Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Quae sint poenae Homicidii voluntarii.

ATROX flagitium est parricidium, quod apud Romanos l. poenis ff. ad l. Pompeiam de parricid. tali poena puniebatur, ut refert S. Doct. cap. 3. Confessionalis, particula 17. Parricidas sanguineis virgis optime verberatos recenti corio insutos cum cane, vipera, gallo, et simia in mare, vel in flumine proiiciebant, si haec essent vicina ; si vero remota, bestiis subiiciebantur. Parricidium autem in solum patrem, matrem, avum, vel aviam fit, neque aliud vult S. Doctor. Unde titulus, qui est De his qui filios occidunt, includit magis occisores patris ; nam parricidiae dicuntur etiam occisores filiorum ; tamen in rigore non sunt ; sed Fillicidii. Unde AEgyptii, qui parricidam calamis acutis transfixum, et vulneribus minutissimis penetratum super spinas volutabant, ac tandem igne applicito in dumetis comburebant, populo spectante ; Filicidam, stipiti alligatum, cogebant tres dies praesens filii cadaver inspicere. Haec sane infandissima scelera vocat Azorius in summa, Menoch. de arbitr. qq. l. 2. casu 356.

Hoc tempore poenae ille horribiles, ultimo supplicio mutatae sunt, additis arbitariis severioribus, arbitrio Iudicis. Ita observant DD. apud Fagundez.

QUOAD homicidia vero execranda Personarum Summi Pontificis, Eminentiss. Cardinalium, et Episcoporum, differam 3. p. Tract. de Censuris.

ORDINARII Homicidii poenas, iure statutas, recenset D. Bonav. in Diaeta, tit. 3. cap. 4. ubi ait Triplex est homicidarum poena, scilicet exilium, patibulum, et irregularitatis impedimentum. Homicidae enim exulant ; quando autem possunt capi, suspenduntur.

ITAQUE in iure civili poena homicidae praefixa, est mors. Patet ex l. 3. §. Patiatur, C. de Episcop. audientia. Et l. Cornelia, de public. praedic. Et l. poenis. §. Qui alias personas, ff. de parricid. Famosos vero latrones suspendio enecat l. capita, §. Famosos, ff. de poenis.

IDIPSUM ostendit S. Doctor in Bibliot. pauperum, cap. 85. et ad 15. Lucae, ex iure Divino, Genes. 9. Quicumque effuderit humanum sanguinem, effundetur sanguis illius. Et cap. 4. Caïn poenis morte gravioribus mulctatur a Deo, etiamsi non adhuc Leges scriptae contra homicidas extarent.

ET Genes. 27. Rebecca protulit sententiam mortis contra filium Esau, si occidisset Iacobum, quasi iam a Deo statutam : Utroque filio orbabor quia homicida (ait S. Doctor) debet reputari tanquam occisus ; ut ostenderet, hanc poenam mortis adeo iustam esse, ut neque primores ab ea eximantur, ut monent Iulius Clarus l. 5. sent. §. de homicidio, num. 28. Couar. l. 2. variar. cap. 9. Angelus in Lege 3. §. Legis, ff. ad Legem Corneliam de sicar. Afflictus p. 1. Constitution. regn. rubr. 13. Ludovicus Lucenensis decis. 62. Ideo etiam Christus Matth. 26. decernit : Omnis, qui gladio percusserit, gladio peribit, ut obseruat S. Doct. serm. 6. de decem praeceptis, et cum eo Fagundez l. 5. c. primo, num. 6. et Apoc. 13. Omnis qui gladio occiderit, oportet gladio occidi. Leuit. 24. Omnis, qui percusserit, et occiderit hominem, morte moriatur. Et mox: Si quis per industriam occiderit proximum suum, ab altari meo euellas eum, ut moriatur. Ideo obseruat S. Doct. in Bibliot. loc. cit. Ioab Ducem exercituum, alioqui fidelem, et sanguine iunctum Salomoni, fuisse ob homicidium, ex decreto sancti Regis Dauidis, morte punitum a Salomone, ut supra dixi, qui eum, etiam nolentem ab altari abstrahi, iuxta altare occidi iussit, ut ostenderet, neque primoribus, nobilitate praeclaris, parcendum. Ideo Principibus minatur Christus ruinas, et strages, Lucae 11. Ut veniat super vos omnis sanguis iustus, ut disserit S. Doctor ad Lucae 11.

Nec obstat l. 1. ff. ad legem Corneliam de sicar. et l. 3. §. Legis Cornel. quibus nobiles ob homicidium, non poena mortis, sed deportationis in exilium, et bonorum proscriptionis poena damnantur. Ideoque ita asserunt Salicetus in l. Is qui cum telo, col. Finali, Angel. consil. 14. Montaleon in sua pract. fol. 210. num. 535.

Fateor enim iure antiquo Digesti id verum esse: Non est tamen verum, iuxta nouum Ius Codicis iunioris. Abiit enim Ius Digestorum in desuetudinem. Quare poena mortis iis etiam debetur indispensabiliter, ut admonent Afflict. loc. cit. Placa l. 1. delic. cap. 10. Fagundez num. 7. Imo non Ius antiquum deiectum est, sed potius dixero restitutum, quod, ut ostendi e diuina lege, mortem decreuerat.

Itaque ex ore communi Doctorum omnium, Poena mortis in homicidam est iusta, ut ait Fagundez, illos recensens num. 6.

Quoad poenas Ecclesiasticas tam in Clericos, quam in Laicos statutas.

Primo quidem, ut monet S. Doct. in Confessionali, cap. 3. num. 12. Clericus homicida iure canonico perpetuo deponitur dist. 50. ex decreto Ioan. VIII. cap. miror, et in monasterium ad septennium, vel ad quinquennium detruditur, non solum, si illud ipse committat, sed etiam si mandet, consiliet, suadeat, aut illi assistat C. sicut digni, § Clericos, extra de homicid. et ibi Glossa, Bernardus Diaz in pract. cap 94. Placa in epist. delict. l. 1. cap. 11. Farinac. t. 4. quaest. 119. de homicid. tit. 14. num. 47. fol. 110. et alii.

Ratio D. Bonau. habetur speculo animae, cap. 3. et aliis locis, relatis supra quaestionibus; non enim solum manibus committitur homicidium, sed etiam facto, consilio, mandato, suasu: Ergo omnes cum sint rei eiusdem delicti, ut ait Apostolus Rom. 1. debent eodem modo puniri.

Ubi aduerte, praeter depositionem Clerici perpetuam, ipsum trudi in carcerem, quia in iis casibus, in quibus iura ciuilia poenam mortis imponunt, iura canonica, quae poenam sanguinis non infligunt, loco mortis, poenam carceris, vel conclusionis in monasterio, inducunt ad septennium, vel quinquennium, vel in perpetuum, iuxta circumstantias delicti, et probationem illius, ut est textus in C. Nouimus, de verb. signif. et C. penult. ad finem, de haeret. et C. Quamuis, de poenit. in 6.

In Lusitania Clerici triremibus destinantur, vel in exilium ad partes Brasiliae, vel Angolae, asportantur. Optimum sane consilium, ut huiusmodi scandalosi longius expellantur.

Quaerunt autem: an Clericus beneficiatus, voluntarius homicida, sit ipso facto priuatus beneficio, ante iudicis sententiam.

Probabilior sententia est, posse quidem a iudice beneficio priuari, et damnari ad reddendos fructus a die criminis patrati; non tamen teneri ipso facto dimittere beneficium, et fructus non capere.

Haec est sententia D. Bonau. in confessionali, cap. 5. part. 37. eum sequuntur, hoc tempore, communiter Doctores, quos longa tessera refert Fagundez l. 5. cap. 2. num. 4. Ita Suarez Tom. 5. in 3. p. disp. 40. sect. 2. Couar. in 4. Decret. p. 2. cap. 6. §. 8. Nauar. summa Lat. cap. 27. num. 249. Farinac. t. 4. quaest. 119. de homicid. tit. 14. Iul. Clarus §. Homic. et alii.

Ratio D. Bonauenturae, qua omnes utuntur, est: Nullum crimen inducit priuationem ipso facto, nisi saltem in iure declaretur: In iure autem Canonico nullibi habetur. Imo e contra dist. 50. habetur: Si sponte fecerit homicidium, sine spe dispensationis, et recuperationis, deponatur, C. Clerici. Et C. si quis viduam. Hoc autem est signum, non esse iam depositos, et priuatos, ut argute inferunt Fagundez, et alii.

Quia, etiamsi lex diceret: sit ipso facto priuatus, adhuc expectanda est iudicis sententia, ut ostendi Tract. de legibus, disput. 5. quaest. 7. et admonent Syluest. v. assass. num. 4. Fagundez num. 6. Suarez T. 5. de censuris. disp. 40. sect. 2. num. 22.

Opposita vero sententia, quam plures sequuntur, nullo iure nititur, ut notat Fagundez.

Ex nostra sententia sequitur, posse huiusmodi ante iudicis sententiam beneficio renunciare, ut asserunt communiter Doctores apud Fagundez numero 16.

Multos canones refert, atque declarat S. D. in Confessionali, circa Homicidiorum poenas Ecclesiasticas; quas libet afferre, tametsi plurimae in dissuetudinem abierint.

Quae sint poenae Canonum, Homicidis impositae.

Cum nefandum sit scelus hominis vitam iniuste adimere, ab omni tempore legibus variae in homicidas poenae sunt statutae, quarum plures in Seraphico Bonauentura commemoratos, hic recensebo.

Ex Eliberitano Consilio habetur apud Martinum Brach. cap. 78. Si quis voluntate homicidium commiserit, ad ianuas Catholicae Ecclesiae semper iaceat, et communionem in exitu vitae suae suscipiat, si autem non voluntate, sed casu aliquo homicidium fecerit, prior canon septem annis poenitentiam agere iussit, secundus canon quinque mandauit: Ita refert S. Doct. in Confessionali, cap. 3. particula 13.

Repert etiam particula quartadecima ex dist. 4. Qui intuitu disciplinae incautus occidit percutiendo, deponatur, extra de homicid. presbyterorum. Loquitur autem de presbyteris.

Ex Ilerdensi Concilio dist. 50. praecipitur, ut Clerici, in urbe obsessa, ubi non esset necessitas, occidentes oppugnatorem, duobus annis tam officio, quam communione corporis Christi priuentur, interim ieiuniis, orationibus, vigiliis, et eleemosynis destinati, et tandem communioni reddantur; ita tamen, ut ad priora officia non promoueantur. Sed si esset necessitas ineuitabilis pugnandi, in nullo imputaretur, dist. 50. Quia te, quod verum esse ait quoad peccatum, sed quoad cautelam poeniteat, bonum est, ut extra de homicidio, cap. 2. in poenitentiali Romano.

Occidens latronem, ubi comprehendi poterat absque occisione, quadraginta dies non intret in Ecclesiam, et lanea veste indutus, ab escibus, et potibus, qui interdicti sunt, et a thoro, et gladio, et equitatu illos supra dictos dies abstineat. In tertia autem, et quinta feria, et Sabbatho, aliquo genere leguminum oleribus, pomis, et parvis pisciculis cum mediocri cervisia utatur temperate.

Si Presbyter eadem fecerit, non deponatur, tamen quamdiu vivit, poenitentiam agat.

PARTICULA quintadecima, refert poenitentiam matricidae can. 33. quaest. 2. ex Nicolao Papa. Uno anno ab ingressu Ecclesiae prohibitus iaceat, fotis orans. Post annum ingredi possit Ecclesiam, sed non communicet. Completis tribus annis, admittatur ad communionem, oblationes non offerat, nisi post aliorum septem annorum cursus. In his omnibus annis carne abstineat, nec vinum bibere praesumat, exceptis diebus festis, atque Dominicis, et a Pascha usque ad Pentecosten, et quocumque ire voluerit, nullo vehiculo ducatur. Ieiunet usque ad vesperam tribus diebus per hebdomadam. Si ante trium annorum cursum morti appropinquat, Viatico donetur. Mitius tamen agi iubet, si ostendat magnae signa poenitentiae.

PARTICULA sextadecima, refert epistolam lachrymosam Stephani Papae V. ad Astulphum Uxoricidam, cui imponit ingressum in monasterium sub rigida monachorum disciplina. Si autem poenitentiam degens in mundo, velit facere, severissimas poenitentias imponit, abstinentiam perpetuam a carnibus, et vino, et sicera, ieiunium in pane, aqua; et in vigiliis, orationibusque vivat: Eum vide, et hoc etimen exhotresces.

PARTICULA decimaseptima, recenset poenitentias debitas parricidae, et Filicidae, quos perpetua poenitentia intra septa Monaste rii severissima, damnat Alexander III.

PARTICULA quadragesima prima, refert poenitentiam ei iniunctam, qui presbyterum necavit, quae est 12. annorum extra de poenit. et remiss. ex C. Moguntin, et praeterea convictus usque ad mortem coniugio, et cingulo militiae careat.

CAPITE vero quinto Confessionalis part. 37. recenset irregularitates, et depositiones, debitas Clericis homicidis.

Qui homicidium fecerit sine causa iusta, cum hoc non dispensatur. Si causa iustitiae, cum hoc etiam non dispensatur, ut possit promoveri, sed si sit promotus, in ipsis ordinibus cum ipso potest per Papam dispensari dist. 51. l. 1. Aliquantos. Alias si sponte fecerit homicidium; sine spe recuperationis, et dispensationis deponatur dist. 50. Clerici. Et C. si quis viduam. Si necessitate evitabili, similiter ad superiores ordines non potest ascendere, sed in susceptis cum eo potest dispensari, licet non facile dispensetur etiam per Papam; si inevitabili; datur consilium, ut non ministret homicida, etiam in susceptis ordinibus dist. 50. De his clericis; non tamen deponitur, sed in suo ordine toleratur de iure absque dispensatione secundum L. et Raymundum extra de homic. cap. 2. et secundum Bernardum in apparatu, super illud cap. extra, Cod. sicut dignum. Si casu interfecerit cum culpa, et negligentia, ab ordine suscepto perpetuo cessabit dist. 50. Hi qui arborem, et extra eod. Presbyterum. Episcopus tamen potest in minoribus, et in subdiaconatu iam suscepto dispensare extra eod. continebatur. Si Diaconus, vel Sacerdos fuerit, ad Papam pertinet, ut in ipsis ordinibus, vel ministret, vel promoveatur ad ipsos, ut in dicto C. continetur, et C. Later praesentium. Secundum Raymundum tamen non potest dispensare Episcopus dist. 50. Miror, quod intelligant quidam indistincte tam de voluntario, quam de causali; alii de Homicida voluntario. Haec Raymundus. Si sine culpa, et negligentia, in ordine suscepto poterit ministrare, et ad maiores promoveri extra eod. Litteris significastis, cap. Dilectus, cap. ex litteris. Et dicunt quidam, quod non oportet eum eo dispensari, ut in dictis capitulis apparet. Sed securius, et tutius est, ut saltem Episcopus eum eo dispenset dist. 50. Clerico. Haec S. Bonau. refert.

Ex supra dictis, habes, falsum esse tempore D. Bonaventurae, et D. Thomae, occidentem cum moderamine inculpatae tutelae fuisse irregularem, ut putat Valentia quaest. 8. punct. 4. quod putat colligi ex D. Thom. quaest. 64. art. 4. ad 3. Syluest. v. homicid. 1. quaest. 9. dict. 4. Matolus l. 1. de irregularitate, cap. 48. num. 9. qui citant caput de his clericis, 1. dist. 50.

SANE D. Bonau. oppositum supra asserit, et sensit Glossa in cap. si quis viduam, v. Defensionis, et in C. sicut dignum, eodem titulo.

Caput vero illud De his clericis solum consilium dat, ut advertit S. Bonau. non tamen lex deponit; vel praecipit; ut exponit Raymundus et habetur extra de homicid. cap. 2. et secundum Bernardum super C. Extra eodem sicut dignum, et advertit etiam Fagundez l. 5. cap. 3. num. 3.

TANDEM Concilium Eliberitanum can. 50. decernit. Si qua faemina, furore, Zelo accensa flagellis verberavit ancillam suam; ita ut infra tertium diem cum cruciatu animam emittat eo quod incertum sit: an voluntate, an casu occiderit. Si voluntate, post 7. annos. Si casu, post annorum tempora, acta poenitentia legitima, ad communionem placuit admitti. Quod si infra tempora constituta fuerit infirmata, accipiat communionem. Sic refert S. Bonau. in confessionali cap. 3. particula 13.