Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
An Fides creverit certitudine.
Assero primo, fidem non crescere in ratione sua intrinsecae certitudinis.
Probatur a D. Bonav. primo, quia pendet a prima veritate, quae immutabilis est.
Secundo, quia pendet a Divina praescientia, et decreto, quae immutabilia sunt.
Tertio, quia pendet ex divinis praedictionibus, quae semper eodem modo sunt certae.
Quarto. Id est certius, quod magis ab errore est remotum, sicut id est albius, quod magis a nigro recedit, ut habet Atistoteles 3. Top. cap. 4. sed fides antiqua, et nostra, sunt aeque remotae ab omni errore: Ergo.
Assero secundo, fidem crescere ex parte credentium, ob clariorem instructionem, et devotionem.
Probatur a D. Bonav. primo. Certius enim est, quod pluribus mediis notificatur; sed mysteria novo lumine, novisque modis sunt exposita: Ergo.
Secundo, quia mysteria Christi, quae futura erant, iam certiora ex facto redduntur.
Tertio, quia fides pluribus testibus abundat, nempe, qui fidem Catholicam receperunt. Quo argumento movetur D. August. lib. contra epist. fundam. cap. 4. et lib. de utilitate credendi, cap. 14. Quanto magis movet consensus eorum, qui post S. August. venere? Sane tot homines non ob privata commoda ad fidem veniebant, sed ad expoliationes bonorum, ad carceres, ad martyria currebant tot divites, tot sapientes, tot Principes, ut arguit S. Iustinus Apol. 2. ad Imperatorem. Inspice nostris etiam temporibus tot Heroes, mundi infulas in cilicia, superbaque tecta in humiles cellulas vertentes.
Deinde sunt testimonia praeclara tot martyrum, inter tormenta triumphantium, e quibus viri sapientissimi, et sanctissimi, nostris etiam temporibus in Anglia, et aliis Poli plagis, unde panditur omne malum, sectariorum, et Mahumetanorum crudelitate, et incredulitate inductum.
Quarto, tot Regum, Imperatorum, torque florentium in orbe sapientia, sunt testimonia; eorum inquam, qui praeclaris conversionibus ad fidem venerunt ad haec usque tempora.
Quinto, impugnationes, bella, persecutiones superatae ab Ecclesia contra haereticos sectarios, qui Galliam, Germaniam, Angliam sanguine irrigarunt, ut Catholicam fidem everterent: Profecto hi videntur longe Romanorum Caesarum Paganorum saevitias superasse.
Sexto, multiplicata miracula ad haec usque tempora, etiam in remotissimis ultramarinis Indorum: Quo argumento usus est Christus Matth. 11. Quod si miracula non sunt, et sine miraculis stat, et crescit Ecclesia; quod maius esse potest miraculum? Sic arguit S. August. 22. de civitate, cap. 5. Magnum esse miraculum, Ecclesiam ad haec usque tempora inter innumeras procellas incolumem navigare.
Septimo, etiam inimici nostri sint testes Deuter. 32. Iosephus Hebraeus lib. 18. antiq. cap. 9. Imperatores Pagani apud Eusebium lib. 4. Hist. cap. 13. et lib. 9. cap. 9. et Iustinum Apol. 2. ad Imperatorem.
Octavo, testentur sanguinis characteribus, qui fidem nostram oppugnarunt. Omitto veteres: Lutherus raptim mortuus: Calvinus a vermibus depastus, et alii: Adolphus Rex Suecus contritus in bello. Quod si temporibus antiquis hoc erat ad fidem incentivum, dum videbant Paganos Caesares peremptos, Arium viscera fundentem, Iulianum Apostatam fulminatum, quanto magis nunc id debeat movere, dum omnes alios terribili nece e medio repentine sublatos, spectavimus?
Accedant tot Concilia Sapientum, et Sanctorum, tot prophetarum vaticinia firmata, tot Confessorum ardua exantlata, tot mira in Ecclesia patrata, quae nunc summa maiestate, et potentia praevalet: Et acclamatur id Math. 16. Portae inferi non praevalebunt. Quam recte Richardus Victor, lib. 1. de Trinitate, cap. 2. Domine, si decepti sumus, tu nos decepisti; At Deum non posse decipere ostendi quaest. 4. Eius indefectibilem perpetuitatem ostendit S. Doct. in Hexaëm. et Boët. in demonstr. 8.
Tandem probat S. Doct. fidem certiorem factam, seu dixero fundatiorem, devotione, quae fovet fidem. Sane Ecclesiae nostrae devotionem demiratur Antiqua in Canticis passim, ut Patres exponunt. Iam enim Sanctorum exercitus, Martyrum acies, Virginum chori abundant, ut melliflue disserit S. Bonav. hic, et in sermonib. Hexaëmer. maxime 8. et sequent.