Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Dubitatio II: Quo pacto frangatur Ieiunium naturale

Quo pacto frangatur Ieiunium naturale.

Ieivnivm hoc dicit abstinentiam a quavis re comestibili per modum cibi, potus, vel medicinae, etiamsi modica, de consecr. dist. 1. cap. Sacramenta. Requiritur vero ad talem sumptionem materia, quae valeat alterari in stomacho, ut docet Lugo de Euch. disp. 15. sect. 2. num. 28. Si tamen per accidens id non fit alterabile, violat. Requiritur et forma, quae est vitalis traiectio in ventriculum; haec enim dat ei materiae esse cibi: Ex varia sane materiae huius et formae consideratione nascuntur opiniones variae de fractione naturalis ieiunii.

Sic et per modum medicinae sumi dicuntur etiam nociua, ut venenum. Multi haec comprehendunt, quidquid extra per os traiicitur; alii negant.

QUAERUNT autem primo, an si reliquiae cibi praecedentis diei, dentibus haerescentes, voluntarie deglutiantur, impediant communionem.

IMPEDIRE asserunt Vasquez in 3. part. tract. 3. dub. 11. cap. 4. num. 30. Filliucius tom. 1. tract. 4. cap. 8. num. 236. Nungus 3. part. Tom. 1. quaest. 80. art. 8. Paludanus in 4. dist. 8. quaest. 2. art. 2. concl. 2. Videtur D. Thom. 3. part. quaest. 80. art. 8. ad 4. Inclinat Layman lib. 5. tract. 4. cap. 6. num. 18.

OPPOSITUM tamen sentio probabile cum Suarez 3. part. tract. 3. disput. 68. sect. 4. Henriquez lib. 8. cap. 50. Ioan. de Cruz in direct. quaest. 5. dub. 4. Mosseius in sum. tom. 1. tract. 3. cap. 10. num. 13. Pitigianensis 4. Tom. 1. dist. 18. quaest. 3. art. 3. Camerata de sacram. tract. 4. cap. 10. dub. 19. Rodriquez in sum. Tom. 1. cap. 103. num. 3. Coninch. de sacram. quaest. 80. art. 8. num. 47. Diana part. 3. Tract. 4. resol. 57. ubi tamen suadendum ait, ut expuantur. Ratio est, quia non per modum cibi, sed salivae cadunt.

ADDIT, si quis per nares aliquantulum aquae trahat, quae in stomachum decidat, non impedire a communione, quia non est transmissa per modum cibi, vel potus. Et docet, si quid per modum respirationis attractum sit, etiamsi possit nutrire, vel alterare, ut musca. Ita et Fagundez de praecep. Eccles. praecep. 3. cap. 5. num. 14. et alii. Addit Bassaeus V. Communio, si deglutiat sanguinem e capite cadentem, si pluviae guttas, aliquas aut iusculi particulam in praegustando inuite traiiciat.

QUAERUNT secundo, si quis deglutiat chartam, cretam, frustulum ligni, aut quid simile comestibile, frangant ieiunium naturale, et impediant communionem sanctissimam.

IMPEDIRE afferunt multi apud Dianam p. p. 34 Tract. 14. de celebr. miss. resol. 51. et Parte 4. tract. 4. resol. 104. Ita Henriquez lib. 8 cap. 49. et in glossa, lin. O. Nungus tract. 1. in 1. part. quaest. 50. art. 8. Villalobos tom. 1. tract. 7. diffic. 39. Reginaldus tract. 2. lib. 29 cap. 6. num. 118. Naldus V. Euch. num. 10. Layman lib. 5. tract. 4. cap. 6. Scortia de sacrificio Missae, lib. 2. cap. 7.

DE Tabaco, si ore sumptum deglutiatur, docent idem Diana part. 5. tract. 13. resol. 1. et alii.

ET quidem haec sententia mihi probabilior est, etiamsi oppositam magis probabilem teneant Sum. Corona part. 4. cap. 4. num. 65. Ioan. de la Cruz p. 2. de Euch. quaest. 5. dub. 4. Ludovicus de S. Iuan: sum. part. 1. Tract. de Euch. cap. 23. concl. 4. Diana loco cit. et part. 3. tract. 4. resol. 38. qui idem concedit de reliquia cibi diei hesternae cum Tabiena V. commun. §. 42. Tannerus tract. 4. disp. 5. quaest. 8. dub. 4. num. 79. Sanchez select. disp. 41. num. 23. Pasqualig. decis. 312. Ioan. Cruz quaest. 5. dub. 4. Baunius punct. cit. tract. 10. quaest. 22. nempe si deglutiatur, communionem non impedire.

Dubitatio III: An Ieiunium proprium sit opus bonum, et praeceptum

An Ieiunium proprium sit opus bonum, et praeceptum.

IEIUNII in Ecclesia usitati necessitatem oppugnarunt haeretici apud Valentiam disp. 9. quaest. 2. puncto 1. Bellarminum lib. 2. de bonis operibus, in particulari, qui graviter eam defendunt. Alii vero, non ieiunium praecise, sed quasdam eius circumstantias, quae iuxta Ecclesiae praescriptum adhibentur, vituperant.

Sic novissime dogmatizant sectarii, Luther. lib. de visione Danielis, Calvinus lib. 4 Instit. cap. 12. Kemnitius in fest. 25. Tridentini, et alii huius furfuris.

PRIMO quidem certum est, ieiunium, ut est actus Temperantiae ad edomandam carnem, esse bonum, etsi abstineatur a cibis, quibus alioqui uti liceret.

PROBATUR a S. Doctore in Diaeta, tit. 2. cap. 6. Exodi 24. ubi Moyses ieiunavit quadraginta diebus 3. Reg. 19. ubi et Elias totidem dies ieiunio transegit. Ioel. 2. Convertimini ad me in ieiunio, etc. Iudith. 8. ubi perpetua fere huius sanctae viduae ieiunia laudantur.

Ex novo testamento Matth. 6. ubi Christus modum ieiunandi tradit Marci 9. ubi ait: Hoc genus daemoniorum non eiicitur, nisi in oratione, et ieiunio.

IN 2. Lucae id probat S. Doctor exemplo Annae, quae non discedebat de Templo, ieiuniis, et obsecrationibus serviens, Tob. 12. Bona est oratio cum ieiunio.

SERM. 4. prima Dominicae, inducit. Ieiunium Christi, ad quod ductus est a Spiritu Sancto. Ieiunium Ninivitarum laudatum Ionae 3. Ieiunium Moysi Deuter. 9. et alia supra allata.

PROBATUR a S. Doctore locis citatis, ex Patribus quos ibi vide.

PROBATUR ibidem ratione. Id quod armorum vice est ad edomandas passiones, prout impediunt salutem, utile, et sanctum est: Tale est ieiunium: Ergo. Ratio est SS. Basilii de laudibus ieiunii, Athan. de virginitate, Cypriani serm. de Ieiunio, Ambrosii lib. de Elia, et ieiunio, cap 4. Leonis serm. 7. de ieiunio septimi mensis, et D. Augustini de utilitate ieiunii, cuius meminit Possidonius in Indice operum Augustini, ubi elegantem habet similitudinem; si enim equo insiderem, qui ferox me facile praecipitare posset, nonne eum edomare conarer, subtrahendo ferocienti validiora cibaria, et foenum immittendo; ita et nunc.

CERTUM est etiam, utile esse ieiunium ad alios fines sanctos. Primo ad orationem validiorem reddendam: Sic habetur Tob. 12. prima ad Corinth. 7. Act. 13. et 14.

SECUNDO ad magis excitandam poenitentiam, ut innuitur Ioel 2. et Ionae 3. supra.

TERTIO ad expeditiorem contemplationem, ut dicitur de Daniele; avis enim macilenta expeditior est. Sic comparatur a D. Chrysostom. homil. 2. in Genes.

QUARTO ad vitandum infirmorum scandalum Rom. 14. prima Corinth. 8.

QUINTO ad subtrahendam escam ollae cupiditatum; dicitur enim: Luxuriat raro non bene pasta caro; Subtrahe ligna foco, si vis extinguere flammam.

SEXTO, ad curandum morbum diaeta suadetur.

SEPTIMO ad fugandos Lupos e nemore, ut dicitur Marci 9.

OCTAVO ad expugnandum oppidum, in quo fortis armatus munitur; obsidio enim defensores expugnat Lucae 11. Vide haec, et alia in D. Bonavent. Diaeta tit. 2. cap. 6.

CERTUM est tertio extra controversiam: Ieiunium, quamvis ex se non sit malum, relatum ad praedictos fines, tamen si non habeat coniuncta etiam alia opera bona necessaria, atque adeo, nisi fulciatur gratia Dei, inutile est ad salutem. Id probat S. Doctor illo Isa. 58. Hoc est ieiunium, quod elegi; Dissolve colligationes impietatis, etc. Nolite ieiunare sicut usque ad hanc diem.

ID monent SS. PP. Hieronym. lib. 2. cont. Iovin. Gregor. homil. 16. in Evang. Maximus homil. prima de ieiunio.

QUARTO certum est, si ab aliquibus cibis, tanquam inquinatis e natura sua, abstineamus, non fore sanctum ieiunium, sed impium. Hic enim fuit error Tatianorum, ut refert D. Augustinus lib. de haeresibus, cap. 25.

NOSTRA igitur cum haereticis controversia est: An ieiunium recte suscipiatur, ut praeceptum ab Ecclesia, cogente sub mortali.

SECTARII enim haeresim suscitantes Aërii, quam refert Epiph. haeresi 75. iactant huiusmodi ieiunium esse superstitiosum.

ECCLESIA tamen Catholica, sanctum hoc praeceptum declarat.

PROBATUR primo argumentis, quibus ostendi p. p. Tract. 1. disp. 5. proaemiali, et prima secundae, Tract. de legibus, disp. 5. Ecclesiam posse leges ferre, obligantes in Conscientia.

PROBATUR vero haec lex Ieiuniorum ex multis Conciliis, praecipue Gangr. can. 19. dicitur: Si quis ieiunia, quae communiter custodiuntur ab Ecclesia, dissolvit, sit anathema. Concilio Tibur. can. 35. dicitur, Irasci Dominum, si quis Quadragesimae, aut ieiuniorum diebus non coerceatur a ieiunando, et in Concilio Carthag. IV. can. 63. Statuitur ut clericus, qui tempore ieiunii absque inevitabili necessitate, ieiunium rumpit, inter minores habeatur, et in Concil. Agath. can. 12. iubetur, ut omnes Ecclesiae filii in Quadragesima ieiunent, et in Concil. Mogunt. sub Carolo M. can. 35. anathematizantur, qui indictum ieiunium dissolvunt, et in Concilio Toletano VIII. Frangentes ieiunium Quadragesimae, privantur in Paschate communione: Et in sexta Synodo cap. 56. habetur: Visum est, ut omnis Dei Ecclesia, quae est in universo terrarum orbe, unum ordinem sequens, ieiunium perficiat, et abstineat, sicut ab omni mactabili, sic ab ovis, et caseo. Si autem hoc non servaverint, si sint quidem Clerici, deponantur; si autem Laici, segregentur. Vide et alias authoritates prima secundae, disp. 17. de consc. quaest. 10. ubi agitur de propositionibus, ab Alex. VII. damnatis.

EAM veritatem profusis orationibus prosequuntur SS. PP. qui eam negantes, haereticos conclamant, praecipue Epiphanius haeresi 75. Augustinus lib. de haeresibus, cap. 53.

OBIICIES primo, esse doctrinam daemoniorum abstinere a cibis, quos creavit Dominus ad percipiendum 1. Tim. 4. et Matth. 15. Non quod intrat in os, coinquinat, 1. Corinth. 1. De eo, quod in macello venit, manducate.

RESPONDETUR, reprehendi eos veteres haereticos, qui abstinendum dicebant a cibis, tanquam natura immundis. Vel Iudaizantes, volebant adhuc abstineri a cibis, iuxta legem moysaycam caeremonialem. Id vero Matth. 15. vult, non coinquinari per se, sed tantum ratione praecepti extrinseci, pro ut opponuntur intrinsece vetitis. Paulus vero ostendit, non esse nimis scrupulose inquirendum; an carnes sint idolis immolatae.

Caeterum haec praecepta habentur declarata cap. Non oportet, cap. Placuit de consecr. dist. 3. cap. Quadragesima, dist. 5. cap. 1. et cap. Consilium, de observ. ieiun.

IEIUNIA igitur Ecclesiastica ex antiqua Ecclesiae praxi habentur, et quidem Ieiunium Quadragesimae institutum est ab Apostolis, et habetur can. 68. Apostolorum, ut testatur Epiphanius haeresi 75. Hieron. epist. ad Marcellam, Leo serm. 6. in Quadrag. et colligitur ex Augustino epist. 118. ad Ioan. et lib. 4. de Baptism. cap. 24.

TELESPHORUS P. sancivit, ut clerici quadragesimale ieiunium inciperent a Quinquagesima cap. Quadragesima, dist. 4. Sed haec consuetudo abrogata est, ut monet Ballaeus V. Ieiun. 2. Iure communi ex traditione Apostolica, ut notat D. Leo serm. de Pent. et probant Bellarm. cap. 19. Baron. anno 57. et refertur cap. statuimus, dist. 76. habemus ieiunium 4. Temporum. Eodem iure ieiunatur Vigiliis Nativitatis Domini, et Assumpt. B. V. cap. ex parte, de observ. ieiun. Itidem in Vigiliis Apostolorum cap. Consilium, ibi. Exceptis SS. Philippi, et Iacobi, ob tempus Paschae, et D. Ioannis ob Nativitatis solemnia.

Erant autem aliquae Apostolorum vigiliae, non servatae.

VIGILIAE Pentecost. S. Ioan. Baptistae, S. Laurentii, et omnium SS. sola consuetudine cogunt, ut notant. Syluester num. 5. Syluius quaest. 147. art. 5. quaesito 7. Fagundez cap. 5. apud Ballaeum.

SUNT dubitantes: an haec consuetudo invecta sit ad obligandum, Pasqualig. decif. 171.

SI Vigilia S. Ioan. Baptistae ineidat in festo Corporis Christi, transfertur ex praecepto Urbani VIII. die 15. Oct. 1638. edito.

POTEST et Episcopus vigilias incidentes in aliquam loci solemnitatem transferre; sic et aliis e causis. Idem valent Praelati regulares cum suis. Licet enim Ius Pontificium his non subditur, subditur tamen prudens executio.

ABSTINENTIA etiam Fer. 6. et Sabbathi, ex antiqua Ecclesiae praxi habetur.

LIBET apponere D. Hieronymi effatum epist. 28. apud D. Bonavent. Spec. cap. 3. Unaquaque Provincia abundet in suo sensu, et praecepta maiorum leges Apostolicae arbitretur. Vide S. Doctorem etiam serm. 5. Ciner. et serm. 3. et 5. primae Dom. Quadr.

Dubitatio IV: A quibus sit abstinendum in Ieiunio Ecclesiastico

PRIMO essentialis est abstinentia a carnibus, quoad Quadragesimam cap. Statuimus, dist. 4. Quoad caetera ieiunia, cap. de esu carn. de consec. dist. 3. et Concil. Gerundense c. 3. et perpetua Ecclesiae traditione. Ita D. Bonav. supra cir. et D. Thom. q. 147. art. 8.

CONCEDUNTUR tamen Limaces, Testudines, et Pisces, et animalia, quae ad haec accedunt magis, quam ad terrestria, et volatilia, ut monet Ballaeus verbo Ieiun. 1. num. 3. Bonacina disp. ultim. quaest. 1. puncto 2. Pasqualig. de ieiun. decif. 67.

IN Quadragesima vetantur etiam ova, quia Seminalia sunt. Denique, dist. 4. quod est D. Gregor. M. ad Augustinum in Angliam, ubi non condit novum praeceptum, sed declarat vetus. Itaque male dicunt aliqui, sola id esse consuetudine vetitum.

ITIDEM vetantur lacticinia in Quadragesima, nisi mos aliter receptus admittat, ut docent communiter eum D. Thom. quaest. 147. art. 8. ad 3. Usus autem rite inducitur, ubi est penuria olei. Sat est autem, si consuetudo perduret aliquot annos, iudicio proborum, ut ait Tannerus disput. 3. quaest. 3. dub. 5. monens, idem servandum in aliis ieiunii circumstantiis, communem efferens sensum e D. August. epist. 86. et 119. cum D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3.

IN quibusdam locis oleo redundantibus vetantur lacticinia, etiam extra Quadragesimam, ubi observandae sunt iustae consuetudines, ut dicebat S. Doctor cum D. Hieronymo.

UBI vero conceduntur, non admittitur lardus, vel sagimen; haec enim ad carnem accedunt, quidquid dicat Diana part. 1. tract 9. resol. 21. Pasqualig. decif. 74. Recte quidem, cui conceditur caro; conceduntur et haec, atque ova, etc. Dispensatus vero in Quadragesima ad ova, tenetur adhuc ieiunio; haec enim cum ieiunio stant, ut declarat Pius V. in Bulla Cruciatae. Ita Sylvester ad loc. cit. D. Thom. art. 4. Sanchez lib. 4. cap. 11. num. 49. Llam. 3. part. method. cap. 5. §. 26. Ballaeus V. Ieiun. 1. num. 4.

SECVNDO, debet ieiunans abstinere a pluribus refectionibus, ita ut intra spatium diei naturalis semel tantum reficiatur graviter. Consentiunt omnes cum D. Bonavent. supra, et D. Thom. art. 6. apud Valentiam loco cit. et Ballaeum num. 8.

ITA vero; si extra eam bibas ius, vel lac, solves ieiunium, non si vinum, ut docent communiter eum D. Thom. art. 6. D. Bonavent. in confess. cap. 2. particula 7. apud Valentiam, et Ballaeum.

ADDUNT contra D. Thom. 4. dist. 15. quaest. 3. art. 4. quaest. 1. Syluium 1. 2. quaest. 147. art. 6. etiamsi vinum bibatur, ut fames pellatur, Vega tract. 2. cap. 14 casu 2. Homob. de exam. part. 2. tract. 8. cap. 7. quaestio 20. Fillincinus cap. 2. tract. 27. part. 2. quaest. 10. Molfesius tom. 1. tract. 10. cap. 3. num. 25. Fagundez tract. 4. lib. 1. cap. 3. Diana p. p. tract. 9. resol. 23. Lezana V. Ieiun. Ballaeus ibi num. 8. Contrarium tamen probabile est; et sane etiam D. Bonavent. loco cit. has potitationes reprehendit.

NEQUE potio ante prandium violat ieiunium, Ita communiter TT. Vide Villalob. tom. 1. tract. 23. diff. 8. Homob. loco cit.

POTEST etiam, ne vinum noceat, aliquid pauculum sumi, puta 6. amygdalae, dummodo non fiat saepe in fraudem; Vel sumi aliquid antidoti medicinae. Sic Tannerus num. 90. Diana p. p. tract. 9. resol. 24. cum aliis.

QUAERES: An toties pecces, quoties multum comedis.

RESPONDET Diana resol. 53. peccari in sola comestione secunda notabili, qua ieiunium frangitur. Sic et Villalobos tom. 1. tract. 23. diff. 6. Sancius select. dist. 14. num. 42. Tannetus disp. 3. quaest. 3. dub. 5. num 95. multos adducens contra alios dicentes, toties peccare. Vide et Bassaeum num. 10. Si tamen carnes edas, toties peccabis, hae enim individue vetantur; At ieiunii praeceptum, aut votum solam fractionem vetat, quae prima comestione fit. Vide relatos.

PETES, quae parvitas materiae excuset a fractione.

DIANA part. 5. tract. 5. resol. 11. cum Turriano part. 5. cap. 256. dub. 27. et aliis censent, binas uncias esse parvam materiam.

HANC etiam in esu carnis concedunt Sanchez lib. 2. cap. 8. num. 17. Tannerus disp. 3. quaest. 3. num. 95. Bonacina disp. ult. de praecep. Eccles. quaest. 1. punct. 2. Diana part. 1. tract. 9. resol. 45. et part. 5. tract. 5. resol. 32. qui ait, eam esse, quam Coqui degustant. Pasqualigus vero decis. 41. eam dicit, quae non sufficiat ad nutriendum.

DUBITATUR: An interrumpens prandium ob negotium, possit redire sine ieiunii fractione.

RESPONDENT Fagundez lib. 1. cap. 14. in 4. praecep. Eccles. Fernandez part. 2. cap. 8. §. 3. Toletus lib. 6. cap. 2. Bassaeus num. 15. Portel. V. Ieiun. et alii apud hos, dummodo recesserit animo continuandi, licere, et hoc verum, etsi notabilis mora intercedat; quam Portel. dimidiam horam signat, Sancius vero disp. 52. etiam duas horas, melius Reginaldus tract. 1. lib. 4. cap. 14. num. 177. Azor p. p. lib. 7. c. 11. quaestio 1. Diana resol. 32. id iudicio boni viri demandant.

QUOD si recedat animo non redeundi, et gravis mora intercedat; asserunt licere redite, Diana cum aliis, mutando intentionem; Alii dicunt licere, si parva sit mora, puta quadrantis, vel mediae horae. Vide Portellum, Fernandez, Sancium supra, Bassaeum num. 15.

QUAMVIS autem unica in ieiunio detur refectio notabilis, permittitur tamen refectiuncula etiam ad nutritionem, ut docent communiter apud Bassaeum num. 9. Lublinum part. 2. sum. v. Ieiunium. De hac nonnulla sunt dicenda dubiis sequentibus.

MULTAS quaestiones congerunt Doctores circa exhibitam aliis ansam ieiunium violandi. Eas indicabo paucis.

DICUNT aliqui, eum, qui ieiunio non tenetur, posse invitare ad coenam amicum, quem nouit solere violare ieiunium. Sic Diana p. t. tr. 9. Resol. 58.

SED hoc est ad peccatum inuitare, ut monet Fagundez praecept. 4. lib. 1. cap. 10. Syluius 2. 2. q. 147. art. 5. quaestio unic. et alii cum Bassaeo num. 12.

DICUNT alii, posse iuste coenaturum inuitare ex urbanitate amicum. Vide Pasqualigum decis. 573. sic enim inuitatur, si licet, et ad quod licet.

HAE urbanitates mihi videntur perniciosae, datur enim his ansa ruinae.

HINC Caupones in locis Catholicorum impie carnes hospiti darent obligato, et iure sunt puniendi.

SIMILITER nequeunt etiam hi carnes apponere in locis haereticotum, si absque graui damno aliter facere possunt.

APPONERE etiam coenam hospitibus, qua fragant ieiunium, non licet Cauponi, si absque magno incommodo eam valeat negare.

SI vero in contemptum praecepti postulent, nunquam licet. Vide Pasq. decis. 368. Bassaeum num. 13.

IN dubio vero; an hospes teneatur, potest id praestare Caupo, qui est in possessione ministrandi, ut ait Bassaeus, qui merito hortatur Cauponem, ut perbelle potius interroget hospitem, an carnes velit manducare?

Dubitatio V: De Collatione serotina

De Collatione serotina.

UNICA comestio, ut dixi, est de essentia ieiunii, sed consuetudine admissa est collatio serotina etiam ad aliquod refocillamentum. Videndum est igitur, quae quantitas, et qualitas cibi admittatur.

QUOAD quantitatem, Prima opinio tres uncias admittit. Ita Iacobus de Graff. in Decis. part. 1. lib. 2. cap. 37. num. 29.

SECUNDA sententia extendit ad uncias quatuor. Ita Homob. in Exam. Eccles. part. 1. tract. 6. cap. 20. quaest. 9. Azor part. 1. lib. 7. c. 8. quaestio 8. Sà n. 8. Lezana 4. v. Ieiun. Victorellus in notis ad Manuale Nauar. cap. 21. et alii.

TERTIA sententia sex uncias concedit, Villalob. tom. 1. tract. 23. diff. 7. Filliucius tract. 27. part. 2. Fagundez 4. part. lib. 1. cap. 4. Diana part. 1. tract. 9. resol. 1. Sancius d. 52.

QUARTA sententia uncias octo permittit. Ita Fagundez de praecep. Eccles. tract. 4. lib. 1. cap. 4. qui dicit sic etiam respondisse Suarez. Has esse probabiles Recentioribus ait Bassaeus V. Ieiun. 1.

QUINTA sententia concedit quartam partem eorum, quae ad caenam sunt necessaria. Ita Reginaldus tract. 1. lib. 4. cap. 14. dub. 10. Layman lib. 4. tract. 8. cap. 1. Filliucius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 3. quaestio 7. ubi sic in celebri Academia definitum testatur. Sed Diana Loco citando laxam vocat, At Turrianus in select. centur. 2. dub. 34. Scandalosam.

DIANA p. p. Tract. 9. qui de Ieiunio resol. 1. quartam amplectitur.

CONCLUDIT vero cum Lessio lib. 4. cap. 2. dub. 2. Bonacina de legibus, disp. ultim. quaest. 1. puncto 3. Tannero disp. 3. quaest. 3. dub. 5. num. 92. circa quantitatem standum esse locorum consuetudini; Consuetudini tamen bonorum, qui sunt timoratae conscientiae, non autem laxorum, ut docent etiam Fernandez part. 2. cap. 8. §. Tolet. lib. 6. cap. 2. Coened. quaest. 4.

MIRABITUR quis, me solum velle caeteris praecedere, fateor nullam ex his opinionibus mihi probari, sed proportionem quaero cum Bonacina part. 3. Lezana V. Ieiun. num. 4. Diana loco cit. Nauar. num. 13. Caietano V. Ieiun. Lessio lib. 4. cap. 2. dub. 2. num. 11. non tamen etiam locorum, ut hi dicunt, sed personarum.

PRIMO enim, cum serotina collatio ad refectiunculam ex consuetudine concessa sit, non est consuetudo attendenda penes loca, sed penes personas in tota Dei Ecclesia, cum in ea tota praeceptum sit uniuersale. Cum igitur ad ieiunium unica sit necessaria comestio, oportet videre, quae quantitas secundam possit facere comestionem, hoc autem non est quantitas absoluta, sed relata ad personas. Itaque, cum variae sint, in quantitate cibi sumenda, personae, variae erunt etiam quantitates assignandae; sunt enim aliqui, quibus octo unciae erunt fere coena integra, vel dimidia saltem, vel tertia pars.

QUARE prudentia magna necesse esse reor, ut res iuste perficiatur , atque adeo , cum in eodem loco sint diversitates complexionum , aetatum , etc. cuique iniungendum , ut modice reficiatur , quantum parvula portio coenae ,puta sexta exhibetur , nam illam quartae partis respuo , ut laxam. Huc alludit Azor lib. 7. cap. 8. quaestio 8. nobilibus paulo maiorem collationem concedi , quia debilioris sunt valetudinis, et assueti delicatioribus epulis. Subscribit Tannerus num. 91. Sancius select. disp. 52. sed mihi displicet; sunt enim computandae complexiones , in quibus plurimi nobiles optime se habent, et ignobiles multi debilitati laboribus, victu tenui , aegritudinibus , et aliis vitae incommodis afficiuntur. Imo saepe nobilibus minor concedenda stipes , qui otiosi vivunt. Vellem scire , quid nobilitas addat complexionibus , nisi forte ad labores declinandos. Male vero Bassaeus ait sic nil determinari . et scrupulos suscitari.

MAIOR difficultas versatur circa qualitatem ciborum.

ASSERIT igitur Diana , non posse sumi pisces, ova , lacticinia, et alios cibos substantiales , solitos in coena fumi. Ratio est , quia nunquam consuetudo praescripsit tales cibos. Refert autem Villalobos tom. 1. tract. 23. dub. 7. Azor p. p. lib. 7. cap. 8. quaestio 9. Reginaldus tom. 1. lib 4. dub. 14. Fillincius prima 2. tract. 27. part. 2. cap. 2. dub. 6. Layman lib. 4. tract. 8. cap. 1. Fagundez de praecep. Eccles. tract. 4. lib. 1. cap. 4. Angles de ieiunio , quaest. 9. art. 2. Vivaldum in Candel. part. ultim. cap. 11. Betarducium in sum. cor. part. 1. cap. 1. Ledesmam tom. 2. tract. 17. cap. 2. diff. 5. Graff. decis. part. 1. lib. 2. cap. 57. Vegam part. 1. cap. 15, casu 5. Antonium de isteratis part. 2. cap. 19. Molfesium tom. 1. tract. 10. cap. 3. Sylvium 2. 2. q. 147. art. 6. quaestio 2. et alios.

EXINDE reprehendit Bonacinam Tract. de legib. dub. ult. puncto 3. oppositum docentem ; sed cum hoc est Bassaeus , Pasqualig. decis. 113. et alii apud istos.

QUAERUNT vero , an in serotina refectiuncula fumi queat iusculum ex pane cocto , vel pane cum amygdalis , etiam tum ea quantitate , quae separatim sumi posset.

NEGATIVE respondent Layman lib. 4. tract. 8. cap. 1. Fillincius tom. 2. tract. 27. part. 1. cap. 2. Concedunt tamen Azor part. 1. lib. 7. cap. 9. quaestio 8. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 14. num. 185. Bonacina loco citato.

PRO sero autem Nativitatis , Diana resol. 35. uncias sexdecim ex pane , vel ex dulciariis admittit , cum Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 24. et hanc consuetudinem etiam pro religiosis admittit Llamas part. 3. cap. 5. §. 25.

ALII tamen hanc opinionem non admittunt, Navar. man. cap. 25. Rodriquez Tom. 1. cap. 12. Angles in 4. tract. de ieiunio , quaest. 9. art. 2. diffic. 4. Compator Dianae , qui erat corpore procero dotatus , seu potius oneratus.

QUAERES : An in die ieiunii liceat collationem serotinam mane sumere , et nocturno tempore coenam capere.

NEGANT Azor part. 1. lib. 7. cap. 8. quaestio 6. Llamas part. 3. cap. 5. §. 16. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 4. num. 16. Valentia quaest. 2. puncto 3. Nauarum, et Caietanum adducens.

PROBABILIOR est tamen sententia assertina , etsi absque causa rationabili fiat , esse tantum veniale. Ita , Layman lib. 4. tract. 8. cap. 1. Fernandez part. 2. cap. 8. §. Tolet. lib. 6. cap. 1. Fillincius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 2. Lessius lib. 4. cap. 2. dub. 2. Villalobos Tom. 1. tract. 23. diff. 7. Ratio est, quia non muratur substantia ieiunii , sed tantum circumstantia illius caenullae. Sic et Bassaeus V. Ieiun. 1.

NOTAT vero Diana resol. 33. mutationem hanc ex iusta causa , ut propter studium, negotia , iter, lectionem , etc. non esse malam. Allegat praeter citatos , Cenedum in qq. Can. quaest. 45. Bettam part. 1: casu 3. Naldum verb. Ieiunium , Tannerum disp. 3. quaest. 3. dub. 5. num. 92.

Dubitatio VI: De hora refectionis die Ieiunii

OMISSIS usibus antiquatis circa horam refectionis in diebus ieiunii , circa meridiem nunc tempus statuitur , non ante , nisi ex causa peculiari , ut ex cap. solent , et Gloss. ibidem de consecr. dub. 7. notat Lessius lib. 4. cap. 2. dub. 2. Bellarm. lib. 1. de bonis operibus , in partie. cap. 2. Tannerus disp. 3. quaest. 3. dub. 5. num. 96.

EST autem quaestio ; an praevenire horam prandii absque necessitate , sola comedendi voluntate , sit mortale.

PRIMA opinio est , praevenire etiam notabiliter esse tantum veniale. Ita Gabriel in 4. dist. 16. quaest. 3. art. 3. dub. 1. Angel. verb. Ieiunium , quaest. 2. post Monocent. Ioan. Andr. Archid. Ostiensem. Sic et Tannerus num. 46. Lessius n. 13. Molfesius tom. 1. tract. 10. cap. 5. Tolerus lib. 6. cap. 2. Villalob. tom. 1. tract. 23. diffic. 9. Fillincius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 4. n. 70. Bonacina de legibus , disp. ult. quaest. 1. puncto 4. Fernand. exam. part. 2. cap 8. §. 3. Palatius in sum. Caiet. verb. ieiunium , Richardus in 4. dist. 15. art. 3. quaest 8. Diana part. 1. tract. 9. de Ieiun. resol. 27. alios adducens , et Bassaeus num. 16.

SECUNDA sententia est esse mortale. Ita Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 13. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 15. num. 191. Azor part. 1. lib 7. cap. 11. quaestio 4. Caietanus 2. 2. cap. 147. art. 7. Nauar. man. cap. 21. num. 27. Paludanus in 4. dist. 15. quaest. 4. art. 4. Couar. lib. 4. variar. cap. 20. Syluester verb. ieiunium , Homob. de exam. Ecclesiae , part. 1. tract. 6. cap. 10. quaest. 90. Ledesma tom. 2. tract. 17. dub. 4. Ioan. de la Cruz part. 1. praecep. 4. art. 4. dub. 8. non renuit Diana. Hanc ob Doctorum authoritatem valde esse probabilem ait Bassaeus.

SENTENTIA D. Bonavent. habetur in speculo animae , cap. 3. his verbis : Si tempore ieiunii , quod est in praecepto , cum hora comedendi secundum iura , et consuetudinem assignetur post meridiem , qui horam notabiliter anticipat sine causa , sola comedendi libidine , fraudem facit , nec tale ieiunium reputatur , ut si quis forte hora tertia comederet , et sic se impleret , quod tota illa die non esuriret. Qui autem fraudem facit legi , peccat in legem : Unde Chalcedonense Concilium ait : Nullatenus iudicandi sunt ieiunare , qui ante comedunt , quam vespertinum celebretur officium , quod tempore quadragesimali dicitur. Alias autem post Nonam.

Ex quo habemus , eum tenere secundam sententiam , si gravis fraus sit , neque ponit anticipationem esse notabilem , iuxta secundam sententiam , ex qua Molfesius unam horam ponit , Azor quadrantem, Fillincius supra mediam horam , Fagundez mediam horam ; Diana ait religiosos, qui habent privilegium anticipandi unam horam, posse etiam dimidiam absque peccato praevenire.

PONIT igitur anticipare Vesperas, quae dicuntur ante meridiem, saltem media hora, iuxta Concil. Chalcedonense, et multo magis se in mane ingurgitare, esse fraudem ieiunii.

ASSERTIO iam patet ex Concilio Chalced. Probatur ratione D. Bonavent. nam lex ieiunii intendit mortificationem carnis, et hoc modo se replete est contra formam, et finem ieiunii; ex quo ruit argumentum primae sententiae, hanc esse differentiam accidentalem: Multi DD. apud Bassaeum num. 16. concedunt posse prandere una hora ante meridiem.

Dubitatio VII: Qui teneantur ieiunare

Qui teneantur ieiunare.

CERTUM est ex Conciliis, et Patribus, relatis dub. 3. et ex praxi antiquissima Ecclesiae, praeceptum Ecclesiasticum de ieiunio cogere sub mortali omnes baptizatos, in aetate legitima, non impeditos, ut communiter docent Theologi cum D. Bonavent. dist. 15. et aliis locis, ibi adductis, ut notat Valentia disp. 9. quaest. 2. puncto 5. Tannet, disp. 3. q. 3. dub. 5. cum D. Thom. quaest. 147. art. 4.

ET quidem ab esu carnium non tenentur ante septennium, ut docent Tannerus num. 9. et alii apud ipsum, et apud Dianam resol. 42. Sanchez tom. 1. lib. 1. cap. 12. Villalob. tom. 1. tract. 23. dub. 4. Sanchez in select. disp. 41. num. 31.

AN vero statim post septennium teneantur, dixi Tract. de legibus.

IEIUNIO vero Ecclesiastico perfecto tenentur omnes, non impediti, post annum vigesimum primum, qui est complementum augmentationis etiam iusti, et perfecti, ut definitur in Conc. Vienn.

MOVENT quaestionem, an si compleatur 21. annus in mane, teneatur ab eo puncto, et afferunt Portel. addit ad dub. Regul. V. Ieiunium; Sanchez de matrim. tom. 1. lib. 2. disp. 24. num. 23. Haec tamen non placet Sancio select. disp. 54. Vide Dianam resol. 49.

ARBITROR hanc esse quaestionem Metaphysicam, eo magis, quo incrementum, seu augmentatio non completur una die, vel altera anni vigesimi primi, sed habet latitudinem; et in pluribus etiam hos annos excedit, ut saepe vidit, Diana part. 1. Tract. 9. resol. 49. Pasqual. decis. 252. Sanctius select. disp. 54.

IMPEDIMENTA vero numerantur tria, Impotentia, Necessitas, et Pietas. Ita D. Thom. quaest. cit. art. 4. et alii Theologi 4. dist. 15. Valentia disp. 9. quaest. 2. dub. 5. Tanner. num. 99. alios allegantes.

Quinam impotentes censeantur ieiunio.

IMPOTENTES censentur, qui absque gravi incommodo nequeunt moraliter suam vitam agere, vel debiles cum sint, non valent una refectione consistere, vel nimis ea gravantur, ut concoquere nequeant; ut aegroti, valetudinarii, convalescentes, et quibus ieiunium notabiliter nocet. Inter aegros sunt et senes, nam ut ait Caietanus hic art. 4. Valentia puncto 5. senectus est morbus incurabilis. AEtas autem, ultra quam non tenentur ieiunare, assignatur sexaginta annorum communiter a Theologis. Plurimi tamen dicunt, si ea aetate adhuc robusti, sint, teneri. Ex his triginta fere numerantur a Diana Doctores resol. 29.

ALII tamen, quibus Diana adhaeret, quoscunque senes supra sexagesimum annum a ieiunio liberant. Llamas part. 3. cap. 5. §. 20. ubi asserit interrogatum hac de re Pium V. ita respondisse viva voce. Molfesius tom. 1. tract. 10. cap. 4. Ortiz summa, c. 19. Angles in 4. part. 2. quaest. 6. dub. 6. Sanchez de matr. tom. 2. lib. 7. disp. 22. num. 17. Portel. in dub. leg. part. 1. verb. ieiunium.

RATIO est, quia illa aetas habet sanitatem fallacem, et est media inter morbum, et sanitatem, ut ait Gal. lib. 5. et 6. de tuenda sanitate, et licet aliqui videantur validi, tamen ad interitum ruunt, et ita continuo in periculo sunt casus gravissimi, nisi cibis refocillentur. Deinde Pius V. et Pontifices subsequentes, negantes clericis, et religiosis esum lacticiniorum virtute Bullae cruciatae, exceperunt tamen senes sexagenarios, quasi rationi consentaneum sit, ut in ea aetate defectui naturae consulant.

OPTIME S. Bonavent. in spec. animae, cap. 5. ponit impotentiam ex aetate non praefiniens annos, quia sunt multi impotentiores in quadragesimo anno, quam alii in sexagesimo. Ideo spectanda est complexio status, etc. quae hominem ad senectam rapiunt, ut notant Lessius de iust. lib. 4. cap. 2. dub. 6. Tanner. disp. 3. quaest. 5. dub. 5. num. 101. Bassaeus V. Ieiunium, 2. Fagundez de praecep. 4. eccles. lib. 1. cap. 8. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 17. sect. 1. num. 209. Bonacina de leg. disp. 10. quaest. 1. part. ultim. dicentes, posse sexagenarium esse adeo viribus integrum, ut nulla ratione eximatur.

IMPOTENTES etiam censentur adolescentes usque ad vigesimum primum annum, qui est augmenti, ut notant Valentia loco cit. et alii cum D. Thom. quaest. 147. art. 4. ad 2. ibi Syluios Sanc. sel. disp. 54. Lezana V. Ieiun. num. 6. Bassaeus ibi.

SIMILITER et praegnantes, et nuttientes, quae debent proli victum suggerere, est communis sententia apud Dianam resol. 14. neque excludas eas, quae robustae sunt, non enim in dubio sunt adducendae proles ad discrimen. Casum autem affert Diana resol. 30. an mulier gravida, quae in periculo gravi luxuriae est, teneatur ieiunare cum periculo prolis. Asserit Fernandez in Exam. part. 4. cap. 12. §. 6. Contra quem insurgit Homob. in Exam. part. 2. tract. 8. cap. 7. quaest. 17. Diana resol. 30. Pasqualig. disp. 289. quibus ego resolute subscribendum video; cum enim alia remedia a Deo parata sint, ut oratio, frequentia Sacramentorum, et gratia Dei non desit unquam in necessitatibus, insuper cum Deus praeceperit, ne occidamus, atque adeo haec sit necessitas gravis servandi utrumque praeceptum non occidendi, et non moechandi, arbitror impium dicere in nostra potestate esse occidere, aut nos cogi, quasi Deus sua gratia desit necessariae opportunitati inevitabilis alioqui tentationis.

EXCUSANTUR etiam pauperes, non habentes, quo satis vescantur. Imo, qui non habent, quo condiant, quam pinguedinem, excusantur a Sylvestro verb. Ieiunium, quaest. 5. num. 16. cap. 21. quaest. 8. Tanner. num. 107. praecipue in locis, quibus licita sunt ova, et lacticinia. Vide D. Thom. art. 4. ad 4.

Imo qui non habent, nisi carnes, excusantur a Bellarmino lib. 2. de bonis operibus, in particul. cap. 9. Azor lib. 7. cap. 27. quaestio 7. Tanner. num. 106. Ideo famulantes haereticis excusat cum Lessio disp. 5. n. 35. Imo excusat eos, qui inopes datas sibi reliquias a Bacchanalibus comedunt, sed haec non sunt adeo absolute concedenda; excuso sane eos, qui non habent congruum alimentum, sed sola olera, et fructus, Pasqualig. disp. 179. Bassaeus V. Ieiun. 2. necesse enim est cum pane pulmentum: Ideo S. Doctor. loco cit. speciali, exigit, ut sit paupertas notabilis.

De necessitate excusante a Ieiunio.

NECESSITAS excusans a ieiunio censetur, cum quis operi sibi, aut suis necessario, vel etiam valde utili, non potest vacare, simul ieiunando, ut patet ex doctrina D. Thom. art. 4. Caietani ibi, Valentia disp. 9. quaest. 2. puncto 5. D. Bonavent. in spec. cap. 3. Sic excusantur, qui proprio labore incompatibili, debent victum acquirere.

SUNT autem prudenter omnia pensitanda, genus artis, complexio artificis, etc. Ideo mihi insipide videntur aliqui definire excusati sutores, sartores, ferrarios, barbitonostes, et caeteros artifices; indifferenter. Rite Bassaeus num. 2. arbitram statuit conscientiam; num sit labor sufficiens, seu iusta necessitas laboris necessarii, ut ait S. Doctor loco citato.

SUTORES excusant Azor part. 1. lib. 7. cap. 17. quaestio 8. Lessius lib. 4. cap. 2. dub. 6. num. 45. Reginaldus Tom. 1. lib. 4. cap. 17. sect. 2. Bonacina de legibus, disp. ultim. quaest. 1. punct. ultim. Layman lib. 4. tom. 8. cap. 3. est enim magnus conatus. Melius Villalobos tom. 1. tract. 23. diffic. 14. remisit iudicio prudenti. Est enim ars parum laboriosa, et potest esse, ut multi non impediantur; alii vero impediantur, quod iudicandum est, ex aetate, viribus, etc. laborantis.

COMMUNITER non excusantur sartores, et barbitonsores apud Dianam resol. 8. inter quos est etiam Villalobo difficult. 3. Ioan. de la Cruz in rect. part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. et alii, qui excusant figulos, argentarios, textores, fullones, caementarios, pictores, coriarios; non tamen pictores, sartores, et barbitonsores, quia hae artes non sunt adeo laboriosae. Subscribit Tannerus numero 102. adducens Lessium dub. 6. Toletus lib. 6. cap. 6.

Eos tamen excusant Ledesma 24. quaest. 17. art. 3. dub. 9. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 15. et probat privilegio Eug. IV. quod videtur excusare omnes artifices; at non eum excusare omnes observat Bassaens, Diana resol. 8. eum Reginaldo Tom. 1. lib. 4. cap. 17. num. 116.

DE fossoribus, Ferrariis, et similibus pro aliquo die intermedio, quo non laborant, arbitrio prudentis definiendum putat Medina lib. 1. cap. 24. §. 10. Sylvius 2. 2. quaest. 187. art. 4. Villalobos sum. tom. 1. tract 23. diff. 9.

SED absolute censet Diana resol. 9. tales non teneri, si unus, vel duo dies intermedii, sint ieiunio destinati, quia egent restaurare vires, et ita sentiunt etiam Ioan. de la Cruz part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. Azor tom. 1. lib. 7. cap. 17. quaesito 8. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 16. et alii.

QUAERUNT etiam de Procuratoribus, et Advocatis, quos aliqui excusant, si labor sit improbus, et ipsi adeo debiles, ut satisfacere aliter nequeant suo officio. Vide Dian. resol. 12. Sic et scribas rora die laborantes excusat Diana part. 4. tract. 4. resol. 130. Pasqualig. disp. 335.

ILLUD vero, quod multi dicunt, teneri conducere eos solos operarios, qui simul ieiunare valent, Scrupulosum videtur Fernando part. 2. cap. 8. §. 2. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 6. num. 16. et Dianae resol. 13.

DIXERUNT etiam de Concionatoribus ex mercede conductis: Eos vero teneri censent multi apud Dianam resol. 11. sed non video cur excusentur, si non ad mercedem ducti; at ad mercedem non excusentur, cum utrinque sit idem labor etiam assumptus, ut suppono, ad utilitatem populorum. Igitur utroque casu excusari docent Bonacina tract. de legibus, disp. ultim. quaest. 1. punct. ult. Filliucius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 6. num. 124. Lessius lib. 4. cap. 1. dub. 6. num. 44. Diana loco cit.

EXCUSANT et musicos Sancius disp. 49. Diana loco cit. si aliter canere nequeant; et clericos ad ova sumenda ob Canoram reddendam vocem.

ARDUUM mihi est definere de his, qui nulla necessitate, imo laboribus improbis lassantur; multi enim laxant habenas dicentes, Praeceptum ligare eos tantum, quos reperit potentes, non eos, quos offenderit impotentes. Ita Bonacina tract. 1. dub. 2. quaest. 8. punct. 1. num. 16. Lublin. p. p. v. Ieiun. num. 19. Diana p. p. tract. 9. resol. 40. et 52. Sancius select. disp. 54. num. 14. Layman lib. 4. tract. 8. cap. 3. Sanchez lib. 5. consil. cap. 1. dub. 7. Pasqualig. disp. 317. Quoad laborantes inaniter.

QUOAD lassantes se fine turpi, sunt, qui eximant, etsi impotentiam praeviderent. Ita Medina lib. 1. sum. cap. 23. Diana loc. cit. Resol. 40. Bonacina num. 16. Sancius disp. 54. Bassaeus num. 7.

HORUM sententiam refello hac ratione cum Navar. cap. 21. num. 17. Bonacina num. 16. Layman num. 5. Qui aliquid agit, ut licitum, quod est contra legem, in suo vigore stantem, fraudat legem, et ideo peccat. Tales sunt isti circa legem ieiunii: Ergo. Maior conceditur ab adversis. Minor probatur. Nam eo puncto, quo laborant, tenentur legi, et eam abiiciunt pro tempore executionis, sicuti qui Breviarium ptoiiceret, ne diceret officium.

Probo secundo: Destruens finem legis recusando media iniuncta, est reus. Tales sunt hi. Nam finis legis est ordinatio animae, non modo per macerationem, sed per actus virtutis Abstinentiae. Hoc docet S. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. dicens exigi necessarium laborem.

REMANENT iter pedestres agentes, quos eximunt communiter Doctores apud Bonacin. punct. ult. Bassaeum num. 7. Quantum autem esse debeat iter, Rodriquez tom. 2. 99. reg. quaest. 100. art. 3. statuit sex leucas. Alii septem miliaria Itala; melius cum Bassaeo, et aliis dicam pensitandum iter, si ardua per loca, tempus, si aestu, vel rigore excedat, praecipue itinerantantis vires ponderandas. Vide Pasqualigum decif. 313. multi volunt debere esse iter, quod saltem commode differri nequeat; ita Angles flor. quaest. 6. de ieiun. diff. 10. Lessius lib. 4. cap. 2. num. 456.

ALII negant hanc conditionem; nam et Eug. IV. declarat eximi exercentes artes laboriosas, etiamsi divites sint, et possent non laborare. Ita Sanc. disp. 54. num. 21. Pasqualig. decis. 314. Medin. lib. 1. instr. c. 14. §. 10.

De casibus pietatis excusantibus a Ieiunio.

TITULO hoc excusatur, qui aliquod opus bonum ieiunio melius praestare non potest, ut est concionari, docere in scholis, confessiones audire: Item cum peculiari quadam aliorum aedificatione peregrinari, ut cum Caietano verb. Ieiunium, Navarro man. cap. 21. num. 18. docet Valentia puncto 5. Tannerus num. 103.

ET de Concionatoribus id asserunt etiam Ioan de la Cruz part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. Tabiena, verb. Ieiunium, Filliucius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 6. Azor part. 1. lib. 7. cap. 28. quaestio 1. Graff. part. 1. lib. 2. cap. 37. Antonius de litteratis, part. 1. cap. 39. Fernandez in Exam. part. 2. cap. 8. §. 2. Nauar. cap. 21. Gabriel 4. dist. 16. quaest. 3. art. 1. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 17. num. 219. Sylvius 2. 2. quaest. 147. art. 4. et alii : Sed hoc intelligunt quando commode ieiunare non possunt. Arbitror autem cum Diana resol. 10. id occurrere in Quadragesima, cum continue praedicatur, non autem si solis diebus Dominicis. Sic et Bassaeus V. Ieiun.. 2 num. 8.

DE Lectoribus ait cum Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 19. non omnes excusandos, sed tantum illos, quorum labor improbus est, vel adeo debiles sunt, ut sufficienter non possint studere, etc. Sic et Bassaeus.

QUOAD peregrinantes ad loca sancta, non excusari, si commode valeant differre, docent D. Thom. art. 4. ad 3. Sylvius ibi, Villal. tom. 1. tract. 23. dub. 4. Fernan. part. 2. cap. 8. §. 2.

ENIM vero haec esse maiora bona, et sine alia causa a ieiunio eximentia, docent Sanctius disp. 54. num. 1. Palao part. 1. tract. 3. dub. 1. Pasqual. disp. 341. Bassaeus num. 9. Ortiz sum. cap. 19. Diana resol. 56.

POTEST coniux non ieiunare, si impeditur a moderata redditione debiti, nam haec est strictior obligatio iustitiae iuris naturalis divini: illa vero humani.

Itidem excusatur ob bonum matrimonii a marito praetensum, qui vetat ieiunium, ne nimirum debilitetur, neve pallore, vel squallore displiceat. Ita Pasqualig. diff. 281. Sanc. disp. 54. num. 24. Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 3. num. 11. Bonacina punct. ult. num. 14. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 18. Bassaeus num. 10. Dummodo non vetaret, ut haereticus, in contemptum. Ita, si discordiae imminerent, quas sustinere nequiret, potest, marito praecipienti ne ieiunet, obedire. Sic Sanchez num. 53.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda