Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

De Haeresi.

Ut Inter Turcas (ut vulgo notatur) ille Christiani nominis infensissimus est hostis, qui Christianis natus parentibus, in Mahumetanam familiam adsciscitur: Ita inter infideles nullus atrocius in Ecclesiam grassatur, quam qui in ipsa aliquantisper nutritus, et fidei Sacramento formatus, pertinaciter suo errori adhaerescit, eoque crassiores in tenebras protruditur, quo circumlucente veritatis radio libens excaecatur. Haec operatur haeresis, ad Simiae instar Synagogam sibi struens, quam ementito religionis titulo honestare contendit; de eius natura, statu, et conditione hic pro subiecta materia agendum est.

Quid sit HAERESIS.

NOMEN Haeresis ab eligo ortum habet, Graece αἵρεσις et significat Opinionem, quam quis sibi voluntarie et pertinaciter eligit, ut docent communiter cum D. Bonav. hic. Unde et Secta dicitur, quia eam sequimur, et eo sensu dicebantur variae Philosophorum sectae, quia a communitate recedentes, novas Scholas erigebant, ut ait S. Bonaventura hic.

FUIT autem nomen Sectae in bono sensu, ut Act. 24. et 26. Nunc vero a nomine sectae abstinendum, ad nostram religionem indicandam, ut ait Suarez disp. 19. sect. 2. Lugo disp. 20. sect. 1. quia ad alienas tantum religiones exprimendas valet, ut notat Beda ad 24. Act. et haereticos iam Sectarios dicimus, et sectam non a sequendo, sed persequendo, ut notat S. Doct. hic, deducimus.

DEFINITUR haeresis: Est error, fidei Catholicae contrarius, cui pertinaci animo inhaereat is, qui est professus fidem in Baptismo. Sic definit Turrecremata lib. 4. Summae, p. 2. cap. 1. ex communi mente Doctorum in 4. dist. 13. ubi D. Bonav. dub. 4. D. Thom. quaest. 11. art. 2. ad 3. et Interpretes eius. Et tutius D. Bonau. in speculo animae, cap. 1. et p. 1. Centil. sect. 26. Priori autem loco D. Bonau. haereticum his verbis definit: Haereticus est qui divinae legis ignorantia, vel contemptu, pertinax inventor proprii erroris, aut alieni sectator, Catholicae veritati mavult adversari, quam subiici. Circa hanc definitionem multae occurrunt quaestiones.

PRIMA est: An error ex ignorantia sit haeresis: an dubitatio, vel probabilis tantum assertio de rebus fidei sit haeresis. Quae pertinacia requiratur ad haeresim: An requiratur ad haeresim, ut sit personae baptizatae, et aliae similes, quas discurremus.

Interim adverto, dividi haeresim in Formalem, et Obiectivam. Formalis est peccatum illud actuale, a quo aliquis formaliter denominatur haereticus: Obiectiva vero est obiectum, quod falso creditur, vel asseritur ab haeretico, v. g. Christum non esse Deum, etc.

An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus.

PRIMA opinio est negativa. Referuntur Cano lib. 12. de locis cap. 9. Tannerus disp. 1. quaest. 8. dub. 5. num. 83. Sequitur Diana primo Tom. 2. p. tract. 2. miscell. resol. 53. Idem aiunt multi cum his de suspendente actum iudicii. Consentiunt Sanch. T. 1. lib. 2. cap. 7. Portel addit. ad dub. Reg. v. Haeresis, Puteanus 2. 2. quaest. 21. art. 2. disp. 2. Ballaeus num. 3.

AT Haereticum clamat communis sententia eum, qui voluntarie, et pertinaciter dubitat circa fidem, iudicando, rem illam esse dubiam, vel posse aliter se habere, (quod iudicium male Sanchez, Vasquez 1. 2. disp. 65. et Tannerus loc. cit. vocant reflexum, cum Maldeno; nam actus reflexus habet pro obiecto alium actum, ut advertit Coninch. disp. 18. dub. 7. num. 86. et Card. Lugo disp. 17. sect. 5. num. 85. haec autem iudicia habent pro obiecto rem ipsam, dicendo, rem illam fidei esse incertam. Consentiunt Villalob. tom. 2. tract. 1. disp. 10. Sylu. 2. 2. quaest. 1. Faber de Sacr. ord. disp. 3. cap. 4. num. 112. Homob. de exam. Eccl. p. 2. tract. 12. cap. 16. Molf. 1. 1. tract. 8. cap. 8. Lara 2. 2. quaest. 11. art. 3. disp. 42. et alii sexdecim apud Sanch. Igitur voluntarium hoc iudicium pertinax conclamant haeresim D. Thom. et alii, quos sequuntur Suarez disp. 19. sect. 3. Hurtad. disp. 80. sect. 4. §. 21. Coninch. dub. cit. num. 102. Lorca disp. 42. Castro Palao Tom. 1. tract. 4. disp. 3. p. 2. num. 9. et alii apud hos, quibus subscribit Card. Lugo disp. 20. sect. 1. num. 17. Fulienfis lib. 3. de fide, cap. 7.

Suppono ex D. Bonau. in 3. dist. 17. dub. 3. dubium proprie dici indifferentiam iudicii rationis, respectu utriusque partis contradictionis, ita ut neutrum praeeligat alteri.

SYPPONO secundo ex eodem D. Bonau. in 4. dist. 13. dub. 4. Haeresim, dictam ab eligere, eam esse, in qua deliberate eligitur sententia falsa. Ex quo deducit, opinari, non esse haeresim; sicuti etiam nec dubitare. Itaque videtur cum priori sententia.

DOCET etiam S. Doct. in opusc. de profectu religios. cap. 3. dubia saepe aliqua de fide invehi a daemone, quae potius contemnenda sunt; quia, quanto magis indignamur nobismetipsis, et disputamus cum eis, tanto magis eorum rabies accenditur. Attidet Gerson huic monito tract. de foeda tentatione, alph. 62. lit. O. usque ad T. Sanchez lib. 2. decal. cap. 7. num. 13. et omnes alii etiam secundae sententiae.

ASSERO primo cum D. Bonau. dubitantem de rebus fidei, non esse proprie haereticum.

PROBATUR primo ab authoribus prioris sententiae, argumento D. Bonau. loc. cit. in 4. sumpto e D. August. lib. de utilitate credendi, cap. 1. et refertur cap. Haereticus, 24. quaest. 3. et D. Hieronymo cap. 5. ad Galat. et ad Tit. 3. et refertur cap. Haeresis, 24. quaest. 3. eoque utitur etiam D. Thom. 1. Corinth. 11. lect. 4. et 2. 2. quaest. 11. art. 2. ad 3. De ratione haeresis est electio pertinax doctrinae contrariae fidei: sed dubitans praecise non eligit, etc. sed pendulus est: Ergo.

CONFIRMATUR; nam haeresis est error fidei contrarius; error autem assensum, vel dissensum importat. Confirmatur, quia haeresis est fidei opposita; dubium autem est medium.

ASSERO secundo, dubitantem esse infidelem privative, quia privatur certitudine assensus, necessaria ad habitum fidei retinendum.

PROBATUR; hoc enim sensu cap. 1. de haereticis dicitur, dubitantem in fide esse infidelem, non contrarie, quasi assensum fidei contrarium habeat, sed privative, quia caret assensu necessario. Sic potest damnari dubium fidei, sicut damnantur, qui negant animam esse formam corporis, vel de hoc dubitant, ut habetur Clem. 1. §. Porro; et qui dubitant de animae immortalitate, damnantur a Leone X. in Conc. Later. eodem sensu locuti sunt Patres, quos aggerant Franciscus Suarez num. 12. Lorca num. 5. Ex quo manet expositus textus cap. 1. de haeret. qui est Steph. Papae, cui alii respondent, dubium in fide dici infidelem quoad forum externum.

ALII tertio dicunt, id verum esse, quando reflectit supra suam cogitationem dubiam, et de facto elicit iudicium erroneum circa res fidei, ut putet eas tantum probabiles. Sed hi quaestiones confundunt.

An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus.

SERAPHICUS loc. cit. in 3. quem imitantur Suarez disp. 19. sect. 4. Card. Lugo disp. 17. sect. 5. n. 96. distinguunt, dupliciter accipi opinionem probabilem. Primo ut constat rationibus tantum probabilibus. Secundo ut habet adiunctam formidinem oppositi. Et quidem opinantem cum formidine, haereticum clamant Suarez, et Lugo post D. Bonav. hic; in priori vero sensu nequaquam.

ALII vero, opinantem de rebus fidei, absolute haereticum vocant. Ita Castro, Aragonius, et Azorius apud Suarez, Coninch. disp. 18. dub. 7. num. 105. Castro Palao Tomo 1. tract. 4. disp. 3. p. 2. num. 12.

ASSERO primo cum D. Bonav. opinantem cum formidine de rebus fidei, amittere fidem.

PROBATUR primo a D. Bonav. in corpore, et ad 3. et 4. ratione, qua nituntur alii. Id, quod negat certitudinem obiecti fidei, eam tollit: Talis est opinatio formidolosa: Ergo.

ASSERO secundo, opinantem de rebus fidei rationibus probabilibus, non excluso certiori assensu aliunde, non esse haereticum.

PROBATUR a D. Bonav. quia Theologia est de rebus fidei, et opinative incedit rationibus probabilibus, quibus tenemur esse parati rationem reddere poscentibus, ut dicitur 1. Petri 3.

ENIM vero; Si quis diceret, obiectum, Deum esse probabile esse, erraret, intelligens, id non debere certo credi. Et hoc solum ostendunt rationes Coninchii, ut advertit Eminentissimus Lugo.

VIDEO, disputationem esse magis de nomine, quam de re, et distinctione Seraphici satis resolvi concludit.

An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi.

DIFFICULTAS est, quia haeresis dicit errorem cum pertinacia, num ignorantia includat pertinaciam, et quae haec sit.

PRIMA opinio est, nullam ignorantiam graviter culpabilem excusare ab haeresi. Ita Sotus 4. dist. 22. quaest. 2. art. 3. Lopez 2. parte Instructoriii, ubi de excommunicatione, cap. 20. Palacius 3. dist. 25. disp. 2. et Lorca disp. 41. de fide relicta opinione contraria, quam tradiderat prima secunda, disp. 33. membr. 2. ad 3. Idem videtur sentire D. Bonav. hic, ut refert Sanchez num. 19. loco adducendo.

SECUNDA sententia idipsum asserit, quando ignorantia est crassa nimis, et facile vincibilis. Ita Sayrus, et probabile putat Valentia.

TERTIA sententia id admittit, quando ignorantia est affectata. Ita Cano, Navar, Corduba, et Torrensis, quos refert Suarez disp. 19. sect. 3. et Valentia disp. 1. quaest. 15. p. 1. diffic. 4.

QUARTA sententia distinguit de ignorantia affectata; nam si affectetur ex falsa opinione contra Ecclesiam, quasi parvi momenti sit Ecclesiae propositio, vel ad finem liberius errandi in fide, non excusat ab haeresi: Si vero affectetur tantum ex negligentia, et taedio discendi, vel ex quavis alia causa, non constituit haereticum. Ita Thomas Sanchez lib. 2. in decal. cap. 7. num. 33. adducens Vasquinum prima secundae, disp. 126. cap. 2. Zumel prima 2. quaest. 76. art. 4. disp. 1. et fere Tannerus disp. 1. quaest. 8. disp. 5. qui ex parte etiam Soto, et Valentiae adhaeret.

QUINTA sententia est, quamlibet ignorantiam, et crassam, et affectatam excusare ab haeresi. Ita Sylvester v. haeresis, Azorius t. 1. lib. 8. cap. 9. quaestio. 8. Bannes, Aragon. quaest. 11. art. 2. Conchinchius, et alii, quos affert, et sequitur Castro Palao, tract. 4. disp. 3. p. 2. num. 5. Suarez dicta sect. 3. num. 9. Hurtad. disp. 81. §. 10. ubi alios asserunt; et Card. Lugo disp. 16. de poenit. sect. 4. §. 6. et disp. 17. de fide, sect. 4. et disput. 20. sect. 6. Diana p. 1. tract. 5. Resol. 1. Fagund. lib. 1. cap. 4. dicens esse D. Bonav. et D. Thom.

ASSERO ergo, primam sententiam esse probabilem, quam uno verbulo indicat S. Doct. dub. cit.

PROBATUR primo ab auctoribus primae sententiae cum D. Bonav. ex D. August. epist. 162. et habetur in decret. 24. quaest. 3. cit. dixit Apostolus, ubi ait: Qui sententiam suam, quantumvis falsam, atque perversam, nulla pertinaci animositate defendunt; quaerunt autem cauta sollicitudine veritatem, corrigi parati, ubi invenerint, non sunt inter haereticos computandi.

His verbis D. August. eos tantum ab haeresis lue excusat, qui sollicite veritatem quaerunt; non qui negligunt invenire, et multo minus eos, qui ex industria fugiunt, ne eam inveniant.

RESPONDET Card. Lugo num. 176. Augustinum excusare quidem eos, qui veritatem quaerunt; alios autem nec excusare, nec haereticos declarare; sed, quod certum erat statuisse; quod autem minus certum, de eo non disputasse.

RETORQUET autem Lugo authoritatem, quia S. August. lib. contra Manichaeos, relatus cap. Qui in Ecclesia, 24. quaest. 3. eos solos declarat haereticos, qui admoniti, quod Ecclesia contrarium doceat, adhuc pertinaces resistunt: Qui in Ecclesia ait, morbidum aliquid, pravumque quid sapiunt, si correpti, ut sanum, rectumque sapiant, resistant contumaciter, suaque pestifera, et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici sunt. Quod idem docet lib. 4. de Baptismo, contra Donatistas, cap. 16. dicens: Ex errore credentem idem cum Photino, tum primum esse haereticum, cum manifestata sibi doctrina, Catholicae fidei maluerit resistere, et illud, quod tenebat, elegerit. Hoc urget Fulensis lib. 3. cap. 6.

HAEC tamen nihil prosunt Lugo: Nam in priori loco vellem inveniat, ubinam particulam solum habeat S. August. Ponit sane, pertinaces scienter esse haereticos; at in loco, a nobis allegato, assignat omnes conditiones, ne aliquis aliqua de causa sit haereticus, ideo ibi amplior extenditur.

IN altero loco evidenter loquitur de eo, qui invincibiliter ignorat, ait enim: Constituamus duos, unum eorum id sentire de Christo, quod Photinus opinatus est, et in eius haeresi baptizari extra Ecclesiae Catholicae communionem: alium vero hoc idem sentire, sed in Catholicae baptizari, existimantem ipsam esse Catholicam fidem. Istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina, Catholicae fidei resistere maluerit.

PRAETEREA fatetur Lugo, certum esse, eum, qui ignorantia inculpabili ignorat articulos, non esse haereticum, quia veritatem quaerit, et opinionem esse incertam, quae dicit, culpabiliter ignorantes, non esse haereticos.

Probatur secundo a D. Bonavent. in 2. dist. 22. art. 2. quaest. 2. in corpore. In omnibus materiis aliis peccatum ex ignorantia, et ex scientia eandem malitiam participant, et ad eandem speciem spectant (esto ex scientia delinquens, gravius delinquat in eadem specie;) sic qui scienter, et qui ignorantia culpata occidit, est homicidii reus, et sic de aliis: Ergo et qui ex ignorantia tali haeresim admittit, est haereticus. Hoc argumento utuntur communiter.

Multa responsa aggerunt nullius momenti, quae refelluntur ab Hurtado disp. 82. §. 56. et Lugo loco cit. de Poenitentia, qui etiam responsa Hurtadi refellit.

Respondet Lugo, non differre quidem specie, tamen habere diversos effectus, sicuti, et homicidium casuale, et homicidium voluntarium; nam hoc habet adiunctam irregularitatem graviorem, sic neque haereticum ex ignorantia, et ex malitia mera eisdem poenis damnant.

Fallitur Lugo; primo enim fatetur, haeresim esse eius, qui ex ignorantia delinquit; atque adeo huius criminis apud Deum esse reum, et hoc quaero. Cum autem haereticus damnetur ab Ecclesia excommunicatione; sequitur, hunc esse damnatum, cum sit haereticus. Unde dicendo hunc non esse punitum ab Ecclesia, etiamsi concedatur haereticus, petitur principium, et implicatur.

Probatur tertio a D. Bonavent. fundamento 3. quo principaliter nituntur caeteri, ut ait Lugo n. 182. Cognoscere credenda, et operanda, spectat ad fidem, tanquam actus eius: Ergo oppositum, nempe culpabiliter ignorare, spectat ad infidelitatem: Non pertinet autem praecise ad Paganismum, aut Iudaismum, cum adhuc retineatur confessio Religionis Christianae: Ergo pertinet ad haeresim; non enim sunt aliae infidelitatis species. Neque dicant, pertinere incomplete ad haeresim; nam cum sit peccatum gravissimum, debet esse in aliqua specie tanquam individuum completum, ut fatentur Lorca num. 16. et Lugo num. 182. qui neque solvit dicendo, esse peccatum contra fidem; non tamen haeresim, Paganismum, vel Iudaismum, cum etiam sit propria infidelitas, quae in tria capita dividitur. Contra enim est, quia oportet inveniat speciem, sub qua stet hoc peccatum.

Confirmatur a D. Bonavent. quia ad alias species infidelitatis, nempe Iudaismum, et Paganismum, sufficit ignorantia culpabilis.

Probatur quarto efficacissime a D. Bonavent. in corpore, nam cum necessarium sit ad salutem, non ignorare ea, quae sunt fidei, profecto omnes tenentur scire, et pauci sunt, qui consulto nolint scire, affectando ignorantiam, sed ut plurimum ignorantes et si haeretici sunt, tantum scientes, et affectantes ignorantiam, paucissimi erunt haeretici; nam, ut experimento vidi, cum haereticis disputans, magna ignorantia crassa laborant, ut fatetur Eminentissimus Lugo num. 194.

Unde merito ignorantia culpabilis in foro externo non excusat, ut advertunt Castro Palao Tract. 4. disp. 3. p. 2. Menochius, Farinacius, Peña, Simancas, Albertinus, et alii apud Dianam 4. p. Tract. 7. resol. 36. Aliquando tamen ad diminuendam poenam iuvat; non tamen omnino, ut asserunt hi. Haec vero omnia multo magis de ignorantia affectata vera sunt.

Obiicies. Peccans ex ignorantia, potest habere voluntatem universalem eliciendi actus fidei, et credendi omnia, quae sufficienter proponentur: At haeresis essentialis est pertinacia.

Respondet D. Bonavent. locis adductis, hunc amisisse fidem. Enim vero dub. cit. hanc rationem admittit.

Assero ergo secundo quintam sententiam esse probabilem. Patet ex allata ratione.

Pertinacia, ex D. Bonaventura prima parte 26 Centil. sect. 18: est Voluntas fugiens minorationem probitatis, dicta vel facta sua irrevocabiliter defendens. Et ex eodem S. Doctore in speculo animae, cap. 1. est: Perseverantia in malo proposito contra voluntatem superiorum.

Omnes concedunt, et in definitione haeresis ponunt pertinaciam. Ita D. Bonavent. locis allegatis quaest. 4. Vide Suarez diff. 19. sect. 3. Coninch. disp. 18. dub. 7. num. 76. Farinacium de haeresi, quaest. 196. Dianam 4. p. Tract. 7. resol. 36. Sanchez Tom. 1. Lib. 2. cap. 7.

Verissima ergo sententia est, requiri pertinaciam, Sed dubium est: an haec pertinacia dari queat, antequam de suo errore admoneatur, et ipse monitionem contemnat.

Prima opinio est assertiva, exigens temporis moram, ut incorrigibilitas appareat in fide. Ita Alciatus Leg. 2. Cod. de summa Trinitate, Menoch. volum. 2. consil. 149. num. 49. adducens Lupum, et Turrecrematum. Fundari possunt verbis Pauli Tit. 3. Haereticum hominem, post primam, et secundam admonitionem, devita. Mihi tamen videntur hi Iuristae loqui in foro externo.

Verissima igitur sententia Theologorum est, eam monitionem, et moram non requiri, ut aliquis haereticus sit, sed sufficere, ut plena deliberatione errori adhaereat. Ita D. Bonavent. locis adductis quaest. praecedenti. Vide Suarez diff. 19. sect. 3. num. 23. Vasquez p. 1. disp. 126. Valentiam disput. 1. quaest. 11 p. 1. et alios innumeros, quos referunt Sanchez dicto cap. 7. num. 7. Diana dicta resol. 36. qui bene addit cum Eminentissimo Lugo num. 158. neque in foro externo eam admonitionem exigi, et hoc magis est verum nunc, post editum decretum Alex. VII.

Ratio est, quia monitio solum infervit, ut advertatur, se contra Ecclesiam sentire; hoc autem aliunde discere potest; et tenetur conari ediscere.

Verba Apostoli supponunt, eum hominem, ante monitionem iam haereticum, post eam vitandum.

Assero secundo, in foro interno non sufficere, si corripiatur a suo Episcopo, aut ab Inquisitore, quia hi non sunt regula fidei infallibilis. Ita cum Cano, Vasquez, et aliis asserit Sanchez num. 25. Valentia, Torres, Salas, et alii apud Dianam 6. Prima opinio negat. Hi sane dicunt, neque in foro externo sufficere, quod tamen asserit Suarez num. 21. Lorca et alii apud Dianam, sufficere, et sane propter hoc, sinit in sancto Tribunali constituti.

Mihi probatur sententia Eminentissimi Lugo, non esse differentiam in alterutro Foro, quia si propositio Episcopi non est satis, ut faciat credibile, in nullo foro id praestabit.

Assero tertio, ad pertinaciam sufficere, quod homo velit indirecte resistere auctoritati Ecclesiae. Ita Suarez dicta sect. 3. num. 22. Vasquez prima secundae, disp. 126. Sanchez dicto cap. 7. num. 4. Vide Cardinalem dinalem Lugum num. 163. qui ita explicat pertinaciam indirectam, si sciat, id esse contra sensum Ecclesiae; et tamen id teneat, ex quovis fine, sive ob luctum, sive honorem, sive alium affectum. Haec est expositio D. Bonavent. p. p. Centil. sect. 26. sumpta e D. Augustino Lib. de utilitate credendi initio, ubi ait: Haereticus est, qui alicuius temporalis lucri, et maxime gloriae, principatusque sui gratia, falsas opiniones de fide ac novas gignit, aut sequitur.

CONFIRMATUR in aliis peccatis, quae sufficit, volita esse indirecte, etiamsi non sit volita directe inobedientia, irreligio, etc.

INFERT Lugo num. 166. non excusari a pertinacia, qui paratus est Ecclesiae acquiescere, quando tamen ab ea argumentis convincatur, ut cum Vasquez, et Ledesma aiunt Sanchez num. 6. Suarez num. 13. et alii. Is enim non est paratus obedire Ecclesiae authoritati.

DEINDE admonet, protestationem fidei excusare a pertinacia, ut significant aliqui, cum Palao dist. 3. p. 2. num. 7. addit ipse non esse in rigore sufficientem.

An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis.

SUPPONO cum D. Bonavent. prima parte Centil. sect. 26. posse aliquem esse haereticum, etiamsi non sit apostata a fide omnino, vel ab Ecclesia; quod probat ex D. Hieronymo in cap. 5. epist. ad Galat. dicente, haereticum esse, qui Scripturam contra Ecclesiae sensum intelligit, quamvis ab ea non discedat. Erit igitur haereticus, si unum Scripturae locum invertat.

Non requiri ad notam haeresis, ut quis prius fuerit baptizatus, asserit Castro Lib. 1. de iusta haeret. punit. cap. 8. sic et Tanner. disp. 1. quaest. 8. dub. 3. adducens D. Thomam, quem ita refert etiam Bannes 2. 2. quaest. 10. art. 5. sed perperam, ut notant Caietanus, Aragon, et alii. Subscribit Fuliensis lib. 3. cap. 6.

HANC sententiam omnes alii reiiciunt, quos afferunt, et sequuntur Suarez disp. 19. sect. 5. Sanchez Lib. 2. in decal. cap. 7. num. 34. Hurtadus disp. 82. sect. 2. §. 11. Castro Palao tom. 1. tract. 4. disp. 3. p. 1. num. 20. Card. Lugo disp. 20. sect. 4.

RATIO innuitur a D. Bonavent. in 4. dist. 39. art. 2. quaest. 2. in corpore sumpta ex Apostolo prima Cor. 5. qua utitur Concilium Trident, sess. 14. cap. 2. Cum Ecclesia in neminem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per baptismi ianuam fuerit ingressus. Quid enim mihi, inquit Apostolus, de iis, quae foris sunt, iudicare. Quo fit, ut neque Cathecumenus queat censeri haereticus, si deficiat a credulitate articuli alicuius.

Advertit Eminentissimus Lugo, baptizatum baptismo invalido, ob defectum scilicet substantialem, non esse haereticum, si postea neget articulum aliquem. Ita et Sanchez cap. 7. num. 34. Castro Palao loco citato, Suarez sect. 5. num. 8. Hurtado disp. 82. §. 17. nam ibi adhuc ratio Concilii Tridentini valet.

DICES anno 1619. Maurus, qui adversus nostram religionem deliquit, punitus est, etiamsi non inveniretur esse baptizatus, et ipse id allegaret.

RESPONDET Card. Lugo, hunc punitum ob excessum in nostram Religionem: Ecclesiae enim licet punire Paganos, et Iudaeos subditos Principibus Christianis, sive quando negant articulos, quos habent nobiscum communes, ut credere in unum Deum Creatorem; sive cum Daemonibus sacrificant, sive cum seducere conantur Christianos, ut constat ex Bulla Gregorii XI. incipiente: Admodum dolemur audivimus, et Bulla Gregorii XIII. quae incipit: Antiqua Iudaeorum improbitas, quas refert Peña, inter litteras Apostolicas in fine directorii, de quibus agit Diana 4. p. Tract. 7. de poenis debit. etc. resol. 2. et Castro Palao §. 6. Ibi puniendi decernuntur illi etiam ob alias causas, puta si blasphemias haereticales evomant in Christum, dicendo, eum peccatorem; Deiparam non esse Virginem (ob id enim nuper Iudaeus, quem novi, flagris caesus est Cremonae) Si haereticos adiuvent: si libros prohibitos deferant, retineant, divulgent: si derisioni habeant Christianos, Sacram Hostiam, Crucem, Christum Dominum conspuentes: si Christianas nutrices habeant, vel cogant eas, quando communicant, effundere lac in cloacas in sacrae communis despectum.

DUBITARI solet etiam de dubie baptizato; vide Dianam Tract. 8. resol. 113. ubi refert sententiam Didaci Canterae in qq. crim. cap. 1. de haeret. num. 5. dicentis, si ille natus est, et educatus inter Christianos, praesumi baptizatum.

SECUNDA pars quaestionis exigit, an, qui puniendus est ut haereticus, debuerit prius fuisse fidelis, seu credidisse.

SENSUS Ecclesiae est, eum censeri haereticum, etiamsi non crediderit ante. Vide Suarez disput. 16. sect. 4. et disp. 19. sect. 5. et alios apud Cardinalem Lugum disp. 18. sectione tertia.

Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam.

DE hoc latius disputant Bellarminus Tom. 1. Lib. 3. de Laicis, cap. 21. et 22. Valentia disp. 1. q. 11. puncto 3. Suarez disp. 20. sect. 3.

HAERETICI nonnulli perantiqui, libertatis, et malae pacis amatores conclamarunt, omnes in sua religione relinquendos, et fraterna pace adamandos, atque retinendos. Sic Apelles quidam apud Eusebium lib. 5. hist. cap. 13. Nicephorum lib. 4. cap. 29. dummodo tamen (aiunt) fateantur Christum Redemptorem. Idem fere docuit nostro tempore Georgius Cassander, apud Bellarm. cap. 19. sed audiant isti Paulum Apostolum: Quae consensio Christi ad Belial?

HAERETICI sectarii Catholicorum hostes, et libertatis teterrimae amatores, dixere, non esse huiusmodi ullo modo puniendos. Id sensere olim Donatistae, et noviter Ioannes Hus, et Lutherus apud Bellarminum, cap. 21. et est universalis haereticorum quaerimonia contra nos. Mirum sane, eos, execrantes Inquisitionis sanctissimae iustas punitiones, tot in Anglia tormentorum inusitata genera invenisse ad Catholicos enecandos, ut Barbarorum tyranides longe praecelluerint.

Constans Ecclesiae sanctae veritas asserit, haereticos iuste puniri, et ad fidem posse compelli profitendam.

ID definitum est in Concilio Constantiae sess. 15. et a Leone X. in Bulla contra articulos Lutheri, et cap. ad abolendam, et cap. excommunicamus, et aliis de haeret. cap. super eo, eodem titulo, Lib. 6. ex Leone P. epist. 2. ad Episcopos Italiae, et aliis epistolis, relatis a Suarez num. 11. et a Lucio P. epist. ad Episcopos Galliae. Concilio Tolet. 4. cap. 57. et 59. ex Nycaeno, ubi postulatum est a Constantino, ut haereticos Arianos puniret.

Idem constat ex Legibus optimorum Principum, qui gravissimas poenas in haereticos statuerunt Leg. Manichaeos. Leg. Arrianis. Leg. quicunque Cod. de haeret. quas laudat S. Augustinus Lib. 1. contra epist. Parmen. c. 7. et epist. 166. ad Donatistas, ubi addit, solum Imperatorem Iulianum Apostatam haereticos reliquisse impunitos. Quare Lib. 2. Retract. cap. 5. et epist. 48. et 50. retractat id, quod ante dixerat, non esse poena corporali puniendos haereticos, et Lib. 1. contra epist. Parmeniani, cap. 7. et tract. 11. in Ioan. et epist. 50. ad Bonifacium, asserit, poenam mortis eis deberi. Videri etiam potest D. Gregorius Lib. 1. epist. 72. Bernardus serm. 66. in Cant. et Lib. 4. de consider. Leo epist. 91. et 923.

PROBATUR a D. Bonavent. ad 2. Ioan. ad ea verba: Cum fecisset flagellum de funiculis, eiecit vendentes columbas, oves, et boves. Ubi potestatem fori exercuit, ostendens, puniendos vendentes columbas, idest dona Spiritus sancti, simonia: Boves, qui labores Ecclesiasticos pro mercede temporali mere subeunt: et Oves, qui oves Christi ab eius pascuis avocant, et diabolo vendunt veritates fidei, pervertendo, et ad haereses trahendo, ut exponunt Patres.

Observat autem S. Doctor actus iterum exprobrasse dicendo: Vos autem fecistis domum Patris mei, speluncam latronum.

PROBATUR secundo a S. Doctore in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. ex prima Corinth. 5. ubi incestuosum tradidit sathanae in interitum carnis, et 1. ad Timot. 1. Tradidit Hymenaeum, et Alexandrum sathanae ad torturam etiam corporalem, ut observat ad ultimum.

PROBATUR tertio a D. Bonavent. ad 22. Lucae et 19. Ioannis, ubi Petrus educens gladium, percussit servum Pontificis, cui nomen Malchus, Ubi Pontificiam Petri potestatem ostendit, dum percussit servum Pontificis Malchum, quod sonat Regem, intelligens populum Iudaeorum, qui incredulitate factus est servus, cui amputavit auriculam dexteram, ut iam erronea non audiret. Quod si correctus fuit, non est quia uteretur gladio; sed quia non ad rem, ut notat D. Bernardus Lib. 4. de consideratione ad Eugenium. Gladium vero etiam temporalem, et materialem intelligi datum Ecclesiae, probat erudite Sanderus de clave David, lib. 2. cap. 11. ex D. Augustino contra Faustum.

PROBATUR quarto a D. Bonavent. in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. nam cum Ecclesia sit Monarchia bene ordinata, debuit habere potestatem proportionatam ad emendandos lapsos, et coercendos rebelles, et contumaces; sic enim in omni recta Republica fit; nullum autem scelus est perniciosius haeresi. Sicut igitur Medicus, non iuvante linitivo, utitur ferro, et igne; ita in re nostra Dominus optimus institutor, et fundator Ecclesiae dedit arma ad regimen, et remedia apta ad corpus Ecclesiae incolume servandum, ut lenientibus non proficientibus, scindantur gladio excommunicationis, urantur poena, digna eorum pestilentissimo morbo.

FUNDATUR haec potestas Matth. 16. ubi dicitur Petro: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in caelis, etc. Et Matth. 18. Si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus, et publicanus, ut docet D. Bonavent. eadem dist. p. 2. quaest. 5.

HANC potestatem fuisse praeostensam a Phinees, filio Pontificis Numer. 25. cum fornicarios sacrilegos Idolatras confodit, et fuit a Deo illi sacerdotio summo opus illud remuneratum, notat D. Bonavent. ad locum secundo allegatum Lucae 22. ex Glossa Interlineari. Neque absque errore haec potestas potest negari, ut admonent Suarez num. 21. Cast. Lugo num. 10. disp. 21. sect. 1. et constat ex definitione Innocentii IV. in Concilio Lugdun. et relata in cap. Ad Apostolicae, de sentent. et re iudicata, in 6.

His D. Bonaventurae mediis utuntur omnes Recentiores.

OBIICIES primo. In Scriptura solum praecipimur haereticos vitare, non autem occidere: Ad Titum 3. secunda Timoth. 2. prima, Thessal. 3. et prima Ioan. Unde Christus recedentes a se discipulos non punivit, sed caeteris dixit: Numquid et vos vultis abire? Ioan. 6. ut notavit etiam Cyprianus epist. 55. Matth. 18. vero solam separationem ab haeretico iubet: Sit tibi sicut Ethnicus.

RESPONDET S. Doctor ad illum locum Ioannis, id dixisse Christum, ne videretur blandiri discipulis, et noluisse eos vi, et necessitate detinere in sua tantae perfectionis sequela, cuius non dignos, et capaces se ostenderant alii. Non eos dimisit ergo ad mundum, aut ad errores; sed noluit uti potestate coactiva.

Ad illud Matth. observat S. Doctor in 4. dist. 18. p. 2. quaest. 1. fundamento primo, Christum statim subiecisse: Amen dico vobis: Quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in caelis, dando eis potestatem puniendi eos, quos anathemate proiectos dixerat. Itaque etiam Apostoli separationem quidem adhibuere, sed poenas etiam coercitivas. Observat autem amplius S. Doctor in Hexaëmer. serm. 16. Ecclesiam non potuisse semper rebelles coercere, quia sub Principibus Paganis iacebat; sed tempore Constantini, caput erexit, et coepit uti potestate contra haereticos, decernens in Concilio Nicaeno, ut Arriani punirentur.

OBIICIES secundo Lucae 11. Iacobo, et Ioanni, volentibus ignem e caelo rapere contra Samaritas, obstitit Christus.

RESPONDET S. Doctor illo loco, Discipulos illos, ductos esse zelo amaro, non rationabili, in illos, qui adhuc infideles nondum instructi erant. Deinde addit, voluisse Christum eos admonere, se velle in illo primo suo adventu humilitatem, et patientiam in infideles caecos prae se ferre, ut interpretatur Hieronymus ad Algasiam.

OBIICIES tertio Matth. 13. servos reprehendit Dominus volentes Zizania evellere: Intelliguntur autem haeretici, ut exponunt Cyprianus Lib. 3. epist. 3. Chrysost. et Ambr. apud Maldonatum.

RESPONDETUR ex D. Bonavent. de sex alis Seraph. cap. 7. et sermone Dominica prima in Quadragesima, intelligi per Zizania impios quoscunque, et non haereticos: Unde et D. Augustinus, qui per ea haereticos intellexerat, postea retractavit Lib. 2. Retract. cap. 18. ubi ex Cypriano intelligit omnes malos. Idem sentiunt Gregorius, Ambrosius, Theophylactus apud Cornelium ibi; Et sicut non iubet, occidi fures, adulteros, etc. ita neque haereticos; neque tamen omnes hos prohibet exstirpari: solum prohibet ne auferantur incaute cum malis etiam boni. Ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et triticum, ut monet D. August. Lib. 3. cont. epist. Parmen. cap. 2.

Ex dictis inferunt, potestatem hanc Ecclesiae extendi ad eos etiam, qui in infantia baptizati, a fide deficiunt. Imo Concilium Toletanum 4. can. 55. etiam metu baptizatos includit.

INFERUNT secundo, posse filios haereticorum per se ad baptismum deduci. Vide Suarez 3. part. Tom. 3. disp. 25. sect. 3. Dixi per se, quia per accidens oppositum dic, si certum sit, illos pueros educandos a parentibus in haeresi; tunc enim in iniuriam Baptismi redundaret. Vide Suarez hic disp. 25. sect. 5. et Card. Lugo disp. 21. sectione 1.

De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros.

CONCLAMANT haeretici ululantes contra hoc Antidotum sane efficax, quorum querimonias refellunt Bellarminus Lib. 3. de Laicis, cap. 20. Suarez disp. 20. sect. 2.

Non est autem novum in Ecclesia hoc remedium, nam Actorum 19. multi attulerunt Libros vanos, et superstitiosos comburendos.

S. CLEMENS Lib. 1. constitut. Apost. cap. 7. refert Libros Gentilium, et falsorum prophetarum fuisse fidelibus ab Apostolis prohibitos, et in Concilio Nicaeno, teste Nicephoro, Lib. 8. cap. 18. statutum est, ut Arrii Libri cremarentur, et Constantinus addidit poenam capitis eos occultantibus.

IN Concil. Carthag. 4. can. 16. solis Episcopis permittitur in casu necessitatis haereticorum Libros legere, et Theodosius in Lege damnato, Cod. de haereticis, e praescripto Conc. Ephesini, iussit comburi Nestorii Libros. Leo I. epist. 91. et Gelasius in cap. Sancta Romana, dist. 15. Libros haereticorum prohibuere; et addit Leo, haereticos censendos illos Episcopos, qui huiusmodi Libros in domibus fidelium permitterent. Idem constat ex quinta Synodo, act. 1. et L. quicunque, §. nulli, et §. omnes, Cod. de haeret. prohibentur, et igni adiudicantur omnes Libri Eutychetis, ex praecepto Conc. Chalced. act. 3. Vide Allegatos Doctores alia referentes cum Basilio Pontio in Appendice, post Lib. 12. de matrimonio, cap. 2.

RATIO est ex D. Bonavent. in Diaeta, tit. 6. cap. 3. quia necessaria est nobis ad salutem, et Dei cognitionem, instructio sincera; nam spiritualia per corporea haurimus. Duo autem sunt praecipue sensus disciplinae capiendae, Visus, et Auditus, Et quidem visu legimus Librum creaturarum, et ideo in cognitionem Dei assurgimus. Invisibilia enim Dei, per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur, Rom. 1. Legimus etiam Libros excusos; et sane Scripturae Libri aptissimi sunt: Unde et Christus Lucae 24. Aperuit illis sensum, ut intelligerent scripturas. Vide igitur e contrario, quam nocere possint libri, docentes haereses; sunt enim subversiores, pestilentes, cum doctrinas sacrilegas contineant. Hi enim vehementissime movent, cum sint diligentius elaborati, et permaneant. Hinc caute Gentiles prohibebant Libros, suis sectis adversos, ut referunt Valerius Maximo Lib. 1. cap. 1. et Tullius Lib. 1. de natura Deorum.

NEQUE doleant Haeretici, permitti nobis Lectiones Librorum Gentilium, nam Libri Haereticorum sunt eum in finem speciosis titulis et doctrinis adornati ad seducendum: Libri vero Gentilium iam antiquatos, et explosos errores, qui non sunt tam periculosi, recensent. Prohibentur sane aliqui Libri Iudaeorum, et Turcarum, in quibus sunt aliqua periculosiora.

PROHIBENTUR autem in Bulla Coenae Libri Haereticorum, haeresim continentes, vel de religione tractantes.

Includit vero ibidem etiam unam epistolam haeretici, afferunt Suarez disp. 20. sect. 2. Hugolinus apud eum, Megala 3. p. lib. 3. cap. 1. num. 55. Farinacius de haeresi quaest. 180. num. 70.

ALII tamen satis probabiliter negant; Sanchez 42 cap. 10. num. 20. Durandus, et Bonacina, quos refert, et sequitur Palao primo Tract. 4. disp. 2. part. 10. Layman, Pottel, et Sousa, quos affert, et videtur approbare Diana p. 1. Tract. de Bulla Cruciata, resol. 34. et Card. Lugo disp. 21. sect. 2. §. 1. Ratio est, quia odia sunt potius restringenda. Confirmatur, quia quamvis non liceat libros sine authoris nomine imprimere de rebus sacris, stante prohibitione Concilii Trident. sess. 4. has tamen parvas scripturas sub illo decreto non contineri usus ipse declaravit, ut testatur Azorius Tract. 1. Lib. 8. cap. 8. cap. 17. quaestio 4. Lugo num. 33.

OMNES autem personae includuntur in hac prohibitione, iuxta decretum Urbani VIII. de motu proprio, 2. Aprilis 1631.

Excommunicantur autem legentes, aut retinentes, imprimentes, seu quomodolibet defendentes ex quavis causa publice, vel occulte, quovis ingenio, vel colore. Vide Cardinalem Lugo, et ea, quae dicta sunt Tomo 4. disp. 17. de conscientia, quaest. 10. ad proposit. ultimam.

An teneamur haereticorum conversationem vitare.

ASSERIT Soto 4. dist. 25. quaest. 1. art. 1. et 3. et dist. 20. quaest. 1. art. 5.

COMMUNIS tamen sententia id negat, quam diu haereticus non est iuridice declaratus, et denunciatus, quia Concilium Constant. indulsit, communicare cum omnibus excommunicatis, exceptis nominatim denunciatis, et publicis clericorum percussoribus. Ita authores apud Sanchez Lib. 2. decal. cap. 9. Sic cum aliis Henriquez Lib. 13. cap. 5. Suarez 3. p. Tract. 5. disp. 9. sect. 2. Toletus Lib. 1. summae, cap. 9. Tannerus disp. 1. quaest. 9. dub. 5.

Ex quo adnotandum est, Seraphicum in 4. dist. 18. p. 2. q. 1. asserere sententiam Soti, sed ante Concilium Constantiense: Tunc autem erat communis sententia.

DIFFICULTAS vero est; num satis sit, aliquem declarari haereticum; an vero exigatur etiam, ut declaretur excommunicatus.

MIHI satis videtur esse, declarari haereticum; nam haeresi est infallibilitet nexa excommunicatio. Ita uterque Sotus, Medina, Henriquez, et alii, quos refert Sanchez Lib. 2. cap. 9. qui tamen oppositum tenet cum aliis; et Suarez de censuris, disput. 9. probabilem putat cum Card. Lugo disp. 22. sect. 1.

POSSUMUS etiam eis in sacris communicare, nempe assistendo missae simul cum haeretico. Ita omnes Doctores apud Sanchez dicto cap. 9. contra Basilium Poncium in Appendice de matrimonio Catholici cum haeretico, cap. 9.

POSSUMUS etiam ab haeretico Sacramenta, more Ecclesiae nostrae, sumere in necessitate, nisi aliunde scandalum surgat. Vide Sanchez num. 10.

Multa alia de hac re discutiunt Sanchez Lib. 2. in Decal. c. 9. Card. Lugo disp. 14. sect. 5. §. 5. et d. 22. sect. 2.

ALIQUA dubia tangam, quae apud Seraphicum invenio discussa. Primum est: An matrimonium cum haeretico, vel haeretica, sit validum.

De his Thomas Sanchez Lib. VII. de matrim. disp. 72. Ferrarius opusc. de matrim. Catholici cum haeretico. Basilius Poncius in sua Appendice, post Lib. XII. de matrim. Communiter vero asserunt Iuris Doctores, et Theologi cum D. Bonavent. 4. dist. 39. quaest. 1. quos refert Sanchez num. 2. et Poncius, et colligitur ex cap. decernit de haereticis, in 6.

Quod si haereticus spondeat converti, et sit moralis certitudo, non modo validum, sed etiam licitum erit matrimonium, ut habetur in C. Chalcedonensi cap. 14. Ita Hurtado disp. 76. §. 229. Sà verbo matrim. num. 8. Card. Lugo disp. 22. sect. 1. Tametsi neget Sanchez disp. 72. num. 4. Poncius in Appendice, capite 8.

Secundum est, an possit coniux dimittere coniugem lapsum in haeresim; et quidem non ob id solui matrimonium definitum est in C. Trident. sess. 24. cap. 5.

Quod vero possit separari, certum est; nam praeter fornicationem alias causas definit Tridentinum, ob quas possunt separari sess. 24. can. 8. Idem constat ex cap. Quanto, de divortiis, et ex cap. litteras in fine, et cap. transmissa, de restit. spoliat. et cap. 1. ut lite non contestata.

Haeretici sectarii urgent locum Matth. 5. et 19. Ego autem dico vobis, quia omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari: et qui dimissam duxerit, adulterat.

Respondet Cardin. Lugo disp. 22. sect. 3. cum Sanchez Lib. X. disp. 15. cap. 14. Bellarminus Lib. I. de matrim. cap. 14. Christum loqui de separatione perpetua, et propria auctoritate, sine consensu coniugis dimissae.

Hanc tamen expositionem, quoad propriam auctoritatem, refellit D. Bonavent. in 4. dist. 35. quaest. 3. ubi ex usu ostendit, necessarium esse iudicium Ecclesiae.

Respondet igitur S. Doctor quaest. 1. ad 5. exprimi ibi fornicationem, ut causam separandi se perpetuo, quia inter causas est evidens, cum sit contra fidem directam matrimonii; reliquas vero causas diffutiendas censet: Et quod loquatur de separatione perpetua, probatur; nam ibi cap. 5. praemisit usum repudii, quod erat ad separationem perpetuam. Observat etiam S. Doctor divortium Ecclesiae nunc usitatum, diversum esse a repudio illo veteri. Vide S. Doctorem q. 1. De his vero, Tractatu de matrimonio agam.

Quae excommunicatio haereticis infligatur.

Iam de poenis haereticorum agendum, et primo de spiritualibus.

Prima, et antiquissima haereticorum poena spiritualis, est excommunicatio, ut constat ex capite Achaina, 24. quaest. 1. cap. Ad abolendum, cap. Excommunicamus, 1. et 2. de haeret. cap. Quicunque, eodem titulo in 6. cap. Noverit.

Porro in Bulla Coenae imponitur, et quotannis renovatur excommunicatio, summo Pontifici reservata. Est autem haec antiquissima omnium excommunicatio, ut notat Azorius Tomo I. lib. VIII. cap. 10. quaestio 1.

Incurritur autem ob haeresin exteriorem, non ob mentalem, ut docent communiter Iuris Doctores, quos refert Sanchez Lib. II. cap. 8. num. 2. Ecclesia etiam de mere occultis non iudicat, seu de mere internis; haereticus vero externus, sed occultus incurrit istam, ut docent communiter apud Hurt. sect. 4. n. 36.

Arez tamen disp. 21. sect. 2. refert aliquos tenuisse de censuris in genere non incurri ob crimen occultum, quod de haeresi docet Croufers in reg. S. Francisci, cap. 7. sect. 4. fol. 518. apud Dianam 6. parte, Tract. 6. miscel. resol. 51. Magna vero quaestio est de absolutione ab haeresi, quae quaestio pendet ex cognitione qualitatis huius censurae.

Referam igitur Bullae Coenae Anathema iactum contra haereticos, iuxta exemplaria moderna Urbani VIII. iuxta Bullas etiam Pauli V. et Gregorii XV. Caeterum a praedictis sententiis, nullus per alium, quam per Romanum Pontificem, nisi in mortis articulo constitutus; nec etiam tunc, nisi de stando Ecclesiae mandatis, et satisfaciendo cautione praestita, absolui possit, etiam praetextu quarumcumque facultatum, et indultorum, quibuscumque personis Ecclesiasticis secularibus, et quorumvis Ordinum, etiam Mendicantium, etiam militarium Regularibus, etiam Episcopali, vel alia maiori dignitate praeditis, etc. per nos, et dictam sedem, ac cuiusvis Concily decreta concessorum, etc. Vide disp. 17. quaest. 10. sect. 3. tom. 4. de actibus humanis.

Gravis autem oritur quaestio, quia in C. Tridentino sess. 24. cap. 6. conceditur Episcopis facultas absolvendi ab haeresi occulta, et aliis occultis casibus Apostolicae sedi reservatis.

Geminae opiniones celebres extant: Prima est, facultatem a Trident. Concilio concessam Episcopis adhuc exstare, nec esse Bulla Coenae sublatam: Doctores refert Sanchez Lib. I. Decal. cap. 21. qui eam sententiam probabilem fatetur. Alios refert Diana p. p. Tract. de Absol. ab haeresi, resol. 2. quibus alios addit 4. p. tract. 4. miscel. resol. 239. et 5. p. tract. 13. miscel. resol. 43. Eam probabilem dixit Suarez Tract. de censuris, disp. 21. sect. 3. licet postea impugnet. Eam acerrime defendit Hurtado disp. 84. sect. 2. §. 11. et Fagundez lib. I. cap. 15. referens viginti Doctores de secundo praecept. Eccles. lib. VIII. cap. 8. Bass. V. Haeresis, num. 18. multos referens.

Secunda sententia asserit, ablatam esse Episcopis a Bulla Coenae facultatem.

Hanc tenent Navar. summa Latina nova, cap. 27. num. 275. addens ita declarasse Pium V. et Gregorium XIII. Peña in directorio Inquisit. 3. p. quaest. 92. com. 141. dicens, ita saepe declaratum esse in suprema Generali Inquisitione Romana, et Azorius ait, ita declarasse Clementem VIII. Suarez dicit ita declarasse Congregationem Eminentissimorum Cardinalium. Consentiunt alii plurimi apud Dianam, et Castrum Palaum Tract. 4. disp. 4. p. 3. § 1.

Cardinalis Lugo disp. 23. sect. 3. §. 1. sic concordat sententias. Si Episcopus non credat, voluisse Pontificem revocare facultatem, posse primam sententiam probabiliter amplecti, quae tot authores, adeoque graves habet; Si vero id credat, debere stare secundae sententiae. Ipse autem testatur, se non posse cum prima consentire, quia moraliter de voluntate Apostolicae Sedis contraria est certus. Enim vero Fagundez ait Gregor. XIII. oppositum declarasse, et de Sacr. Congr. non constare. Addit Bass. in S. Congr. anno 1639. fuisse permissam.

Equidem non apparet, unde tanto Concilio statim derogatum sit; nam quod dicitur. Etiam si concessum virtute alicuius Concily Generalis, non satis distinguitur facultati Tridentinae detractum; Lex autem posterior indistincte loquens, et generaliter, limitanda est per anteriorem, specialiter contrariam, ut ait Fagundez etiam praec. 2. eccl. lib. VIII. cap. 8.

Addit, nil certi constare de Oraculis Pii V. Gregor. XIII. vel Clem. VIII. aut olim Congr. quae excluderent etiam Reverendissimos qui hanc facultatem a Concilio habent, quae is Lugo n. 87. Inanis autem est distinctio Fagundez, iure derogatum; non de facto, quia incertum est ius.

CONTINENTUR hac facultate Praelati, habentes potestatem quasi episcopalem: sic Rodr. tomo 2. c. 10. et tom. p. 99. reg. quaest. 24. art. 16. et quaest. 61. art. 9. Henriq. lib. 4. de irreg. cap. 18. Sanchez lib. 2. decis. cap. 11. Sayrus lib. 11. Auil. de cens. p. 7. disp. 10. Flor. de mena lib. 3. var. quaest. 23. Bulla enim Coenae eam facultatem eis non aufert, quam ante habebant, ut ait Fagundez num. 21.

PRAELATOS hos, dico Ecclesiasticos, habentes dioecesim, non regulares, ut notant relati.

PRAELATOS vero regulares non habere hoc a iure conclamant Suarez lib. 4. de Poenit. disp. 30. sect. 2. Garc. de benef. p. 7. cap. 11. Armenda addit. ad recopil. Nauar. tit. 18. lib. 7. de irreg. Fagundez num. 21. Neque enim ante Concil. id iuris habebant, nec eis a Concil. datur.

QUOAD privilegia, refert P. Bonagratia noster, editus anno 1667. Coloniae; privilegium Pii V. datum Praedicatoribus, ut possint, quod et Episcopi, in hoc. Et e Suarez Tom. 4. de Relig. tract. 8. lib. 2. c. 20. et ex Urbano ab Ascens. tract. 2. cap. 3. Praelatos Regulares absolvere posse sibi subditos ab omnibus censuris a Iure, vel ab homine, etiam publicis, Clem. IV. et Sixti IV. Exceptis 4. Bullae Coenae. Relapsu scil. in haeresim, Schismate, Falsificatione litt. Apost. Delatione prohibitorum ad infideles. Caeteri vero casus etiam Simoniae includunt. Vide Com. Priu. mend. tit. Absol. ubi id conceditur Ministris, VIC. et Custodibus. Haec vero ad forum contentiosum extendit Sigism. de elect. num. 2. disp. 66. author Rotae, penes Pluteum decis. 90. excipe casus S. Officii.

PORRO et 4. casus allatos cum caeteris, concedit Greg. XIII. Societati Iesu, ut refert Suarez loc. cit. Amplum vero a Pio V. concessum Praelatis Cassin. refert Tamburin. de cas. reserv. t. 1. §. 1. quod privilegium extenditur ad participantes cum eis; ut possint absolvere omnes suos, etiam novitios perseverantes, ab omnibus casibus, censuris, poenis, per eos iam ante, quam post ingressum subitis, et incurrendis etiam Bullae Coenae. Hinc hoc extendi, ait, ad notorios in foro conscientiae.

QUOD si probabile esset Privilegiis mendicantium per annum Bullae Coenae publicationem non esse derogatum, ut docent Rodriq. tomo 1. qq. quaest. 10. art. 9. Suarez de relig. tom. 4. tract. 10. lib. 9. cap. 20. num. 18. Diana p. 1. tract. 5. resol. 6. Sousa in Bulla coenae cap. 23. disp. 100. Bonagratia, V. Absolutio, Eligius Bassaeus, V. haeresis, num. 18. et alii apud hos, possent religiosi mendicantes approbati iuxta formam iuris absolvere saeculares a casibus Bullae Coenae, et etiam ab haeresi, modo sint occulti; et haec posterior pars probatur ab illis primo ex concessione Urbani IV. apud Rodriq. tom. 1. qq. quaest. 61. art. 3. Compend. Privil. mendic.

V. Absolutio, quo ad saeculares num. 19. in qua concedit fratribus Carmelitis, ut de licentia Praelatorum Ecclesiae, idest, ut declaravit Sixtus IV. modo sint confessores secundum formam iuris praesentati, possint audire confessiones omnium Christi fidelium, causa devotionis ad eos recurrentium, nisi talia commisissent, propter quae esset sedes Apostolica merito consulenda. Sed pro solo relapso, post abiuratam coram Iudice haeresim, est consulenda sedes Apostolica, quia Sixtus IV. pro ut habetur in Monum. ordinum, concessione 348. declarat, solos relapsos ad sedem Apostolicam destinandos una cum Schismaticis, et falsificantibus litteras Apostolicas, et deferentibus vetita ad infideles: Ergo ab haeresi occulta, posita illa probabilitate, praefatis liceret absolvere.

PROBATUR secundo ex concessione Sixti IV. facta Ordini minimorum, ut habetur in Comp. praedicto, num. 20. eiusdem tituli, qua dictis concedit facultatem confessiones audiendi, et ab omnibus casibus excommunicationis, suspensionis, interdicti, ac super quacunque irregularitate, Ordinario tam a Iure quam ab homine reservatis, toties quoties opus fuerit absolvendi, dispensandi, ac vota quaecunque permutandi, et relaxandi, et poenitentiam salutarem iniungendi, sicut potest Dioecesanus. At haeresis saltem occulta, seu in iudicium nondum deducta, tam iure antiquo, quam novo Tridentini, reservatur Ordinario: Ergo. Minor probatur ex Trident. sess. 24. cap. 6. ut notant Sanchez lib. 4. moral. cap. 54. num. 27. Diana part. 1. tract. 11. resol. 28. et p. 3. tract. 3. resol. 13. Amplius dicit p. 4. tract. 4. resol. 239. Recte dici posse, Bullam Coenae solum prohibere absolutionem haeresis, et aliorum criminum, quando publica sunt, et ideo non derogare facultati Tridentini, in qua de occultis criminibus sermo est.

ADDIT bassaeus loco citato, praedictam sententiam, anno 1629. 18. Iulii in Consistorio S. Congregationis Eminentiss. Cardinalium visam, et toleratam, etiam a multis regalis Academiae Duacensis S. Theol. Doctoribus admissam.

Occultum vero ait, V. Irregularitas, 11. num. 5. esse illud delictum, quod non est notorium Iudicis sententia, vel per confessionem criminis factam in iudicio; vel fama in populo, Collegio, aut Vicinia. Sive non adhuc deductum est ad forum contentiosum; atque hoc ultimum videtur Concilii Trident. loco cit. ait Bassaeus ex aliorum sensu.

ENIM vero nunc editum est Decretum ab Alex. VII. anno 1665. 24. sept. ubi inter alias propositiones damnat istam: Sententia asserens Bullam Coenae solum prohibere absolutionem haeresis, et aliorum criminum, quando publica sunt, et id non derogare facultati Tridentini, in quo de occultis criminibus sermo est, anno 1629. 18. Iulii in Consistorio S. Congr. Eminentiss. Cardinalium visa, et tolerata est.

AT tamen P. Bonagratia, V. Absolutio, quo ad saeculares num. 44. ad finem, Pontificem nullam facere mentionem revocandi privilegia regularium, ea, quae adhuc in vigore suo permanere, vide quae dicta sunt sessione 11. quaest. 10. disp. 17. de conscientia, tom. 4. de actibus humanis.

EGO his, ex aliorum mente relatis, arbitror nil tutum esse in his absolutionibus, atque adeo primam sententiam non amplector. Cum enim ex Pontificis voluntate pendeat absolutionis valor, et ea mihi appareat renuens, nullum exhortor, ut interim eis utatur.

De aliis Poenis spiritualibus haereticorum.

HAS recenset Card. Lugo disp. 23. sect. 4. Fagundez, et Suarez locis cit.

PRIMA est, ne in loco sacro sepeliantur: cap. Quicunque, de haeret. in 6. Hunc tamen textum de solis damnatis sententia intelligunt Suar. de Cens. disp. 12. sect. 4. num. 13. Coninch. diff. 14. dub. 8. mem. 64. Hurtad. disp. 76. sect. 1. subsect. 1. Lugo disp. 14. sect. 5. §. 5. num. 159. Unde infert, nunc pollui Ecclesiam, solum per sepulturam vitandorum.

SECUNDA poena est irregularitas. Vide Sanch. lib. 1. cap. 15. Suar. disp. 21. sect. 5. et disp. 43. de Cens. sect. 1. Dianam 2. p. tract. 1. misc. R. 24. et alios apud hos.

Alii tamen probabile existimant haereticum occultum non esse irregularem. Eos refert Diana p. 1. supr. R. 114. et 2. p. supra, resol. 24. et p. 4. tract. 1. de Irreg. resol. 46.

Tertia poena est infamia : cap. Excommunicamus, l. §. Credentes, et cap. Statuimus, eodem tit. de haeret. in 6. et cap. Infames, 6. quaest. 1. et Authent. Gazaros, C. de haeret. initio et L. Cunctos populos, de Summa Trin. Vide Suar. disp. 21. sect 5.

Quarta poena est, ut haereticus privetur beneficiis, et officiis acquisitis, et inhabilis reddatur ad futura. Vide Lugum disp. 23. sect. 4. §. 2.