Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Haec quaestio ad materiam scandali pertinet. Intelligitur autem, supposita, quod nequeas eum revocare alia ratione; et ille non cogitet nisi de illo malo grandi, non de illo minori potius eligendo, quia si hoc cogitaret eligere, suaderes malum absolute.

Prima opinio est negativa. Ita docent Caietanus 2.2. quaest. 78. art. 4. notab. 3. Gabr. in 4. dist. 15. quaest. 11. art. 3. dub. 4. Azorius t. 1. lib. 12. cap. 16. quaestio 8. Couar. in 4. decr. p. 1. cap. 4. in princ. Valentia Tom. 3. disp. 5. quaest. 21. punct. 4. Sà, v. peccatum, numero 8. Castro Palao Tom. 1. tract. 6. disp 6. p. 6. num. 9. Hurtado 2. 1. disp. 173. sect. 10. §. 110. Layman lib. 2. tract. 3. cap. 13. ubi alios refert. Sic Lyra Genes. 19. et Iudicum 19. Videtur D. Bonav. in 4. dist. 33. quaest. penult. ad 2.

Secunda sententia est affirmans. Ita Abbas in cap. super eo, num. 4. de usuris Adrian. quodl. 1. art. 3. et quodl. 9. art. 3. Nauar. cap. 14. num. 40. et cap. 17. num. 263. Sotus lib 6. de Iustitia, quaest. 1. art. 5. Bartholomeus Medina prima 2. quaest. 96. art. 4. Rodriquez tom. 1. sum. cap. 12 concl. 9. Molina t. 2. disp. 335. Sanchez lib. 7. de matrim. §. 11. num. 15. Becanus cap. 27. quaest. 4. Vasquez opusc. de scandalo, super quaest. 40. art. 1. dub. 1. Turtianus t. 1. Tom. 1. disp. 99. dub. 6. Basilius Poncius de matrim. lib. 3. cap. 28. §. num. 16. Diana Parte 3. Tract. 5. resol. 37. et p. 5. Tract. 7. resol. 18. Bassaeus, v. Restitutio, num. 4. et alii apud istos.

¶ Assero primo, probabiliorem esse primam sententiam.

Probatur primo. Non sunt facienda mala, ut eveniant bona: Ergo multo minus, ut minora mala; at peccatum illud est vere malum, ut suppono vetitum: Ergo. Confirmatur, quia illius peccati tu vere causa es inducens. Est argumentum D. Bonav. loc. cit.

Respondent, non persuaderi illud malum simpliciter; sed sub conditione, quod maius malum velit; et suaderi non malum illud, sed antepositionem minoris mali, ut maius vitetur, alioqui inevitabile.

Contra; quia adhuc illud est malum, non eligendum, ut quodcumque bonum eveniat, ut impetat Apostolus; multo minus, ut malum gravius vitetur. Nam adhuc vetitum est illud minus malum, nec usquam eligendum conceditur, sed vitandum.

Assero secundo, probabilem esse etiam secundam sententiam.

Probatur primo ex Genes. 19. ubi Lot Sodomitis locutus est, ut a nefando complexu illo masculorum adolescentum removeret: Habeo duas filias, quae necdum cognoverunt virum, educam eas ad vos, et abutimini eis, dummodo viris istis nihil mali faciatis.

Respondet Layman, fuisse hoc, non consilium, aut inductionem, sed permissionem comparativam, sic: Potius filias prostituerem, quam hoc permitterem. Quo sensu dixit Absalon, ut Patrem induceret ad libere se in aulam admittendum: Quod si memor es iniquitatis meae, interfice me. Sic interpretantur Caietanus, Basilius, Sà, Valentia locis citatis, Sanchez loc. cit. disp. 1. num. 28. Molina disp. 335. Tali modo concedit S. Doct.

Quamvis S. August. Abulensis, et Lyra existiment, Lot peccasse; sed minus graviter ob animi perturbationem, ait Layman.

Profecto verba eius clare ostendunt oppositum, imo iussionem: abutimini eis, non autem eum modum dicendi, qui praetereuntur.

Quod vero non peccaverit Lot, ostendo; nam eo tempore, quo egressus est Sodomis, dicitur Iustus fuisse 2. Petri 2. ut observant Diana, Poncius, et alii cum D. Bonav. in 1. dist. 43. dubio 2.

Probatur secundo ex illo Iudic. 15. ubi Levita suasit fornicationem spurcissimis illis, ut ab infandioribus revocarentur. Hunc vero non peccasse, multi apud Lyranum asserunt, licet ipse eum non excuset.

Probatur tertio ex D. August. lib. 2. de adulterinis coniug. cap. 15. et refertur in cap. si quod verius 33. quaestione 2. Si facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium, et non faciat homicidium; et vivente uxore alteram ducat, et non humanum sanguinem (idest uxoris) fundat.

Respondet Glossa, non fuisse consilium D. August. sed comparativam permissionem, si alterutrum peccatum committendum sit, potius se permissurum adulterium, quamvis neutrum suadeat; Quare statim subiungit: Quod si est utroque nefarium, videlicet uxorem occidere, et altera vivente, aliam ducere, non debet alterum pro altero perpetrare; sed utrumque vitare.

Probatur quarto; nam omnes fatentur, licitum esse, a Tyranno iustitiam suae causae petere, ut docent Caietanus, Armilla, Sà v. Tyran. Navar. cap. 14. num. 4. Lessius lib. 2. cap. 29. dub. 9. et tamen Tyrannus peccat exercendo iurisdictionem.

Respondet Layman, Communitatem tacite consentire, ut Tyrannus interim, dum principatum cedere non vult, saltem iuste iudicet. Idco non peccari, dum ab eo ius postulatur, ut notat etiam Lessius num. 73.

Concedit Layman loc. cit. cum Azorio c. 17. quaestio 1. posse tunc minus peccatum suaderi, quando est pars maioris peccati; ut latroni, volenti totum abripere, possum suadere, ut partem relinquat saltem; Volenti occidere, ut percussione pignorum contentus sit; volentem adulterare, ut fornicetur cum soluta.

Admonet tamen, suasionem minoris mali non debere esse in damnum tertii, v. g. ut qui vult adulterare, fornicetur cum tali determinata; vel qui vult furari centum a Titio, furetur quinquaginta a Caio.

Aliud exemplum movet Diana resol. 19. an sit licitum volenti rapere nummos pauperi, suadere, ut a divite surripiat determinato.

Hoc ultimum negant Castro Palao Tom. 1. tract. 6. disp. 6. part. 6. num. 12. Hurtado 2. 2. disp. 173. sect. 10. §. 156.

Oppositum tamen censent Vasquez apud Palaum, Basilius Poncius de Matrim. lib. 5. cap. 18. §. num. 28 Turrianus 2. 2. tom. 1. disp. 95. dub. 6.

At non determinando personam, adhuc non licere docet Palaus. Verum enim vero oppositum docent Sanchez de matrim. Tom. 2. lib. 7. disp. 11. num. 24. Molina de Iust. tract. 2. disp. 335. Addunt autem consequenter Diana, Sanchez, et alii, non teneri suadentem ad restituendum diviti, si furtum secutum sit.

Imo addit Diana, posse suadentem ad minus furtum, respectu eiusdem etiam cooperari, quia in bonum operatur.

Ad bona tamen vitae non licet cooperari, v. g. ad rescindendum nasum ei quem volebat occidere: Ratio disparitatis est, quia bonorum fortunae ille est dominus, et praesumitur assentiri, non autem bonorum vitae. Ita docent Diana loc. cit. Basil. Poncius loc. cit. cap. 18. §. 5. num. 28. Vasquez art. 1. num. 13. Turrian. disp. 95. dub. 6. Hurtado § 122. qui §. 119. concedit etiam, posse proponi ei, qui maius malum vult, aliud minus, non suadendo, si is velit infandum peccatum; proponatur Maior delectatio capitur cum foeminis. Sed hic ad nostram sententiam revertitur; nam proponitur tale malum minus, ut ad illud alliciatur, et consentiat.

Movent dubium: An ad impediendam proditionem urbis, liceat traditorem inebriare, si alio modo ipsum avertere non vales.

Asserunt Less. lib. 4. cap. 1. diff. 4. Villalob. tom. 2. tract. 60. diff. 6. quia ebrietas tunc non est mala, et sicut eum possem ferire, ita, etc. Miror Bassaeum hoc reprobare cum Vulgers tract. de Temper. cap. 1. disp. 7. Laym. lib. 3. sect. 4. Nam bonum publicum privato praevalet.