Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros
Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare
Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur
Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum
Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum
Disputatio IV: De Spe
Quaestio I: Quid sit SPES
Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI
Quaestio III
Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur
Quaestio V: An Spes sit Virtus
Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica
Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis
Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis
Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem
Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum
Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis
Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM
Dubitatio I: UNICA. An urgeret hoc praeceptum, cui revelata esset damnatio certa
Disputatio V: De Dono Timoris
Quaestio I: An TIMOR sit Habitus distinctus a SPE
Quaestio II: Quodnam sit TIMORIS obiectum
Quaestio III: An mundanus Timor semper sit malus
Quaestio IV: An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei
Quaestio V: An Timor servilis expellatur, gratia adveniente
Quaestio VI: An Timor Initialis, et Filialis differant specie
Quaestio VII: An crescente Charitate Timor decrescat
Quaestio VIII: An Timor gratuitus maneat in patria
Quaestio IX: An Paupertas Spiritus respondeat DONO TIMORIS
Quaestio X: De Effectibus, et praecepto TIMORIS DEI
Disputatio VI: De Desperatione
Quaestio I: UNICA. Cuius potentiae actus sit DESPERATIO, et quod peccatum
Disputatio VII: De Praesumptione
Quaestio I: Quid sit PRAESUMPTIO, et quale peccatum
Disputatio VIII: De Charitate
Quaestio I: Quid sit CHARITAS
Quaestio II: Quodnam sit Charitatis obiectum
Quaestio III: An Charitas sit proprie Dei amicitia
Quaestio IV: Utrum Charitas sit Habitus creatus
Quaestio V: An Charitas sit una specialis Virtus
Quaestio VI: An Charitas sit una specie specialissima
Quaestio VII: An Charitas sit virtutum praestantissima
Quaestio VIII: An Charitas sit Forma Virtutum
Quaestio IX: An praeter Charitatem infusam detur alia charitas, nostris actibus acquisita
Quaestio X: An Charitas possit esse informis
Quaestio XI: An CHARITAS augeatur, et quomodo
Quaestio XII: An, et quomodo CHARITAS huius vitae sit perfecta
Quaestio XIII: An Charitas corrumpi queat, et quomodo
Quaestio XIV: Quaenam sit subiectum Charitatis proximum
Quaestio XV: An solus Deus ex Charitate diligendus sit; an etiam proximus
Quaestio XVI: An Charitas sit ex Charitate diligenda
Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint C*HARITATE *diligenda
Quaestio XVIII: An irrationalia ex C*HARITATE *sint diligenda
Quaestio XIX: An homo debeat seipsum ex CHARITATE diligere
Quaestio XX: An homo debeat corpus suum ex Charitate diligere
Quaestio XXI: An peccatores sint ex Charitate diligendi
Quaestio XXII: An necesse sit ex CHARITATE diligere inimicos
Quaestio XXIII: An teneamur CHARITATIS effectus in hostes ostendere, et quosnam
Quaestio XXIV: An ex CHARITATE Angeli sint diligendi
Quaestio XXV: An Daemones, et Damnati sint CHARITATE diligendi
Quaestio XXVI: Utrum convenienter quatuor, diligenda ex CHARITATE, enumerentur
Quaestio XXVII: An eodem habitu CHARITATIS diligantur Deus, et Proximus
Quaestio XXVIII: Utrum in CHARITATE sit ordo
Quaestio XXIX: Utrum DEUS sit magis diligendus, quam proximus
Quaestio XXX: Utrum homo debeat ex CHARITATE plus Deum diligere, quam se ipsum
Quaestio XXXI: Utrum Natura magis inclinet ad DEUM amandum, quam nosmetipsos
Quaestio XXXII: An debeat Homo magis se, quam proximum diligere
Quaestio XXXIII: An diligenda sit magis proximi salus aeterna, quam vita nostra
Quaestio XXXIV: Utrum unus proximus sit magis alio diligendus
Quaestio XXXV: Utrum magis debeat diligi Filius, quam Pater
Quaestio XXXVI: Utrum homo debeat ex CHARITATE magis diligere Matrem, quam Patrem
Quaestio XXXVII: Utrum homo debeat magis diligere coniugem, quam parentes, et Filios
Quaestio XXXVIII: An ordo CHARITATIS attendatur penes affectum, et effectum
Quaestio XXXIX: Utrum ordo CHARITATIS maneat in patria
Quaestio XL: Utrum Charitatis sit magis proprium amare, quam amari
Quaestio XLI: Utrum Amor sit idem, ac Benevolentia
Quaestio XLII: An debeat, possitque DEUS in via amari ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et omnibus viribus
Quaestio XLIII: An Divinae dilectionis sit aliquis modus habendus
Quaestio XLIV: An Charitas debeat in patria dilatari
Quaestio XLV: Utrum sit magis meritorium diligere inimicum, quam amicum
Quaestio XLVI: An homo, in quantulacumque CHARITATE constitutus, teneatur mortem subire pro CHRISTO
Quaestio XLVII: An habentes CHARITATEM perfectam, teneantur ea, quae sunt perfectionis, implere
Quaestio XLVIII: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis DEI
Quaestio XLIX: An teneatur homo in primo instanti usus rationis ad DEUM converti
Quaestio L: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis proximi
Disputatio IX: De effectibus internis Charitatis, GAUDIO, PACE, et MISERICORDIA
§ I: De Gaudio
Quaestio I: An GAUDIUM sit Effectus Charitatis, et Qui
Quaestio II: Utrum GAUDIUM sit virtus
§ II: De Pace
Quaestio I: UNICA. Quid sit PAX
§ III: De Misericordia
Quaestio I: Quid sit MISERICORDIA
Quaestio II: Quae, et qualis Virtus sit MISERICORDIA
Disputatio X: De effectibus externis Charitatis
§ I: De Beneficentia
Quaestio I: UNICA. Quid sit BENEFICENTIA
§ II: De Eleemosyna
Quaestio I: An dare ELEEMOSYNAM sit actus Charitatis
Quaestio II: Utrum convenienter ELEEMOSYNARUM genera distinguantur
Quaestio III: Utrum ELEEMOSYNA sit in praecepto
Quaestio IV: An praeceptum sit, in communibus necessitatibus largiri pauperibus superflua
Quaestio V: An teneatur quis aliquando facere eleemosynam de necessariis ad statum, extra necessitatem proximi extremam
Quaestio VI: An extreme indigenti debeatur eleemosyna ex iustitia
Quaestio VII: An Eleemosyna fieri debeat ex rebus iuste possessis
§ III: De correctione Fraterna
Quaestio I: An CORRECTIO FRATERNA sit praecepta
Quaestio II: An ordo correptionis fraternae, etiam in Religionibus, sit praeceptus, ut prius correptio fiat secreta
Disputatio XI: De Odio
Quaestio I: Quodnam sit obiectum ODII, et quid ipsum sit
Quaestio II: Quod, et quale peccatum sit odium
Disputatio XII: De Acedia
Quaestio I: Quid sit ACEDIA, et quodnam eius obiectum
Disputatio XIII: De Invidia
Quaestio I: Quid sit INVIDIA, et quodnam eius obiectum
Quaestio II: Quam prava sit INVIDIA
Disputatio XIV: De Discordia, et Contentione
Quaestio I: Quid sit DISCORDIA, et quale peccatum
Quaestio II: Quale, et quantum peccatum sit Contentio
Disputatio XV: De Schismate
Quaestio I: Quale peccatum sit SCHISMA
Quaestio II: Quantum peccatum sit SCHISMA
Quaestio III: Quenam poenae SCHISMATICIS debeantur
Disputatio XVI: DE BELLO
Quaestio I: An bellum aliquod possit esse iustum
Quaestio II: Quae conditiones ad bellum iustum requirantur
Quaestio III: A quibusnam BELLUM geri possit
Disputatio XVII: De Rixa, et Seditione
Quaestio I: Quid RIXA, et quale peccatum
Quaestio II: Quid sit seditio
Disputatio XVIII: De Scandalo
Quaestio I: Quid, et quotuplex sit SCANDALUM
Quaestio II: An SCANDALUM sit speciale peccatum
Quaestio III: Quaenam sint facienda, et quae omittenda ad vitandum scandalum
Quaestio IV: An liceat resoluto in malum grande, suadere minus malum
Disputatio XIX: De Dono Sapientiae
Quaestio I: Quale donum sit SAPIENTIAE
Quaestio II: Quae sit utilitas, et necessitas huius Doni
Quaestio III: Qua ratione DONUM SAPIENTIAE A Deo obtineatur
Quaestio IV: De illuminatione, quam affert Sapientia
Quaestio V: De Sapientiae spiritualibus deliciis
Quaestio VI: Quo pacto stultitia opponatur Sapientiae
Quaestio VII: An septima Beatitudo respondeat dono Sapientiae
Disputatio XX: De Prudentia
Quaestio I: Quid sit PRUDENTIA
Quaestio II: An PRUDENTIA sit virtus
Quaestio III: Quaenam sint PRUDENTIAE munera
Quaestio IV: Quinam sint PRUDENTIAE participes
Quaestio V: Quomodo acquiratur, Prudentia et amittatur
Quaestio VI: De partibus Virtutis PRUDENTIAE
Quaestio VII: Quomodo ex Angelica Hierarchia eruantur quaedam regulae prudentiae, statui Monastico et Politico Applicabiles
§ I: De Prudentia, quam viri votis sollemnibus obstricti, ex primo Angelorum choro sibi vindicent
§ II: De Regimine Praelatorum Ecclesiae, ex Hierarchia Secunda Choro Primo, Dominationibus assimilato
§ III: De Prudentia Iudicum, Virtutibus comparata, ex ordine secundo Hierarchiae secundae
§ IV: De regimine Principum, Potestatibus similium
§ V: De Prudentia singularium ex Hierarchia infima
Quaestio I: An una sit PRUDENTIA pro omnibus Virtutibus moralibus
Disputatio XXI: De Dono Consilii
Quaestio I: Quid sit donum CONSILII; Et quod ipsius Munus
Quaestio II: Qualiter DONUM CONSILII mentem ordinet
Quaestio III: An Donum CONCILII maneat in patria
Quaestio IV: An quinta Beatitudo respondeat Dono Consilii
Disputatio XXII: De vitiis Contrariis Prudentiae
Quaestio I: De PRAECIPITATIONE
Quaestio II: De INCONSIDERATIONE
Quaestio III: De INCONSTANTIA
Quaestio IV: De Negligentia
Quaestio V: De prudentia Carnis
Quaestio VI: De ASTUTIA
Quaestio VII: De DOLO
Quaestio VIII: De FRAUDE
Quaestio IX: De sollicitudine temporalium
Quaestio X: De sollicitudine Futurorum
Quaestio XI: De praeceptis PRUDENTIAE
Disputatio XXIII: De Iustitia
Quaestio I: An Ivs sit obiectum IUSTITIAE
Quaestio II: Quid sit IUSTITIA
Quaestio III: An IUSTITIA sit virtus specialis
Quaestio IV: In quo subiecto IUSTITIA consistat
Quaestio V: An IUSTITIA sit Virtutum moralium praestantissima
Quaestio VI: Quale peccatum sit INIUSTITIA, et quomodo committatur
Quaestio VII: An Iudicium sit IUSTITIAE actus
Quaestio VIII: Qua ratione iustum sit Iudicis publicum Iudicium
Quaestio IX: Quo pacto illicitum sit iudicium privatum de proximo
Quaestio X: An Distributiva IUSTITIA a Commutativa differat specie
Disputatio XXIV: De Restitutione
Quaestio I: Quid sit RESTITUTIO
Quaestio II: An sit necessaria RESTITUTIO ad salutem
Quaestio III: Quis RESTITUERE teneatur
Dubitatio I: An sit vera causa damni is, sine quo aduc illud secutum esset
Dubitatio II: De causis indirectis damni
Dubitatio III: An ille, qui ter, vel quater promisit restituere, et non restituit, sit absolvendus ante restitutionem
Quaestio IV: Cui RESTITUTIO facienda sit
Quaestio V: Quidnam debeat restitui
Dubitatio I: An bona fortunae sint eadem restituenda
Dubitatio II: Quo pacto RESTITUTIO facienda pro bonis corporis
Dubitatio III: An, et quomodo RESTITUTIO Famae, et Honoris sit facienda
Dubitatio IV: De restitutione bonorum animae
Dubitatio V: Quando restituenda sit res acquisita per contractum
Dubitatio VI: Quando nam debeant restitui acquisita per donationem
Dubitatio VII: Quando debeant restitui acquisita titulo praescriptionis
Dubitatio VIII: Quando restituendum, acquisitum titulo mercedis pro functione officii
Dubitatio IX: An restituenda merces meretricii
Dubitatio X: Quando sint restituenda, acquisita aucupio, piscatione, et venatione
Dubitatio XI: Quando restituenda sint, quae sunt acquisita per usum rerum communium
Dubitatio XII: An acquisita ludis illicitis, sint restituenda
Dubitatio XIII: Quaenam sint restituenda ratione inventionis
Dubitatio XIV: De restitutione bonorum, Vi, Dolo, aut prava intentione impeditorum
Dubitatio XV: An teneatur quis restituere fraudata vectigalia
Dubitatio XVI: Quaenam Forma servanda sit in iusto tributo
Quaestio VI: Quantum sit Restituendum
Quaestio VII: Quando sit restituendum, et de causis ab ea excusantibus
Dubitatio I: Utrum ingressus in Religionem excuset a Restitutione
Dubitatio II: An Cessio bonorum excuset a restitutione
Dubitatio III: De causis excusantibus a Restitutione ex parte creditoris
Dubitatio IV: De causis excusantibus a restitutione ex parte rei
Dubitatio V: De causis excusantibus a Restitutione ex parte publicae potestatis
Quaestio VIII: Ubi sit Restituendum
Quaestio IX: Quomodo sit restituendum
Quaestio X: Quo ordine restituendum
Quaestio XI: Quid sit Acceptatio Personarum, et quale peccatum
Quaestio XII: An, et quomodo sit peccatum acceptionis personarum eligere indignos, vel minus emeritos ad beneficia
Quaestio XIII: An Acceptio personarum habeat locum in exhibitione honoris, et reverentiae
Quaestio XIV: An acceptio personarum inveniat locum in Iudicum sententiis
Dubitatio I: An possit IUDEX absque nota acceptationis personarum adhaerere amicorum Favori, quando ius est dubium inter Doctores
Disputatio XXV: De Homicidio
Quaestio I: Quid sit Homicidium, et quotuplex
Quaestio II: De homicidio a proposito doloso, insidioso, et proditorio
Quaestio III: An Mandans, eadem culpa, et poena cum Mandatario gravandus sit
Quaestio IV: An conatus homicidii, et aliorum, eadem poena cum delicto patrato, sit puniendus
Quaestio V: Quae sint poenae Homicidii voluntarii
Quaestio VI: An liceat occidere hominem cum moderamine inculpatae tutelae, ad sui, vel suarum rerum defensionem
Dubitatio I: An liceat aliquem occidere ad conservandum honorem, non fugiendo etc.
Dubitatio II: An teneatur in aliquo casu invasus occidere aggressorem
Dubitatio III: An liceat ob defensionem propriorum bonorum occidere furem
Dubitatio IV: An ad defensionem Pudicitiae liceat Invasorem occidere
Quaestio VII: An, et quomodo MONOMACHIA sit illicita
Quaestio VIII: An liceat Marito occidere Uxorem deprehensam in adulterio, et patri filiam, et fratri Sororem simul cum proco
Quaestio IX: An liceat seipsum interimere
Dubitatio I: An liceat mortificationibus vitam nobis decurtare
Dubitatio II: An liceat ad vitandum peccatum, vel aliud malum, se occidere
Dubitatio III: An liceat pro vita proximi, se morti tradere
Dubitatio IV: Quando nam teneamur pro salute animarum mori
Quaestio X: An liceat Matri gravidae, ad salvandam vitam suam, procurare foetus abortum
Quaestio XI: De Homicidio casuali
Quaestio XII: An possit IUDEX morte damnare innocentem, qui in iudicio probatus est reus
Quaestio XIII: An possint Principes dare licentiam occidendi bannitos
Quaestio XIV: De Restitutione debita ex homicidio, vel mutilatione
Quaestio XV: An liceat aliquando mutilatio membri
Quaestio XVI: An liceat alium carceri mancipare, aut verberare
Disputatio XXVI: De Furto, et Rapina
Quaestio I: Quid sit Dominium
Quaestio II: Sitne licitum, habere proprium dominium rerum
Quaestio III: Quid sit FURTUM
Quaestio IV: Quae quantitas requiratur ad mortale in Furto
Dubitatio I: Quae sit quantitas gravis furti Filiorum, uxoris, et Religiosorum
Quaestio V: An Furtum sit mortale quando, pluribus minimis factis furtiolis, supervenit particula, faciens rem gravem
Quaestio VI: An in extrema, vel urgenti necessitate liceat aliena auferre
Quaestio VII: De Furtis Religiosorum
Quaestio VIII: An possint extrahi homines in mancipia, et vendi
Quaestio IX: An servi possint se Dominis eripere
Quaestio X: An liceat privata authoritate eripere, quod est nostrum
Quaestio XI: De poena Furum
Quaestio XII: De Restitutione furtorum
Disputatio XXVII: De IUDICE
Quaestio I: An sit necessaria in IUDICE potestas
Quaestio II: An IUDEX sequi debeat veritatem, et ideo esse sapiens
Quaestio III: An acta IUDICIS, non habentis titulum verum, sed putativum tantum, sint valida, ita ut neque ipse peccet
Quaestio IV: An possit PAPA se alicuius iudicio subiicere
Quaestio V: An bonitas sit IUDICI necessaria
Quaestio VI: De exteriori puritate manuum Iudicis
Quaestio VII: An IUDICES excommunicati peccent iudicando; et invalide iudicent
Quaestio VIII: De ordine a IUDICE servando
Dubitatio I: De modo procedendi per Denunciationem
Dubitatio II: De modo procedendi per Accusationem
Dubitatio III: De modo procedendi per Inquisitionem
Disputatio XXVIII: De Reo
Quaestio I: De deductione Rei ad Tribunal
Quaestio II: An teneatur Reus confiteri delictum, semiplene probatum
Quaestio III: An REUS, in uno crimine infamatus, possit de aliis etiam interrogari
Quaestio IV: An convictus de crimine, possit interrogari de sociis occultis, de quibus nulla est infamia
Quaestio V: An Reus, negans iniuste verum crimen, propter quod erat damnandus poena pecuniaria, teneatur solvere, et sitne restitutioni obnoxius
Quaestio VI: An Reus, negans veritatem indebite, quandamnaretur, teneatur retractare ante finem Iudicii
Quaestio VII: An si Reus iterum interrogetur, possit solam responsionem relatiuam dare, dicendo, ut respondi
Quaestio VIII: Quomodo se gerere debet REUS in examine, a Iudicis pressus iniquis interrogationibus
Quaestio IX: An liceat REO alium Iudicem appellare
Quaestio X: An, et quomodo REUS se defendere possit
Quaestio XI: An Reus possit fugere, et quomodo, ac quando
Disputatio XXIX: DE TESTIBUS
Quaestio I: An teneatur aliquando quis ferre testimonium
Quaestio II: Qui possint esse T*ESTES *in iudicio
Quaestio III: De Iniustitia falsorum Testium
Quaestio IV: Quae poenae statutae sint falsis Testibus
Disputatio XXX: De Advocato
Quaestio I: Qui possint, et debeant hoc munere fungi
Quaestio II: De peccatis Advocati pravi
Quaestio III: An teneatur ADVOCATUS de culpa leui
Quaestio IV: An Advocatus, conductus ad annos, sit Honorario dignus eo anno, quo nil egit
Quaestio V: An teneatur Advocatus defendere Clientem gratis in gravi necessitate
Quaestio VI: An possit Advocatus recipere munera
Disputatio XXXI: De Notario et Tabellione
Quaestio I: De Notarii, et Tabellionis Iustitia, vel iniustitia
Disputatio XXXII: De Contumelia
Quaestio I: Quid sit Contumelia, et unde oriatur
Quaestio II: Quomodo Christianum oporteat se gerere contumeliis lacessitum
Disputatio XXXIII: De Detractione
Quaestio I: Quid sit Detractio, et quotuplex
Quaestio II: An detractio sit peccatum mortale
Quaestio III: An sit mortale revelare crimen occultum uni, vel duobus viris prudentibus, qui id tacebunt
Quaestio IV: An Detractio materialis, quae fit ex loquacitate, sit mortifera
Quaestio V: An tacere bonum denigratum, sit mortale
Quaestio VI: De variis casibus, quibus detractio videtur excusari
Quaestio VII: An liceat aliquando alterum de falso infamare, aut occultum eius crimen aperire
Quaestio VIII: An liceat crimen, notorium in uno loco, narrare in alio, ubi non est notum
Quaestio IX: An liceat crimen occultum alicuius ad vitanda tormenta aperire
Quaestio X: An possit aliquis se ipsum infamare
Disputatio XXXIV: De Susurratione, Irrisione, et Maledictione
Quaestio I: De Susurrationis malitia
Quaestio II: De malitia Irrisionis
Quaestio III: De Maledictionibus
Tractatus II: E CONTRACTIBUS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De CONTRACTIBUS in genere
Quaestio I: Quid, et quotuplex CONTRACTUS sit
Quaestio II: An ad valorem Contractus requiratur intentio contrahendi, et se obligandi
Quaestio III: Quomodo Error, seu dolus vitiet Contractum
Quaestio IV: Quomodo metus irritet Contractus
Quaestio V: De Contractibus conditionalibus
Quaestio VI: De obligatione, quae resultat ex valido Contractu
Quaestio VII: Quae personae Contractus inire queant; et quae non
Quaestio VIII: An, et quando liceat a contractu resilire, altera parte repugnante
Disputatio II: De acquisitione Dominii in Personas, et Res alias, per Divisionem Rerum Acquisitas
Quaestio I: Quo iure facta sit prima rerum divisio, et subiectio
Quaestio II: De acquisitione DOMINII in Barbaros
Quaestio III: De acquisitione DOMINII in irrationalia
Disputatio III: De Promissione
Quaestio I: Quid sit PROMISSIO, et quomodo differat a DONATIONE
Quaestio II: Utrum simplex PROMISSIO acceptata, obliget ex iustitia
Quaestio III: An PROMISSIO mere interna, facta homini, obliget
Quaestio IV: An Promissio externa, antequam acceptetur, obliget
Quaestio V: An PROMISSIO ob turpem causam obliget
Disputatio IV: DE DONATIONE
Quaestio I: Quid sit DONATIO, et quotuplex
Quaestio II: Qui possint donare, et quid
Quaestio III: De revocationibus donationum
Disputatio V: De Emptione, et Venditione
Quaestio I: Quid sit EMPTIO, et VENDITIO
Quaestio II: Quae persona emere, et vendere queant
Quaestio III: Quae res vendi possint
Quaestio IV: Quotuplex sit rerum pretium
Quaestio V: An liceat ex quibusdam causis minuere infra minimum pretium, vel supra summum augere
Quaestio VI: An ratione lucri cessantis, vel damni emergentis possit pretium augeri ultra summum
Quaestio VII: Utrum liceat carius vendere supra summum pretium, expectata solutione, quam numerata pecunia
Quaestio VIII: An licita sint Stocolia, et Barocolia Italice, Stocch Hispanice MOHATRA
Quaestio IX: Quo usque Emptio, et Venditio in Monopoliis sit illicita
Quaestio X: An teneatur venditor defectum rei gravem aperire
Quaestio XI: An res vendita, non adhuc tradita, pereat emptori
Quaestio XII: De rescissione venditionis, et emptionis ratione doli etc
Quaestio XIII: An licita sit venditio cum pacto retrovendendi
Disputatio VI: De mutuo et Usura
Quaestio I: Quid sit Mvtuvm, et Usvra, et cur haec sint peccatum
Quaestio II: An sit USURA mutuare, ut mihi, cum opus habuero, remutues, aut iusto pretio a me emas
Quaestio III: An liceat mutuare cum pacto, ut qui recipit mutuum, conferat officium, vel beneficium Ecclesiasticum
Quaestio IV: An sit USURA accipere ultra sortem qualecumque etiam aliud emolumentum praeter pecuniam
Quaestio V: An, et quid accipere queat mutuans ratione periculi, et lucri cessantis
Quaestio VI: An liceat mutuare triticum, vel aliquid aliud cum pacto, ut restituatur in eadem mensura, etiamsi pretium tempore restitutionis creverit
Quaestio VII: An, et quomodo restituendum lucrum, Usura acquisitum
Quaestio VIII: An liceat petere mutuum ab Usurario
Disputatio VII: DE CENSIBUS
Quaestio I: Quid sit Census, et quotuplex
Quaestio II: An Census possit licite vendi
Quaestio III: Ex quibus rebus iure naturae CENSUS vendi queat
Quaestio IV: Ad quantum Tempus CENSUS vendi queat
Quaestio V: Quae conditiones ad CENSUM requirantur
Disputatio VIII: DE CAMBIIS
Quaestio I: Quid sit CAMBIUM, et quotuplex
Quaestio II: An in CAMBIO minuto liceat accipere aliquid supra valorem nummi, lege definitum
Quaestio III: An in CAMBIO locali, sive per litteras, quando Campsor prior accipit, ut alibi restituat, possit aliquid lucrari
Quaestio IV: An CAMBIUM sit licitum, cum pro Campsario respondet Procurator Campsoris cum pecuniis ipsius Campsoris
Quaestio V: An dicta Recambia solum liceat ratione lucri cessantis, vel damni emergentis
Quaestio VI: An solutiones, et provisiones, quas Campsores accipiunt sint licitae
Disputatio IX: De Contractu Societatis
Quaestio I: In quo consistat CONTRACTUS SOCIETATIS, et quaenam requirantur, ut sit iustus
Quaestio II: An, et quomodo cum Societatis contractu possint uniri alii contractus
Quaestio III: An liceat contractus, per quem, securo capitali, accipitur annuatim certum aliquod lucrum
Disputatio X: De Emphyteusi, Locatione, Conductione, et Feudo
Quaestio I: Quid sit EMPHYTEUSIS
Quaestio II: Quid sit Locatio
Quaestio III: Quid sit FEUDUM, et quotuplex
Disputatio XI: De Testamentis
Quaestio I: Quid sit TESTAMENTUM, et quotuplex
Quaestio II: Quae solemnitas requiratur ad Testamentum clausum, et apertum
Quaestio III: Qui possint, et debeant testari, aut haeredes institui
Quaestio IV: An possit haeres institutus in testamento, e defectu solemnitatis invalido iure civili, haereditatem in conscientia foro adire, spoliando haeredem succedentem ab intestato
Quaestio V: Quibus modis Testamentum est revocabile
Quaestio VI: Quam obligationem subeunt Haeredes, testamento instituti
Disputatio XII: De Legatis
Quaestio I: Quid, et Quotuplex sit Legatum
Quaestio II: An legata debeant solvi illis omnibus, quibus fiunt, et quomodo
Quaestio III: Quae res possunt legari
Quaestio IV: Quid sit Legatum Pium, seu Privilegiatum
Quaestio V: Quibus modis legata sint caduca, ita ut Haeres non teneatur ea solvere
Tractatus III: E RELIGIONE
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De RELIGIONE in genere
Quaestio I: Quid sit RELIGIONIS Virtus
Quaestio II: An Religio sit Virtus
Quaestio III: An LATRIA, seu RELIGIO sit virtus specialis
Quaestio IV: An RELGIO sit Virtus Cardinalis
Quaestio V: Quam late pateant actus Religionis
Quaestio VI: An RELIGIO sit necessaria
Quaestio VII: An vera RELIGIO esse debeat una
Disputatio II: DE DEVOTIONE
Quaestio I: Quid sit Devotio, et quotuplex
Disputatio III: DE ORATIONE
Quaestio I: Quid sit Oratio
Quaestio II: Quotuplex sit ORATIO
Quaestio III: An ORATIO sit necessaria
Quaestio IV: An Oratio sit non modo impetratoria, sed et satisfactoria, et meritoria
Quaestio V: Quae conditiones ad perfectam Orationem requirantur
Quaestio VI: Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae
Quaestio VII: Quis debeat orare
Quaestio VIII: Quis sit Orandus
Quaestio IX: Pro quibus sit orandum
Quaestio X: Quomodo sit orandum
Quaestio XI: De modo illo orandi Horis Canonicis
Dubitatio I: An Attentio sit necessaria ad officium ex praecepto recitandum
Dubitatio II: An satisfaciat recitans Officium aliud pro
Dubitatio III: An interrumpere partes eiusdem Horae
Dubitatio IV: An omittens omnes horas unius Diei, plura committat peccata
Dubitatio V: An recitans in Choro Divinum officium voce valde demissa, ita ut non audiatur, satisfaciat
Dubitatio VI: An Canonici confabulantes in Choro sint capaces distributionum
Dubitatio VII: An qui privatim officium recitat, debeat seipsum audire
Dubitatio VIII: An qui dicit officium notabili syllabarum abscissione, seu detruncatione satisfaciat
Dubitatio IX: An qui partem officii magnam dicit animo non satisfaciendi satisfaciat
Dubitatio X: Quaenam sit gravitas materiae in omissione Horae Canonicae
Disputatio IV: DE ADORATIONE
Quaestio I: An Latria sit in genere virtutis alicuius
Quaestio II: An Latria sit distincta a Dulia
Quaestio III: De Locis sacris, adorationibus destinatis
De Locis sacris, adorationibus destinatis.
DUo agmina hostium, Templis infestissima, invenio: Alterum evertentium, et incendentium ea in odium populi fidelis. Hi fuerunt Nabuchodonosor, Antiochus, Pompeius, Cassius, et Titus, qui Templum Salomonis, vel incenderunt, vel prophanarunt. Vide 4. Reg. ult. Primo Machab. 10. Iosephum lib. 14. antiquit. et lib. 7. de bello Iudaico. Cornelium Tacitum lib. 21. Augustinum lib. 18. de civit. cap. 45.
CHRISTIANORUM Ecclesias Diocletianus iussit solo aequari, ut refert Eusebius lib. 8. hist. cap. 2. Idem voluisse Iulianum scribit Hieron. epist. ad Riparium.
ALII vero Templa agmine constipato oppugnarunt, ut omnem ab eis cultum averterent. Hi sunt Manichaei apud D. Augustinum lib. 20. contra Faustum, cap. 3. et 4. Messaliani apud Damascenum de 100. haeresibus, Eustachius, teste Socrate, lib. 2. histor. cap. 33. Petrobruliani, Albigenses, Vuiclephitae, Taboristae, Anabaptistae, Transylvani, aliaque his simillima monstra, apud Bellarminum Tom. 2. lib. 3. de militante Ecclesia, et Bouerium Exam. 2. cens. 18. err. 4.
PORRO sectarii, ne unquam ulli deessent abominationi desolationis, templa ad conciones admittunt, sed ad orandum, vel sacrificandum execrantur, consecrationes detestantur, ornamenta expoliantes, omni privantes sanctitate. Sic Magdeburgenses cent. 4. cap. 6. et initio centur. 6. Calvinus in Praefat. Instit. et lib. 1. cap. 11. §. 13. sed lib. 5. cap. 20. §. 30. Templa ad communes preces admittit, sed omnem ab eis ritum sacrum, seu sanctam ceremoniam abigit.
ASSERO primo, Ecclesiarum fabricas a Deo esse institutas.
PROBATUR primo a D. Bonavent. in quatuor sermonibus de Ecclesiae dedicatione. Sermone primo id probat primo ex 3. Reg. 9. ubi Deus loquitur: sancti- ficavi domum hanc, quam aedificasti, ut ponerem nomen meum ibi in sempiternum.
DEINDE quia Christus Ioan. 2. Templum vocat domum Patris sui, et zelo grandi pellit inde negotiatores.
PSALM. 5. David. Adorabo ad Templum sanctum tuum.
EXODI 40. et Numer. 7. dicitur Moyses, Deo iubente, sanctificasse Templum.
ISAIAE 56. Laetificabo eos in domo orationis meae: holocausta eorum placebunt mihi super altari meo. Et Matthaei 21. Domus mea domus orationis vocabitur.
ET 3. Reg. 8. et 2. Paral. 7. apparuit Dominus, multa privilegia Templo Salomonis elargiens, protestans: Elegi, et sanctificavi locum istum, ut sit nomen meum ibi in sempiternum.
MULTAS deinde alias Scripturas congerit, quibus Deus conqueritur, sanctitatem Templorum violari. Matth. 21. Vos autem fecistis illam speluncam latronum, Hierem. 7. Numquid spelunca latronum facta est domus ista, in qua invocatum est nomen meum? Hieremias: Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Zachariae 9. Circundabo domum meam ex his, qui militant mihi, et non transibit super eos ultra exactor. Prima Corinth. 14. Turpe est, mulierem loqui in Ecclesia, et cap. 11. debet velare caput suum propter Angelos, 1. Corinth. 10. Domum enim Dei decet sanctitudo, Psalm. 92. Convenientibus vobis in Ecclesiam, et Ezech. 28. In multitudine iniquitatum tuarum, et iniquitate negotiationis tuae polluisti sanctificationem meam. Psalm. 78. Deus, venerunt gentes, polluerunt sanctum templum tuum, ut refertur 1. Machab. 4. His indicitur prima Cor. 3. Quicumque Templum Dei violaverit, disperdet illum Deus.
PROBATUR secundo a S. Doctore ad cap. 4. Ioan. in ea verba: Pater tales quaerit, adoratores, ex antiquissimo usu Ecclesiae Christi, quae semper Templa habuit, et Altaria.
PRIMA Corinth. 10. Numquid domos non habetis ad manducandum, et bibendum, aut Ecclesiam Dei contemnitis? Heb. 13. Habemus altare, etc. Neque ullus est Patrum veterum, qui non meminerit altarium Ecclesiae, ut videre est in Canone 3. Apost. ut habent etiam Dionysius cap. 3. Eccl. Hierar. Irenaeus lib. 4. cap. 33. Athanasius in vita Beati Antonii, et in Apol. pro fuga sua, Tertullianus lib. poenit. Optatus lib. 6. contra Parmen. Hieronymus in epitaph. Nepot. Augustinus epist. 50. et alii omnes, ubi de Ecclesiis sunt locuti.
NOMINE etiam TEMPLI usi sunt Patres, quo indicatur locus ad sacrificium; ita Graeci, passim, et Eusebius lib. 3. de vita Constantini, Basil. in Psalm. 114. Nazianzenus oratione in Gorgoniam sororem, Nyssenus in oratione in Theodoretum, Chrysost. homil. 51. in Matth. et alii.
INTER Latinos, Lactantius in carmine de passione Domini, Salvianus lib. 4. de providentia, Ambrosius lib. 2. de offic. cap. 21. et 28. Hieron. in cap. 7. Hierem. Augustinus lib. 8. de CIV. cap. ult. et lib. 2. cont. Cresconium, cap. 40. et epist. 66. et 137. et lib. 22. de civit. cap. 8. S. Paulinus in carm. de S. Foelice, Ambr. lib. 1. epistolarum, epist. 5. et lib. 10. epist. 85. et lib. 2. de offi. cap. 28. et Concilium Gangrense cap. 5. et conc. V. Carthag. cap. 6. Vide Valensem tom. 3. cap. 144. Valentiam disp. 6. quaest. 3. puncto 3. Bellarm. loco cit.
ECCLESIAE autem nomine utuntur ad Templa significanda Apostolus 1. Cor. 10. Clem. lib. 10. recognitionum, Iustinus Apol. 1. ad finem, Tertullianus AEdem eam nominat, Cyprianus sermone de eleem. et Gregorius Neocaesar. miraculo insigni montem transtulit, ut locum sibi faceret ad Ecclesiam aedificandam, ut refert Beda in eum locum Marci: Habete fidem Dei, etc.
ASSERO secundo, ritum Ecclesiae consecrandi sanctum esse.
PROBATUR a D. Bonavent. primo serm. 3. de Ecclesiae dedicatione, nam populus Dei ingenti solemnitate antiquitus ad Templorum consecrationes convenit, ibique Deus gratias saepe largitus est Num. 7. a Moyse 2. Paral. 2. a Salomone, tunc optimo Rege, cui et Deus apparuit, gratissimam sibi ostendens festivitatem illam. Deinde fuit dedicatum ab Esdra lib. 1. cap. 6. Tertio a Machabaeis lib. 1. cap. 4.
NEQUE sapide respondent, nos imo potius iudaizare; nam hae consecrationes non fuere figurae implendae in aliqua Christi actione, vel passione, sicut Agnus, Azyma, etc.
PROBATUR secundo a S. Doctore hic ad 4. Ioan. citato textu, ex antiquissima Ecclesiae praxi, et sanctorum PP. ac veterum scriptorum traditione; sic referunt Eusebius lib. 9. hist. cap. 10. et lib. 4. de vita Constantini, Athanasius Apol. ad Constantinum, ubi affert exemplum Esdrae ex antiquo testamento.
BASILIUS in Psalm. 114. Chrysostomus serm. in encaeniis, Sozomenus lib. 4. cap. 13. Ambrosius lib. 1. epistola 5. et Nazianzenus in novam Dominicam ad sororem, quae habetur in serm. 92. S. Gaudentius praeclarissimus Brixiae Episcopus, testimonio Bellarm. et Valentiae, de Dedicatione, S. Augustinus in quinque sermonibus, qui, inter sermones de tempore, sunt 251. 252. 253. 254. 255. et 256. Gelasius Papa epist. ad Episcopos Lucaniae, Foelix IV. in epistola sua decretali, Prosper part. 3. cap. 38. Gregorius lib. 3. Dial. cap. 30. Bernardus sex sermonibus, Rupertus in cap. 28. Genes. Hugo lib. 2. de sacr. part. 5. cap. 2. et 3. Isidorus lib. 1. de offic. cap. 35. Rabanus lib. 2. cap. 45. Amalain. lib. de ord. B. Iuo lib. de consecr. templi, Vualfridus lib. de rebus Eccl. cap. 9. Hi, et alii, quos indicat S. Doctor, de Dedicatione templi, ut antiquissima, eloquuntur. Quorum vide testimonia in Bellarmino.
ASSERO tertio, recte sacras permultas in dedicatione templi caeremonias adhiberi.
PROBATUR iterum a S. Doctore locis allatis, ex Numer. 7. et Exodi 40. ubi factae unctiones, et aliae in dedicatione templi recensentur. Imo et Genes. 28. in lege naturae Iacob sacro oleo unxit lapidem, ut ibi sacrificaret, et vocavit BETHEL, idest, domum Dei.
IN lege etiam Gratiae Apostolus prima Cor. 11. prohibet in Ecclesia commessationes, quo indicatur, esse locum sacratum, et S. Dionysius lib. de Eccl. Hierar. cap. 6. testatur, suo tempore Apostolorum adhibitum fuisse sacrum oleum ad alteria dedicanda.
CONCILIUM etiam Carthaginense cap. 14. 29. Bracar. II. can. 6. Gelasius, et Foelix IV. supra citati. Ioannes I. Epist. ad Episcopos Italiae. Alia etiam decreta refert Gratianus dist. 1. ubi etiam affertur Canon Nicaeni Concil. et alius Canon Con. Hippon. quod fuit e tota Africa congregatum, ut refert D. Augustinus lib. 1. Retract. cap. 17. Confirmatur ex PP. allatis pro secunda assertione, nam eorum maior pars etiam meminit Templorum dedicationis.
SACRARUM vero Templi caeremoniarum recenset Mysteria S. Doctor serm. 3. De dedicatione, finis autem illatum caeremoniarum est, ut innotescat omnibus locum illum sacris destinari functionibus. Quoniam ergo Templum dedicatur Christo, ideo ibi signum eius depingitur, nempe CRUX. Pinguntur autem duodecim cruces, ita inter se distinctae, ut totum templum occupent, et ante eas lampades, significantes duodecim Apostolos, per mundum deportantes sanctum illud vexillum, gentes illuminasse.
UNGITUR autem oleo sacro, ut sciatur, Templum illud sacrari; est enim oleum magnae virtutis, et praestantiae, liquor caeteris supernatans, sanans, roborans, et ad illustria adhibitus.
Et quia ad opera sancta, maxime ad illam mundissimam oblationem consecratur; ideo adhibetur aqua benedicta, thus, et cerei accenduntur.
Et quia consecratur ad erudiendos in Fide Christi, ideo describitur Alphabetum in pavimento, litteris Graecis, et Latinis, quia illis praecipue linguis praedicata est Fides, et illis eo tempore utebatur Ecclesia ad Fidem edocendam; quo in omnem terram exiuit sonus Apostolorum.
Et quia in loco illo sancto vera sanctitas est impetranda, ideo ibi ponuntur simul mixta, sal, cinis, aqua, et vinum, ut in quo vera perfectio posita sit, et constituta, agnoscatur: In cinere mortificatio, in sale discretio, in aqua compunctio, in vino exultatio.
De primo dicitur cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificat, Heb. 9. ad emundationem carnis, quod fit, cum mortificatur caro ex memoria praeteritae delectationis. Vitula enim est animal lascivum, et cinis remanet post ignem emortuum.
De secundo, sicuti exhibuistis membra servire immunditiae, et iniquitati ad iniquitatem; ita nunc exhibete, etc. Rom. 6. mortificanda est quidem caro, sed ut subdita sit, non autem ut destruatur; et sicut in confectione Ecclesiae, sal, et cinis simul miscentur; ita in poenitentia mortificatio, et discretio, Rom. 12. Obsecro vos per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.
De tertio dicitur: Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris, Ezech. 36. Aqua enim compunctionis, est aqua benedicta, per quam abluuntur peccata, Prima Corinth. primo: sed abluti estis, sed sanctificati estis.
De quarto: In omni dato hilarem fac vultum, Eccles. 35. et sicut cinis, et sal simul ponebantur, in vinum, et aquam, ut computet simul necessarium esse in Dei servitio gaudium vini, et timorem in aqua significatum. Primo enim timore; deinde exultatione Deo serviendum. Ideo Numer. 6. Nazaraei initio a vino abstinebant, aqua abluti, sed in consummatione vinum bibebant.
Et quoniam per opera misericordiae acquiritur ingens perfectio, et meritum; opera autem naturae exhibentur corde compatiendo, verbis consolando, et opere subveniendo: Ideo adhibentur in figura, Oleum, Aspersorium de hyssopo, et Balsamum; Chrisma enim, quo unguntur altaria, componitur ex oleo, et balsamo. Oleum superfertur caeteris liquoribus, pietatem significans, quae superfertur caeteris operibus, quia: Pietas ad omnia valet, prima Timot. 4. Hyssopus herba humilis, dum valet pro pectore confortando, tollit asperitatem a lingua, ignotante misericordiam oris per dulcedinem sermonis. Balsamum servans a corruptione, signat largitatem, quae declaratur per opus exterius.
De primo dicitur: Moyses unxit omnia Tabernaculi vasa, et sanctificavit ea oleo, Levit. 8. quia ad omnes patientes adhibenda est cordis compassio, ut sit animae sanctificatio; sic Exodi 30. Sumpto unctionis oleo unges tabernaculum cum vasis suis, ut sanctificetur.
De secundo dicitur, Iudith. 9. Da verbum Domine in ore meo, et in corde meo concilium corrobora, ut domus tua in sanctificatione permaneat, sicut enim lingua canis curat infirmitatem; Sic lingua consolationis allevat infirmum patientem.
De tertio: Erunt negotiatores eius, et mercedes eius sanctificatae Deo, Isa. 27. ubi ait Glossa: Dicis Deo, quia quod erogamus pauperi pro Christo, facimus Deo. Hinc lepide subdit S. Doctor si Martinus scivisset, quem vestisset clamyde (puto) non dimisisset, nisi integram vestem imposuisset.
INDUCIT autem Episcopus clerum cum Reliquiis Sanctorum, ut ostendatur, inde abigi daemones, et religionem induci.
ACCENDUNTUR candelae, ut ostendatur inde magis, quam e lumine, Urim Thumim, limpide, et clare habendas sanctas cogitationes, ad salutem necessarias. Hinc Isa. 10. Erit lumen Israel in igne, et Sanctus eius in flamma.
CONSECRATUR lapis, quo exprimitur soliditas dilectionis in Christo, in quo sumus sanctificati in aeternum, ut ait Apostolus ad Hebraeos.
ALTARE porro significat Christum unctum prae consortibus suis, Psalm. 44. primo loco pulsatur, et aperitur templum baculo Pastorali ab Episcopo, quia praedicatores, potestate a Deo accepta, corda fidelium pulsant, et ad Christum inducunt.
DEINDE scribit litteris Graecis, Latinis, et Hebraicis, veluti etiam titulus Crucis erat, quia cognitio Christi in mentibus fidelium scribitur, et Mysterium Crucis altissimum exponitur. Vide D. Bonavent. etiam serm. 1. Dedicationis, ubi has caeremonias sanctificationi animae applicat. Aspergitur pavimentum aqua, et cerei accenduntur, quia post illuminationem datur Baptismus. In parietibus pinguntur Cruces ad signandam consignationem in Confirmatione. Fit mixtio cineris, salis, vini, et aquae ad signandum qualis debeat esse baptizati, et Ecclesiae filii vita, ut dixi: Vide etiam Bellarminum cap. 5. Vide quoque Augustinum, Bernardum, Hugonem, Ivonem; et Rabanum in sermonibus, de hac re.
ASSERO quarto, Templum his caeremoniis remanere consecratum.
PROBATUR a D. Bonavent. primo scripturis supra, praecipue 2. Paral. 7. sanctificavi locum istum. Ideo Matth. 23. dicitur: Templum sanctificat aurum.
SECUNDO, quia in templis sunt res sanctae, ut Reliquiae sanctorum, Sanctissimum Sacramentum, Angelorum assistentia, qui propterea auditi sunt tempore obsidionis Hierusalem clamantes: Discedamus, migremus hinc; ne scilicet viderent templum temeratum, ut refert Iosephus lib. 7. de bello Iudaico, cap. 12. et D. Bonaventura.
ASSERO quinto, ornatus templorum esse pium opus, et religiosum; sic etiam varietatem ornamentorum in diversis festivitatibus observat S. Doctor, ut Tempore sanctissimi Natalis tapetia ponuntur ad rigiditatem ostendendam: In Resurrectione Serica maxime alba ad laetitiam gloriae exponendam.
PROBATUR a S. Doctore ex veteri Testamento, ubi et Sanctuarium, et Templum ingentibus sumptibus erecta sunt, Deo complacentiam suum praeclare exponente; sumptus autem in Templo Salomonis fuere incredibiles; totum enim erat aureis vestitum laminis, utensilia aurea, etc. Refert Glicinus in opere Italico, de gloria sanctissimae Trinitatis, Davidem reliquisse Salomoni ad opus istud 2400. milliones aureos, quibus alia addita sunt a Salomone non minus ingentia e thesauris. In novo etiam testamento id praestandum praedixit Isaias cap. 60.
IDEO enim et piissimi Imperatores thesauros Ecclesiis dederunt, praecipue Constantinus, qui in Calendario Graeco inter sanctos colitur, et a Patribus dicitur sanctus. Et Carolus magnus, qui tanquam sanctus colitur, praecipue Parisiis, et Aquisgrani, ac merito ab omnibus scriptoribus mirifice laudatur, ut advertit Bellarminus hic.
HORUM omnium assignat multas Seraphicus rationes.
PRIMA est, quia Templa exornata excitant ad Divinam maiestatem contemplandam. Ideo enim, et Deus in templo Isa 6. visus est maiestate decorus.
SECUNDA, quia est signum religionis, Fidei, et devotionis, ut omnes historici veridici narrant, et afferunt, praecipue Eusebius de praepar. evang. lib. 13. cap. 7. Theodoret. hist. cap. 9.
TERTIA, quia Deus ostendit, se gratos habere aedificatores Templorum, ut supra ostendi; at expilatores, et destructores exterminavit, ut patet in Balthasare Daniel. 5. Eliodoro 2. Machab. 3. Antiocho cap. 9.
OBIICIUNT primo loca scripturae, indicantia, Deum in locis manufactis non habitare Act. 7. et 17.
RESPONDET S. Doctor in 1. dist. 36. passim et ad 4. cap. Ioannis. hinc solum duo colligi: Primum est, Deum non esse alligatum templis, sed immensum, et hoc praetendebat Apostolus Act. 17. disputans Athenis: Alterum est, Deum non esse localiter in locis corporeis. Illud etiam praetendit, Deum non in solis templis orandum.
OBIICIUNT secundo id Ioan. 4. Venit hora, quando neque in monte hoc, neque Hierosolymis adorabitis Patrem.
RESPONDET S. Doctor, ibi sensum esse non adorandum Deum solum in templo, sicuti praetendebant Iudaei, alligantes omnem Adorationem illi templo, et eo minus, quod cessaturae erant umbrae illius templi, et adorandus erat Deus in spiritu, et veritate, ablatis umbris. Itaque non adorandum, ait Deum ritibus Iudaicis umbraticis. Ita Chrysostomus, Cyrillus, Euthymius, et alii. Vult igitur, tempore gratiae colendum Deum in spiritu, non corporalibus tantum caeremoniis, in veritate, non in umbra. Ita etiam Theophylactus, D. Thomas, et Caietanus in hunc locum.
SECUNDO exponit: adorabunt Deum in spiritu contra superstitionem Samaritanorum, qui corporalem locum montis Garizim necessarium, ut adoratio esset, arbitrabantur. In veritate, abactis scilicet Iudaicis umbris.
OBIICIT secundo Augustinus Marloratus id Apoc. 21. Et Templum non vidi in ea, Dominus enim Deus templum illius est, ubi de Ecclesia agitur, ut patet ex sequentibus: Ambulabunt gentes in lumine suo, et Reges adferent splendorem. Haec verba ex Isa. 60. mutavit Ioannes, ubi Isaias de Ecclesia loquitur.
RESPONDETUR ex D. Bonavent. in Diaeta, tit. 10. cap. 5. et sequentibus, ibi describi Ecclesiam triumphantem, non militantem, sic intelligunt omnes probati authores, Primasius, Beda, Oecumenius, Richardus, Rupertus, Anselmus, et D. Augustinus lib. 20. de civit. Dei, cap. 17. ubi imprudentiae nimiae carpit, qui auderet de Ecclesia id militante exponere: ex quo deducit Bellarminus cap. 4. non esse Augustini expositionem illam Apocalypsis, quae habetur tom. 9. illius operum.
CONFIRMATUR, nam cap. 20. finit discursum de Ecclesia militante, descripto Iudicio, et lata sententia a Iudice, ut indicat S. Doctor ibi tit. 9. in fine, post quem incipit agere de Ecclesia triumphante.
QUOAD locum Isaiae, respondet S. Doctor serm. 22. in Hexaëmer. et serm. 23. ibi loqui de Ecclesia militante, ut exponunt Hieronymus, Cyrillus, et Lyra, sed in sensu anagogico, ut ordinatur ad triumphantem. Ideo S. Hieronymus in fine capitis ait, gloriam ibi descriptam impleri in futuro saeculo plenius.
OBIICIUNT tertio aliquos Patres, qui a Templi nomine abstinebant: Ita Hieronymus ad Riparium, Caecilius apud Minutium, et Optatus lib. 6.
RESPONDETUR, eos abstinuisse, ne viderentur cum Iudaeis convenire. Ideo primitivi illi Christiani usi sunt nominibus Ecclesiae, et praesbyteri, non templi, aut sacerdotis; ut patet in epistolis Apostolorum, atque Ignatii, et Iustini. Postea vero satis perspecta differentia inter Christianos, et Iudaeos, caeperunt nominibus Sacerdotis, et Templi uti.
HIC adorabo, Templa esse soli Deo ad Latriam debita, sed tamen etiam sanctis recte aedificari, et dedicari. Ita Concilium Gangrense epistola ad Episcopos Armeniae, can. 20. eas nominat Martyrum Basilicas, sic et Concilium Cabilonense canone ultimo, et C. Carthag. V. can. 14. idem supponit.
IDEM docent sancti Patres Graeci, Cyrillus catech. 16. Athan. epist. ad solitar. Basilius in Psal. 114. Nazianzenus oratione prima in Iulianum, Nyssenus oratione in Theodorum, Chrysost. homil. 28. ad populum Antiochenum, Theodoretes lib. 8. ad Graecos. Adduntur Eusebius lib. 4. de vita Constantini, cap. 58. et sequenti. Sozomenus lib. 8. cap. 18. Socrates lib. 1. cap. ult. Euagrius lib. 2. cap. 3. Nicephorus lib. 13. cap. 27. Damascenus lib. 4. cap. 16.
EX Latinis, Ambrosius lib. 1. epist. 5. Hieronymus lib. contra Vigilantium. Augustinus lib. de cura pro mort. cap. 1. et lib. 1. de civit. cap. 1. et lib. 20. contra faust. cap. 21. et lib. 8. de civit. cap. 26. Paulinus in Natali S. Faelicis, Victorinus Uticens. lib. 1. persecut. Vuandalorum, Gregorius lib. 2. Dial. cap. 8. Liber etiam Pontificalis testatur saepius a multis sanctis Pontificibus, Ecclesias fuisse Sanctis dedicatas.
APPONIT tandem Bellarminus maximum illud Brixiensis mitrae ornamentum, Sanctum scilicet Gaudentium (quem acclamat Ambrosio aequalem) Tract. de dedicatione Ecclesiae.
OBIICIUNT haeretici, etiam ornamenta Templorum reprobari. Hierem. 7. Nolite confidere in verbis mendacii dicentes: Templum Domini, templum Domini.
Opponunt etiam multos Patres apud Bellarminum, parvi facientes haec ornamenta, tanquam superflua, maxime quia Christus semper amavit pauperiem.
HAEC testimonia late discutit S. Doctor in Apologia pauperum, maxime responsione tertia cap. 2. ubi observat, D. Hieronymum solum reprehendere dicentes, necessaria esse haec ornamenta ad perfectionem Ecclesiae, et paupertatem inde detestabantur, quod Deus in sua Ecclesia antiqua, quae erat nostrae umbra, posuisset divitias, auro ornasset, ac possessionibus ditasset ministros.
ASSERO, ultimo sancte peregrinationes suscipi ad loca sacra visitanda: Morem hunc esse antiquissimum ostendo; nam Deuter. 16. praeceptum Dei erat Templum Hierosolymae invisere. Post ascensionem Christi ad loca sancta Hierusalem ibant, ut refert D. Hier. epist. 17. cap. 6. ut videant Sectarii has visitationes non incepisse a seculo Constantini.
PROBATUR igitur quod haec peregrinatio sit Sancta, e PP. Chrysost. hom. 32. ad Rom. hom. 8. ad Ephes. Ambrof. de vita Theodosii Imp. Ruffin. cap. 17. lib. 1. Epiphanio in vita Eze. b. Amphilochio in vita Basilii, Augustino epist. 137. Paulino Nol. natali 3. et 8. Conc. Cabilonensi cap. 45.
DVAS rationes affert D. Basil. in reg. disp. resp. 40. Altera est quia ubi sanctorum templa, et corpora sunt, patrocinium eorum facilius impetratur: Altera, quia ibi magis ad eorum imitationem ex praesentiori ipsorum recordatione accendimur.