Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Homicidio.

CUM inter caetera bona, vita unicuique sit charissima, huius iniqua ablatione maxime in proximum delinquitur; est etenim veluti omnium bonorum, quibus vivens potitur, annihilatio: quare homicidio omnia iura, quibus Proximo, obstringimur, omnimode violantur; hoc autem fit spiritualiter odio, et detractione; corporaliter vero fit lingua et opere, prior praecipit, consulit, aut non inhibet; posterior autem in homicidium aliquando exit, Iustitiam exequendo, casu perimendo, vel necessitate defendendo; et hoc ultimo modo servatis servandis homicidium vacat culpa: verum si voluntate fiat; dominante tantum vindictae libidine, graviter peccatur uti mox videndum est.

Quid sit Homicidium, et quotuplex.

HOMICIDIUM sic definitur a D. Bonaventura p. 1. Centil. sect. 31. Homicidium est hominis occisio, ab homine facta. Hanc definitionem sequuntur Ioannes de Anania in rubric. de homicidio, num. 1. et alii. Dicitur hominis occisio, ad differentiam necis, quae infertur animalibus brutis. Dicitur ab homine facta, ad distinctionem illius occisionis, qua homo occiditur ab aliquo bruto animali. Respicit autem haec definitio magis vim nominis (ut vidit Catterius in pract. tract. de homicidio, et assassinio, initio) quam essentiam peccati, quod advertit etiam Fagundez in quintum praeceptum, capite 1.

IDEO Catterius, et Iurisperiti communiter apud Prosperum Farinacium quaest. 119. Tom. 4. et Theologi apud Fagundez loc. cit. ex D. Bonaventura sermone de decem praeceptis, cap. 6. definiunt, prout prohibetur in 5. praecepto: Est iniusta hominis occisio. Est autem homicidium iniuste factum illud, quod a privata authoritate fit, non servato moderamine inculpatae tutelae; vel a publica, non servata debita iustitia, et iuris ordine, ut observat Fagundez ex D. Bonau. loc. cit. et in 3. dist. 37. dub. 5. lit. et in qq. De utraque autem agendum.

MULTIS modis homicidium dividitur. Primo in Spirituale, et Corporale a D. Bonau. locis adductis, et ab aliis utriusque Iuris Doctoribus; de qua divisione agit praesertim Farinac. loco citato ex Iacobo Boulent. in repert. legis capital. §. Famos. num. 63. ff. de poenis.

SPIRITUALE dicitur primo, quo detractor iniuste famam denigrat. Sic enim in Iure detractor dicitur homicida, cap. Homicidiorum, de poenit. dist. 2. Secundo illud, quo quis proximum suum odio habet, prima Ioan. 3. Qui odit fratrem suum, homicida est. Tertio illud, quo suadet alteri; ut proximo noceat, quia in iure etiam tam suasor mali, quam odio alterum habens homicidae appellantur, C. Noli putare de poenit. dist. 1. C. Homicidium. Quarto illud, quo quisque proximo suo aliquo modo nocere studet C. Homicidium, de poenit. dist. 2. Quinto illud, quo aliquis fratri suo extreme indigenti negat alimenta, ut habetur dist. 86. ex Ambrosio: Pasce fame morientem; si non pavisti, occidisti.

HOMICIDIUM vero corporale est illud, quo corpus hominis occiditur; maxime vero homicidium spirituale est, quo quis inducitur ad mortem animae per peccatum, ut notat S. Bonau. in Confessionali, cap. 2. particula 3.

HOMICIDIUM igitur, ut a Theologis definitur, gravissimum, et atrox peccatum est, gravius, quam furtum, et adulterium. Est enim homicidii damnum irreparabile, et per illud inferimus homini maximum omnium nocumentum, quae illi inferre possumus; ut late, et docte probat Socinus consil. 157. num. 8. lib. 2. argumentis ex D. Bonaventura.

PRIMUM argumentum est. Graviora sunt peccata, quibus infertur nocumentum corpori, quam ea, quibus infertur nocumentum rebus hominis externis, et bonis illius, et ita pro unico homicidio imponitur poena mortis; non sic pro unico furto, nisi fuerit vestitum gravissimis circumstantiis, ut refert S. Doct. in Confessionali.

SECUNDUM argumentum, quia in decem praeceptis Decalogi prius ponitur praeceptum vetans homicidium, quam praeceptum prohibens furtum, et adulterium, ut arguit S. Doct. in 3. dist. 37. art. 2. quaest. 2.

TERTIUM; quia in Decretalibus prius ponitur Titulus homicidii, quam Titulus adulterii, et furti.

QUARTUM, quia facilius dispensatur cum fure, quam cum homicida voluntario, ut patet ex C. sicut dignum, de homicidio, num. 2. fol. 315. Decian. in tract. crim l. 9. cap. 17. num. 18. Matfil. in l. 1. num. 3. ff. ad legem Cornel. de sicar. cum Socino, Grauius esse homicidium adulterio, probant ex textu in C. si quid verius, dist. 30. quaest. 2. L. Quamvis e circumstantiis, ut in adulterio, et furto famoso, contrarium dicendum sit, ut docet Decius consil. 65. l. 1.

VERA autem ratio totius assumpti est, quia damnum illatum per mortem est irreparabile; at damnum ex adulterio, et furto, est per se reparabile, cum sit circa bona magis extrinseca, ut ait Fagundez cap. 1. num. 3. cum S. Bonau. ac sane homo simpliciter pluria aestimat vitam, quam diuitias, famam, et honorem, ut ait S. Doctor in 3. dist. 37. art. 2. quaest. 1. in corpore; est enim contra ipsius esse individui, et contra bonum magis intrinsecum.

QUAMVIS autem ibi addat, fornicationem esse contra debitam conservationem speciei, tamen damnum illatum proximo est minus; neque tanta est damnificatio speciei in una moechia, quantum est in homicidio.

HOMICIDIUM, inquit D. Bonau. supra cum S. August. epist. 54. bipartite accipitur: Aut enim est ab authoritate privata, aut a publica; et utrumque, si illicito modo fiat, prohibetur Exodi 20. Deuter. 5. Erit autem illicitum privatim, si fiat absque necessitate inculpatae tutelae; publicum vero a Iudice, vel Principe, si contra iustitiam aliquis occidatur. Quamvis enim Principibus praecipiatur, ut scelestos puniant, etiam morte, sicut dictum est Moysi Exodi 23. Maleficos non patieris vivere; tamen simul etiam praecipitur ne contra iustitiam insontem, aut nec ipsum reum indebitis modis interficiant, ut docet S. Doct. in 3. loc. cit.

NECESSARIUM est sane saluti Reipublicae, ut latrones, sicarii, assassini, et proditores puniantur, et haec potestas, seu hic gladius iustitiae datus est a Deo, ut ait Apostolus Rom. 13. Omnis anima, hoc est, omnis homo, ut exponit S. August. tract. 105. in Ioan. potestatibus sublimioribus subdita sit. Si malum feceris, time: non enim sine causa gladium portat. Portant enim ad referenda mala, quae grassantur per orbem in corpore Reipublicae, ut docet D. Thom. 2. 2. quaest. 64. art. 1. Sicut enim membrum publicum praescinditur in corpore humano, ut saluti totius corporis consulatur; ita membrum Reipublicae noxium merito e medio tollitur, ne totum corpus politicum corrumpat. Tunc autem homo occiditur a Iudice, non ut homo, sed ut scelestus; et ideo odio malitiae, zeloque iustitiae, iure, ac merito perimitur, ut edisserit S. Doct. in 2. dist. 44. art. 3. quaest. 1. et in 3. dist. 37. dub. 5. litt. et opusculo de decem praeceptis, cap. 6. ubi plures alios modos subdiuidit, quibus homo privatim occiditur, de quibus infra.

Ex dictis habes, non vetari omnem occisionem cuiuscumque viventis, sed solum hominum. Itaque licet secare plantas, et herbas, ut dicitur Genesi 1. Ecce dedi vobis omnem herbam, et universa ligna, ut sim vobis in escam, et cap. 9. Omne quod movetur, et vivit, erit vobis in cibum. Et hoc agnovit etiam Aristoteles lib. 1. Polit. cap. 5. et 6. Ideo S. August. lib. 1. de civit. cap. 20. Iustissima ordinatione Creatoris et vitam, et mortem omnium animantium nostris usibus subdidit. Id vero plurimis scripturis probatur a S. Doctore passim. Quare deducit allegatis locis cum D. Thom. art. 1. quos alii imitantur, insulsos, et stultos fuisse Manichaeos, qui hoc praecepto clamabant, prohiberi occidere ne dum bruta, sed etiam plantas. Sunt enim omnia haec facta propter hominem ad usum eius, ut protestatur Dominus allatis locis, et arguunt SS. Doctores nostri. Hinc concesso hominibus Genes. 9. occidere animalia, subditur prohibitio occidendi hominem, cuius rationem affert Dominus: Ad imaginem quippe Dei factus est homo. Quibus autem modis illicitum sit, et quibus licitum hominem occidere, infra edisseram.

De homicidio a proposito doloso, insidioso, et proditorio.

TRIPLICITER homo occiditur, Casu, Necessitate, et Voluntate, ut advertit S. Doct. serm. 6. de decem praeceptis: Sed prima parte Centil. sect. 31. Homicidia Iustitiae addit, et quia de peccato homicidii agimus, oportet prius de eo, quod est magis voluntarium disserere, qualia sunt posita in titulo, quae dicuntur Homicidia qualificata, quaeque semper habent poenam mortis iniunctam l. 3. C. de Episcopali audientia, l. si servus, C. de his, qui ad Ecclesiam confugiunt, l. 3. §. Legis Corneliae. Et l. Qua caedem, ff. de sicariis, l. Poena, ff. de Parricid. §. Item Lex Cornelia t. Instit. de publ. iud.

HOMICIDIUM a proposito (quod nos vocamus, caso pensato,) est quod longo ex tempore praemeditatum probatur. Quamvis autem cogitata non possimus penetrare, tamen ex actis eam deducimus, puta, si alias insidias extruxerit illi, si armatus cum adunatis sicariis expectaverit in aliquo loco; attendetit multos dies in aliqua domo, etc. si occisus fuerit crudeliter confossus, trucidatus membris aliquibus, puta naso, auribus, mutilatus, etc. Dicitur autem a proposito si post 24. horas ab accepta iniuria; quibus probatur insidias, vel necem molitus, advocando socios, mittendo exploratores, etc. interficiat. Quae omnia prudenti iudicio demandantur, ut monet Iulius Clarus l. 5. sent. §. Homicidium, num. 8. Itaque huiusmodi poena ordinaria, quae est mortis, puniendus. Ita Salicet. l. 15. Qui cum telo, C. de sicariis. Et l. 1. ff. extraord. Couar. in Clementina, si furiosus, initio secunda partis Ioan. Igneus l. 1. §. occisorum, num. 41. ff. ad Syll. Iul. Clar. §. Finali, 9. quaest. 1.

HOMICIDIUM insidiosum, quod fere semper coniunctum habet dolum, et fraudem, est, cum aliquis occulto in loco aliquem expectat, illumque advenientem occidit, vel insidiose, ficte, et simulate in domum, in qua est, vocatum interficit. Potest autem esse insidiosum, et tamen non e proposito, si in calore irae occidatur intra diem. Is autem poena mortis punitur, ut statuunt allegatae leges, et Legis expositores cum D. Bonav. in Dieta, tit. 3. cap. 4.

PRODITORIUM homicidium est illud, quod proditorie committitur, nulla alia intercedente iniuria, nullo odio, nulla rixa praecedente, ut qui socium itineris interficit, vel fingens se amicum, necat. Ita D. Bonav. in speculo animae, cap. 1. circa medium Barthol. l. respiciendum, §. Delinquant, num. 1. ff. de poenis. Igneus in Lege, si certus, §. si unus ex dominis, ff. ad Syll. post numerum 44. Iul. Clar. l. 5. sent. §. Homicidium, num. 10. Hi poena mortis damnantur, ut decernunt Iura supra allegata; et ab immunitate Ecclesiae excluduntur, sicuti exclusi sunt etiam insidiatorie occidentes; et ex proposito interficientes excludebantur iure veteri.

Id totum praeclare ostendit S. Doct. in Bibl. loc. 19 cit. ex Scriptura; nam Ioab Dux, Regi Dauidi sanguine coniunctus, atque fidelis, tamen quia occiderat Abner. 2. Reg. 3. ex proposito, et dolose; et Amasam 2. Reg. c. 20. proditorie, osculans eum, damnavit eum Sanctus Rex moriens, et praecepit Salomoni Filio: 3. Reg. 2. Tu quoque nosti, quae fecerit mihi Ioab filius Saruiae, quae fecit duobus principibus exercitus Israel, Abner filio Ner, et Amasae, filio Iether: quos occidit, et effudit sanguinem belli in pace. Facies ergo iuxta sapientiam tuam, et non deduces canitiem eius pacifice ad inferos.

STATIM vero Salomon Rex sapientissimus, et iustissimus, eum occidendum mandavit Banaiae. Et quia ille fugit ad Templum, et apprehendit cornu Altaris, et noluit exire; praecepit Salomon, ut occideretur in Templo: Unde interfecit eum.

Ex quo deducitur cum S. Doctore, tales homicidas proditores exclusos esse ab Ecclesiastica immunitate.

Et quidem homicidas etiam a proposito exclusos docebant communiter Doctores, Suarez t. 1. l. 3. de de relig. cap. 11. Nauar. summa cap. 25. Couar. l. 2. var. cap. 20. Iulius Clar. l. 5. sent. §. finali, quaest. 30. Guido Papa decis. 121. Bouërius decis. 109. Alex. consil. 145. num. 46. Corrad. in pract. fol. 268. Blancus in pract. fol. 4. num. 26. Ordinatio Lusitana in nouis lib. 2. tit. 5. Gambacurt. l. 5. cap. 4. num. 19. Fagundez in 5. Praeceptum, l. 5. cap. 1.

De homicidiis etiam ex insidiis asserunt excludi Iulius Clarus, Suarez, Nauartus citati, Remigius de immunitate Ecclesiae, fallentia 13. Fagundez loc. cit. num. 19.

NUNC tamen Gregorius XIV. excludit sua Constitutione, ex his, solos proditorie occidentes, corrigens ius commune cap. 1. de Homicidio. Sic autem declaravit Clemens VIII. in quodam Breui, ad Archiepiscopum Panormit. anno 1597. die 6. Februarii; qui habetur apud Marcum Antonium Genuensem in praxi, cap. 76. ut refert Diana p. 1. Tract. de immunitate Ecclesiae, resol. 1. ubi ostendit Gregorium reuocare ea Bulla omnia priuilegia, et omnes consuetudines, et refert plurimos Doctores. Vide Riccium p. 5. collect. 1791. Peregrin. de Immunitate, cap. 7. Bonacinam Tract. de Legibus, disp. 3. quaest. 7. §. 6.

PORRO excludi proditorie occidentem, docuere etiam Iul. Clar. l. 5. sent. §. Homicidium, num. 10. Couar. l. 2. variarum, cap. 20. num. 7. Gomez cap. 10. de delictis Remig. de Immunitate Ecclesiae fol. 225. Placa lib. 1. delict. cap. 21. Igneus in l. 1. si Dominus, num. 7. ff. ad Syll. Milleus in pract. crim. fol. 32. Fagundez num. 21. et hanc esse consuetudinem totius orbis testatur Couar.

ADVERTE tamen apud D. Bonaventuram proditorie esse occisum a Ioab etiam Abner; quia, licet fuisset olim inimicus, et occidisset Asaëlem fratrem Ioab; tamen reconciliatus est, et sub specie amicitiae, seu reconciliationis, eum occidit, quod idem sentiunt plurimi. Hinc multo magis assassini excluduntur.

ADVERTE etiam cum Diana resol. 5. multo post Bullam editam, oppositum sententiae asseruisse ipsam aliter interpretantes: alios vero ideo scripsisse contra, ut Fagundez, et Portellum, quia in Hispania degere ubi Gregorii Bulla non est usa recepta.

QUOAD mediatorem assassinii, ipsum gaudere immunitate Ecclesiastica docent Antonius Novatius in summa Bullarum, tit. de Immunit. Ecclesiae, num. 72. qui citant alterum Novarium Ronium, et Gambacurtam, quibus subscribit Diana p. 4. tract. de Immun. Ecclesiae, resol. 109. et resol. 33. ubi refert etiam Antonium de Marinis in resol. quotidian. cap. 171. Gambacurtam de immunitate Ecclesiae l. 5. cap. 34. num. 14. Masculum in addit ad Capyc. decis. 112. Ratio est, quia Doctores in C. pro humana, de homicidio, in 6. afferunt, sub nomine assassinii non venire mediatorem, et sic fuisse decisum in Sacro Consist. anno 1615. refert Rovitus in pragm. 1. de assassinio, num. 49. in Bulla autem Gregorii XIV. excluduntur ab immunitate soli assassini: Ergo non mediatores.

AN vero, quis, proditorie occidens infidelem, gaudeat immunitate, afferunt Ambrosius de immunitate, cap. 7. Bonacina in decal. disp. 3. quaest. 7. p. 6. §. 3. num. 6. quia non videtur noster proximus: At Gregorius excludit solum occidentem proditorie proximum. Arguit autem Ambrosin. quia si assassinus infidelem ea gaudet, multo magis proditor, cum maius sit assassinium proditione.

ASSASSINI autem, et mandantes excluduntur ab immunitate, ut communiter docent Doctores apud Fagundez in 5. Praeceptum decal. l. 5. cap. 1. n. 22. Sunt autem assassini quoddam genus hominum in Syria, subditi Christianis Dominis, credentes, se salvandos, si homines ex Dominorum suorum iussu occidant. Ita censent Suarez T. 5. in 3. p. disp. 23. sect. 5. Couar. l. 2. var. cap. 20. num. 9. et alii apud Fagundez num. 25.

ALII vero assassinos dicunt eos esse, qui, in viis insidiantes, homines interimunt. Minus vero severe Iulius Clarus l. 5. sent. §. Assassini, et Bossius in Consilio, de mandato ad homicidium, num. 16. et alii dicunt hos, assassinorum poenas, cap. 1. de homicid. in 6. statutas, non incurrere.

PROFECTO illi, qui in viis insidiantes interimunt, sunt vere assassini, ideoque eorum poena mulctandi, ut videtur asserere etiam S. Bonav. in opusc. de decem praeceptis, cap. 6. ubi eos latrones appellat; sic enim etiam in Italia vocantur. Hi enim habent suos Duces, quibus obediunt, ad modum Syrorum. Authores huius sententiae sunt Imola, et Geminianus in cap. 1. de homicid. in 6. Barthol. in l. Non solum, §. si mandatu, ff. de iniuriis. Salicetos in l. ea quidem, C. de accusat. et alii apud Iulium Clar. l. 5. sent. §. Assassini.

DICES in cap. 1. de homicid. in 6. statuitur poena mortis solis mandantibus assassinos, eo quod assassini sint infideles, extra ius Ecclesiae.

RESPONDET Fagundez num. 25. satis fuisse Pontifici, poenam mandantibus imponere; nam si hi non mandarent, neque assassini irent ad homicidia.

DICO igitur, mandantibus solis, utpote Christianis, imponi excommunicationem; non assassinis Syris infidelibus; at poena capitis intelligitur, ex omnibus legibus, his et illis communis.

EOS vero, qui in viis pergunt, quos vocamus assassinos, esse latrones ostendit S. Doct. ad ea verba Lucae, 10. Et incidit in Latrones, quod probat illo etiam Hier. 3. In viis sedebas, expectans eos, quasi latro in solitudine.

DE his ait dici, Prouerb. 1. Pedes illorum ad malum currunt, et festinant, ut effundant sanguinem. Idem innuit ad cap. 19. Lucae ad ea verba: Fecistis eam speluncam latronum.

An Mandans, eadem culpa, et poena cum Mandatario gravandus sit.

PRIMA opinio est, non esse eandem utriusque poenam, sicuti nec culpam. Ita multi apud Iulium Clarum l. 5. sent. §. finali, quaest. 89.

SECUNDA sententia est assertiva. Ita D. Bonav. in Bibl. pauperum, cap. 85. quod probat e Scripturis, adscribentibus mandanti, quod occiderit, et sit poena occisoris puniendus. Eum sequuntur Fatinacius t. 4. quaest. 134. de consult. cap. 2. num. 93. Barthol. in l. solum, ff. de iniuriis. Et in l. Caetero, ff. de poenis, Abbas in cap. Nihil, num. 9. de elect. Iason in authent. quas act. num. 17. C. de Sacrosanctis Ecclesiis, Salzedo cap. 67. num. 6. Curtius Iunior consil. 237. Corra in verbo, mandans homicid. Carret. in pract. fol. 331. post numerum 113. Iulius Clar. §. finali, quaest. 89. Decius in l. 15. damnum, ff. de reg. iuris. Abbas in C. Licet, num. 3. de decimis. Et C. Qui facit, de reg. iuris, l. 6.

ADMITTO tamen, quod poenas observandum tenorem legum, quae saepe in mandatarium decernunt, saepe etiam in mandantem. Sic distinguunt multi apud Fagundez in 5. praeceptum, l. 5. cap. 1. quibus ipse subscribit, statuens hac distinctione mediam sententiam.

ASSERO cum D. Bonaventura, mandantem occidere, eadem cum occisore poena mulctandum.

PROBATUR ab ipso ex 1. Reg. 22. ubi Saül praecepit Doëgo Idumaeo, ut interficeret Abimelech, et aliis, ut delerent ad internecionem habitatores Nobe. Nobe autem, civitatem Sacerdotum, percussit in ore gladii, viros, et mulieres, et parvulos, et lactentes: Et mandans percussit.

SIC Iudicum 9. viri Sichem occiderunt septuaginta filios Principis Gedeonis, ut clamabat Ioathan, eorum germanus superstes: Audite me viri Sichem: Surrexistis contra domum patris mei, et interfecistis filios eius septuaginta viros super unum lapidem. Et tamen ibidem dicitur: Venit Abimelech in domum patris sui, et occidit ibi fratres suos, 70. viros super lapidem. Ita solus mandans nominatur homicida hic, ut notat S. Doctor.

IDEM apparet 2. Reg. 12. ubi David fecit, ut occideretur Urias, et tamen ille dicitur homicidium exequutus. Sic ait Nathan: Uriam Hethaeum occidisti gladio filiorum Ammon.

PLURIMA alia exempla recenset S. Doctor eo loco.

Ratio innuitur a S. Doctore in speculo animae, cap. 3. et 4. quia peccata, quae contra iustitiam in damno inferendo posita sunt, in hoc habent suam malitiam, gravitatem, atque demeritum: At damnificatio infertur a praecipiente, qui inducit etiam executorem, et per alium faciens, per se ipsum facere censetur, iuxta regulam Iuris in 6.

DEINDE agentes, et consentientes pari sunt poena puniendi in cap. 1. ubi Glossa v. pari poena, de officio Iudicis delegati, et ibi communiter Doctores. Et in C. Notum, in fine, dist. 2. quaest. 1. et C. Facientis, in fine, dist. 86. et cap. 1. de homicid. in 6.

QUARE talis mandans poenam mortis meretur iuxta reg. iuris, quae unam faciunt causam cum agentibus, seu exequentibus. Hoc autem argumentum assumit S. Doct. cap. 3. speculi animae. Idque confirmat ex cap. 1. ad Rom. ubi D. Paulus recenset crimina fere omnia ; praecipue apponit homicidas, plenos (ait) homicidio : Qui cum iustitiam Dei cognovissent, non intellexerunt ; quoniam, qui talia agunt, digni sunt morte, et non solum, qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. Loquitur autem de poenis aeternis, ut vidit etiam Fagundez num. 27. sic tenent communiter Iurisperiti apud Fagundez num. 21. et 30. l. ad Legem, si quis non dicam, C. de Episcopo.

CERTUM est etiam, mandantem, effectu secuto, esse irregularem, ut ostendit S. Doct. in Confessionali, cap. 5. partic. 40. qui consilium, vel mandatum, vel studium dederit, ut homo occidatur. Extra C. significasti enim, dist. 50. si quis viduam, de poenit. dist. 1. Periculose.

IMO si mandatus occidatur ab eo, ad quem occidendum venerat, reus est mandans, et irregularitatem subit, ut docent communiter Doctores, Sayrus de censur. l. 7. cap. 2. num. 12. Reginaldus t. 1. l. 30. tract. 2. cap. 11. sect. 1. num. 326. Tabiena v. irregularitas, 2. §. 12. et alii apud Dianam.

OPPOSITUM tamen quoad hoc probabile censent Diana Tract. 1. Miscell. resol. 17. Bonacina de censuris, disp. 7. quaest. 4. p. 7. num. 17. Henriquez l. 14. cap. 16. Avila de censuris, p. 7. disp. 6. sect. 2. dub. 5. Fagundez in 5. Praeceptum decal. lib. 5. cap. 5. num. 30. qui tamen priorem ait esse probabiliorem.

ADMONET tamen cum Diana posse in hac dispensare etiam Episcopum, quia est ex homicidio casuali, iuxta Concilium Trident. sess. 14. de reformat. cap. 7.

An conatus homicidii, et aliorum, eadem poena cum delicto patrato, sit puniendus.

SUPPONIT S. Doct. cap. 5. Confessionalis, particula 38. aliqua esse peccata, quorum conatus non est ita puniendus, ac si effectus secutus fuisset, et deducitur ex l. 1. ubi Doctores, ff. de extraord. criminibus.

QUOAD atrociora, est opinio multorum, eadem poena puniendum conatum et effectum : Ita communiter Iurisperiti l. si quis alicui, C. ad l. Iulia Maiest. Felin. in cap. 1. de off. deleg. Couar. Clem. si furiosus, fol. 276. Boër. de sedit. praesupp. 7. num. 42. Igneus l. 1. §. si occisor num. 41. ff. ad Syll. Vide Fagundez l. 5. cap. 1. num. 43.

Secunda opinio est, de iure ita fieri debere ; de consuetudine autem totius orbis, non ita severe procedi : Ita docent plurimi apud Fagundez : Afflictus 3. p. rubr. 24. Speculator in tit. de accusat. §. 1. Alexander consil. 15. et 140. Corsetus in repertorio Abbatis, verbo affectus, Iaso in l. 1. §. finali, ff. quod quisque iuris. Boër. decis. 316. Carret. in pract. fol. 186. Baldus consil. 361. Angelus l. 1. §. Finali, ff. quod quisque iuris, et consil. 143. ubi ait, hanc consuetudinem esse toto orbe receptam. Maranta in speculo, fol. 26. Fulgosius consil. 149. Iulius Clarus §. Finali, quaest. 91. Bertrandus consil. 228.

SERAPHICUS cap. 5. Confessionalis, particula 38. ait, sunt alii casus, in quibus tenetur reatu sanguinis, licet non occidat, utpote qui viro, vel mulieri aliquid fecerit, vel ad potandum dederit, ut non possit generare, vel concipere, vel nasci soboles.

VENENA sane dantes ad occidendum bibentem, vel sobolem, puniuntur poena mortis l. 1. et 3. initio, ff. de sicar. si mors sequatur ; non secuto vero effectu, communiter Doctores poenam extraordinariam arbitrariam statuunt. Ita Carrer. in pract. fol. 281. Conrad. pract. fol. 338. Iulius Clar. l. 5. sent. §. Homicid. num. 13. Fagundez num. 45. qui concludunt servandas consuetudines, et leges patrias in his casibus.

Quae sint poenae Homicidii voluntarii.

ATROX flagitium est parricidium, quod apud Romanos l. poenis ff. ad l. Pompeiam de parricid. tali poena puniebatur, ut refert S. Doct. cap. 3. Confessionalis, particula 17. Parricidas sanguineis virgis optime verberatos recenti corio insutos cum cane, vipera, gallo, et simia in mare, vel in flumine proiiciebant, si haec essent vicina ; si vero remota, bestiis subiiciebantur. Parricidium autem in solum patrem, matrem, avum, vel aviam fit, neque aliud vult S. Doctor. Unde titulus, qui est De his qui filios occidunt, includit magis occisores patris ; nam parricidiae dicuntur etiam occisores filiorum ; tamen in rigore non sunt ; sed Fillicidii. Unde AEgyptii, qui parricidam calamis acutis transfixum, et vulneribus minutissimis penetratum super spinas volutabant, ac tandem igne applicito in dumetis comburebant, populo spectante ; Filicidam, stipiti alligatum, cogebant tres dies praesens filii cadaver inspicere. Haec sane infandissima scelera vocat Azorius in summa, Menoch. de arbitr. qq. l. 2. casu 356.

Hoc tempore poenae ille horribiles, ultimo supplicio mutatae sunt, additis arbitariis severioribus, arbitrio Iudicis. Ita observant DD. apud Fagundez.

QUOAD homicidia vero execranda Personarum Summi Pontificis, Eminentiss. Cardinalium, et Episcoporum, differam 3. p. Tract. de Censuris.

ORDINARII Homicidii poenas, iure statutas, recenset D. Bonav. in Diaeta, tit. 3. cap. 4. ubi ait Triplex est homicidarum poena, scilicet exilium, patibulum, et irregularitatis impedimentum. Homicidae enim exulant ; quando autem possunt capi, suspenduntur.

ITAQUE in iure civili poena homicidae praefixa, est mors. Patet ex l. 3. §. Patiatur, C. de Episcop. audientia. Et l. Cornelia, de public. praedic. Et l. poenis. §. Qui alias personas, ff. de parricid. Famosos vero latrones suspendio enecat l. capita, §. Famosos, ff. de poenis.

IDIPSUM ostendit S. Doctor in Bibliot. pauperum, cap. 85. et ad 15. Lucae, ex iure Divino, Genes. 9. Quicumque effuderit humanum sanguinem, effundetur sanguis illius. Et cap. 4. Caïn poenis morte gravioribus mulctatur a Deo, etiamsi non adhuc Leges scriptae contra homicidas extarent.

ET Genes. 27. Rebecca protulit sententiam mortis contra filium Esau, si occidisset Iacobum, quasi iam a Deo statutam : Utroque filio orbabor quia homicida (ait S. Doctor) debet reputari tanquam occisus ; ut ostenderet, hanc poenam mortis adeo iustam esse, ut neque primores ab ea eximantur, ut monent Iulius Clarus l. 5. sent. §. de homicidio, num. 28. Couar. l. 2. variar. cap. 9. Angelus in Lege 3. §. Legis, ff. ad Legem Corneliam de sicar. Afflictus p. 1. Constitution. regn. rubr. 13. Ludovicus Lucenensis decis. 62. Ideo etiam Christus Matth. 26. decernit : Omnis, qui gladio percusserit, gladio peribit, ut obseruat S. Doct. serm. 6. de decem praeceptis, et cum eo Fagundez l. 5. c. primo, num. 6. et Apoc. 13. Omnis qui gladio occiderit, oportet gladio occidi. Leuit. 24. Omnis, qui percusserit, et occiderit hominem, morte moriatur. Et mox: Si quis per industriam occiderit proximum suum, ab altari meo euellas eum, ut moriatur. Ideo obseruat S. Doct. in Bibliot. loc. cit. Ioab Ducem exercituum, alioqui fidelem, et sanguine iunctum Salomoni, fuisse ob homicidium, ex decreto sancti Regis Dauidis, morte punitum a Salomone, ut supra dixi, qui eum, etiam nolentem ab altari abstrahi, iuxta altare occidi iussit, ut ostenderet, neque primoribus, nobilitate praeclaris, parcendum. Ideo Principibus minatur Christus ruinas, et strages, Lucae 11. Ut veniat super vos omnis sanguis iustus, ut disserit S. Doctor ad Lucae 11.

Nec obstat l. 1. ff. ad legem Corneliam de sicar. et l. 3. §. Legis Cornel. quibus nobiles ob homicidium, non poena mortis, sed deportationis in exilium, et bonorum proscriptionis poena damnantur. Ideoque ita asserunt Salicetus in l. Is qui cum telo, col. Finali, Angel. consil. 14. Montaleon in sua pract. fol. 210. num. 535.

Fateor enim iure antiquo Digesti id verum esse: Non est tamen verum, iuxta nouum Ius Codicis iunioris. Abiit enim Ius Digestorum in desuetudinem. Quare poena mortis iis etiam debetur indispensabiliter, ut admonent Afflict. loc. cit. Placa l. 1. delic. cap. 10. Fagundez num. 7. Imo non Ius antiquum deiectum est, sed potius dixero restitutum, quod, ut ostendi e diuina lege, mortem decreuerat.

Itaque ex ore communi Doctorum omnium, Poena mortis in homicidam est iusta, ut ait Fagundez, illos recensens num. 6.

Quoad poenas Ecclesiasticas tam in Clericos, quam in Laicos statutas.

Primo quidem, ut monet S. Doct. in Confessionali, cap. 3. num. 12. Clericus homicida iure canonico perpetuo deponitur dist. 50. ex decreto Ioan. VIII. cap. miror, et in monasterium ad septennium, vel ad quinquennium detruditur, non solum, si illud ipse committat, sed etiam si mandet, consiliet, suadeat, aut illi assistat C. sicut digni, § Clericos, extra de homicid. et ibi Glossa, Bernardus Diaz in pract. cap 94. Placa in epist. delict. l. 1. cap. 11. Farinac. t. 4. quaest. 119. de homicid. tit. 14. num. 47. fol. 110. et alii.

Ratio D. Bonau. habetur speculo animae, cap. 3. et aliis locis, relatis supra quaestionibus; non enim solum manibus committitur homicidium, sed etiam facto, consilio, mandato, suasu: Ergo omnes cum sint rei eiusdem delicti, ut ait Apostolus Rom. 1. debent eodem modo puniri.

Ubi aduerte, praeter depositionem Clerici perpetuam, ipsum trudi in carcerem, quia in iis casibus, in quibus iura ciuilia poenam mortis imponunt, iura canonica, quae poenam sanguinis non infligunt, loco mortis, poenam carceris, vel conclusionis in monasterio, inducunt ad septennium, vel quinquennium, vel in perpetuum, iuxta circumstantias delicti, et probationem illius, ut est textus in C. Nouimus, de verb. signif. et C. penult. ad finem, de haeret. et C. Quamuis, de poenit. in 6.

In Lusitania Clerici triremibus destinantur, vel in exilium ad partes Brasiliae, vel Angolae, asportantur. Optimum sane consilium, ut huiusmodi scandalosi longius expellantur.

Quaerunt autem: an Clericus beneficiatus, voluntarius homicida, sit ipso facto priuatus beneficio, ante iudicis sententiam.

Probabilior sententia est, posse quidem a iudice beneficio priuari, et damnari ad reddendos fructus a die criminis patrati; non tamen teneri ipso facto dimittere beneficium, et fructus non capere.

Haec est sententia D. Bonau. in confessionali, cap. 5. part. 37. eum sequuntur, hoc tempore, communiter Doctores, quos longa tessera refert Fagundez l. 5. cap. 2. num. 4. Ita Suarez Tom. 5. in 3. p. disp. 40. sect. 2. Couar. in 4. Decret. p. 2. cap. 6. §. 8. Nauar. summa Lat. cap. 27. num. 249. Farinac. t. 4. quaest. 119. de homicid. tit. 14. Iul. Clarus §. Homic. et alii.

Ratio D. Bonauenturae, qua omnes utuntur, est: Nullum crimen inducit priuationem ipso facto, nisi saltem in iure declaretur: In iure autem Canonico nullibi habetur. Imo e contra dist. 50. habetur: Si sponte fecerit homicidium, sine spe dispensationis, et recuperationis, deponatur, C. Clerici. Et C. si quis viduam. Hoc autem est signum, non esse iam depositos, et priuatos, ut argute inferunt Fagundez, et alii.

Quia, etiamsi lex diceret: sit ipso facto priuatus, adhuc expectanda est iudicis sententia, ut ostendi Tract. de legibus, disput. 5. quaest. 7. et admonent Syluest. v. assass. num. 4. Fagundez num. 6. Suarez T. 5. de censuris. disp. 40. sect. 2. num. 22.

Opposita vero sententia, quam plures sequuntur, nullo iure nititur, ut notat Fagundez.

Ex nostra sententia sequitur, posse huiusmodi ante iudicis sententiam beneficio renunciare, ut asserunt communiter Doctores apud Fagundez numero 16.

Multos canones refert, atque declarat S. D. in Confessionali, circa Homicidiorum poenas Ecclesiasticas; quas libet afferre, tametsi plurimae in dissuetudinem abierint.

Quae sint poenae Canonum, Homicidis impositae.

Cum nefandum sit scelus hominis vitam iniuste adimere, ab omni tempore legibus variae in homicidas poenae sunt statutae, quarum plures in Seraphico Bonauentura commemoratos, hic recensebo.

Ex Eliberitano Consilio habetur apud Martinum Brach. cap. 78. Si quis voluntate homicidium commiserit, ad ianuas Catholicae Ecclesiae semper iaceat, et communionem in exitu vitae suae suscipiat, si autem non voluntate, sed casu aliquo homicidium fecerit, prior canon septem annis poenitentiam agere iussit, secundus canon quinque mandauit: Ita refert S. Doct. in Confessionali, cap. 3. particula 13.

Repert etiam particula quartadecima ex dist. 4. Qui intuitu disciplinae incautus occidit percutiendo, deponatur, extra de homicid. presbyterorum. Loquitur autem de presbyteris.

Ex Ilerdensi Concilio dist. 50. praecipitur, ut Clerici, in urbe obsessa, ubi non esset necessitas, occidentes oppugnatorem, duobus annis tam officio, quam communione corporis Christi priuentur, interim ieiuniis, orationibus, vigiliis, et eleemosynis destinati, et tandem communioni reddantur; ita tamen, ut ad priora officia non promoueantur. Sed si esset necessitas ineuitabilis pugnandi, in nullo imputaretur, dist. 50. Quia te, quod verum esse ait quoad peccatum, sed quoad cautelam poeniteat, bonum est, ut extra de homicidio, cap. 2. in poenitentiali Romano.

Occidens latronem, ubi comprehendi poterat absque occisione, quadraginta dies non intret in Ecclesiam, et lanea veste indutus, ab escibus, et potibus, qui interdicti sunt, et a thoro, et gladio, et equitatu illos supra dictos dies abstineat. In tertia autem, et quinta feria, et Sabbatho, aliquo genere leguminum oleribus, pomis, et parvis pisciculis cum mediocri cervisia utatur temperate.

Si Presbyter eadem fecerit, non deponatur, tamen quamdiu vivit, poenitentiam agat.

PARTICULA quintadecima, refert poenitentiam matricidae can. 33. quaest. 2. ex Nicolao Papa. Uno anno ab ingressu Ecclesiae prohibitus iaceat, fotis orans. Post annum ingredi possit Ecclesiam, sed non communicet. Completis tribus annis, admittatur ad communionem, oblationes non offerat, nisi post aliorum septem annorum cursus. In his omnibus annis carne abstineat, nec vinum bibere praesumat, exceptis diebus festis, atque Dominicis, et a Pascha usque ad Pentecosten, et quocumque ire voluerit, nullo vehiculo ducatur. Ieiunet usque ad vesperam tribus diebus per hebdomadam. Si ante trium annorum cursum morti appropinquat, Viatico donetur. Mitius tamen agi iubet, si ostendat magnae signa poenitentiae.

PARTICULA sextadecima, refert epistolam lachrymosam Stephani Papae V. ad Astulphum Uxoricidam, cui imponit ingressum in monasterium sub rigida monachorum disciplina. Si autem poenitentiam degens in mundo, velit facere, severissimas poenitentias imponit, abstinentiam perpetuam a carnibus, et vino, et sicera, ieiunium in pane, aqua; et in vigiliis, orationibusque vivat: Eum vide, et hoc etimen exhotresces.

PARTICULA decimaseptima, recenset poenitentias debitas parricidae, et Filicidae, quos perpetua poenitentia intra septa Monaste rii severissima, damnat Alexander III.

PARTICULA quadragesima prima, refert poenitentiam ei iniunctam, qui presbyterum necavit, quae est 12. annorum extra de poenit. et remiss. ex C. Moguntin, et praeterea convictus usque ad mortem coniugio, et cingulo militiae careat.

CAPITE vero quinto Confessionalis part. 37. recenset irregularitates, et depositiones, debitas Clericis homicidis.

Qui homicidium fecerit sine causa iusta, cum hoc non dispensatur. Si causa iustitiae, cum hoc etiam non dispensatur, ut possit promoveri, sed si sit promotus, in ipsis ordinibus cum ipso potest per Papam dispensari dist. 51. l. 1. Aliquantos. Alias si sponte fecerit homicidium; sine spe recuperationis, et dispensationis deponatur dist. 50. Clerici. Et C. si quis viduam. Si necessitate evitabili, similiter ad superiores ordines non potest ascendere, sed in susceptis cum eo potest dispensari, licet non facile dispensetur etiam per Papam; si inevitabili; datur consilium, ut non ministret homicida, etiam in susceptis ordinibus dist. 50. De his clericis; non tamen deponitur, sed in suo ordine toleratur de iure absque dispensatione secundum L. et Raymundum extra de homic. cap. 2. et secundum Bernardum in apparatu, super illud cap. extra, Cod. sicut dignum. Si casu interfecerit cum culpa, et negligentia, ab ordine suscepto perpetuo cessabit dist. 50. Hi qui arborem, et extra eod. Presbyterum. Episcopus tamen potest in minoribus, et in subdiaconatu iam suscepto dispensare extra eod. continebatur. Si Diaconus, vel Sacerdos fuerit, ad Papam pertinet, ut in ipsis ordinibus, vel ministret, vel promoveatur ad ipsos, ut in dicto C. continetur, et C. Later praesentium. Secundum Raymundum tamen non potest dispensare Episcopus dist. 50. Miror, quod intelligant quidam indistincte tam de voluntario, quam de causali; alii de Homicida voluntario. Haec Raymundus. Si sine culpa, et negligentia, in ordine suscepto poterit ministrare, et ad maiores promoveri extra eod. Litteris significastis, cap. Dilectus, cap. ex litteris. Et dicunt quidam, quod non oportet eum eo dispensari, ut in dictis capitulis apparet. Sed securius, et tutius est, ut saltem Episcopus eum eo dispenset dist. 50. Clerico. Haec S. Bonau. refert.

Ex supra dictis, habes, falsum esse tempore D. Bonaventurae, et D. Thomae, occidentem cum moderamine inculpatae tutelae fuisse irregularem, ut putat Valentia quaest. 8. punct. 4. quod putat colligi ex D. Thom. quaest. 64. art. 4. ad 3. Syluest. v. homicid. 1. quaest. 9. dict. 4. Matolus l. 1. de irregularitate, cap. 48. num. 9. qui citant caput de his clericis, 1. dist. 50.

SANE D. Bonau. oppositum supra asserit, et sensit Glossa in cap. si quis viduam, v. Defensionis, et in C. sicut dignum, eodem titulo.

Caput vero illud De his clericis solum consilium dat, ut advertit S. Bonau. non tamen lex deponit; vel praecipit; ut exponit Raymundus et habetur extra de homicid. cap. 2. et secundum Bernardum super C. Extra eodem sicut dignum, et advertit etiam Fagundez l. 5. cap. 3. num. 3.

TANDEM Concilium Eliberitanum can. 50. decernit. Si qua faemina, furore, Zelo accensa flagellis verberavit ancillam suam; ita ut infra tertium diem cum cruciatu animam emittat eo quod incertum sit: an voluntate, an casu occiderit. Si voluntate, post 7. annos. Si casu, post annorum tempora, acta poenitentia legitima, ad communionem placuit admitti. Quod si infra tempora constituta fuerit infirmata, accipiat communionem. Sic refert S. Bonau. in confessionali cap. 3. particula 13.

An liceat occidere hominem cum moderamine inculpatae tutelae, ad sui, vel suarum rerum defensionem.

TANQUAM rem certam asseverat S. Doctor posse hominem alium occidere, necessitate cogente defendendi suam vitam, suam animam, si fiat cum moderamine inculpatae tutelae. Itaque id licere sequitur quibuscumque personis, etiam perfectis, puta Religiosis, qui perfectioni tenentur, vel Episcopis, qui tenentur esse in statu perfecto. Ita serm. 6. de decem praeceptis.

UT autem sciamus; quodnam sit moderamen inculpatae tutelae, quo redditur homicidium impunibile in foro externo, et licitum in foro conscientiae, atque ab omni irregularitate immune, et ab excommunicatione.

FAGUNDEZ l. 5. cap. 5. illud in tribus ait consistere, in tempore, scilicet, in modo, et in causa.

IN Tempore; ut fiat incontinenter, seu in flagranti delicto invasionis, non ex magno intervallo. Si enim fiat post intervallum magnum, non erit vim vi actu repellere; sed erit vindictam sumere, quae nunquam licet, ut dicitur Ezech. 9. Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Deuter. 32. Mea est ultio, et ego retribuam in tempore. Ita docet D. Bonav. serm. 6. Decal. ubi primam conditionem posuit, ut non fiat ex libidine vindictae, quod reperit omnibus fere oris supra allegatis. Sequuntur Sayrus l. 7. cap. 10. num. 28. et patet ex cap. significasti, 2. de homicid. Salomon. in repetit. Legis, ut vim, ff. de iustitia, et iure: Claudius num. 56. Bolognetus num 46. quia ait, id fieri incontinenter, quod fit rixa durante, vel aggressore ab illa non discedente. Cynus l. 1. num. 4. C. Unde vi, Bartol. ibi, num. 9. Baldus num. 8. Hostiens. in cap. significasti, 2. extra de homicid. num. 17. Ananias ibi, num. 18. Butrius in C. olim causam, de restit. spoliat. num. 37. Bellamera ibi, num. 22. Angelus de malef. in verbo, et dictus Titius, se defendendo, num. 18.

Quare non fit incontinenter, quando insultatus recipit se in domum, arma quaerens, et statim ad aggressorem regreditur, ut putat Cepolla cons. 42. et fere Mascard. de probat. l. 3. concl. 1126. num. 51.

Secundo consistit moderamen inculpatae tutelae in modo, quam conditionem exprimit S. Doctor, ut non fiat ex crudelitate: quo verbo ostendit, excedi quoad modum, quando modus defensionis sit, multiplicatis nimis vulneribus, confosso modis saevis corpore, ut trunco capite, aperto ventre. Illa vero moderatio facti, in repercussione, aequata percussioni aggressoris, ut in brachio pro brachio, non autem in capite, moraliter est impossibilis, ut ait Fagundez num. 7. Similiter illa, in aequalitate armorum, videtur inanis, saepe enim aggressor habet arma inferiora.

Tertio requiritur aequalitas Causae, et hoc explicat S. Bonav. dicens, esse necessitatem inevitabilem moraliter, sane adeo, ut aliter fieri non possit, neque occurrat alius modus seipsum conservandi a morte, vel periculo, et hoc est vim vi repellere. Ita Iaso in l. Vim vi. Bolognetus num. 89. Bartol. l. 1. C. Unde vi. Ananias loc. cit. Caepol. Consil. 43. num. 7. et in hoc fere solo moderamen hoc posuit Molina Tom. 4. tract. 3. disp. 11. apud Dianam p. 5. tract. 4. resol. 1. At ibi refert Vegam T. 1. cap. 127. casu 12. aliam conditionem ponentem, ut non ponatur maior diligentia in defensione, quam sit necessarium.

Ait autem ibi S. Doctor se, vel alium Religiosum, ne forte dedecus incurrat, non posse occidere, sed debere fugam arripere; alioqui non omnino excusari, si occidat. Quare videtur concedere cum Molina loc. cit. et Hurtado 1. 2. disp. 170. §. 135. ac Diana, allegante communem Doctorum sententiam, licere aggressorem interficere, si dedecorosum graviter sit invasori fugere: Sed de hoc infra.

Itaque assero licere occidere invasorem cum moderamine inculpatae tutelae. Est contra Accursium, et Gloss. Leg. vim vi, ff. de Iustitia, et iure, Richardum de S. Victore opusc. de Charitate. Ioan. Gersonem Tract. de Eucharistia, Augustinum de Ancona Tract. de potestate Ecclesiae, quaest. 2. art. 3. Hugonem dist. 50. C. de his Clericis. Abulensem in cap. 5. Matth. quaest. 109. Ita omnes sustinent Doctores apud Dianam loc. cit. et Fagundez in 5. Praeceptum decal. lib. 5. cap. 3.

Id probat Cicero pro Milone; imo Summus Pontifex Alexand. III. C si vero, de sent. excom. et D. August. l. 1. de lib. arb. ante medium; quia vim vi repellere omnia Iura permittunt.

Probatur secundo a S. Doct. ad ea verba Lucae 22. Et nunc qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium, nempe ad defensionem.

Advertit etiam S. Doctor ad ea verba: et percussit unus ex illis servum Pontificis sacerdotum, et amputavit auriculam eius dexteram, Lucam non nominasse; et Ioannem ad zelum laudandum apposuisse nomen, Simon ergo Petrus, etc. de quo Glossa: Simon Petrus zelatus est eodem ardore mentis, sicut Phinees, de quo dicitur, quod sempiternum propterea consecutus sit a Deo Sacerdotium Numer. 25.

Graviter autem advertendum est, Seraphicum non excipere statum, vel gradum personae in hoc casu, neque locum etiam sacrum, ex quo multa deduces.

Primo enim habes, etiam in Ecclesia consecrata id licere, eaque non polluitur. Ita, etiamsi Sacerdos, ad altare celebrans, sit invasus, potest occidere invasorem, et statim Missam prosequi absque metu irregularitatis, etiamsi invasor occisus, sit clericus: Ita Abbas C. Clerici de vita cleric. Socin. in repert. C ad audientiam, num. 40. de homic. Decius in l. ut vim, ff. de Iustitia, et iure. Hippolytus in l. Is qui aggressorem, C. ad legem Cornel. Ioan. de Lignano C. de Iusto bello, cap. 26. D. Antonin. 3. p. tit. 34. §. 1. cap. 4. Lessius T. 1. lib. 2. cap. 9. dub. 8. num. 41. Suarez Tom 5. in 3. p. disp. 46. sect. 3. Iul. Clar. §. Homic. nur 29. Glossa in cap. significasti, de homicid. v. tutelae. Farinacius T. 4. quaest. 125. de homic. num. 14. 22. et 29. Capua l. 1. decis. aur. cap. 65. num. 9. Carrer. in pract. de homicid. et affinio, §. 5. excus. 3. Placa epur. delict. cap. 18. num. 4. et 6. et alii plures apud Farinacium, quibus subscribunt Fagundez num. 5. et alii.

Secundo, quoad personas habes etiam, personas posse invasorem, praelatum suum, occidere. Ita Farinac. loc. cit. num. 34. Decius in l. Ut vim, ff. de Iustitia, et iure, num. 8. Salon. num. 10. Bolognet. ibi, num. 16. Angel. in l. Quoniam multa, C. ad l. Iuliam de vi publ. num. 16. Hostiensis in C. significasti, 2. num. 19. de homic. Butrius num. 19. et communiter apud Fagundez num. 6.

Quaestio autem est: An possis occidere etiam Principem, iniquum aggressorem. Multi sane affirmant. Ita Farinac. T. 4. quaest. 125. de homic. num. 34. fol. 202. Marsil. consil. 1. Petrus Caleph. consil. crim. 103. Carter. de homic. §. quinto excusat. etc. Iulius Clar. §. Homicid. num. 23. Decian. in tract. crim. l. 7. cap. 49. num. 25. Azor. Tom. 3. l. 2. cap. 2. Less. T. 1. l. 2. dub. 8. num. 41. et alii.

Sed hoc nullo modo ita absolute admittendum, Ius enim, commune bonum dictat praeferendum privato; at ex morte Principis non raro innumera mala oriuntur, ut clamant Fagundez num. 8. Suarez de censur. disp. 46. sect. 1. et communiter Doctores apud Dianam p. 5. tract. 4. resol. 2. Baffaeum v. Charitas, num. 20. et v. Homicidium 1. num. 28.

Quidquid exaggeret Bisseldins de iniur. cap. 1. q. 5. concl. 5. Angel. v. defensio in Princ. Sylvest. v. bellum 2. quaest. 5. S. Antonin. 3. p. tit. 4. cap. 3. Aurea Armilla v. Defensio, Vasquez l. 1. Illustrium contr. cap. 18. n. 8. Card. Zabarell. in Clem. 1. de paenis.

Horum tamen Doctorum sententiam non renuerem in uno casu, quo invasus a Principe, sibi probabiliter instantem animae damnationem metueret. Ita Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 7. et videtur sententia D. Bonav. loc. cit. serm. 6. ubi universaliter id concedit, ut impediat ipsum, ne perdat suam vitam, et animam; et dum haec conditio intervenit extendi etiam ad Monachos, nec ullam personam eximi. Quidquid dicat Diana cum aliis.

Oritur vero ex dictis quaestio: An liceat occidere invasorem ex iniuria gravi, puta illatam uxori, aggredientem.

Diana resol. 5. cum Villalob. T. 1. tract. 22. diffic. 10. Vega in summa, tom. 1. cap. 127. casu 11. Petrus Nauar. de restit. lib. 2. cap. 3. num. 361. Salon. 2. 2. quaest. 64. art. 7. controv. 1. Molina tom. 4. tract. 3. disp. 15. Bannes 2. 2. quaest. 64. art. 7. asserunt id impune fieri posse.

Mvltas rationes frivolas affert. Una mihi ratio ex D. Bonaventura adest valida; Si adultero instet damnatio, tunc poterit talem aggressorem occidere, ut ait Bannes, et Rodriquez Tom. 1. cap. 220. tunc enim ius naturale mihi dictat, etiam maius bonum praeferendum licere.

Caetervm, quoad vitam, adulter est iniquus aggressor etiam vitae mariti, quem provocat gravissime ad pericula mortis. Vide Navar. cap. 15. num. 7. esset vero actus eximius potius mori, ut ait Bassaeus loco citato.

Ex his habes, licere, etiam praevenire aggressorem, si necesse sit inevitabiliter ad mortem evadendam. Ita Diana resol. 5. et alii, ut Couar. in Clem. si furiosus, p. 3. §. unico. Aliter non licet praevenire, ut ait Bass. num 11. et 16.

Seraphicvs serm. 6. de decem praeceptis, ita loquitur. Si autem fuerit homicida, ex necessitate, hoc est dupliciter, vel ex necessitate inevitabili, vel evitabili: Necessitas evitabilis est, si possum effugere, sed dimitto propter verecundiam, vel aliam causam, et in isto casu excusatur a tanto, sed non a toto: quia melius esset quod fugeret.

Deinde subdit: Si autem sit necessitas inevitabilis, ut homo occidat alium hominem, non amore vindictae, sed amore conservationis vitae, et animae, ut non interficiat ipsum ex crudelitate, sed ut impediat ipsum, ne perdat suam vitam, et animam, ut fiat hoc moderamine inculpatae tutelae, hoc concessum est personis etiam perfectis, non solum imperfectis. Et hoc dicit August. lib. 1. de libero arbitrio, et excusatur a tanto, et a toto. Haec S. Bonav. Ibi S. August. cap. 5. interrogatus: An liceret occidere invasorem vitae, pudicitiae, et opum. Respondit, licere ob vitam, et pudicitiam; alia vero omittit.

Ex his attente perlectis habes, solum ob salvandam vitam, vel animam ex D. Bonavent. licere alium occidere, atque adeo neque excusari quamcumque personam, si fugam tanti pendat, vel aliud dedecus, ut, ad haec fugienda, occidat.

Hanc sententiam defendunt Sylvius 2. 2. q. 64. art. 7. quaeritur 9. Bisfeldius in com. de iniur. et damno, cap. 1. quaest. 5. concl. 8. Bolognetus in l. Ut vim, num. 42. ff. de Iustitia, et iure, Baldus l. 4. consil. 312. et alii. Rationes plurimas habes apud Sylvium, quarum eximia est D. Bonav. loc. cit. arguentis a statu Religioso, et Episcopali, non licere cuicumque Christiano id genus defendendi honorem. Homo Christianus, Episcopus, vel Religiosus tenetur fugere, si potest, et non licet aggressorem occidere, quia Religio Christi id exigit; at Christianus tandem Christi cultum in Baptismo spondet, abrenuncians omnibus pompis Sathanae. Hoc argumentum terret dicentes, id licere Christiano nobili; non plebeo, vel Clerico, aut Religioso, ut Bass. num. 22. ponentem excludi plebeos et num. 26. Clericos, etc. cum Diana p. 5. tract. 4. resol. 49. Lessio lib. 2. cap. 9. num. 86. et aliis; qui hoc Christiano licere aiunt; Bassaeus quidem ita habet num. 2. Less. dub. 12. num. 77. Diana p. 3. tract. 5. miscell. resol. 90. Adde Petr. Navar. l. 2. cap. 36. num. 389. et alios.

Urgeo ad hominem. Id, quod est iuris naturae, convenit omnibus indispensabiliter: Sed occidere Iniurium non convenit plebeis, Clericis, aut Religiosis per vos: Ergo merito Andreas Gail. observat. 100. num. 8. ait, oppositum dicentes, Politice magis quam Christiane docere.

Hoc tamen effatum immodestum clamat Diana resol. 9. oppositam sententiam secutus, allegans Nauarros ambos, Valentiam, Bannem, Salonium, Aragonium, quos citat, et sequitur Tanner. T. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 7. Turrianum 2. 2. T. 2. disp. 28. dub. 5. Escobar. p. 1. de puritate, et nobilitate probanda, quaest. 1. §. 8. num. 13. Azorium Tom. 3. lib. 2. cap. 1. quaestio 14. Molinam tomo 4. tract. 3. disput. 17. Sotum de iustitia, quaest. 1. num. 8. Nauar. man. cap. 15. Gomez Tom. 3. variarum resol. cap. 3. num. 23. et dicit, esse communem.

Eandem sententiam tuetur Fagundez in 5. praeceptum, cap. 3. adducens Lessium Tom. 1. l. 2. dub. 11. num. 66. Farinacium cum aliis multis apud eum T. 4. quaest. 125. de homicid. tit. 14. num. 41. Salomonem in repetit. Legis, ut vim, ff. de Iusticia, et iure. Bouër. decis. 168. Toletum l. 5. summa, cap. 6. Ananiam in cap. suscepimus, de homicid. Sylvest. verbo homicid. 1. quaest. 15. Iulium Clarum l. 5. sent. §. Homicid. num. 26. Bartholum l. 1. num. 8. C. Unde vi. Angelum in l. Is qui aggressor, C. de sicaer. ubi ait hanc esse communem orbis practicam; adde Petrum Navarrum l. 2. de restit. cap. 3. num. 16.

Hinc inferunt aliqui ex allegatis, licitum esse viro nobili saeculari occidere sibi insultantem, qui fuste, vel alapa ipsum vult percutere, si aliter percussionem ignominiosam vitare nequit; Cruentum sane dogma, et dignum, quod in ipsum varias excommunicationes plures Pontifices fulminaverint.

His multos agglomerat Diana p. 1. Tract. 15. resol. 15. dicentes, licere post impactam alapam, fustem, vel vulnus, fugientem insequi, et occidere: Navar. Man. cap. 14. num. 4. Petrum Navar. de restit. l. 2. cap. 3. num. 382. Victoriam de Iure belli, quaest. 2. num. 5. Henriquez sum. lib. 14. cap. 10. num. 3. qui alios adducit, Fernandez in Exam. p. 1. cap. 9. §. 1. eandem tuetur Diana p. 5. Tract. 4. resol. 11. adducens insuper Merchantium in summa resol. Pastor. ad decal. cap. 5. quaest. 3. casu 3. Fabrum in 4. dist. 15. disp. 52. cap. 1. num. 29.

His tamen se opponunt agmine constipato post D. Bonav. loc. cit. Ioannes de la Cruz in Direct. p. 2. praecept. 5. dub. 6. Tolet. l. 2. cap. 6. man. 16. Rodriquez 41. cap. 135. num. 11. Turrian. 2. 2. quaest. 27. dub. 3. citantes Bannem, et Sotum. Salon. 2. 2. quaest. 64. art. 7. cont. 2. Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 14. et alii.

Ex adversariis progrediuntur alii dicentes, licere occidere contumeliosum, quando aliter ea iniuria arceri nequit. Ita Escobar. p. 1. de puritate, et nobil. quaest. 1. gloss. 4. num. 14. Petr. Navar. de restit. l. 2. cap. 3. num. 376. et Henricus Strouersdorf. de Iustitia, et iure, in 2. 2. quaest. 64. art. 7. Baldell. in Theol. Mor. l. 3. disp. 24. num. 24.

Hanc tamen reprobant Diana resol. 12. loc. cit. Hurtad. 2. 2. disp. 170. sect. 15. §. 123. Petrus Binfeldius de iniur. cap. 1. quaest. 9. Molfes. tom. 1. tract. 11. cap. 19. num. 74. Lessius l. 2. cap. 9. dub. 13. num. 78. Filliuc. tom. 2. tract 29. cap. 3. num. 49. Azor. t. 3. l. 2. cap. 1. quaestio 17. Bassaeus num 23. sed frigide.

Hinc magis refellitur opinio Strouersdorf, posse occidi eum, qui dixerit viro honorato: mentiris, cum carpit Diana Resol. 13. Bass. num. 23. sane occidendo non te probas veracem. Quandonam vero liceat contumelioso dicere: mentiris. Vide Hurt. t. 2. t. 2. disp. 70. sect. 14. num. 116. Culpatium in casu 13. militari. Addit Bass. num. 17. fugiendo, non admitti in praxi, licete occidere criminantem apud iudicem; Imo damnatum ab Alexandr. VII. 1665. 14. Sept. Authores affert Bass. num. 17. et 24.

Nobis iam pro vera Seraphici sententia est pugnandum. Est autem Lex Christi, quam professi sumus in baptismo, abrenunciantes Satanae, et omnibus operibus, et pompis eius. Lex enim Christi docet, Matth. 5. Qui te percusserit in maxillam unam, praebe illi et alteram. Et ideo Christus Ioan. 18. accepit alapam, nec ultus est. Et Ioan. 8. audivit: Daemonium habes. Poterat autem iuste ulcisci. Ubi Chrysostomus homil. 82. in Ioan. Horreas caelum, excessum mentis patiaris terra. Creator mundi, filius Dei aeternus accepit alapam, et servus eam dedit, qui omni poena dignus, scilicet aut caelesli igne incendi, aut terra debisciente sorberi, aut correptus Daemonio volutari. Et addit S. August. tract. 113. Et tamen qui per potentiam iubere posset, per quem factus est mundus, patientiam docere maluit. Et quaerens, cur alteram maxillam non praebuerit, iuxta praeceptum, Matth. 5. ait: Quod hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Et idem S. August. epist. 5. ad Marcellinum, ait, quod illa praecepta de praebendo maxillam, etc. magis ad praeparationem cordis pertinent, quam ad opus. Haec omnia prosequitur S. Bonaventura ad 18. Ioannis.

Et ad 6. Lucae in ea verba: Et qui te percusserit in maxillam unam, praebe illi et alteram advertit S. Doctor, poni maxillam pro parte nobiliori corporis, quae, cum percutitur, praecipua iniuria irrogatur; et notat, Christum patientiam praecepto imperasse, iuxta id Deuter. 31. Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus. Et ideo Apostolus Rom. 12. Non vosmetipsos defendentes charissimi, sed date locum irae. Ideo Matth. 18. praecipit: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te, et ipsum solum. Unde sequitur, correptionem faciendam; ideo S. August. serm. 10. de verbis Domini: Si iniuriam pateris, et taces, et proximum non corripis, plus peccas negligendo, quam ille affligendo.

Idem probat S. Doct. ad 6. Lucae in ea verba: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, scilicet nocendo, iuxta id Apoc. 18. Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit; tantum date illi tormentum, et luctum. Et Iohel. 3. Cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum.

Ideo ibi observat S. Doct. illam protestationem Christi: Dimittite, et dimittemini. Alioqui non salubriter oratur: Dimitte nobis debita nostra, etc. Si enim non dimiseritis hominibus, nec pater vester dimittet vobis peccata vestra. Et ideo Eccles. 28. Relinque proximo tuo nocenti te: et tunc deprecanti tibi peccata solventur. Haec est Lex honoris, quam nos Christiani profitemur.

Ex quo habes, non de solis Clericis, et Religiosis id esse verum; de quibus sane asserunt communiter DD. teneri fugam arripere, ut refert Fagundez lib. 5. cap. 7. num. 9. sed omnibus Christianis haec Lex data est. Quare christiano diplomate sancivit Alexander VII. ut nullus sub poena excommunicationis, summo Pontifici reservatae, doceret, virum equestrem posse duellum acceptare, ne notam timiditatis incurrat, utique fugiendo, aut respuendo, uti probatum habes, tomo proxime praecedenti disp. 17. q. 10. sect. 1.

Ratiuncula vero, quam ex tot proceribus assert Diana, sumpta a minori: Licet ad defensionem rei familiaris occidere furem: Ergo et honoris, qui maior est, invasorem; Haec attritu digitorum conteritur, negatur enim cum plurimis Antecedens, ut mox negandum ostendam.

Hinc male Bassaeus v. Homic. 1. num. 11. ait licere occidere etiam laedentem in honore.

An teneatur in aliquo casu invasus occidere aggressorem.

Vidimus in aliquo casu id licere: videndum iam est: an aliquando sit praeceptum.

Communiter asserunt DD. teneri ordinarie invasum suam vitam defendere, et nisi aliter eam tueri queat, teneri aggressorem occidere. Ita Farinac. T. 4. quaest. 125. de homicid. tit. 14. Paulus de Castro in l. utim. ff. de Iust. et iure, Salon. ibi, num. 15. Iacobus Ayrerius tract. de homicidii necessitate, p. 1. num. 395. Fagundez in quintum praeceptum Decald. 5. cap. 3.

Probatur ab omnibus ratione sumpta ex D. Bonav. in 3. dist. 29. quaest. 4. nam ordo charitatis est, ut vitam nostram vitae proximi praeferamus: Igitur graviter peccat, qui vitam suam perire gladio sinit, sicut qui perire sineret vitam proximi extra hanc comparationem.

Aliquas tamen causas allegant, ob quas posset invasus sinere se occidi. Prima, si is est in conscientia sua sine peccato mortali; at invasor in peccato mortali. Sed haec ratio semper fere in aggressore supponitur: Si enim est iniquus aggressor, est iniustus, et in peccato. Secunda, si invasor sit persona necessaria Reipublicae.

Diana vero p. 5. Tract. 4. resol. 14. videtur non admittere universaliter, teneri ex lege ordinis charitatis invasum occidere aggressorem, sed solum, si invasus ipse sit Princeps, vel Reipublicae necessarius, aut familiae suae. Idem tenent Soto de Iustitia, l. 5. quaest. 1. art. 8. Sylvius 1. 2. quaest. 64. art. 7. et ibidem Aragon, et alii cum Bassaeo, v. Homicid. 1. num. 14.

An liceat ob defensionem propriorum bonorum occidere furem.

Prima sententia videtur D. Bonav. loco citato, dub. 1. non licere. Eam sequuntur Accursius, et alii, quos citat Navar. in Man. cap. 15. Idem tenent Archid. et Panormit. quos citat Sylvester, v. homic. 1. quaest. 4. Idem videtur Tabiena, v. Homicid. quaest. 7. et v. Irregularitas, 2. num. 25. Negant absolute Gerson tract. de Euch. August. de Ancona de authoritate Ecclesiae, Abul. in cap. 15. Matthaei apud Dianam p. 5. Tractatu 5. resol. 17. eandem tuentur Farinac. t. 4. quaest. 225. de homicid. tit. 14. num. 221. fol. 220. constat ex cap. 2. in fine, extra de homic. in quo perpetua poenitentia imponitur presbytero, occidenti furem pro liberatione rei sibi furatae cum morte furis, Zabatella ibi, ante numerum primum Hostiensis num. 9. v. presbyter et ex C. suscepimus, eodem titulo, ibi. Ioan. Audr. ibi n. 1. Butrio num. 4. Felinus 1. not. 1. Hi canonistae dicunt consequenconsequenter, incurrit irregularitatem et etiam excommunicationem, si fur sit clericus.

Secunda sententia est, licere quidem saecularibus, non autem Ecclesiasticis, Panormit. cap. suscepimus, de homic. Tolet. lib. 5. summae, cap. 6. n. 14. Caietanus 2. 2. quaest. 64. art. 7. D. Anton. 3. part. tit. 4. cap. 3.

Tertia sententia, id absolute omnibus licere contendit. Ita Bartol. Lib. 1. num. 2. Cod. unde vi. Butrio cap. olim, 1. de restit. spoliat. Angelus in Leg. Is qui aggressorem, num. 2. Cod. ad Leg. Cornel. de sicav. Iaso in Leg. ut vim, num. 10. ff. de Iust. et iure, Paulus Paris. in cap. Dilectissimi filii, num. 36. de except. Alex. consil. 109. Glossa in cap. significasti, 18. de homic. Abbas ibi, Socin. in cap. ad Audientiam de homicid. Villadiego tract. de irregular. Nauar. sum. cap. 15. num. 5. Plouuius de Irregul. reg. 36. Hi vero dicant, fieri tamen irregularem interfectorem. Hoc tamen negant alii huius sententiae; Suarez de censur. disp. 46. sect. 2. Petr. Nauar. Lib. 3. de restit. cap. 3. num. 414. Tolet. Lib. 5. summae, cap. 6. Henricus Boicins in cap. 2. de homic. num. 13. Annan. ibi, num. 9. Felinus in dictum cap. num. 5. Iacobus AEmilianus conf. 2. num. 54. Couar. in Clem. si furiosus 3. part. Fortunius in Leg. ut vim, ff. de Iustitia, et iure; sed hi duo formidant, Castro Lib. 2. de lege poenal. cap. 14. Sotus 5. de iust. quaest. 2. art. 8. Hinc neque excommunicationem incurret cap. si quis suadente diabolo, quae ob solum mortale incurritur, ut docent communiter apud Suarez disp. 22. de cens. sect. 1. num. 25. Molina Tomo 3. de iust. tract. 5. disput. 51. num. 6. et haec doctrina urget etiamsi dubium sit: an fur veniret animo solo furandi; an et necandi, quia in dubio vitae, potest etiam clericus se defendere, ut docent Farinaq. quaest. 125. de homic. tit. 14. num. 224. Polyd. tract. de tempore nost. cap. 24. rubr. de fure, num. 53. Iacobus Aixer. de homic. necessit. par. 1. num. 139. Hos allegat, et sequitur Fagundez Lib. 5. cap. 3.

Hanc sententiam secuti sunt alii apud Dianam part. 5. tract. 4. resol. 17. quam dicit communem. Ita Tanner Tom. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 41. qui citat Syluestrum, Nauar. Sotum, Valentiam, Aragonium, Bannes, et Lessium. Adde Turrianum 2. 2. Tom. 2. disp. 27. dub. 2. num. 15. Marchantium in summarefol. pastor. ad Decal. cap. 5. quaest. 5. Baldellum Tom. 1. Lib. 3. disp. 26. num. 10. Layman lib. 3. sect. 5. tract. 3. part. 3. cap. 3. Petrum Binsfeldium de iniuriis, cap. 1. quaest. 5. Molinam tomo 4. tract. 3. disp. 16. Azorium Tom. 3. lib. 2. cap. 1. quaest. 19. Filliucius tom. 2. tract. 19. cap. 3. num. 36. Bassaeum V. Homic. 1. num. 19. laxe loquentem.

Quoad Religiosos tamen negant Binsfeldius, et D. Antoninus; Sed assertiue sustinent Diana loco cit. num. 97. Syluest. quaeritur 8. cum Lessio lib. 2. cap. 9. dub. 11. num. 72. Malder. 2. 2. tract. 3. cap. 1. dub. 13. Becano 2. 2. Tom. 2. quaest. 7. de homicidio.

Addit Diana, posse furem fugientem occidi, si cum re surata fugiat, quia inuasio rei durat, donec in tutum se recipiat, et adducit allegatos.

Addit Strouersdorf de Iustitia, quaest. 64. art. 7. in 2. 2. sufficere, ut interficere possis, quod nequeas aliter rem custodire, etiamsi posses recuperare postea, quia nullus videtur teneri pati, ut res eripiatur, etiamsi postea valeat recuperari.

Hoc tamen Doctorum torrente non rapior, nec moueor a prima sententia.

Assero igitur, non licere rem familiarem defendere, necando furem.

Probatur a D. Bonauent. ad 6. Lucae, illis verbis: Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Ubi aduertit S. Doctor, loqui Christum de raptoribus per iniuriam rerum grauium, de quibus Iob. 24. Nudos dimittunt homines indumenta tollentes, etc. et his dici: Etiam tunicam noli prohibere, scilicet rixando, vel contradicendo, exemplo Saluatoris; de quo Psalm. 21: Diuiserunt sibi vestimenta mea.

Addit vero, hoc esse mandatum, prohibens contentionem, et libidinem vindicandi; Libidinem sane immoderatam clamans, quae pro rebus transitoriis tam acriter in alios exardescit, ut habetur cap. suscepimus, de 2. homicidio, ubi Pontifex argumento D. Bonauenturae utitur.

Probat secundo ex D. Augustino epist. 5. ad Marcellinum: Cavendum est ne vindicandi cupiditate amittatur ipsa patientia; quae pluris habenda est, quam omne bonum, quod potest inimicus inimico auferre. Igitur concludit, non prohiberi hic, correptionem proximi, nec impeditionem, vel prohibitionem mali, vel punitionem sceleris ab eo, qui potest, et debet praepedire, cuiusinodi est iustitiae minister; sed prohiberi hic ulciscendi libidinem, et quantum ad manum, et quantum ad signum, et quantum ad animum.

Ex hoc testimonio S. Augustini eruitur ratio, qua utuntur authores primae sententiae: Scilicet maius bonum non est pro minori exigendum, quia est contra iustitiam; sed vita proximi est maius bonum se familiari: Ergo.

Respondet Diana nomine omnium; etsi ex natura sua is ordo seruetur, tamen ex malitia inualoris peruerti potest.

Contra; nam cum aequalitas iustitiae sit aequalitas rei principaliter, nequit malitia addere; vel minuere, ita ut peruertatur ordo earundem rerum, eisdem circumstantiis indutatum.

Fagundez num. 17. cum Tannero ita respondet, Charitatem Christianam nos non obligare ad praeferendam vitam praedonis nostris rebus magni momenti, nisi quando fuerit in extrema necessitate; At in casu praesenti non est in extrema necessitate, sed in voluntate iniqua.

Deinde; nemo intendit, adimere ei vitam, sed res suas recuperare, neque illum furem esse in possessione plena suae vitae. Addit Valentia quod ad Charitatem proximi, negatiue se habere.

Ego Metaphysicas istas probationculas non intelligo. Christus enim optime nouerat iura, et melius, quam Fagundez; tametsi longa tessera Iurisperitorum sociatus; et tamen negat hos ordines esse ineptos. Aliud enim est, me non teneri in extrema necessitate profundere rem familiarem; aliud est, raptam velle defendere morte alterius. Deinde extrema est necessitas, quae est aestimanda supra rem familiarem, etiamsi ipse ad eam venerit sua culpa; nam adhuc vita est ordinis inferioris, neque res familiaris, cum sit ordinis superioris aufert ius boni superioris, idest vitae: Tandem contra Valentiam tenemur positiue ordine Charitatis, quando res amandae, actu concurrunt simul.

Probatur tertio a D. Bonauent. serm. 8. de decem praeceptis, ex D. Augustino Lib. 1. de Lib. arb. cap. 1. et 5. ubi expresse id videtur negare esse licitum, ut fatetur Valentia disp. 5. quaest 8. puncto 4. neque bene respondet, intelligi in casibus, in quibus non adhibeatur moderamen inculpatae tutelae.

Contra enim est; Nam propositis bonis, pro quibus occidi potest, absque tamen vindictae libidine, nempe vita, et pudicitia, omnino praetermittit honorem, et rem familiarem; de qua fuerat interrogatus. Igitur neque cum moderamine licere concedit.

PROBATUR quarto a S. Bonavent. in confessionali, cap. 3. particula 14. ex cap. 2. extra de homicidio, ubi perpetua poenitentia imponitur Praesbytero, etiam cum moderamine, interfectori Latronis; saeculari vero dicitur: ut si potuerit, ieiunet ob imaginem Dei occisam, et eleemosynas faciat largiter.

RESPONDet Fagundez num. 17. ibi loqui supposito excessu in moderamine inculpatae tutelae, quod responsum colligit ex cap. suscepimus, ubi refertur excessus.

ENIM vero locus a me nunc allegatus nullum supponit excessum, imo addit: Si autem sine odii mediatione, te, tuaque liberando huiusmodi diaboli membra interfecisti, secundum indulgentiam dico, propter imaginem Dei, si aliquid ieiunare potueris, bonum est tibi, et eleemosynam fac largiter; si presbyter eadem fecerit, non deponatur, tamen quamdiu vivit, poenitentiam agat.

EN in solo facto homicidii cum quocumque moderamine, ponit culpam, et poenitentiam imponit, eo quod manus iniectae sint in Imaginem Dei.

TEXTUS vero ille suscepimus, etsi reprehendat excessum illius Monachi; tamen etiamsi sine excessu id factum fuisset, damnat, tanquam libidinosum excessum, argumento e Christo assumpto Lucae 6. quo nititur S. Bonavent. ait enim: Verum quoniam expediebat potius post tunicam relinquere pallium et rerum sustinere iacturam, quam pro conservandis vilibus rebus, et transitoriis, tam acriter in alios exardescere abstineat iste humiliter ab Altaris ministerio, et uterque peccatum suum ad arbitrium tuum studeat expiare. Itaque etiamsi necessarium fuisset pro illis rebus conservandis, utpote vilibus, si vitae hominis comparentur, non fuisse hominem occidendum decernit; et homicidium execratur.

NEQUE satisfaciunt Canonistae illi secundae sententiae, qui de solis Religiosis id decretum esse aiunt. Fateor, ibi scribi ad Religiosos; sed argumentum sumptum est ex Evangelio, quod omnes praecepto colligat: sumptum est enim ex ordine Charitatis, qui communis est omnibus iure naturae, ut ob vilia servanda non occidatur vita hominis, quae est altioris ordinis.

DEINDE observa, textum non excludere ab irregularitate occidentes ad conservandas opes solas, nisi sit necesse etiam ad servandam vitam a Latrone, eum interficere. Ideo Pontifex ait: te, tuaque liberando, etc. ut supra, et in Clementina, Si furiosus solum excepit defensionem propriae vitae; ibique eum, qui mortem aliter vitare non valet, excusat.

NEQUE satisfacit Fagundez dicens num. 15. in Clement. non dici irregularem occidentem ob defensionem opum. Scio; sed exceptio firmat regulam, ibi enim solum pro vitae defensione eximitur.

Deinde in cap. 2. de homicidio, salvat solum eum, qui occiderat, se, suaque liberando. Neque dicat Fagundez cum Suarez num. 8. particulam, que, sonare, vel; hoc enim gratis excogitatur, in decretis maxime sanciendis, adeo verba immutare; ut quae dicunt coniunctivam, exprimant praecisivam.

COLLIGE falso Bassaeum num. 20. asserere, posse occidi, qui falsitatibus in iudicio me conetur evertere, nisi aliter valeas impedire. Hoc damnatur ab Alex. VII. 24. Sept. 1665. uti videri potest tomo priori diss. 17. de conscientia, quaest. 10. sect. 18. ubi etiam sect. 2. habes explicatum, quid de fure nocturno occidendo, siue etiam diurno, vitam armis aggrediente senserint veteres aliqui Canones cum D. Augustino.

An ad defensionem Pudicitiae liceat Invasorem occidere.

LICITUM esse adolescenti, vel mulieri castitatis invasorem occidere, cum aliter se defendere non potest, etiamsi invasor sit clericus, vel Religiosus, afferunt plurimi apud Fagundez in Quintum praeceptum, Lib. 5. cap. 3. num. 24. Ita Tolet. Lib. 5. summae cap. 6. Lessius tom. 1. Lib. 2. dub. 12. num. 76. Sylvester V. homic. 1. quaest. 5. num. 9. Petrus Navar. Lib. 2. de restit. cap. 3. num. 393. Fatinac. tract. 4. quaest. 125. de homic. tit. 14. Baldus in Leg. ut vim, ff. de Iust. Decius ibi, num. 32. et patet ex text. in L. 1. §. item, Decius ff. ad Legem Cornel. de sicar. Divus Adrianus rescripsit, eum, qui stuprum sibi, vel suis vim inferentem, occidit, dimittendum, et Glossa ibi, Alberici L. 1. num. 17. Cod. Unde vi. Iodocus in pract. cap. 80. Bossius tit. de homicid. num. 81. Hugolin. de censur. part. 2. cap. 11. Iacobus Ayrerius de homic. necessitate, part. 1. num. 135. Sylvius 2. 2. quaest. 64. art. 7. quaeritur 9. Rodriquez in sum. tomo 1. cap. 220. num. 14. Diana part. 5. Tract. 4. resol. 36. ubi ait esse communem sententiam.

FALLITUR tamen una cum Tannero Tom. 3. disp. 4. quaest. 8. dub. 4. num. 68. dicens, D. Augustinum hac de re dubitasse Lib. 1. de lib. arb. cap. 5. nam S. Augustinus solum ob periculum consensus videtur id concedere, quia tunc periret anima, et hoc idem tenet cum eo S. Bonaventura serm. 6. Decalogi.

AT Toletus loco cit. et Sylvest. §. 8. cum Fagundez, dicunt, praeciso periculo consensus, posse non occidere, et pati illam iniuriam, quae apud Deum duplicabitur ad coronam; hi tamen duo dicunt securius esse occidere, si possit, sed magis pie S. Doctor solum admittit cum D. Augustino imminente periculo animae, per consensus periculum, sic et Bassaeus V. Homic. 1. num. 21.

An, et quomodo MONOMACHIA sit illicita.

MONOMACHIAM, seu Duellum ait S. Bonavent. in speculo animae, cap. 1. ad finem, secundum Iura esse prohibitum, et habere rationem mortalis, et in appellatione, et in dominio, cuius authoritate fit, et in procuratoribus, et in pugillis propter pecuniam, et hoc patet cum hoc habeat rationem tentationis divinae, et a forti debilis per naturam vincatur. Dicunt tamen quidam, quod consuetudo excusat in hoc facto, cuius contrarium tenetur communiter a Theologis, et Iurisperitis. Haec S. Bonaventura.

DVELLUM est pugna duorum, vel plurium ex condicto in certo, et conuento loco, et tempore, ad redimendam alicuius rei veritatem, vel ad purgandum crimen, vel infamiam obiectam. Ita communiter Doctores, Sanchez Lib. 2. Decal. cap. 39. Azor Tom. 3. lib. 2. cap. 5. Bonacina tract. 3. disp. 11. quaest. 3. puncto 42.

TALE certamen est prohibitum ab Ecclesia cap. Monomachiam 2. quaest. 5. et cap. 1. et 2. de purgat. vulgari, et cap. Porro, cum hoc dispensare poterat Episcopus, non secuta morte, vel mutilatione membri alicuius, ut refert D. Bonavent. in confessionali, cap. 5. particula 29.

ILLUD damnant etiam Theologi cum D. Bonavent. hic, et D. Thom. 2. 2. quaest. 95. art. 8. ad 3.

DAMNATUR duellum graviter in Concilio Trident. sess. 25. cap. 19. Loquitur autem de solemni duello, et publico, quod Principum authoritate sit in eorum Statu.

RURSUS Gregorius XIII. etiam privatum duellum damnavit Brevi, ad tollendam detestabilem, anno 1582. Et tandem idem decrevit Clemens VIII. anno 1592.

FULMINAT autem Concilium Tridentinum excommunicationem his verbis:

Detestabilis duellorum usus, fabricante Diabolo, introductus, ut cruenta corporum morte, animarum quoque perniciem lucretur, ex Christiano orbe penitus exterminetur. Imperator, Reges, Duces, Principes, Marchiones, Comites, et quocumque alio nomine, Domini temporales, qui locum ad Monomachiam in terris suis inter Christianos concesserint, eo ipso sint excommunicati, ac iurisdictione, et dominio civitatis, castri, aut loci, in quo, vel apud quem duellum fieri permiserint, quod ab Ecclesia abstinent, privati intelligantur: et si feudalia sint,

directis Dominis statim acquirantur. Qui vero pugnam commiserint, et qui eorum patrini vocantur, excommunicationis ac bonorum omnium proscriptionis, ac perpetuae infamiae poenam incurrant; et ut homicidae, iuxta Sacros Canones, puniri debeant. Et si in ipso conflictu decesserint, perpetuo careant Ecclesiastica Sepultura. Illi etiam, qui consilium in causa duelli, tam iure, quam facto dederint, aut alia quacumque ratione ad id quemquam suaserint, nec non spectatores, excommunicationis, et perpetuae Maledictionis vinculo teneantur: non obstante quocumque privilegio, seu prava consuetudine, etiam immemorabili.

ADVERTUNT autem Fagundez in Quintum praeceptum, Lib. 5. cap. 8. et alii, excommunicationem ipso facto latam in Principes non reservatam esse; atque adeo ab omni Confessario approbato absolvi posse; nam quoties summus Pontifex excommunicationem imponit, si eam non reservat, nulli censetur reservata, et ab ea potest quivis Sacerdos expositus absolvere, ut notarunt Delrius lib 4. disq. mag. cap. 4. quest. 4. sect. 2. Graffis p. p. decis. lib. 4. cap. 23. Sà V. Excommunicatio, 14. Sanchez Tom. 1. decal. Lib. 2. cap. 39. num. 27. et tom. 2. de matrim. disp. 13. Fagundez loco cit. num. 4.

ENIM vero Pius IV anno Domini 1560. in sua Constitutione. et Clem. VIII. 1592. hanc excommunicationem sibi reservarunt, et hanc censuram, caeterasque Concilii poenas ad duella etiam privata extendunt.

POSSUNT tamen Religiosi, habentes absolutionem casuum Papalium, absolvere extra Italiam, et Romae, ut declarat Sacra Congregatio apud Fagundez num. 5. et Dianam part. 5. Tract. 14. resol. 102. qui ait, posse absolvi in Sicilia, Corsica, et Sardinia, quae probabiliter sunt extra Italiam.

DEINDE advertas, excommunicationem pugnantium, et Patrinorum, atque spectantium in Concilio non esse expressam ipso facto: Ideo non esse latae sententiae, docent Petrus Navar. Lib. 2. de restit. cap. 32. num. 293. Rodriquez tomo 1. summae, in 2. edit. cap. 73.

EAM tamen esse iure latam censent Suarez de censur. disp. 13. sect. ult. num. 11. Sanchez Lib. 2. decal. cap. 39. num. 26. Navar. summa Lat. cap. 27. n. 150. Delrius lib. 4. disq. magic. quaest. 4. sect. 4. Toletan. 5. summa cap. 6. num. 32. Sà V. Excommunicatio Graff. p. p. decis. tract. 4. cap. 23. Fagundez num. 7. Videtur enim idem ex dictis supponere.

SED truncata iam lis est, nam Pius IV. et Clem. VIII. omnes Excommunicatione latae sententiae nodant.

POENAE tamen reliquae requirunt sententiam Iudicis, etiam privatio sepulturae, ut docent DD. multi apud Fagundez. Multas alias addit poenas Pius IV. de quibus idem dic. Gregorius autem XIII. includit etiam mandantes, et non impedientes.

CLEMENS vero VIII. loca, in quibus duellum fit, permittentibus Dominis interdicit, cuius relaxationem sibi tantum, et successoribus reservat, et quia est censura, incurritur ipso facto, ut docent communiter Doctores apud Sanchez Lib. 2. decal. cap. 39. num. 32.

GRAVITER autem adverto primo cum Hurtado 2. 2. disp. 170. sect. 21. §. 190. Fagundez num. 35. et aliis apud eum num. 29. contra Filliucium tract. 29. cap. 9. num. 176. non incurri poenas duello inflictas, nisi sequatur duellum. Quare si euntes removeantur, non incurritur. Incurrunt tamen suasores, relatores, et se ad promovendum duellum immiscientes, ex Clement. VIII. et Gregorio XIII. apud Fagundez num. 29.

ADVERTO secundo, aliquos dicere, ad tuendam vitam licere duellum, ut vim vi repellat: Sed falsum omnino est, ut docent communiter apud Sanchez Tomo 1. decal. Lib. 2. cap. 39. Valentiam, et alios. Casum vero imaginatur Hurtados, qui mihi potius Metaphysicus est, quam practicus. Vide Dianam part. 5. Tract. 14. resol. 99. qui eum refellit.

NEQUE ob tuendum honorem licere duellum, clamant communiter Doctores apud Sanchez cap. 39. num. 9. Azor tract. 3. lib. 2. cap. 4. quaest. 6. Fagundez num. 39. Id definivit Alex. VII. decreto 1665. uti notavi, edito et probavi loco ad finem quaestionis 3. citato.

PROPONIT autem Diana part. 5. tract. 13. resol. 27. An, si accusator offerat duellum purgativum, possit innocens illud acceptare ad tuenda bona temporalia, aut vitam, aut partem corporis, quam aliter amitteret ex malitia iudicis; et accusatoris.

Negative respondent Lessius lib. 2. cap. 9. dub. 8. num. 47. Filliucius tomo 2. tract. 29. num. 144. Suarez de Charitate, disp. 13. sect. ult. num. 5. Aragon. 2. 2. quaest. 64. art. 3. ad 3. Abul. primo Reg cap. 17. quaest. ult. Salon 2. 2. quaest. 64. art. 3. controu. 3.

ASSERUNT vero Sanchez in summa, tomo 1. Lib. 2. cap. 39. num. 7. Bannes 1. 2. quaest. 64. art. 7. dub. 4. Caiet. 2. 2. quaest. 95. art. 8. ad 1. et in summa, V. Duellum. Hurtado 2. 2. disp. 70. sect. 8. §. 170. et alii apud Fagundez num. 41. et 44.

PROBANT, quia hoc non est duellum, sed iusta defensio; cum enim licet occidere iniustum direptorem bonorum; iusta etiam erit acceptatio huiuscemodi duelli.

SED non legunt hi rationem D. Bonavent. qui eos redarguit: nam defensionis modus iste ineptus est, et tentat Deum; potest enim facile innocens iniquo occidi, et non est haec iusta defensio bonorum inferioris ordinis, exigere vitam, et quod magis insanum, vitam etiam propriam discrimini mortis exponere.

Hinc male Diana arridet, etiam acceptare posse duellum ad honores, et munera publica tuenda.

Neque probatur mihi opinio Hurtadi 2. 2. disp. 170. sect. 9. §. 82. posse innocentem criminatori offerre singulare certamen, quando non potest alia ratione se, suaque tueri, cui adhaerent Bannes 2. 2. quaest. 64. art. 7. dub. 4. Sanchez tomo 1. sum. Lib. 2. cap. 39. num. 7. Petrus Nauar. de restit. lib. 2. cap. 3. num. 289. Valentia tomo 3. disp. 3. quaest. 17. puncto 1. Nutilius 2. 2. tract. de Charitate, quaest. 17. art. 1.

Errant perfecte, nam, ut ait D. Bonavent. non habent conditiones, necessitas moderamini inculpatae tutelae, cum aliae viae pateant suae defensioni, et haec assumatur, qua validam Iustitiae protectionem perdat, si se discrimini mortis innocens abiiciat, aggressorem modo repellat stulto, tentando Deum, et volendo, ut sua vita, et innocentia a vulneribus praeservetur, quae omnia meo iudicio fatuum sonant, ut arguit S. Doctor, et cum eo plurimi apud Fagundez num. 47.

Utinam honorum zelatores attenderent, se infames proclamatos ab Ecclesia, maledictos, et in sepulturam asini proiectos iri. Optime hi satisfacerent cartello, dicendo, se Christianos esse, quibus infamiae Duellum vetitur, ut ait Bassaeus, V. Homicidium 1. num. 15.

Sane Ludovicus XIII. Iustus merito a summo Pontifice Urbano VIII. acclamatus, legem illam, aureis laminis dignam, sancivit in florentissimo Galliae Imperio, ut qui duellum inierint, perpetuae notae infamiae obsignati, post mortem a carnifice inflictam, aeternum gloriae dedecus secum ferant ad orcum. Prudentissime gloriosus ille Monarcha generosos Gallorum animos coërcuit a frequentiore suorum clade. Industrie excogitatum, ut Orator quidam edisserit, illi profecto non absimile, quo Africanae gentes Leones a caedibus retraxere, plurimos ex arborum ramis suspensos, strangulatosque exponentes. Sane Generosa Progenies spectaculo illi infamiae attendit, nec unquam Leoninae proles videntes patres furcis pendulos, ad insidiandum in viis illis mercatoribus, et peregrinis rediere. Quievere pariter et illi, nec Leunculos suos deduxerunt ad stragem.

Audiant ergo poenas, duellis inflictas Iure novo Concilii Trident. Pii IV. Gregorii XIII. et Clem. VIII. Quarum quinque sunt spirituales: Excommunicatio latae sententiae, summo Pontifici reservata. Secunda, Privatio Ecclesiasticae sepulturae, si in duello decesserint. Tertia, Interdictum pro his locis, in quibus, scientibus Dominis illorum, duellum commissum est. Quarta, Privatio dignitatum, et beneficiorum Ecclesiasticorum, si fuerint personae Ecclesiasticae. Quinta, Inhabilitas ad illa, et alia obtinenda.

Quinque etiam temporales sunt. Prima est privatio statuum, et dominii pro iis principibus, qui sunt subiecti Romanae Ecclesiae; vel privatio iurisdictionis, et dominii eius loci in quo duellum committitur pro aliis principibus non subiectis. Secunda, crimen Laesae Maiestatis. Tertia, rebellio. Quarta, confiscatio omnium bonorum. Quinta, perpetua infamia.

Omnes poenae temporales egent sententia Iudicis, ut incurrantur, similiter et spirituales, exceptis Excommunicatione, et Interdicto, ut late probat Fagundez num. 51. iuxta probata a me Tract. de Legibus, disputatione 5. quaestione 7.