Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis.

Gravissima haec quaestio est, et his temporibus necessaria.

Assero primo; non licet absque gravissimis causis Principi Christiano de hoc pacisci. Conveniunt Catholici cum D. Bonav. locis citandis. Sic D. Thom. quaest. 10. art. 11. Molanus lib 1. de fide haereticis servanda, cap. 20. Lenaeus de unica religione servanda. Becanus lib. de fide haereticis servanda, cap. 10. Iacobus Simanc. lib. Cathol. Instit. cap. 46. Conradus Brunus de haeret. lib. 3. cap. 15. Petrus Ribadeniera lib. 1. de Inst. Principis, cap. 17. et alii apud Tannerum disp. 1. quaest. 9. dub. 3. num. 66.

Probatur primo a D. Bonav. ad 12. Sapientiae, illis verbis: Illos antiquos habitatores terrae sanctae tuae, quos exhorruisti, quoniam odibilia opera tibi faciebant per medicamina, et sacrificia iniusta, etc. perdere voluisti a medio Sacramento tuo per manus parentum nostrorum.

Probatur secundo a S. Doct. ibi ex Deuter. 7. Non initis cum eis foedus, nec misereberis earum; nec sociabis cum eis connubia. Filiam tuam non dabis filio eius, nec filiam illius accipies filio tuo: quia seducet filium tuum, ne sequatur me, ut magis serviat diis alienis: irasceturque furor Domini, et delebit te cito. Idem praecipitur Exodi 34. Hinc reprehenditur Salomon transgrediens 3. Reg. 11. et Iosaphat, alioqui pius 2. Paral. 19. et 20. eo quod incaute foedus iniisset cum Regibus Israël infidelibus.

Probatur tertio a S. Doct. opusc. de sex alis Seraphim, cap. 7. ex cap. 5. ad Galat. Modicum fermentum totam massam corrumpit, etc. Qui autem conturbat vos, portabit iudicium, etc. utinam abscindantur qui vos conturbant. Et prima Corinth. 5. Auferte malum ex vobismetipsis. Et Lucae 13. Succide illam. Similia habentur 2. Timot. 2. Tit. 3. Ioan. epist. 2. Apocal. 2.

Probatur quarto a S. Doct. serm. 6. Hexaemer. ex praxi Ecclesiae, maxime summorum Pontificum, et Conciliorum, damnantium, et separantium haereticos. Similiter Imperatorum, praesertim Constantini, Caroli Magni, et Theodosii. Extat enim insignis Theodosii, Gratiani, et Valentiniani Constitutio, et habetur l. Cod. de summa Trinitate, ubi definitur: Cunctos populos, quos clementia nostrae regit imperium, in tali volumus Religione versari, quam Divum Petrum tradidisse Romanis, Religio usque adhuc ab ipso insinuata declarat, quam Pontificem Romanum sequi claret. Simile est rescriptum Gratiani, Valentiniani, et Theodosii Imperatorum, qui omnibus haereticis perpetuum silentium indicunt l. 2. C. de haeret. similia habentur l. 3. C. de haeret. et apud Eusebium in vita Constantini lib. 3. cap. 6. et 62.

Probatur etiam rationibus allatis quaest. 6. nam haec pacta grave damnum, et scandalum afferunt, et vi, ac dolo extorquentur, ut constat ex foederibus cum sectariis horum temporum, quae gravissima bella, et ruinas attulere, ut refert Davila in historia Galliae, et Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 3. Bassaeus verb. Infidelitas, 10.

Addo tamen, ob gravissimas causas licere pacisci, et tolerare. Ratio est Tanneri num. 99. ea enim licet pacisci, quae licet tolerare.

Assero secundo. Si quando talia pacta a Regibus ineantur ob graves causas, non esse violanda. Ita Molanus lib. 1. cap. 25. et sequent. Becanus disp. de fide haereticis servanda, cap. 7. Letmatius de fide haereticis servanda, et alii apud Tanner. disp. 1. quaest. 9. dub. 4. Haec est sententia S. Bonav. locis allegandis.

Probatur primo a S. Doct. in 3. dist. 39. art. 2. quaest. 3. ubi ex eo, quod liceat foedera cum infidelibus inire, colligit S. Doct. posse ab eis recipi iuramenta, iuxta eorum sectas, ut a Mahumetanis super Alcoranum, ut ostendam tract. de Relig. disp. de iuramento, quaest. 2.

Probat autem, servanda foedera, eaque esse legitime aliquando inita; primo exemplo Iacob Genesis 31. ubi foedera iniit cum Laban Pagano.

Deinde id probat exemplo Iudae, Sancti Ducis Machabaeorum, qui cum Romanis foedera iniit 1. Machab. cap. 8. neque reprehenditur.

Probatur deinde a S. Doct. eadem dist. art. 3. quaest. 3. exemplo Iosuë Sanctissimi Ducis, qui foedus, licet incaute initum, Gabaonitis servavit, et in hoc laudatur a D. Ambr. lib. de officiis. Disputat Abulensis ad 9. Iosue, a quaest. 17. ad 27. An iuramentum ad illud obligaret: Ille enim asserit, non fuisse obligatorium, nitente Lyrano ad oppositum. Cum Tostato est etiam Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 4. num. 119.

Svpponit quidem S. Bonau. illud fundamentum, quo maxime nititur Tostatus, obligatos fuisse simpliciter Hebraeos ad occidendum Gabaonitas, qui erant Chananaei; de quibus occidendis absque misericordia aderat Dei praeceptum. Deuter. 20. Num. 33. Neque invenitur aliqua revelatio Dei dispensans. Ex quo ruit tota argumentatio Lyrani.

Unam rationem ille affert, quae est D. Ambrosii loc. cit. dicentis, Iosue pacem, quam dederat, revocandam non censuit, quia firmata erat Sacramenti religione, ne, dum alienam perfidiam redargueret, suam fidem solveret. Ratione igitur scandali videtur innuere, iuramentum servandum.

Respondet tamen Abulensis quaest. 22. non fuisse scandalum datum, quia Gabaonitae deceptores extorserant hoc iuramentum, fingentes, se non esse Chananaeos.

Ratio, qua D. Bonau. asserit, recte servatum iuramentum, est, quia praeceptum de occidendis Chananaeis latum erat, quatenus erant incorrigibiles: Ideo Iosue 11. dicitur: Domini enim sententia fuerat, ut indurarentur corda eorum, et pugnarent contra Israël, et caderent, et non mererentur ullam clementiam, ac sic perirent, sicut praeceperat Dominus Moysi. Cum igitur Gabaonitae non essent indurati, sed se dederent Hebraeis, non erat praeceptum eos occidere.

Respondet Tostatus quaest. 21. primo, quia sententia Domini erat contra omnes Chananaeos, nec fuit declarata exceptio, nisi postea cap. 11. Iosue, quae tunc non constabat Israëlitis.

Ego dico, signum evidens haberi, ita declaratum praeceptum Iosuë, et principibus, quia post duo capita describitur, non tanquam latum tunc solum, sed tanquam manifestum iustae servationis Gabaonitarum. Et ideo dicitur: Sicut praeceperat Dominus Moysi, sic praecepit Moyses Iosue, et ille universa complevit: non praeteriit de universis mandatis, ne unum quidem verbum, quod iusserat Dominus Moysi: Mox vero subdit exceptionem in lege occidendi Chananaeos: Cum igitur Moyses initio declarasset Iosuë, et hic ad unguem impleverit; sequitur, latum praeceptum hac forma, qua sic fertur: tunc est a Iosue. Quod vero aliqui postea Chananaei sint interfecti, nihil contra me; erant enim pertinaces, rebelles, sicuti et caeteri ante occisionem. Addit S. Doct. fuisse civiliter punitos perpetua servitute, in quo Principes melius se agere arbitrati sunt, quam eos occidendo, cum servitute se sponte subderent. Hanc tamen rationem non accipit S. Doct. quia si validum erat iuramentum, non debebant puniri alia poena perpetuae servitutis, ut arguit Tostatus quaest. 24. qui eorum ignorantiam excusat. Et in hoc solum S. Doctori adhaeret, quod in malum exitum non vergebat, ita eos recipere ad salutem.

Enim vero ad rem nostram sufficit, sanctum virum Iosue, qui dicitur, adamussim legem Domini servasse, foedera iniisse cum istis, quos sciebat Paganos, esto e longinquis.

Ratio D. Bonav. ex D. Ambrosio loc. cit. qua utitur Tannerus num. 104. est, quia Iuris Divini, et Naturalis est, pacta servare; alioqui rumpetur omnis humanae societatis nexus.

Obiiciunt haeretici nobis, quasi tenentibus, nulla pacta servanda.

Primo Concilium Constantiae, quod fidem non servavit Ioanni Hus, et Pragensi.

Respondetur, Concilium solum declarasse, non iuvare salvum conductum Regum in praeiudicium potestatis Ecclesiae super Haereticos. Illi vero duo fuere iuste damnati. Et quidem Hieronymus a Praga habuit a Concilio salvum conductum, sed addito, salva semper iustitia. Hus vero ab Imperatore. Adde haereticos saepe extitisse perfidos, ut Hugonotti in Carolum IX. uti refert Davila.

Obiiciunt multa Concilia, Romanum IV. et Later. III.

Haec tamen solum absolvunt a iuramento fidelitatis subditos, Regibus excommunicatis, et privatis per Pontificem eorum iurisdictione.

Assero tertio, haec pacta servanda, etiamsi incaute inita. Ita D. Bonav. 3. dist. 39. art. 3. quaest. 3. quem sequuntur communiter alii apud Tannerum num. 112.

Probatur a D. Bonav. argumento D. Ambrosii loc. cit. quia maius est malum, fidem frangere, quam talia pacta servare; inde enim laeditur bonum commune societatis humanae.