Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Fides a nobis exigit officium cordis, et linguae, ut ait D. August. lib. de fide, et Symb. cap. 1. Iam egi de Actibus cordis; nunc de Confessione fidei.

Certum est autem de fide, extare praeceptum divinum de non neganda fide. Ita D. Bonavent. ad 9. Lucae, quod inde probat: Qui me erubuerit, et meos sermones: hunc filius hominis erubescet, cum venerit in Maiestate sua. Sequuntur D. Thom. quaest. 3. art. 1. Valentia quaest. 3. p. 2. Fagundez lib. 1. cap. 3. Ita docent Concilia, Nicaenum can. 11. et 12. Ancyr. totum fere, et Elibert. can. 1. et 2. ubi testantur, innumeros Martyres tormenta, et mortes ob fidei confessionem subiisse, quae tenemur potius subire, quam fidem negare. Ideo dicitur Matth. 10. Qui me negaverit coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo. Nolite timere eos, qui occidunt corpus, ut advertit S. Doct. in 3. dist. 39. art. 3. quaest. 2. et sermone 18. de pluribus Martyribus. Vide Valentiam quaest. 3. p. 1. Fagundez cap. 3. Tannerum disp. 1. quaest. 7. dub. 5. Fuliensem lib. 3. cap. 5.

Observa, actus virtutis aliquos esse ab ipso habitu productos, et sunt physici, et hoc modo soli actus interni sunt actus Fidei; nam producuntur ab eodem habitu, cuius signum est, quia resident in eadem potentia, in qua est habitus. Secundo, aliqui sunt actus virtutis tantum moraliter, quia habent laudem ob obiecto formali Virtutis, et in illud, tanquam in finem, ordinantur, et hoc modo Confessio etiam exterior fidei est actus virtutis fidei. Probatur: nam ordinatur ad eundem finem, et idem obiectum, ut habetur 2. Corinth. 4. Habentes eundem spiritum fidei, credimus, propter quod et loquimur. Hinc potest dici Confessio fidei ad diversas virtutes pertinere; puta ad Religionem, quatenus parit Deo honorem: et ad fortitudinem quatenus ob imminens periculum, potest esse ardua, ut docet S. Doct. de Dono fortitudinis.

Confessio igitur Fidei obligat in duobus casibus. Primo, quando alioqui subtraheretur Deo debitus cultus. Secundo, si subtraheretur populo gravis utilitas spiritualis.

Probatur a D. Thom. ad primum. Tunc actus Virtutis alicuius est necessarius, quando necessarius est ad finem charitatis erga Deum, vel proximum. Sed in illis duobus casibus confessio fidei est necessaria ad charitatis finem. Ergo. Maior probatur, nam finis cuiuslibet virtutis ordinatur ad charitatem. Minor probatur; nam, cum potest quis honori Dei, vel saluti proximi consulere, et non vult, non censetur providere charitati. Adde tempora, a Concilio Tridentino assignata pro fidei professione. Vide Fagundez lib. 1. cap. 4. Bassaeum verb. fides 2. num. 5.

Quaestio ergo prima est: An in aliquo casu possit quis negare fidelem se esse. Dupliciter autem potest hoc negari. Primo ne credatur, se esse Christianum, vel Catholicum ab iis, qui hoc nomine intelligunt nationem pravam aliquam et odibilem; et hoc sensu non est peccatum negare, se Catholicum, vel Christianum, per quem intelligitur aliquis talis pravae nationis. Exempla affert Valentia: Vide illum. Secundo vero modo negare se Christianum recte intelligenti, non licet. Ita communiter Doctores omnes cum D. Bonau. 3. dist. 25. et p. 6. Breuil. cap. 8. D. Thom. 2. 2. quaest. 3. art. 2. ubi Caietanus, Aragon. et alii Thomistae; Azor lib. 8. cap. 27. Suarez disp. 4. sect. 1. Sanchez lib. 2. cap. 5. Becanus p. 2. cap. 9. n. 30. et alii apud Fagundez lib. 1. cap. 3. Tanner. loc. cit.

Probatur a S. Doct. allegatis locis, et ad 22. Lucae, et 19. Ioannis ex culpa Petri, qui timore mortis negavit Christum, et graviter peccavit, ut fatentur Patres, praecipue, allati ab eo, Chrysost. homil. 82. August. tract. 113. Gregorius homil. 21. in Evangelia.

Deinde dubitatur: An, qui a Tyranno interrogatur de fide in odium eius, possit tacere, vel divertere.

D. Thom. quaest. 2. art. 2. negat, quoties eo silentio, vel responso posset existimari, non habere fidem. Eum sequuntur alii. Fundamentum sumitur ex cap. Nolite timere 11. quaest. 3. Videtur D. Bonau. ad 12. Lucae ad ea verba: Ne terreamini ab his, qui occidunt corpus. Et affert id 1. Machab. 2. A verbis viri peccatoris ne timueritis. Vos confortamini, et viriliter agite in Lege.

Alii dicunt, posse tacere, vel divertere. Ita Aragon. quaest. 3. art. 2. Roder. cap. 119. Summae.

Alii afferunt, teneri clare confiteri, si sit persona gravis, ut Episcopus, vel Doctor. Ita Valentia disp. 1. quaest. 3. Sanchez lib. 2. cap. 4.

Alii dicunt, teneri, si a Tyranno publice interrogetur. Ita Valentia loc. cit. Azor. cap. 27. quaestio 1. Tanner. num. 120. Aragon. quaest. 3. art. 2. Bannes q. 3. art. 2. et alii apud Fagundez cap. 5. Ratio est; quia tunc detrahitur Dei honori, si non confitearis. Hoc videtur innuere S. Doct. serm. 18. Martyrum. Accinit Fuliens.

Quaeritur tertio. An per actus externos fictos falsae religionis, liceat fidem veram occultare, puta genua Idolo flectendo.

ADRIANUS in 4. Tract. de Baptismo, quaest. 1. art. 1. ad 5. ait, licere urgente gravissima causa. Adducit D. Hieronymum 2. ad Galat. et epist. 89. ad August. ubi docet, Apostolos cauta simulatione exercuisse caeremonias legis, iam mortiferae.

PROBAT primo ex 1. Reg. 5. ubi Naaman petiit ab Elisaeo: Hoc autem solum est, de quo depreceris Dominum pro servo tuo, quando ingredietur Dominus meus templum Remmon, ut adoret, et illo innitente super manum meam, si adoravero in templo Remmon, adorante eo in eodem loco, ut ignoscat mihi Dominus servo suo pro hac re, cui respondit Elisaeus: Vade in pace, significans id licitum.

SECUNDO ex 4. Reg. 10. exemplo Iehu, qui finxit se velle sacrificare Baal, ut ad muscipulam sacerdotes Baal traheret, et videtur laudari a Deo: Studiose egisti, quod rectum erat, et placebat in oculis meis. Hoc exemplum adduxit D Bonav. 3. dist. 38. quaest. 1. ad 3. ubi ait, simulationem Iehu fingentis, se velle adorare Baal, non esse mendacium, sed simulationem cautelae. Propter haec verba trahunt aliqui Seraphicum ad opinionem Adriani. At S. Doct. non eximit Iehu a peccato contra fidem.

Vera igitur sententia est, non licere: Videtur D. Bonau. 4. dist. 33. dub. 8. litt. et loc. cit. Brevil. est D. Thom. quaest. 3. art. 2. ubi Caietanus, Valentia quaest. 3. p. 2. dub. 4. et alii Interpretes, Ales. 3. p. quaest. 183. membr. 2. D. Antonin. 2. p. tit. 22. cap. 6. Sylvest. verb. fides, quaest. 5. Armil. ibi num. 9. Ang. verbo Infidelitas, num. 8 Nauar. cap. 11. num. 23. Toletus lib. 4. summae, cap. 2. Vasquez disp. 182. cap. 5. Suarez de fide disp 14. sect. 4. et lib. 9. de leg. cap. 17. et in defensione fidei, lib. 6. cap. 9. Becanus 2. p. summae, cap. 9. quaest. 5. et alii communiter Fagundez lib. 1. cap. 6. Caspens. disp. 3. sect. 7. num. 61. Tanner. quaest. 7. disp. 5. Morand. quest. 11. Sanchez lib. 2. cap. 4. num. 14. qui oppositam sententiam erroris damnant. Et quia in ea involvunt Seraphicum, afferam alia loca, quibus hanc secundam tenet absolute. Primus est prima parte Centil. sect. 26. ubi vult, committi absolute Idolatriam genuflectendo, vel thus evaporando ad Idolum. Idem docet ad caput 15. Sap. in ea verba: Digni sunt morte, qui spem habent in talibus.

Probatur primo ex illo 1. Cor. 10. Nolo vos fieri socios daemoniorum: non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum. Idem colligitur ex capite 10.

Probatur ratione D. Bonau. quia cultus externus continet intrinsece superstitiosum cultum, quia institutus est ad usum religiosum.

Ad D. Hieronymum respondetur, illas caeremonias fuisse ad veri Dei cultum, neque fuerant adhuc declaratae noxiae. Vide Tract. de Legibus, disput. penultima.

Ad exemplum Iehu respondetur cum D. Bonavent. loc. cit. D August. lib. cont. Mendacium, et D. Thoma 2. 2. quaest. 3. art. 1. non excusari Iehu a mendacio, vel simulatione religionis. Ideo non sic laudatur: Studiose locutus es. Sed: egisti, occidendo filios Achab. Vide Vasquez num. 70. Tanner. 104 Fulsensem loc. cit.

Igitur solum, quoad cautelam directam ad cultum, et obedientiam Dei, excusatur, non quoad praecisum mendicium, et simulationem.

Quoad Naaman respondetur, eum petiisse solum, ut obsequium politicum domino suo exhiberet, ut explicant Abul. quaest. 20. Caietanus, Lyra, et Burgen. ibi. Deinde, esto petiisset Idolum colere externo cultu. Respondit Valentia, et Fagundez; Elisaeum non consensisse, sed solum dixisse: Vade in pace, quod potuit esse etiam reprobantis sensum.

Facilius respondeo, eum petiisse, ut Elisaeus oraret pro eo ob peccatum ingrediendi in Mesquitam Remmon, de quo oportuit, ut fuerit correptus ab Elisaeo, nec profecerit. Ideo ait: Vade in pace, quasi dicat: Quoniam non est spes emendationis, orabo pro te: Vade. Profecto Elisaeus eum idolatram monuerat de hoc cultu superstitioso; Cur enim aliter conscientia punctus diceret ipsi, ut oraret pro se de hoc peccato? Igitur propheta non retractat, sed solum dimittit; sicut dimittitur pauper, cui non vis dare eleemosynam: Vade in pace: Est enim oratio, spiritualis eleemosyna.

Ex dictis habetur, neque posse adhiberi vestes exprimentes cultum superstitiosum, quae sunt signum Sectae (etsi Fulsens. nutet.) Quoad vestes vero significantes tantum politice falsam sectam, ut est pileus flavus Hebraeorum variae sunt opiniones Aliqui afferunt; alii negant. Vide Fagundez cap. 7. ubi decem authores pro affirmativa refert, nempe licere; et totidem pro negativa. Vestes vero, quae solum usum gentis significant, non sunt vetitae Licet etiam ad haereticorum Fana, ad conciones confutandas, ire. Vide Valentiam quaest. 3. p. 2. Azor. cap. 27. quaestio 5. Tanner. num. 123. Non tamen, ubi praesumitur cultus, ut in Anglia, ex Decreto Pauli V.