Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Utrum in CHARITATE sit ordo.

ASSERO, obiecta diligenda esse ordine quodam a voluntate.

PROBATUR a SS. Doctoribus primo ex 2. Cantic. Ordinavit in me charitatem.

Deinde probatur a S. Bonav. ex D. August. lib. I. de doctrina Christiana, cap. 23. ubi ait: Primo diligendus est Deus, qui est supra nos; non dixit autem hoc, loquens, prius tempore diligendum; sed ordine excellentiae, et aestimationis.

TERTIO ex D. Ambrosio in Glossa ad verba Canticorum adducta: Primo Deus diligendus est, secundo nos ipsi, tertio parentes, inde filii, post domestici, qui si boni sunt, malis filiis praeponendi sunt.

PROBATUR quarto a S. Doct. Prius, et posterius est secundum relationem ad aliquid principium, ex Aristotele 5. Metaph. t. 16. et ad finem. Ordo autem includit in se aliquem modum prioris, et posterioris; unde oportet, ut, ubi est aliquod principium, et aliquis finis, sit etiam aliquis ordo: Charitas autem tendit ad rectificandam voluntatem in Deum, ut in principium, finemque supremum, in cuius communicatione amicitia Charitatis fundatur, et ideo oportet, in his, quae charitate diliguntur, attendi aliquem ordinem secundum relationem ad principium, quod est Deus, qui est etiam summum bonum, quod est beatitudo. Hoc argumento utitur etiam D. Thom. Maior probatur a D. Bonav. in 2. dist. 35. art. 2. quaest. 1. His nituntur alii, cum Tannero disput. 2. quaest. 3. dub. 2.

PROBATUR quinto a S. Doct. unus habitus tendit in unum obiectum principale, et in alia per ordinem ad illud: Sed Charitas est unus habitus, habens pro obiecto principali divinam bonitatem, ex dictis q. 19. Ergo caetera amata respiciunt, ut ordinata ad illud; atque adeo principalius obiectum est Deus, primo amandus; deinde caetera. Idem repetit in corpore, et ad 2.

PROBATUR sexto a S. Doctore magis debetur ordo amori deliberativo, quam naturali; sed naturalis est ordinatus respectu diligibilium: Ergo.

PROBATUR septimo. Vinculum, multa recte connectens ad finem, debet ea ordinate colligare ad eundem finem: Sed Charitas est vinculum perfectionis ex 3. ad Coloss. et ex D. Dion. cap. 4. de Divin. nominibus, eaque multa colligans, cum sit amor maxime liberalis, complectens multa diversa in fine colliganda: Ergo ea unit ordinate.

PROBATUR octavo a S. Doct. Quod est pondus in corporibus, est amor in spiritibus, ex D. August. lib. 13. confess. cap. 9. et lib. 21. de civit. cap. 28. et 6. de Trinitate, cap. 10. Sed pondus debet esse bene libratum: Ergo et amor.

OBIICIES primo. Ubi ordo, ibi distinctio; sed charitas respectu diversorum est una: Ergo non ordinata.

RESPONDEt S. Doct. ordinem in habitu attendi in ordine ad obiectum; quamvis autem charitas non sit multiplex in se, habet tamen multa obiecta materialia, et multos actus, ratione quorum sunt multa praecepta.

OBIICIES secundo. Ubi est ordo, ibi proportio; sed inter diligibilia non est proportio; creati enim ad increatum nulla est proportio: Ergo.

RESPONDEt S. Doctor, quod proportio est duplex. Alia proprie dicta, quae est commensuratio rerum eiusdem generis, et hoc sensu falsa est maior. Secundo, proportio dicitur large, et est quaecumque habitudo, quae attenditur secundum convenientiam analogiae; et hoc modo datur proportio boni creati ad increatum, et etiam ordo secundum rationem primitatis, et causalitatis; finis enim dignior est his, quae ad finem, et quantum ad hoc, attenditur ordo in Charitate.

OBIICIES tertio. Ordo spectat ad cognitionem, quia sapientis est ordinare: Ergo si non ponitur ordo in cognitione respectu cognoscendorum, multo minus debet poni in Charitate respectu diligendorum. Si dicas, quod ordo est in scientiis. Contra: nam charitas sequitur cognitionem fidei; sed in huius obiectis non est ordo: Ergo.

RESPONDEt S. Doct. duplicem esse ordinem: Primus est partium in toto, et rerum in universo: Et quidem ordinare est intellectus. Alter est ordo rerum in finem, et hic est a voluntate, quae tendit in bonum, atque adeo in finem, et talis est ordo Charitatis.

RESPONDEt secundo, ordinem in habitibus attendi per ordinem ad obiecta, quia vero Summa Bonitas per essentiam respectu aliorum diligibilium, quae sunt participantia, pluris merito aestimanda est, et ex eis diligibilibus aliqua plus, vel minus participat de bonitate, ut corpus minus, quam spiritus: hinc est, ut charitatis amor secundum haec sit ordinandus. Sic enim etiam in cognoscibilibus est ordo, ut prius sint prima principia, in quibus est maior veritatis evidentia; deinde scientia conclusionum subsequatur; et ita potest negari assumptum. Nec est simile de fide; omnes enim articuli ad primam veritatem aeque comparantur, ex cuius revelatione omnes uniformiter creduntur.

OBIICIES quarto. Sicuti in fide est una ratio credendi, scilicet summa veritas; ita in Charitate una ratio diligendi, quae est summa bonitas: Sed ex eo, quod una est Veritas, quae est ratio credendi, una est Fides omnibus articulis aequaliter affentiens: ergo ex eo, quod est una ratio diligendi, una est charitas, eodem modo se habens ad omnia diligibilia.

RESPONDEt S. Doct. disparem esse rationem, nam in Charitate inaequalia sunt obiecta terminantia affectum, esto omnia ad unum reducantur.

OBIICIES quinto. Charitas est habitus unus, naturaliter inclinans ad bonum: ergo aequaliter; nam idem, semper manens idem, facit idem.

RESPONDEt S. Doct. unum semper facere idem, data pari dispositione in obiectis naturalibus; alioqui diverse operatur. Sic Sol magis illuminat chrystallum, quam lapidem; at voluntas est potentia operans ex electione, quae regitur a charitate, quaeque et ipsa movetur; non autem manet eadem semper. Praeterea respicit obiecta, diverso modo, et gradu amabilia.

OBIICIES sexto. Si ordo attenditur in Charitate, aut attenditur penes habitum, aut penes actum; non quoad habitum, qui est omnino unus: Si quoad actum: Ergo non est ordinata in infante baptizato, vel in dormiente, qui non habent actum. Igitur quaero, quid attenditur in ordine charitatis? et cur attenditur magis in ipsa, quam in alia virtute ordo, cum omnis virtus sit amor ordinatus, ut ait D. August. de moribus Ecclesiae? Et rursus, cum circa omne bonum sit modus, species, et ordo, cur potius charitas dicitur ordinata, quam modificata?

Respondet S. Doct. attendi ordinem in habitu, in ordine ad obiecta. Praecipue igitur dicitur charitas ordinata, quia est pondus, cuius est librare; et vinculum perfectionis, cuius est omnia ordinate colligere.