Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

DICO primo, Hominem liberum non posse vendi. Itaque si mala fide vendatur ut mancipium, tenetur venditor emptori de pretio, et de omni lucro cessante, et damno emergente, et venditio est nulla ipso facto. Si autem bona fide vendidit, putans, eum servum esse, venditio est nulla; non tamen tenetur damnis. Vide Molinam tract. 2. de Iust. disp. 340. Lessium lib. 2. cap. 14. dub. 13. num. 19. Tannerum disp. 4. quaest. 7. num. 55.

HIC oritur dubium: An ille, cui dedisti tuam rem vendendam, possit aliquid de pretio retinere, ut si ei des equum, dicens: vende quadraginta aureis saltem, et ille vendat quadraginta duobus, an possit haec duo aurea retinere; vel si dederim vestem dicens, si tibi decem aureos dederint, da; et ipse duodecim acceperit.

DICO, teneri totum dare venditori, quia nihil acquirit iuris in pretium, nec ratione rei venditae, quae est aliena, nec ratione laboris, quem suppono tanti non aestimari, etsi condictum sit solui mercedem laboris.

DUBITATUR etiam: an possit aliquis emere Chirographum continentem creditum minoris pretii, quam scriptura testetur ob anticipatam solutionem, ut si ego habeo Chirographum centum aureorum crediti cum Ioanne ad S. Martinum: An Petrus possit nunc anticipare in mense Iunio emere Chirographum nonaginta quinque aureis.

DICO primo, usurarium esse ob solam dilationem, excepta causa lucri cessantis, vel damni emergentis, talia credita minoris emere. Ita communiter DD. cum D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. §. secundus ramus principalis avaritiae, etc.

DICO secundo; si Chirographum continet creditum difficile, litigiis obnoxium, potes quid minus emere creditum ob has difficultates iudicio prudentis. Ratione etiam lucri cessantis, vel damni emergentis potes minori pretio emere haec credita. Ita Valentia quaest. 20. puncto 2. §. concl. 5. Lessius lib. 2. c. 21. dub. 18. num. 65. Navar. cap. 17. num. 231. Tanner. dub. 4. quaest. 7. num. 46. Medina Cod. de restit. quaest. 38. D. Antonin. 2. tit. 1. cap. 8. §. 3. et 4. Molina disp. 361.

RATIO est, quia illae difficultates minuunt pretium crediti, et labores in illis evincendis difficultatibus, pretium exigunt. Eadem etiam ratio est de lucro cessante.

TOTA difficultas est, quid agendum, quando nihil horum subest.

PRIMA opinio concedit, posse minoris emi ob has rationes: Prima est, quia talia Chirographa iudicio prudentum minoris aestimantur, quam valor pecuniae praesentis; iustum autem pretium illud est, quod iudicio prudentum iudicatur, ut docet Couar. lib. 2. var. cap. 3. et alii apud Fagundez lib. 5. cap. 16. num. 11. et Tannerum supra. Inter eos citatur Bellarminus.

DEINDE, quia emens illa Chirographa, emit ius ad recuperandam pecuniam, quam continent leg. minus, ff. de regulis iuris. Hoc autem ius toto tempore, quo non soluitur, est inutile, et sterile ementi.

TERTIO, alioqui iniquae erunt emptiones censuum personalium, quae in pluribus locis sunt receptae. Subscribunt alii cum Diana part. 1. tract. 8. resol. 49.

SECUNDA sententia negat omnino, posse eo casu minoris emi credita. Ita Medina Cod. de restitut. quaest. 38. Sotos lib. 6. de Iust. quaest. 4. art. 3. ad 3. Sylvester V. usura, 2. quaest. 14. Gabriel. 4. dist. 15. q. 11. dub. 14. Lessius lib. 2. cap. 21. dub. 8. num. 21. Rebell. 2. part. de oblig. iust. lib. 5. quaest. 13. Angelus V. usura 1. num. 63. Molina Tom. 2. disp. 361. Fagundez lib. 5. cap. 16. num. 13. Tanner. loco cit. Valentia supra, Sot. lib. 6. quaest. 4. art. 1. Bassaeus, V. emptio, num. 18. etsi oppositam non renuat.

RATIO est, quia nullum est fundamentum huius lucri, et aperit viam usuris palliatis; Illud enim ius non affert, ut supponitur, aliquod damnum in illa dilatione realis acquisitionis rei.

QUOAD opera, quibus ex iustitia tenemur, iam ostendi in disp. de Iudice, non posse ea vendi. Vide Molinam Tom. 1. disp. 89. et Lessium lib. 2. cap. 14. dubio 8.

SIMILITER et opera, ad quae tenemur ex voto, invendibilia sunt, quia his tenetur vovens ex quadam iustitia ad Deum.

IDEM dic de operibus debitis Principi, vel Praelato ex virtute obedientiae. possunt tamen accipere stipendia ad suam sustentationem, ut notat D. Bonavent. ad 3. Lucae in ea verba: Contenti estote stipendiis vestris

SIMILITER neque pro operibus praeceptis ab Ecclesia possunt mercedem accipere. Vide Molinam disp. 91.

QUOAD meretrices, licet pretium accipiant valide, et iuste, et sine obligatione restituendi, quidem laboris, non tamen licite illud accipiunt. Quare peccatum est, non contra iustitiam, sed contra sextum praeceptum non moechandi, ut notat D. Bonav. in 4. dist. 15. p. 2. art. 2. quaest. 1. ad 4. Fagundez l. 5. cap. 18. num. 21.

QUOD ad opera misericordiae extra tempus, cum ex praecepto cogimur, ut docere etiam Theologica, servire infirmis, etc. potest vendi; neque enim omnia spiritualia invisibilia sunt, sed ea quae sunt a Spiritu sancto. Haec sane venduntur simoniace.

QUOD res Sacras nequeunt vendi. Vide Fagundez l. 5. cap. 19. sed nos de hoc infra Tract. de votis, disput. 12. quaest. 3. Possunt tamen vendi ratione materiae, ut notat Tanner. num. 55. Azor. T. 3. l. 8. cap. 5. quaestio 1. iuxta C. Ligna, de consecrat. dist. 1. can. Aurum, et can. Apostolicos, et can. Sacrorum, 12. quaest. 2. de qua re egi laconice tom. 4. disp. 17. quaest. 10. ad proposit. 22.

QUOD ad Religionem, tametsi accipere aliquid ad religionem ob pretium sit simoniacum, tamen potest accipi pretium victus, et vestitus. Vide Less. l. 2. cap. 35. dub. 12. num. 71. Suarez T. 1. de relig. l. 4. cap. 17. cum D. Thom. in 4. dist. 25. quaest. 3. art. 3. quaest. 1.

RATIO est, quia venditur temporale, non autem spirituale, neque est aliquod decretum id vetans. Si tamen monasterium opulentum sit, tunc simoniam esse conclamant communiter Iuris interpretes, et colligitur ex cap. Tua nos, de simonia; et C. veniens ad nos, et cap. dilectus 2. eodem titulo.

REMANET labor in operibus spiritualibus. Distinguunt autem multi laborem in intrinsecum, et extrinsecum. Intrinsecus est, qui in actione sacra moraliter includitur, ut labor in cantando Missam, Concionatoris in concionando. Alter est labor extrinsecus, puta eundo ad locum remotum ad concionandum, vel celebrandum. Ita Fagundez l. 5. de contract. cap. 21.

D. BONAVENT. in speculo animae, cap. 2. ait, vendere aliquid spiritualiter adnexum, esse simoniam. Licere autem pro labore, et sustentatione secundum bonas consuetudines accipere, seu dare.

ADNEXUM autem spirituale faciens simoniacum videtur S. Doctor accipere id, quod est etiam spirituale, ut patet in 4. dist. 25. dub. 5. litt. aut aliquid intrinsece coniunctum, ut ordinationem sacram adiunctam, quae est ipsa sacratio intrinsece coniuncta spirituali, vel cum venditur praebenda, vel si venditur spirituale adnexum spirituali; ut praedicatio. Ita p. 1. Censit. sect. 30.

QUAPROPTER non videtur eo modo accipere laborem, sicut accipiunt supra allati, ita, ut vendere laborem, quem insumo per se cantando missam, vel praedicando, sit simonia; sed arbitror, eum laborem esse invendibilem, qui in devotione, attentione, seu intentione collocatur: at labor, quem per se insumo, non modo longum iter assumendo, sed stando in Ecclesia, canendo, et clamando, esse appretiabilem arbitror, et hoc sensu (ut reor) locuti sunt D. Thom. in 4. dist. 25. quaest. 4. art. 2. Durand. ibi, quaest. 3. Sylvester v. Simonia, quaest. 9. Malder. de simonia, tract. 9. cap. 3. dub. 6. Filliuc. cap. 1. quaest. 11. Reginald. l. 23. disp. 228. Sotus l. 9. quaest. 6. art. 1. Less. T. 1. l. 2. cap. 35. dub. 8. Suarez T. 1. de Relig. l. 4. de simonia, cap. 21. num. 10.

CLARIUS autem id asserunt alii, quos refert Malderus loc. cit. et Bonacina de simonia, quaest. 6. p. 5. dicentes, posse licite laborem appretiari per se iniunctum operi spirituali, et pro maiori labore, maius pretium exigi, puta, si Sacerdos est pinguior, vel Concionator imbellis. Imo aliquid amplius dicit Valentia disp. 6 quaest. 16. p. 1. referens Gabrielem, Caietanum, Sotum, et alios, ac Tanner. 2. 2. dist. 5. quaest. 8. dub. 3. num. 76. atque Suarez loc. cit. num. 17. quibus adhaeret Diana p. 1. tract. 16. resol. 29. Bassaeus v. Emptio, num. 5. monens, non posse augeri pretium rei ob spirituale adnexum, puta calicis, etc. vel agri ob ius patronatus, etsi non renuat omnino oppositum.

QUOD si tantum ob extrinsecum, et per accidens occurrentem laborem, liceat mercedem accipere, ut ait Fagundez n. 3. qualis est longi itineris ad missam, vel ieiunii ad multas horas; heu quot simoniacos infarsiemus? Docet D. Bonav. ad cap 2. Ioan. Christum eiecisse vendentes boves, idest, qui laborem praedicationis pretio temporali vendunt.

QUOAD officia saecularia: an vendi possint, multi quidem negant; eo quod talia officia sint obiectum distributivae, et dignioribus conferenda. Ita Medina C. de restit. quaest. 4. de usuris, Adrian. in 4. quaest. de usura Torrianus 2. 2. T. 2. disp. 23. dub. 2. num. 5. et facit ad hoc Lex unica, Cod. ad Legem Iuliam de ambitu, quae prohibet, aliquem promoveri ad officium publicum pro pretio, et ambitione.

ARRIDET Castaneus p. 1. Catal. gloriae mundi, consider. 60. alias autem fol. 38. Glossa in C. sicut 1. quaest. 6. Bouët. decis. 149. Caietan. in offi.. Avendan. resp. 9. col. 2. Fagundez l. 5. cap. 13.

ALII vero afferunt posse Principes vendere illa officia, dummodo moderate, et dignis ea dispensentur, et ob Reipublicae utilitatem ad Summam aliquam conflandam, quae aliter non haberetur. Ita docent Less. l. 1. cap. 32. dub. 4. num. 29. Aragon. 2. 2. quaest. 63. art. 2. Villalobos T. 1. tract. 8. difficult. 7. Ioan. de Cruz in directorio, p. 2. punct. 7. quaest. 7. art. 2. dub. 10. con. l. 3. Ledefma in summa, T. 2. tract. 7. cap. 1. concl. 15. Salon. 2. 2. T. 1. quaest. 63. art. 2. controu. 8. Ibidem Sylvius, Tanner. diff. 5. quaest. 7. p. 2. §. 5. ad 3. Malderus 2. 2. tract. 9. cap. 1. Bassaeus num. 8. dub. 5. Rebell. l. 9. quaest. 18. sect. 2. num. 24. et alii apud Dianam tract. 5. Miscell. resol. 108. addit is Azorium T. 3. l. 8. cap. 7. quaest. 3. Filliuc. t. 1. tract. 24. p. 2. cap. 2. Cordubam summa quaest. 117. Addit Fagundez l. 5. cap. 23. Valentiam disp. 5. quaest. 7. p. 2. §. 5. ad 3.

EAM licitam concedit etiam D. Thom. in resp. ad Ducissam Brabantiae, opusculo 21. Sylvester, v. dignitas, num. 4. Baldus l. Barbarius, lectura 1. num. 6. ff. de offic. Praetoris, Vallascus in praxi de partitionibus, cap. 13. num. 67.

APPONIT tamen D. Thom. aliqua inconvenientia, ob quae haec non expedite assumit.

QUOAD S. Bonav. arbitror, esse pro secunda sententia; nam in speculo animae, cap. 2. finem versus §. Item, ut dictum est, ut probet illicitam simoniam, arguit, quia rerum spiritualium non sumus Domini; de temporalibus autem dignitatibus non dicit in illa tota divisione integra peccatorum, esse illicitam venditionem, imo videtur inferre, esse licitam ex ratione allata opposita, et quia inibi, ubi omnes species peccatorum obiicit, tanquam in speculo, ipsi animae, consulto hanc venditionem omittit.

DEINDE videtur huius sententiae etiam in 3. dist. 40. dub. 2. litt. ad illud: Non concupisces domum proximi tui, ubi opponit Argumentum hoc: Quod licet Petro acquirere, licet concupiscere: Et respondet licere desiderare moderate, quod licet emere, et statim addit de honoribus, et dignitatibus sane, ut utiles sunt temporaliter, quarum ambitus ad avaritiam spectat, ait, posse moderate appeti; et infert, posse et emi.

OPTIMA ratio est, quae in D. Bonav. includitur, dum haec supponit publica, et antiqua consuetudine vendibilia. Sic enim Principes, et Reges vendunt officia, habentia etiam iurisdictiones adnexas, et quidem utiliter non modo aerario, sed etiam populis: hi timentes eas dignitates, quas tanti emerant, perdere, magis in officio continentur. Confirmatur, quia, ut S. Bonan. tacite indicat eo Opusculo, in quo omnia ad unguem peccata menti obiicit, Iuraque adducit, nullum contra hoc ius se invenire profitetur. Non arbitror sane, omnes Principes consilii esse inopes, vel consiliariorum;sed certo certius existimo, prudentissime eos sapientum Theologorum consiliis haec agere, maxime quia etiam sanctissimi Principes, iisdem probis, haec in praxi exercerent. Neque haec distributio iustitiae obsunt, possunt enim vendi melioribus.

Uxoris sane Iustiniani consilio facta est lex, quod de caetero officia Iudicaturae non vendantur in camera. Ut Iudices sine quaequo suffragia fiant, ut refert Cassanaeus allatus. Et S. Ludovicus Rex Franciae id ordinavit, ut refert Gaguinus l. 6. cap. 2. Et Pius V. motu proprio Etsi Romani, et Sixtus V. Cum pro suprema, vetant procurationem, et assersionem aliquarum dignitatum habentium ius medio pretio sub poenis confiscationis bonorum, etc. Vide Dianam p. 3. tract. 5. resol. 108. Miscellan.

FATEOR, rem male agi, cum quod virtute fieri debet, pecunia tractatur, ut dicit Cicero, quem refert Baldus in Leg. Barbarius.

Dico, haec optimo zelo dicta, ne iustitia vendatur Leg. Quisquis, C. si certum patet, hoc caute sanxerunt quoad potestatem iudicandi ob grande periculum avaritiae; qui enim tam caro emunt officia praetoria, volunt in criminibus subditurum refarciri, ut saepius vidi in Praetoriis Rhetorum, ubi omnia venalia sunt officia. Attamen si caute, et prudenter id fiat, auferentur pericula.

QUAESTIO vel id est de his, qui habent talia officia cum potestate transferendi ea in alium, puta in consanguineum, vel amicum; an possint etiam illud vendere.

COMMUNITER affirmant DD. Ita Corduba, quaest. 117. Ioan. de la Cruz in doct. p. 1. praecept. 7. quaest. 7. art. 2. dub. 10 et alii cum Diana Tract. 5. Miscell. resol. 109. et Fagundez de contract. l. 5. cap. 23. num. 21. Ratio est, quia ea licentia includit tacite etiam potestatem vendendi, cum non limitetur modus transferendi. Accinit his Bassaeus num. 8.

ADDUNT multi cum Diana, posse hunc reservare sibi aliquam pensionem in transferendo tali officio; sed Fagundez timore perculsus, huic non arridet.

VENDIBILES sunt res etiam in spe, ut partus ancillarum, pecorum, iactus piscationum, venationes, et aucupia: Haec enim possunt dari hypothecae L. et quae nondum sunt, ff. de pignoribus: Ergo et vendi. In his tamen aliqua venduntur conditionate, ut fructus agri, partus ancillae, nempe si nascantur; alia vero absolute, ut iactus piscationis, etc. Ita Molina T. 2. disp. 340. Gomez t. 2. variar. cap. 2. Fagundez cap. 24. Libri 5. man. 6.

VENDIBILIA sunt etiam venena, quae vel ad colores, vel alios usus, purae commixtionis, inservire possunt, non autem caetera. Vide Molinam disp. 340.

VENDIBILIA sunt etiam omnia bona praesentia, et futura. Ita Molina loc. cit. Fagundez lib. 5. cap. 25.

QUOAD res alienas, suppono cum D. Bonav. in speculo animae, cap. 2. et in 4. dist. 15. p. 1. art. 2. quaest. 1. dupliciter posse aliquem esse possessorem rei alienae, quam vendit. Primo bonae fidei: Secundo malae fidei. Possessor bonae fidei est, qui putat, rem esse suam: malae fidei est, qui novit, esse alienam. Vide Panormitanum in cap. gravis, de resti. spoliatorum, et patet ex cap. si virgo, 24. quaest. 1. in se. unam parte decreti. De his satis egi, cum de restitutione, et caeteris.

CERTUM est igitur, possessorem malae fidei vendere non posse. Ratio D. Bonaventurae, qua omnes utuntur, est, quia Venditione transferri debet dominium a vendente in alium: at talis possessor non habet rei dominium, imo est in continua mora obligationis ad restitutionem etiam fructuum.

POTEST etiam possessor bonae fidei rem vendere, quamdiu prudenter putat esse suam: statim vero ac rem esse alienam agnoverit, tenetur eam domino restituere, ut dixi de restitutione.

EVENIT aliquando, ut ratione loci, vel temporis, venditio sit illicita, ut deferrentur venalia ad Ecclesiam, vel locum Sacrum, ut vendantur, peccatum est mortiferum. Ita D. Thom. prima Corinth. 2. ad ea verba: Numquid domos non habetis ad manducandum, et bibendum? Et allegat factum Christi cap. 2. Ioan. quando eiecit omnes vendentes.

EODEM argumento probatur a D. Bonavent. ad cap. 2. Ioan. et confirmat authoritate D. Chrysostomi homil. 22. in Matt. et l. 2. de civitate, cap. 20. ex quo deducit S. Doct. fuisse culpam gravem, idest, gravem irreverentiam. Idem docent Molina t. 1. de iustitia, disp. 44. Sylvest. v. immunitas, Panorm in cap. cum Ecclesia, de immunit. et arridet Concilium Trident. Sess. 22. decreto de observandis, et vitandis in celebr. miss.

PRAETEREA in periuriis, mendaciis, et aliis vitiis, quae proveniunt, non ex ipsa venditione, sed ex vendentium, et ementium nequitia, illicia, et peccaminosa redditur venditio, ut omnes fatentur cum D. Bonav. in speculo animae, cap. 2. Imo, si mendacia, et periuria fiam ad fallendum emptorem, ut ultra, et supra iustum pretium emat, mortale est contra iustitiam, et tenetur venditor ad restitutionem sub mortali, si emptor ideo ultra rigorosum pretium emat, et si excessus sit gravis: Veniale autem erit, si leviter iustum pretium excedat, ut docet D. Bonav. loc. cit. Molina T. 2. disp. 346. Fagundez l. 5. cap. 27.

SUNT vero res aliquae, non habentes pretium terminatum, ut peregrinae e novo mundo, de quibus quaeritur: an possint vendi, quanti velint domini earum.

MINI probabilius est, haberi pretium aliquod iudicio prudentis apponendum; computatis computandis. Ita Navar. sum. l. 23. num. 78. Less. l. 2. cap. 21. dub. 3. Caiet. 2. 2. quaest. 77. art. 1. Caspens. Tract. 19. disp. 4. sect. 2. et alii communiter apud Fagundez l. 5. de contract. cap. 28. Tametsi nonnulli apud hunc, et Dianam p. 1. Tract. 8. resol. 36. oppositum sentiant; quos refert etiam Bassaeus num. 8. nobiscum sentiens.

RATIO est, quia res venales non sunt determinandae a solo venditore; alioqui gravissima inconvenientia orientur; Neque haec sunt melioris conditionis, quam res caeterae, imo; cum necessariae non sint; non debent expilare populos.

RES quoque victui necessariae debent in magnis necessitatibus vendi, et cogi possunt homines ob bonum publicum, et ea abscondere gravissimum peccatum est, si alioqui pretio ascendant, vel patiantur graviter pauperes. Ita D. Bonavent. in speculo animae, cap. 2. ad finem. Quod probat illo Lucae 12. Qui multa bona sua quidem congregaverat, cui indicta est mortis sententia, et damnationis: Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te. Idem probat ad 12. Lucae. Et hoc etiam de panno, et aliis necessariis docent Barthol. l. 1. C. de Episcopali audient. Tabiena v. emptio, num. 6. Couar. l. 3. var. cap. 14. alligans alios Panormit. et alii in cap. 1. de empt. et vendit. et l. 2. ff. de nundinis, et l. 1. Cod. ne nemini liceat in empt. Matth. de Afflictis quaest. 3. in prooem. constit. Neapol. Felinus in cap. 1. de Iudaeis. Itaque potest Iudex tempore charitatis, aut annonae, praefigere pretium, et poenas imponere victualiis, ut docent Molina T. 2. de Iustitia, disp. 341. Syluest. v. emptio, quaest. 4. Couar. l. 3. var. cap. 14. Gomez t. 2. var. cap. 2. et patet ex l. 1. §. cura carnis, ff. de offici. Praetoris urbis.

TANDEM addo, licere emere res, ut eaedem immutatae carius vendantur causa lucrandi, et hoc ad bonum finem alendae familiae, etc. Ita D. Bonau. loco citato quem sequuntur Molina T. 2. disp. 239. Less. l. 2. cap. 21. dub. 1. D. Thom. 2. 2. quaest. 77. art. 4. Sotus de Iustitia, l. 6. quaest. 2. art. 1. Benuenutus tract. de mercatura, cap. 1. num. 28. Cunha l. 1. decret. ord. C. Fornicari disp. 88. ubi id probatur etiam ex D. Augustino.

NEQUE obstat D. Chrysost. relatus eo C. ubi ait, mercatorem non posse Deo placere. Loquitur enim de ponentibus in mercatura ultimum finem, parati mortifere Deum offendere.