Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros
Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare
Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur
Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum
Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum
Disputatio IV: De Spe
Quaestio I: Quid sit SPES
Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI
Quaestio III
Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur
Quaestio V: An Spes sit Virtus
Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica
Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis
Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis
Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem
Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum
Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis
Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM
Dubitatio I: UNICA. An urgeret hoc praeceptum, cui revelata esset damnatio certa
Disputatio V: De Dono Timoris
Quaestio I: An TIMOR sit Habitus distinctus a SPE
Quaestio II: Quodnam sit TIMORIS obiectum
Quaestio III: An mundanus Timor semper sit malus
Quaestio IV: An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei
Quaestio V: An Timor servilis expellatur, gratia adveniente
Quaestio VI: An Timor Initialis, et Filialis differant specie
Quaestio VII: An crescente Charitate Timor decrescat
Quaestio VIII: An Timor gratuitus maneat in patria
Quaestio IX: An Paupertas Spiritus respondeat DONO TIMORIS
Quaestio X: De Effectibus, et praecepto TIMORIS DEI
Disputatio VI: De Desperatione
Quaestio I: UNICA. Cuius potentiae actus sit DESPERATIO, et quod peccatum
Disputatio VII: De Praesumptione
Quaestio I: Quid sit PRAESUMPTIO, et quale peccatum
Disputatio VIII: De Charitate
Quaestio I: Quid sit CHARITAS
Quaestio II: Quodnam sit Charitatis obiectum
Quaestio III: An Charitas sit proprie Dei amicitia
Quaestio IV: Utrum Charitas sit Habitus creatus
Quaestio V: An Charitas sit una specialis Virtus
Quaestio VI: An Charitas sit una specie specialissima
Quaestio VII: An Charitas sit virtutum praestantissima
An Charitas sit virtutum praestantissima.
Assero, Charitatem esse Virtutum excellentissimam.
Probatur a D. Bonav. primo in 3. dist. 23. dub. 6. ex prima Corinth. 13. ubi dicitur: Maior horum est Charitas. Rationem affert, quia ea sola est mater, dans formam virtutis aliis virtutibus ad meritum; dansque eis vitam, ut ait S. Ambrosius in epistola ad Romanos.
Probatur secundo a D. Bonavent. in 3. dist. 36. dub. 3. et in 1. dist. 17. dub. 4. et art. un. dist. 36. quaest. 6. quia est forma aliarum virtutum, ut ostendam quaest. sequenti: Est vinculum perfectionis. Coloss. 3. Est finis legis prima Timoth. 1. Unde Matth. 22. dicitur: Hoc est primum magnum mandatum. Quamvis enim Rom. 13. dicatur: Qui diligit proximum, legem implevit. Respondet S. Doct. 3. dist. 36. dub. 5. in eo contineri Amorem Dei, vel illum in amore Dei, ad quem ordinatur.
Probatur tertio a D. Bonav. primo dist. 17. p. 1. dub. 6. nam D. August. 15. de Trinitate, cap. 17. et serm. 35. de Tempore, et tract. 5. in 1. epist. Ioan. ait, solam esse charitatem, quae distinguit inter Filios regni, et filios perditionis, illamque esse Margaritam pretiosam euangelicam.
Probatur quarto a S. Bonav. hic, ratione, qua utitur etiam D. Thom. art. 6. Illa est virtus omnium praestantissima, quae respicit Deum sub praestantissima ratione formali: Talis virtus est Charitas, quae respicit Deum, ut in se bonum, quae est ratio praestantissima secundum nostrum modum intelligendi: Ergo. Idem argumentum prosequitur dist. 15. p. 1. dub. 4. et cum eo Tanner. disp. 2. quaest. 2. dub. 1. num. 23.
Probatur quinto a S. Doct. 3. dist. 34. p. 1. quaest. 3. ex illo prima Corinth. 12. Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Glossa indicat rationem allatam: Demonstro vobis viam eundi ad Deum, idest Charitatem. Idem adducit dist. 26. quaest. 5. addens illud: Maior horum est Charitas, prima Cor. 13.
Praeclare Charitatis praestantiam discurrit S. Doct. in Diaeta, tit. 5. cap. 2. eamque probat illo 1. Cor. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec: Maior autem horum est Charitas. Apoc. 3. Suadeo tibi emere aurum ignitum; est enim charitas inter virtutes, sicut aurum inter metalla. Vide obsecro S. Doct. qui multis praeclaris eam comparatam in Scripturis ostendit. Vide etiam in Pharetra, lib. 2. cap. 25. ubi plurima e Patribus congerit eximia. Eundem lege lib. 5. Compendii Theologiae a cap. 23. usque ad 27. quod est Encomium Charitatis. Et de septem Itineribus aeternitatis, Itinere quarto.
Observa, illam vocari vestem nuptialem, de qua Matth. 22. qua qui caruit, eiectus est, ut vidit D. Bonav. in Diaeta, tit. 5. cap. 2. post medium; sic enim exponitur a Patribus, ut advertit etiam Valentia disp. 31. quaest. 1. p. 3. Sic D. Gregorius homil. 18. in Evangelia. Sane Christus, qui est sponsus, eam habet; non habet autem fidem, quam intelligunt perperam Sectarii per vestem illam nuptialem.
Obiicies primo. Scriptura adscribit fidei vim iustificandi, ut videre est in Apostolo ad Rom. et Galat. et vocatur fundamentum aedificii spiritualis. Hebr. 11. est causa charitatis.
Respondet S. Doct. dist. 31. quaest. 1. ad 1. et dist. 23. passim, fidem vocari fundamentum rude aedificii, quod per Spem consurgit, et erigitur, et in Charitate firmatur. Fidei porro adscribitur iustificatio, tanquam dispositioni ad gratiam, et charitatem, quae est forma, ut ostendit dist. 36. quaest. 6.