hoc pacto diligitur Deus. Secundo ut obiectum dilectum, non ut finis, et hoc modo diligitur proximus; quia ei volumus summum bonum. Tertio diligi potest aliquid ex charitate; non ut finis, vel obiectum amatum, neque intuitu ipsius, sed alterius; et hoc modo irrationalia diliguntur, quatenus in illis diligitur Deus ad modum, quo aliquis diligens amicum, etiam canem eius diligit, ut notat Tannerus disp. 2. quaest. 3. dub. 1. Igitur amor Charitatis, qui est amicitia ad Deum, extenditur ad proximum, tanquam filios Dei; sicut amicitia, qua diligo Petrum, extenditur etiam ad eius filium; non tamen ad eius carnem. Si autem quaeras; quae virtus amorem istum eliciat in creaturas. Respondet S. Doctor esse pietatem quandam naturalem, qua Creaturas omnes considerans ut opera Dei, in Deum consurgit laudibus, et amore, ut mirifice praestitit S. P. Franciscus; quanto enim aliquis ad rectitudinem revertitur naturalem, tanto magis ex ipsis creaturis erigitur in Deum opificem.

ASSERO igitur, irrationalia non diligi Charitate.

PROBATUR a S. Doctore, primo ex D. Augustino Lib. 1. de doctrina Christiana, cap. 33. ubi docet, ea sola ex Charitate diligi, quae nobiscum societate quadam referuntur in Deum, ut homo, et Angelus, vel corpus nostrum.

PROBATUR secundo. Ea sola diligi possunt ex Charitate, quae communicant in obiecto Charitatis, quod est bonum increatum, seu Deus. Charitas enim est virtus Theologica: Igitur ea sola Charitate diligi possunt, quae frui valent obiecto beatifico: Talia autem non sunt irrationalia: Ergo.

PROBATUR tertio a S. Doctore. Charitas est vinculum perfectionis; sed irrationalia nequeunt nobiscum virtutibus necti: Ergo.

PROBATUR quarto a S. Doctore Amor Charitatis est ordinis superioris amicitia naturali; sed haec non potest esse inter nos, et irrationalia: Ergo. Minor probatur, quia ad amorem amicitiae requiritur primo ut amico velimus bonum; ut autem possit ei esse volitum bonum, oportet ut possit uti illo bono; irrationalia vero non habent dominium in bonum; unde ait Aristoteles 2. Phys. textu 39. quod ideo huiusmodi rebus non dicimus, aliquid bene, vel male contingere, nisi secundum similitudinem. Secundo, quia omnis amicitia fundatur in aliqua similitudine vitae; nihil enim proprium est adeo amicitiae, sicut bona vita, ut ait Philosophus Lib. 8. Eth. cap. 3. et 4. creaturae autem irrationales nequeunt nobiscum in vita communicare.

PROBATUR quinto. Ea sola diligenda sunt Charitate, quae includuntur duobus praeceptis; sed irrationalia non includuntur in eis, quia non sunt proximus, nec Deus: Ergo.

OBIICIES primo. Charitas facit nos Deo conformes; sed Deus diligit omnia; quae fecit Sap. 11. Ergo.

RESPONDET S. Doctor, Deum diligere creaturas, non Charitate, volendo eis bonum aeternum, sed solum esse ipsarum naturale; Charitas autem vult summum bonum.

Neque Charitas conformat voluntates nostras voluntati divinae, quia in Deo est unus amor simplicissimus, qui ad diversa fertur; non possumus autem imitari in simplicitate; sed pluribus amoribus ferimur; Charitate quidem in rationalia, quibus potest esse volitum summum bonum; pietate vero in irrationalia, quia Charitas est solum ad communicantia cum Deo, ut ait S. Augustinus tract. 65. in Ioannem.

OBIICIES secundo. Sicut se habet Fides ad credendum Deum Creatorem rationalium, et irrationalium, ita et ad amandum: Ergo possumus etiam irrationalia, ut ordinata in Deum, diligere Charitate.

RESPONDET S. Doctor, non esse parem rationem, nam Fides respicit Deum, non modo, ut finem, sed etiam ut principium; ideo credit eum conditorem etiam irrationalium; Charitas vero respicit Deum solummodo, ut finem, et bonum; et quia creaturae irrationales cum rationalibus non tendunt eadem ratione in summum bonum, ideo non diliguntur Charitate.

OBIICIES tertio. Creaturae rationales diligendae sunt ex Charitate, quia Deo sunt similes; At vero etiam irrationales sunt Deo similes: Ergo.

RESPONDET S. Doctor, non quamlibet assimilationem facere aliquid obiectum diligibile ex Charitate; sed eam, quae reddit capacem, ut ait D. August. 14. de Trinit. cap. 3. Charitas enim optat summum bonum amato; hoc autem non fruimur, nisi per cognitionem, et amorem, quae in iis tantum sunt, quae habent rationem Divinae imaginis.

OBIICIES quarto. Virtus, et vitium sunt circa idem; sed circa irrationalia potest esse amor pravus, contrarius Charitati: Ergo et Charitas.

RESPONDET S. Doctor, quod licet virtus, et vitium sint circa idem subiectum; non sunt tamen circa idem obiectum; plura enim exiguntur ad virtutem, quam ad vitium. Deinde deficit argumentum, quia licet Charitas sit amor specialis; tamen non est necesse, ut circa illud idem obiectum sit Charitas ipsa, et omne vitium speciale oppositum. Ideo, licet cupiditas sit circa bona temporalia, non oportet quod circa illa sit virtus Charitatis; et ideo non oportet, haec temporalia Charitate amari, sed ex liberalitatis regulis dispensari, et moderate retineri.

OBIICIES quinto. Amor meritorius est ex Charitate; sed aliquis amat divitias, ut faciat ex eis eleemosynas: Ergo eas amat ex Charitate.

RESPONDET S. Doctor, actum illum esse meritorium, etiamsi sit a Charitate solum imperante. Deinde, cum quis diligit temporalia ad serviendum Deo, dirigit suum amorem in Deum; non tamen affectus Charitate extenditur ad omnes, ut dictum est.