Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio III: An, et quomodo hic status sit Sanctus

STATUS hic adeo illustris, membrum hoc adeo vividum, atque operosum corporis mystici Ecclesiae fuit haereticis invisum ab antiquis temporibus; propterea Monachos ferro, flammis, ac omni tormentorum vi torquere, ac rescindere tentarunt. Huius vero saeculi infelices Sectarii adeo religiosam vitam persequuntur, ut Libri eorum, concionesque repletae sint dicteriis, contumeliisque gravissimis ad omnium in eos odia commovenda; nihil aliud fere acrius reprehendunt. Miseror, ex ipsis enim plurimi sancto Religionis iugo excusso, in omnium flagitiorum baratrum corruerunt, et foedissimis thalamis etiam e Monasteriis assumptis Sanctimonialibus sacrum matrimonii Sacramentum conspurcarunt; At Sacramentum non tetigere matrimonii; Fuere potius spurcissimi concubinatus, quos teterrimis epithalamiis adornaverunt. Te ex orco adiuro miserrime Haeresiarcha, te infoelicissime apostata a Religione, a fide, te sanctimonialis foedissimum procum, in eius sinu a daemone ea nocte suffocatum, compello perditissime Luthere. Prodeas ad tuas spurcitias confitendas. Id profecto mihi pollicerer, nulla alia fore necessaria argumenta, quam reprobi huius confessionem e loco tormentorum percipere.

PLURIMA is in foedidissimo suo Epithalamio, quod capiti 7. epistolae prioris ad Cor. contexit, attrita fronte, et manu impia exaravit. Plurima habet in aliis conflagrandis suis operibus, De votis Monasticis, et caeteris.

PLURIMA infandus ille Calvinus atro Pentapolis exustae carbone obsignatus, naturae foedaeque perversor, in suis illis pestiferis corruptricibus Institutionibus, praecipue lib. 4. cap. 13. exhalavit.

PLURIMA etiam felleus Melancthon, aliique huius farinae, non homines, sed Lupi, evomuere. Hos vide in Bellarmino Tom. I. lib. 2. de Monachis. et Bouerio exam. 2. Cens. 18. errore 3.

Hi igitur conclamant, Monasticam vitam novum esse superstitionis inventum, diaboli cultum, Ecclesiae pestem, monstrum, nulla authoritatis Divinae obstetricante manu e Tartari Abysso profunda in lucem editum, ad veram religionem evertendam.

Nos autem e regione ostendemus, esse antiquissimum Divini cultus exquisitum modum, sanctum Ecclesiae fulcimentum, e Dei sinu prodiens, ac malleum haereticorum. Quoniam vero plurima litterarum monumentis Invenio consignata; ea ex more in Arena exponam, quae Seraphicus meus Sanctus Bonaventura scripsit.

PRIMO quidem quinque nominibus a Graecis sunt vocati homines hi religiosi, quos defendendos suscepi, Divino quippe cultui destinatos; hoc enim praecipuum nomen Latini tenent. Sic D. Dionys. cap. 6. Ecclesiasticae Hierarchiae, ubi ait, ab Apostolis fuisse Monachos vocatos. Therapeutas, eo quod ipsi pure, praeter caeteros, Deum colerent. Eodem nomine utitur Philo initio libri de contemplativa vita, et D. Basilius passim, qui etiam sermones suos de rebus Monasticis vocat Asceticos.

Hi sunt, quos Monachos vocant antiquissimi Patres, et Ecclesiae pugiles, quia eorum vita est, iugiter in virtutum palaestra exerceri.

DICITUR autem Monachus a Monos, quod Graece, et singularis, ut docet D. Bonav. lib. 1. Pharetrae, cap. 32. ex D. Isidoro in ethymol. lib. 7. cap. 13. Concludit vero: Ergo si solitarius, vel singularis interpretatur vocabulum Monachi, quid facit in turba, qui solus esse debet.

EODEM fere modo loquitur D. Hieronym. epist. ad Heliodorum. Quare non recte Bellarminus hinc colligit cap. 1. nomen Monachi a D. Hieronymo afferi convenire propriissime Eremitis; elicit enim solum ex ethymologia, Monachum separatum esse debere a mundo, dicens: Interpretare vocabulum Monachi, hoc est unum, quid facis in turba, qui solus ri? Confirmatur, nam ipse D. Hieronymus epistola ad Eustochium nomen Monachi Caenobitis etiam ait convenisse, quod omnes veteres asserunt a tempore D. Dionysii, qui CCC. fere annis ante primum Eremitam, qui fuit Paulus, floruit.

HUNC esse genuinum D. Hieronymi sensum probat S. Bonavent. libro primo Pharetrae, cap. 31. ex ipso S. Doctore epist. 13. post medium: Saecularium consortia devita: quid tibi necesse est ea videre saepius, quorum contemptu Monachus esse caepisti, et ante hortatus est, ut imitentur sanctos filios Prophetarum, qui habitabant in agris, et solitudinibus, qui late simul cohabitabant. De his ait fuisse filios Rechab Hierem. 35. qui sane cohabitabant.

D. AUGUSTINUS in Psal. 132. Ecce quam bonum, etc. habitare fratres in unum, in sancta unitate concordi nomen, ac vitae Monasticae rationem ponit.

VERISSIMA explicatio huius nominis est apud Cassianum coll. 18. Dionysium loc. cit. Monachos appellari, quod rebus divitibilibus relictis Monadio, idest, divinitati soli placere contendunt.

ITAQUE Monasteria primitiva, (ut ait S. Bonavent. contra Guilielmum, circa finem) instituta, et fabricata sunt, ut simul viventes solitarie degerent, et unusquisque haberet curam sui, et apud se habitaret; et ideo Monachi dicti sunt, non quia essent Eremitae, sed quia eorum finis erat solum Divinae contemplationi vacare, ut habet idem S. Bonavent. referens ad hoc probandum testimonium D. Hieronymi ad Rusticum; alioqui si fuissent Eremicolae, non cohabitassent in Monasteriis, sed soli in eremis, eodem exemplo Pauli. Itaque iam nomen Monachi illis solis relictum est, qui soli incumbunt contemplationi: hi sunt Cassinenses, Cistercienses, Carthusiani, Camaldulenses, atque alii eiusmodi. Quod intelligentes S. Bonaventura, S. Thomas, et alii Doctores, posteriores non vocant Monachos Dominicanos, Franciscanos, et alios, qui non soli insudant contemplationi, sed etiam actioni, iuvantes Episcopos, et Clericos concionibus, confessionibus, et Sacramentorum administrationibus, sed eos vocant regulares, aut fratres, ut notat Bellarminus loc. cit. et colligitur ex D. Bonavent. loc. cit. et in expositione regulae, et lib. 1. Pharetrae, cap. 27. et 28. Tametsi nomen etiam Monachorum eis nonnunquam adscribat, ut patet loc. cit. contra Guilel. et in 4. d. 19. art. 2. quaest. 2. fin. ubi refert decretum Leonis, vetans Monachis: Nullus audeat praedicare, nisi Sacerdos, et habetur 16. quaest. 1. cap. 19. Adiicimus illud etiam, ut notat D. Bonav.

DVO tantum genera Religiosorum, qui sic dicuntur, quippe toti sunt in Dei cultu, agnovit antiquitas. Alterum Eremitarum; alterum Caenobitarum. Ita docent D. Hieronymus epist. ad Eustochium, de Virginitate. D. Augustinus lib. de moribus Ecclesiae, cap. 31. Cassianus collat. 18. cap. 4. et D. Bonav. loc. cit. ex D. Benedicto in regula referente duo alia genera corruptorum Monachorum, qui dicebantur Sarabaitae intendentes carni: et Gyrovagi vagantes, quos acriter reprehendit D. Augustinus de opere Monachorum, relatus a D. Bonavent. ibi, et D. Hieronymus ad Rusticum, aliique sancti Patres, quos refert S. Bonavent. lib. 1. Pharetrae, cap. 28. et cap. 32.

S. HIERONYMUS addit tertium genus, ut refert S. Bonavent. in Diaeta tit. 4. cap. 1. circa finem, quos vocat Remobot, qui bini, et trini habitabant, ut legitur epistola 22. ad Eustoch. post medium, hos autem reprobat: Laudat vero Caenobitas, qui AEgyptia lingua Sauses, id est, in communi viventes; et Anachoritas, qui soli habitabant per deserta, et ab eo, quod procul ab hominibus recesserint, nuncupantur: Sicut Eremitae dicantur, quia loca deserta incolunt, quos inter se discernit D. Isidorus lib. 2. de Divinis off. cap. 15. qui, ut reor, seorsim non sub obedientia Praelatorum vivebant; et ideo distinguit recte a Monachis, sive Caenobitis, qui in Caenobiis, sive de Anachoritis, qui sparsim in solitudine, sed sub obedientia alicuius Praelati, degebant. Quare non satis rationabiliter videtur Bellarminus S. Isidorum reprehendere cap. 3. eo quod tria genera Monachorum distinguat.

Nos cum D. Bonavent. lib. allegato contra Guilielmum, cum D. Thom. et aliis scholasticis satius possumus ex variis finibus fratres, et ordines religionum distinguere, quia alii vitam ineunt contemplativam, alii activam, alii mixtam. Omnes tamen Religiosi dicuntur per antonomasiam, quia actus religionis singulariter, et excellenter exercent, vel, ut ait S. Bonav. lib. 1. Pharetrae, cap. 27. ex D. Isidoro ethymol. lib. 10. quia Religiosus (ait Cicero) a relego est appellatus, eo quod retractat, et tanquam relegit ea, quae ad cultum Divinum pertinent.

DEINDE qui vitam contemplativam sectantur, varii sunt: alii Cassinenses, alii Cistercienses, alii Camaldulenses: similiter qui vitam activam, alii sunt Equites Hierosolymitani, alii S. Ioannis, alii aegrotis curandis, alii mortuis sepeliendis distenti: ex his, qui vitam mixtam profitentur, alii sub D. Augustino, alii sub D. Francisco, alii sub sancto Domico militant.

Hos autem ordines iam multis temporibus institutos, non fuisse primos, patet, neque Monachatum caepisse solum post tertium saeculum, primosque authores fuisse Antonium, Macarium, et similes, ut latrant Magdeburgenses centur. 4. cap. 6. col. 464. Neque Monachatum caepisse errore, vel casu, ut ipsi dicunt col. 470. (Caepit, inquiunt, Monachatus partim ex observatione doctrinae de iustificatione, et veris cultibus Dei, partim ex prava aemulatione Essenorum,) evidentius ostendo.

PROBATUR a D. Bonav. loc. cit. Dicta ex Scripturis, et PP. quibus nititur Bellarminus cap. 5.

PRIMO quidem Samuel congregavit coetum Prophetarum, ut habetur 1. Reg. 10. hi enim simul conveniebant ad Dei cultum, et iustitiam, ac sanctitatem profitebantur. Quare admixtum cum eis Saulem, tametsi tunc adeo bonum, ut non esset eo melior, ut dicitur cap. 9. mirabantur dicentes: Num Saul inter Prophetas psallens, et laudes Deo accinens, ac praedicens? Ex hoc initium religiosorum asserit magister historiarum. Vide S. Doctorem parte prima Eccl. Hier.

RURSUS Elias habuit congregatos discipulos, ex quibus praecipuus erat Elisaeus, ut habetur 4. Reg. 2. qui de raptu Eliae solliciti admodum fuerunt. Similiter cap. 4. Elisaeus congregatis discipulis continebat in spiritualibus exercitiis, nec uxores, nec divitias volebant. De his D. Hieronymus ad Rusticum, epistola 4: Ordine filii Prophetarum (inquit) quos Monachos in veteri testamento legimus, aedificabant sibi casulas prope fluenta Iordanis; et turbis urbium derelictis, polenta, et herbis agrestibus victitabant. Et epist 13. ad Paulinum, adducta a D. Bonavent. de Monachis loquens, ait: Noster princeps Elias, nam Elisaeus noster, duces Prophetarum, qui habitabant in agris, et solitudinibus, et faciebant sibi tabernacula prope fluenta Iordanis. Addit Nazaraeos votis sacratos, a Deo institutos Amos 2. quos ut arguit S. Doctor, parte prima Eccl. Hier.

PRAETEREA Ioannem Baptistam Monacho-rum, et Eremitarum Principem conclamat S. Bonau. cum omnibus fere Sanctis PP. Nazianzeno oratione in Basil. Chrysostomo homilia prima in Marcum, ubi elate dixit: Sicut Sacerdotum Principes sunt Apostoli; sic Monachorum Princeps Ioannes Baptista est. Hieronymo ad Eustachium, epistola 2. Huius vitae auctor Paulus, illustrator Antonius, et ut ad superiora conscendam Princeps Ioannes Baptista. (His verbis utitur S. Bonavent.) Idem docet Cass. collar. 18. cap. 6. Sozomenus lib. 1. hist. cap. 12. Isid. lib. 2. de off. cap. 15. Bernard. serm. de excell. Ioan. Baptistae.

Habemus, et Hier. 35. nepotes Rechab, qui austeram ducentes vitam, Religionum maxime obedientiam adumbrarunt, ut docet D. Hieron. epist. ad Paulinum.

VENTAMUS ad novum testamentum, et ostendemus ante annos CCC. fuisse Monachos.

ACTORUM cap. 5. ubi vitam, in qua omnia erant communia, instituerunt Apostoli. Ubi non omnium Christianorum eius vitae obligationem fuisse probatur ex reprehensione Petri, facta Ananiae: Nonne manens tibi manebat, et venundatum in tua erat potestate? Quod autem voto ad eam perfectionem se ligarent Apostoli, asserit D. August. lib. 17. de Civitate Dei, cap. 4. dicens: Hoc votum potentissimi voverunt.

QUOD vero ab Apostolorum exemplo coeperint Religiones, testantur Eusebius lib. 2. hist. cap. 16. Hieronymus de viris illustribus in Philone. Augustinus serm. 2. de vita communi Clericorum. Possidonius in vita Augustini. Isidorus lib. 2. de offic. cap. 15. Cassianus, collat. 18. cap. 5. Itaque (ait) Coenobitarum disciplina a tempore praedicationis Apostolicae sumpsit exordium.

QUOD vero Magdeburgenses Centur. 12. aiunt, tunc non fuisse vestigium Monachorum, et adducunt S. Ioan. Chrysostomum homil. 25. in epistolam ad Heb. frivolum est; nam ibi Sanctus loquitur de Ecclesia sola Corinthi; exponit enim ea verba: Si quis frater nominatur in vobis, ac dicit nomine fratris, non intelligi Monachos, sed quoslibet fideles, quia tunc ne vestigium erat Monachi apud Corinthum. Quod vero in Palaestina tunc essent, et in AEgypto, asserit idem Sanctus lib. 4. contra vituperatores vitae Monasticae, non procul a fine, et homil. 11. in Acta, ubi ait, Monachos sic vivere, ut olim initio Ecclesiae vivebant fideles omnes in Hierusalem. et homil. 17. ad populum ait: Tanti est Philosophia a Christo introducta.

QUOD vero assereret D. Bonavent. Antonium illustratorem esse, non Principem, vitae Monasticae. Probatur ex Athanasio in vita D. Antonii, ubi asserit, ante Antonium Monachos fuisse, qui in agris, civitatibus vicinis Monasteria sua constituebant, et Antonium ad quemdam ex eis senem accessisse, ut ab ineunte aetate Monasticam disceret disciplinam: Ex quo sequitur, multo ante B. Antonium fuisse Monachos. Fuit autem B. Antonius ante annos CCC. anno enim trecentesimo, erat annorum quadraginta, ut colligitur ex Chronico D. Hieronymi.

S. DAMASUS in vita Dionysii Papae scribit, hunc ex Monacho ad Pontificatum fuisse assumptum. Constat autem ex Chronico Eusebii, Dionysium Romae sedisse, anno 266.

PRAETEREA de velandis sacris virginibus scripsit Librum Tertullianus, et de eodem argumento scribit Beatus Cyprianus. Hi vero fuere Dionysio Papae antiquiores.

PRAETEREA D. Dionysius Areopagita scribit ad Demophilum Monachum. Et lib. de Ecclesiastica Hierarchia, cap. 6. prolixe explicat Monasticae professionis formam. Frustra autem Centuriatores, Erasmus, Valla, Lutherus, et Calvinus negant, eum Librum esse Dionysii, Apostoli Pauli discipuli; nam ea opera, ut Dionysii Areopagitae, allegant tres veteres Pontifices, Martinus I. in C. Romano. Agatho epist. ad Constantinum IV. Imperatorem. Et Nicolaus Papa I. ad Michaelem Imperatorem citat epistolam hanc ad Demophilum. Item duo Generalia Concilia, quartum, sextum, ac septimum can. 2. Praeterea S. Maximus, qui annotationes scripsit in Dionysium, Sophronius Patriarcha Hierosol. in oratione, quae habetur act. 11. sextae Synodi Damascenus lib. 1. de fide, cap. 12. Euthymius Panoplia, part. 1. titulo 2. Anastasius Bibliot. epist. ad Carolum Calvum. Hildoin. ep. ad Ludov. Pium, et alii posteriores omnes. Valeant igitur Erasmus, Valla, etc.

PRAECLARE id testatur Apostolus de voto etiam castitatis addito prima Tim. 5. Adolescentiores viduas devita. Cum enim luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt: habentes damnationem, quia primam fidem fregerunt.

FIDEM voto praestitam fregisse declarant Conc. Carth. IV. can. 104. quod fuit 214. Episcoporum. Tol. IV. cap. 55. ubi 70. Episcopi, sic ut et tres Pontifices. Clem. lib. 3. const. cap. 1. Innocent. I. epist. 2. cap. 13. Gelas. I. epist. 1. cap. 23. Adde Tertull. de Monog. Basil. lib. de virg. Hieron. lib. 1. in Iovin. cap. 44. Ex ab. Epiphan. haeres. 48. August. lib. de sancta virg. cap. 23. et lib. de bono vid. cap. 8. et 9. et in Psal. 75. Fulgent. epist. 1. et omnes huius loci expositores, tum Graeci, Chrysost. Theodoret. Theophylac. Oecum. Tum Latini, Ambrof. Primas. Beda, Haymo, Sedul. et Anselm. apud Bellarm. cap. 24.

His autem Apostolus damnationem indicit, cui subscripsit Concilium Chalced. can. 16. Concilium Turon. II. cap. 16. Gelas. Pap. epist. 1. cap. 21.

ADHUC autem Philo Iudaeus, Dionysio antiquior lib. de vita contemplativa supplicum, prolixe admodum describit vitam, et mores Monachorum, et factarum Virginum, quos in AEgypto instituit S. Marcus Evangelista, ubi aperte ponit professionem paupertatis, continentiae, ieiuniorum, psalmodiae, etc.

EUM autem de Christianis locutum, non de Essenis, ut fingunt Centuriatores, probatur: nam Eusebius lib. 2. hist. cap. 17. Epiphanius haeresi 29. id asserunt. Idem accinit D. Hieronymus de viris illustribus in Philone, ubi concludit: Ex quo apparet, talem primam Christo credentium fuisse Ecclesiam, quales nunc Monachi esse nituntur, et cupiunt. Praeterea Cassianus lib. 2. cap. 5. de Institutis Coenobiorum asserit, a Sancto Marco AEgyptios Monachos accepisse primam vivendi normam, id quod non potest Cassianus didicisse, nisi ex hoc libro Philonis. Idem asserunt deserte Beda prolog. in Marcum, Sozomenus lib. 2. cap. 12. Nicephor. lib. 2. cap. 15.

ASSERO primo, aliqua esse consilia Evangelica sancta contra haereticos, relatos a Bellarmino lib. 1. cap. 8. Primo probatur consilium Castitatis.

PRIMUS locus Scripturae afferitur a D. Bonavent. in Diaeta salutis, titulo 6. cap. 2. Matth. 19. Sunt Eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum. Qui potest capere capiat. Hos autem esse, qui continentiam vovent in religione, asserunt S. Epiphanius haeresi 58. S. Hieronymus ad hunc locum S. Augustinus lib. de sancta Virginitate, cap. 30. S. Fulgentius lib. de fide ad Petrum, cap. 3. hic vero non praecipi patet, quia supra dixit, laudans matrimonium: Quod Deus coniunxit, homo non separet et Confirmatur ex sequentibus: Qui po- test capere capiat, ut notat D. Bonavent. serm. 6. de tempore.

RESPONDET Pseudomartir de caelibatu, et alii, illud propter regnum caelorum significate, ob Evangelium expeditius praedicandum.

At quidem contra sunt Sancti PP. omnes, nobiscum exponentes, Cyprianus de habitu Virginum. Hilarius in hunc locum. Chrysostomus hic. Hieronymus lib. I. in Iovinianum. Augustinus de sancta Virginitate, cap. 24. Idem habent Beda, et Anselmus hic.

Hic alludit ad illud Isaïae cap. 56. Non dicat Eunuchus : Ecce ego lignum aridum. Quia haec dicit Dominus Eunuchis : Qui custodierint sabbata mea, et elegerint, quae ego volui, et servaverint foedus meum : Dabo eis in domo mea, et in muris meis locum, et nomen melius a filiis, et filiabus : nomen aeternum dabo eis, quod non peribit.

QUOD hic agatur de continentibus voluntariis, de quibus Matth. 19. non de abscissis, vel sic natis, qui necessario continent, docent Sancti, Hieronymus, et Cyrillus ad hunc locum; Augustinus Libro de sancta Virginitate, cap. 24. Basil. lib. de vera virginitate. Ambrosius in exhortatione ad Virgines; et Gregorius 3. part. Pastoralis, cap. 29. et patet ex praemio, quod eis promittitur maior gloria, quam sit filiorum, et filiarum Dei.

ADDIT subtiliter S. Augustinus : Si quis contendat, Isaiam loqui de veris Eunuchis, adhuc iuvari causam nostram; nam si Eunuchis, qui necessario se continent, promittitur maior gloria, quam iustis coniugatis; certe maior dabitur voluntarie continentibus.

QUOD vero hic continentia non praecipiatur, sed suadeatur, docent praedicti Patres; Probat S. Hieronymus ex illis verbis : Qui elegerint, quae ego volui. Quod vero continentiae votum sit sanctum, probatur; quia promittitur ei gloria aeterna. Egregie hoc votum laudat D. Augustinus lib. de sancta Virginitate, cap. 25. ut refertur in fine ex D. Bonaventura.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. ad 3. sapientiae : Felix sterilis : et incoinquinata, quae nescivit thorum in delicto, habebit fructum in respectione animarum sanctarum : et spado, qui non operatus est per manus suas iniquitatem, nec cogitavit contra Deum nequissima : Dabitur enim illi fidei donum electum, et sors in Templo Dei. Bonorum enim laborum gloriosus est fructus, et quae non concidat radix sapientiae. Quem locum similem esse superiori docet D. Hieronymus loco citato.

PROBATUR tertio a D. Bonavent. in 4. d. 38. art. 2. quaest. 1. in corpore, nam Dominus comparat Ecclesiam terrae bonae, cuius una pars reddebat fructum centesimum, alia sexagesimum, alia trigesimum, quem locum exponentes Cyprianus de habitu Virginum, Hieronymus lib. I. in Iovinianum. Augustinus de sancta Virginitate, cap. 44. et 45. docent, ea parabola distingui meritum casti coniugii, viduitatis, et virginitatis. Ex quo patet. Virginitatem esse maius bonum, et magis meritorium, quam sit castitas coniugalis, atque adeo esse consilium Dei.

PROBATUR quarto a D. Bonavent. in expositione Missae, ad sanctissimae Hostiae fractionem, et in serm. de Virginibus, ex prima Corinth. 7. ubi multis modis proponitur consilium continentiae : Bonum est mulierem non tangere. Item : Bonum est homini sic esse. Pariter : Solutus es ab uxore? Noli quaerere uxorem. Similiter : Dico autem innuptis, et viduis, bonum est si sic permanserint, sicut et ego. Item : Volo vos omnes esse, sicut meipsum. Item : De Virginibus praeceptum Domini non habeo, consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Ubi nota, Paulum exhibere se ut ministrum Dei fidelem in hoc consilio dando. Item : Qui matrimonio iungit Virginem suam, bene facit : et qui non iungit melius facit. Inupta, et virgo cogitat quae Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. Denique de vidua : Cui vult nubat : tantum in Domino. Beatior autem erit si sic permanserit secundum meum consilium : puto autem, quod et ego Spiritum Dei habeam. Ubi vides, hoc consilium attribui Spiritui Sancto.

RESPONDET Lutherus in epithalamio, Apostolum quidem indicare, se inclinare ad continentiam; at eam tandem dissuadere : Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat; et unaquaque suum virum habeat.

IDEM fere respondet Calvinus in commentario huius loci, nempe velle dicere : Ego suaderem continentiam, sed quia est impossibilis, unusquisque uxorem habeat; sicut si quis diceret : Bonum esset nec comedere, nec bibere; at quia sine his non potestis vivere; edite, et bibite.

AT contra, nam Apostolus dicit : Volo : consilium do; non autem darem : Hoc vero est unanime Sanctorum PP. commentarium. Vide Chrysostomum, et alios ad hunc locum, Ambrosium lib. de viduis prope finem. Hieronymum lib. I. in Iovinianum. Augustinum lib. de sancta Virginitate, cap. 13. qui quasi praevidisset inane commentum apostatae sui, nempe Apostolum deterrere a continentia; ipse scripsit contrarium cap. 16.

Hoc modo exhortator ad virginitatem, continentiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiis etiam deterreret.

PRAETEREA, si impossibilis est continentia, cur tantopere laborat Paulus in hoc consilio dando. Et patebit absurditas, si applicentur dicta Apostoli exemplo Calvini. Ridiculum sane esset, Apostolum dicere : Bonum est non comedere. Item : Cares cibo, noli quaerere cibum. Item : De non comedendo praeceptum Domini non habeo; consilium autem do : ut nemo edat. Item : qui comedit, benefacit, et qui non comedit, melius facit. Item : non peccat qui comedit, beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium; Ex ridicula Calvini doctrina haec sequerentur absurda.

NEQUE omnes vult necessitatem habere nubendi, ut ipse Lutherus fatetur, qui excipit eos, qui habent donum continentiae, sed monet eos, qui nolunt contineri, ut nubant, ne fornicentur : Qui non se continet, nubat.

RESPONDET Petrus Martyr ad hunc locum, sensum esse : Contineant, qui habent donum continentiae. Bonum est homini mulierem non tangere, idest, non habere uxorem; at quia nulli fere hoc donum, se habere promittere valent; accipiat Dei mandatum, sive consilium, Genes. 2. Non est bonum hominem esse solum.

AT inanis est responsio, nam Deus hoc dixit Adae, qui in statu innocentiae erat dono continentiae ornatus, et hoc dixit ad speciem conservandam, et bonum temporale; at Apostolus universaliter loquitur ob bonum spirituale individui. Quare sicut est donum Dei virginitas; ita etiam continentia coniugalis : Unusquisque donum suum habet ex Deo : unus quidem sic, alius vero sic. Itaque, sicut qui nubit, eget hoc dono, neque ob id removetur a nuptiis, quia potest a Deo obtinere; ita etiam hic.

Respondent tertio, Paulum laudare tantum continentiam, tanquam utilem sive ad molestias coniugii fugandas (ait Lutherus in epithalamio) sive ad Deo facilius serviendum (aiunt Melancthon, et P. Martyr.)

At vero etiam ad Deo placendum valere asserit Apostolus, ut notat D. Bonavent. loco cit. Mulier innupta, et virgo cogitat quae Domini sunt, quomodo placeat Deo, ut sit sancta corpore, et spiritu.

Probatur quinto ex illo Lucae primo: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? et ex prima Timot. 6. Cum enim luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt: habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Haec loca satis exposui disputatione praecedenti, quaest. 10. ubi vota esse Deo grata ostendi.

Probatur etiam ex sacris Conciliis Ancyrano can. 18. Chalced. generali can. 16. Carthag. tertio cap. 33. et Carthag. quarto cap. ultimo, Toletano quarto cap. 55. Turon. 2. cap. 16. Maguntiensi cap. ultimo, ubi adducit Elibettinum decreto 13. et sextum Coloniense. Romano sub Sylvestro can. 10. et Fotouilicense, ubi votum virginitatis solenne gravissime observandum iniungitur.

Idem imponunt SS. Pontifices, Clemens lib. 3. Constit. Apostolicarum, cap. 1. Cyricius epist. prima, cap. 6. Innocentius I. epist. 2. cap. 12. Leo I. epist. ad Rusticum Episcopum Narbonensem, quae est 90. cap. 13. Gelasius epist. 33.

Itidem Constantinus Magnus Imperator legem illam Romanorum abrogavit, qua privabantur haereditaria successione steriles, vel orbati liberis. Causam autem abrogationis scribit Eusebius lib. 4. fuisse propter eos, qui caelibatum ex pietate vovebant, ne videretur Lex politica pietatem punire.

Sic et Iovinianus Imperator Legem tulit, ne quis auderet sacram Virginem in sponsam petere, neve impudice aspicere, sicuti tempore Iuliani Apostatae actum fuerat, et poenam capitis imposuit. Huius poenae reus fuit Lutherus. Scribit hanc legem Sozomenus lib. 6. cap. 3. et extat adhuc in C. lege si quis, de Episcopis, et Clericis.

Probatur etiam a D. Bonavent. tum in Pharetra lib. 1. cap. 38. tum in 4. sent. d. 38. quaest. 9. ex PP. qui votum castitatis mirifice commendant, tanquam Deo gratissimum, et saluti proficuum.

S. Gregorius lib. 15. moral. cap. 12. Carnis virginitas nequaquam iussa est, sed tantummodo laudata. Nam si illa iuberetur, nimirum iam coniugium in culpam verteretur.

S. Augustinus lib. de virginitate sancta, cap. 12. Tom. 6. Profecto habebunt magnum aliquid Virgines praeter caeteros in illa sanctorum communi immortalitate, quoniam habent aliquid iam non carnis in carne. Et infra cap. 27. Virgines sunt, et sequuntur Agnum quocunque ierit. Quo ire putamus hunc agnum? Certe quo nemo eum sequi vel audeat, vel valeat, nisi vos? Ubi credo grandia sunt gaudia, a caeterorum omnium gaudiorum in eo regno forte distincta. Gaudia Virginum Christi sunt, de Christo, in Christo, cum Christo, post Christum, per Christum, propter Christum. Et cap. 5. Ille unius sanctae Virginis partus, omnium sanctarum Virginum est decus. Et ipsae Virgines cum Maria Virgine Matres Christi sunt, quia patris eius voluntatem faciunt.

S. Cyprianus de habitu, et disciplina Virginum, cap. 3. Tom. 2. Si Christum continentia sequitur, virginitas regno Dei destinatur.

D. Ambrosius lib. 3. de virginitate, Tom. 4. Qui non nubunt, et uxores non ducunt, sicut Angeli in terris sunt, ut tribulationem carnis non sentiant, servitutem ignorent, ut tanquam exuti corporis infirmitatem, non quae hominis sunt, sed quae Dei cogitent.

Assero secundo, Votum paupertatis esse Sanctum Dei Concilium. Argumenta, authoritatesque plurimas habes in D. Bonavent. in Apologia Pauperum, responsionis tertiae, capite primo.

Probatur a D. Bonavent. primo loco cit. et in Diaeta salutis, tit. 4. cap. 1. circa finem, et tit. 6. cap. 2. ex illo Matth. 19. Si vis perfectus esse: Vade, vende omnia, quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in Caelo. Egregie D. Aug. epist. 89. quaest. 4. et in Psal. 103. concion. 3. totum hunc locum refert ad professionem Monasticam.

Respondet Calvinus lib. 4. Instit. cap. 13. § 13. adolescentem illum mentitum, cum ait: Omnia haec custodivi (id est praecepta) a iuventute mea, ideo Christum irridendo ei dixisse: Vade, vende, etc. Quod vero non implevisset praecepta, probat, quia magnum praeceptum est diligere Deum super omnia, et tamen ipse non diligebat Deum ex toto corde, quia audito: Vade, vende, pro mei amore, omnia, abiit tristis.

At Calvinus ligone pedem ferit; si enim Christus illi iuveni imposuit illud praeceptum, impossibile non minus, quam stellas caeli numerare (ut ipse ait) qua ratione redarguitur peccati, quia abiit moerens?

Idem fere Petrus Martyr cum Calvino respondet; ideo iam reprobatus utetque iacet.

Urgeo nam 10. Marci dicitur: Christus dilexit eum. Qua vero ratione, vel mendacem redarguunt, vel ironice ad simpliciter impossibilia inducunt?

Instat Pseudomartyr, hoc est praeceptum: Si vis perfectus esse, nam Matth. 5. praecipimur: Estote perfecti, sicut et Pater vester perfectus est.

Respondetur, eam perfectionem, ut Pater aeternus, esse simpliciter impossibilem, nisi sit aliquis Deus, ideo suadetur sola imitatio in charitate, non omne opus praecipitur.

Respondet Martyr, hoc praeceptum datum soli huic iuveni.

At hoc falsum ests: Nam multi Sancti id sibi etiam dictum agnoverunt. Sic D. Antonius, ut testatur S. Athanasius in eius vita, et S. P. Franciscus, ut in eius vita notat S. Bonaventura, ubi advertit S. Doctor, hoc consilium datum sub hac conditione: Si vis perfectus esse, quasi dicat: Haec est via, et scala ad perfectionem, ad quam quisquis vult ascendere, debet omnia relinquere.

Ex his ruit etiam expositio Osiandri apud Alphonsum Viviesium Phil. 20.

Probatur secundo a D. Bonavent. in Diaeta, tit. 4. cap. 1. ex 4. Actorum: Multitudinis autem credentium erat cor unum, et anima una: nec quisquam eorum, quae possidebat, aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Quod autem voto ita convenirent, asserit D. Augustinus sermone primo de communi vita clericorum.

Confirmatur, nam ideo Ananias, et Saphira morte puniti sunt, quia aliquid proprium retinente; alioqui non fuissent tanta digni poena.

Quod vero iam vovissent. Probatur, nam dicitur: Fraudavit de pretio agri, non esset autem fraus, nisi res esset iam promissa, et ideo Apostolus ait: Nonne manens tibi manebat, et venundatum in tua erat potestate? Quod vero violatio illa fuerit sacrilega, testatur Apostolus: Anania, cur tentavit Sathanas cor tuum, mentiri te Spiritui Sancto? Non es mentitus hominibus, sed Deo.

CONFIRMATUR ex sanctis PP. qui hanc voti fractionem agnoscunt. Ita Chrysostomus homil. 12. in Acta. Hieronymus epistola 8. quae ad Demetriadem. Augustinus serm. 27. de verbis Apostoli, et sermone 10. de diversis. Fulgentius epistola de debito coniugali, cap. 8. Gregorius lib. 1. epist. 33. Arator lib. 1. in Acta Apostolorum. Oecumenius, ad hunc locum. Beda ad hunc locum.

PROBATUR deinde a D. Bonavent. in operibus suis de Paupertate, ex Patribus, praecipue in Apologia, loco citato, ubi plurimos refert lib. vero 1. Pharetrae, cap. 41. affert inter alios D. Bernardum epistola 103. et sermone primo sanctorum omnium, exponentem illud Matth. 5. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum. Sic etiam exponunt sancti, Ambrosius in 6. Lucae, Nyssenus, Hieronymus, Beda in 5. Matth. Leo sermone de hoc Evangelio, Chrysostomus, et Anselmus ad eum locum, Basil. quaest. 105. Abulensis, Lyra, Caictanus, Iansenius, qui de actuali paupertate voluntaria sic exponunt: nam etiam verbum Graecum πτωχὸς mendicum sonat. Confirmatur, nam Lucae 6. Pauperes, qui beati esse dicuntur, non superbis, sed divitibus opponuntur, sic enim mox subdit: Vae vobis divitibus, ut notat Bellarminus ad eum locum, ubi confirmat nomen pauperis hoc eum illo: Qui cum esset dives, egenus factus est. 2. Corinth. 8. unde deducit S. Bonavent. de voluntaria actuali paupertate loqui: et infra observat, opponi vae divitibus, oppositum Beatitudini pauperum.

HINC igitur S. Bonavent. arguit, optimum esse vovere paupertatem loco citato in Lucam.

Hinc ruit expositio Calvini, qui, per pauperes, exponit afflictos.

CONTRA enim, quia ut notat Bellarminus post D. Bonavent. ad 6. Lucae, distinguit pauperes a lugentibus.

E professo autem id disputat S. Bonavent. opuscul. de paupertate Christi, contra Guillelmum.

PRIMO id ostendit ex illo Matth. 19. Si vis perfectus esse: vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus; et sequere me.

SECUNDO ex illo Petri, qui promissionibus factis pauperibus, animatus ait: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo erit nobis? et Christus eis promittit: Amen dico vobis: quod vos, qui secuti estis me, sedebitis super sedes duodecim, iudicantes duodecim tribus Israël, et omnis qui reliquerit domum, aut fratres, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit.

OBSERVAT autem S. Bonavent. cum Glossa, non partem facultatum, sed omnes fuisse renunciandas.

TERTIO id probat ex illo Marci 12. ubi Christus laudavit viduam, quae duo illa minuta sibi necessaria misit in Gazophylacium. Haec autem de penuria sua, omnia, quae habuit, misit totum victum suum.

QUARTO id probat ex illo Lucae 12. ubi vituperato illo divite, avido congregandi, hortatur ad omnia renuncianda, atque ad vivendum more volucrum, praecipue corvorum, qui nil habentes, a Dei providentia aluntur: Considerate corvos, qui non seminant, neque metunt, quibus non est cellarium, neque horreum, et Deus pascit illos, iuxta id Psalm. 146. Qui dat iumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus eum. Advertit autem S. Bonavent. ad eum locum Lucae, apponi inter caetera volatilia corvos, tum quia sunt maximae edacitatis, ut innuitur Genes. 8. de illo corvo, qui egrediebatur, et non revertebatur; quia insederat cadaveribus. Tum quia pulli corvorum derelinquuntur a parentibus, et nudi, ineptique cibo quaerendo, aluntur a Deo, ut habetur Iob 38. Quis praeparabit corvo escam suam, quando pulli eius clamant ad Deum? Unde per corvos intelligit etiam alia Volatilia, ut dicitur Matth. 6. Respicite volatilia caeli.

HINC elicit Christus illationem: Quanto magis vos pluris estis illis: Enim vero, quia poterat aliquis argumentari, nobis convenire magis sollicitari, quia pluribus egemus; redarguit Christus: Quis autem vestrum cogitans adiicere potest ad staturam suam cubitum unum. Sic igitur arguit: Qui dat vobis incrementum corporis usque ad capillum ultimum, dabit etiam corpori necessaria, ideo concludit: Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de caeteris solliciti estis?

SUBDIT etiam: Considerate lilia, quomodo crescunt: non laborant, neque nent, etc. Hinc vero pedetentim Christus incedit ad suadendam omnium venditionem: Vendite, quae possidetis, et date eleemosynam, ubi respondet illi consilio, Matth. 19. Si vis perfectus esse, etc. ut notat D. Bonavent. loco cit. in Lucam, ubi etiam PP. ad hoc refert.

QUINTO ex illo Lucae 14. Nisi quis renunciaverit omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus, ubi observat ex Glossa, discipulos Christi, qui religionem praecipuam profitentur, debere renunciare etiam effectu. Quod idem observat S. Bonavent. ad 14. Lucae ex eadem Glossa, ubi etiam notat ex D. Bernardo loco supra citato declamat. hoc poni tanquam fundamentum aedificationis, ut dixerat Lucae 12. Quis enim ex vobis volens turrim aedificare, non prius sedens cogitat, si habeat sumptus ad perficiendum? et ideo initio positam primam beatitudinem pauperibus: Beati pauperes spiritu, etc.

CONFIRMAT autem S. Bonavent. opusculo citato; quem sequitur Bellarminus loco addicto, Christum suasisse paupertatem affectu, quia ipse pauperrimus fuit, ut dicitur Matth. 8. Vulpes foveas habent, et volucres caeli nidos: Filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet, ut notat Glossa. Unde D. Chrysostomus, homil. 28. in Matth. Quid pecunias expellas sequens me congregare? Non vides, quia diversorium mihi, neque tantum quantum avibus?

DEINDE Matth. 17. Christus non habuit staterem ad solvendum tributum. Unde ait Petro: Vade ad mare, etc. sic observat Glossa.

IOANNIS C. 14. Venit Princeps mundi huius, et in me non habet quidquam, ut notat Glossa, et secunda Corinth. 8. Propter vos egenus factus est, cum esset dives; in hoc consilium do. Ubi D. Bonavent. subdit Augustino in originali: Factus est egenus in tantum, ut non haberet, quod habent Vulpes; et in hoc consilium do, subauditut, ut eius paupertatem imitemini. Sic exponitur etiam a D. Hieronymo in Glossa, et Lyrano, aliisque expositoribus.

IAM vero sic arguit D. Bonavent. validissime contra Guillelmum: Christus opera sua fecit sancta, dignissimae imitatione, maxime in patiendo nuditatem, paupertatem, etc. ut dicitur prima Petri 2. Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia eius: Ergo vovere paupertatem, sanctum est.

HINC D. Hieronymus ad Hedibiam, epist. 150. Vis esse perfecta, et in primo stare fastigio dignitatis? fac quod fecerunt Apostoli: Vende omnia, quae habes, et da pauperibus, et sequere Salvatorem. Idem habet epistola 1. ad Heliodorum, et Matth. 6. ad ea verba: Respicite volatilia, etc.

ID confirmat aliorum sanctorum PP. testimoniis. Hi sunt Ambrosius in Lucam lib. 6. cap. 9. Tom. 3. et lib. 2. de offic. Tom. 4. Augustinus lib. de bono coniug. cap. 8. in fine, Tom. 6. de eccl. dogm. cap. 71. Gregorius homil. 20. in Ezech. Bernardus epist. 42. Prosper de vita contemplativa, lib. 2. cap. 9. et habetur 12. quaest. 1.

PROBAT deinde rationibus. Prima est : Quanto magis receditur a cupiditatis occasione, tanto magis ascenditur ad civitatem Dei: sed per paupertatem omnino separamur ab occasione cupiditatis: Ergo. Minor est evidens. Maior probatur, quia quanto magis receditur ab uno opposito, tanto ad aliud oppositum acceditur: sed civitas Dei, et civitas Diaboli sunt oppositae, quia illa habet pro fundamento amorem aeternorum; et civitas diaboli cupiditatem: Ergo. Alias rationes vide in D. Bonaventura.

PRAECIPVA vero ad probandam sanctitatem paupertatis, etiam communia excludentis, est: Sicut se habet simpliciter ad simpliciter, ita magis ad magis; sed paupertas simpliciter est laudabilis: Ergo maior paupertas est magis laudabilis. Talis est haec: Ergo.

ASSERO tertio. Votum etiam obedientiae est consilium sanctum Domini.

PROBATUR a D. Bonavent. loco cit. Diaetae, titulo 6. cap. 2. ex Matth. 16. Qui vult venire post me, abneget semetipsum, tollat crucem suam, et sequatur me, quo fere unico solide nititur Bellarminus lib. 2. cap. 21.

PROBATUR secundo a D. Bonavent. in Pharetra, lib. 2. cap. 43. ex sanctis PP. quos etiam Bellarminus refert.

PRIMO D. Augustinus de operibus monachorum, cap. 17. Tom. 3. Citius exauditur una obedientis oratio, quam decem millia contemptorum.

D. HIERONYMUS epistola 4. ad Rufinum monachum, post medium Tom. 1. Servias fratribus, hospitum pedes laves, passus iniurias taceas, Praepositum monasterii timeas ut Dominum, diligas ut patrem, credas tibi salutare quidquid ille praeceperit, nec de maioris sententia iudices, cuius officium est obedire, et implere, quae iussa sunt.

D. BERNARDUS de praecepto, et dispensacione, ante medium: Quidquid vice Dei praecipit homo, quod non sit tamen certum displicere Deo, haud secus omnino accipiendum est, quam si praecipiat Deus.

IDEM epistola 7. ad Adam monachum. Hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona; quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa emittenda sunt, etiam cum prohibentur; nec ista, cum iubentur committenda. Porro inter haec sunt media quaedam, quae pro modo, loco, tempore, vel persona, et mala possunt esse et bona: et in his lex posita est obedientiae, tanquam in ligno scientiae boni, et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecto fas non est nostrum sensum sententiae praeferre magistrorum: in his omnino praelatorum, nec iussio, nec prohibitio contemnenda. O Monachum obedientissimum, qui ex quibuslibet seniorum verbis ne unum iota praetervelet, non attendit quale sit quod praecipitur, contentus quia praecipitur. Et haec est obedientia sine mora. Similia habet D. Gregorius Magnus, qui fuit Monachus lib. 35. moral. cap. 10.

IDEM D. Bernardus Declamatione super Evangelium: Ecce nos reliquimus omnia, Age, eis age qui relinquere omnia disponis, te quoque primum inter relinquenda numerare memento, imo vero maxime et principaliter abnega te ipsum, si deliberas sequi eum, qui exinanivit propter te semetipsum.

IDEM serm. 3. in Adventu Domini: Redde reverentiam, et obedientiam praelato, quarum altera cordis, altera corporis est. Alia multa refert S. Bonavent. lib. 1. cap. 11.

MULTA ex D. Bernardo protuli, quem Calvinus pium scriptorem confitetur.

S. BENEDICTUS in Regula, cap. 5. Obedientia tunc acceptabilis erit Deo, et dulcis hominibus, si quod iubetur, non tepide, non tarde, aut cum murmure, aut responsione nolentis efficiatur; quia obedientia, quae maioribus praebetur, Deo exhibetur, et cap. 7. Obedientia bonum non solum, Abbati exhibendum est ab omnibus, sed etiam sibi invicem obediant fratres, scientes per hanc obedientiae viam, se ituros ad Deum.

Alia quoque horum Patrum testimonia refert S. Bonavent. lib. 1. Pharetrae, cap. 11. et duodecimo. Tandem statum Religionis totum sanctum ostendit S. Doctor cap. 3. Resp. primae.

ILLE est status sanctus, qui ad Charitatem velociter ducit: Talis est status Religionis: Ergo. Maior patet, quia Charitas est finis perfectionis 1. Timot. 1. et ex D. Augustino lib. 1. retr. cap. 6. Minor probatur, nam perfectionem hanc laudavit Christus super observantiam ordinariam, ac necessariam Matth. 19. et 16. Hinc D. Chrysostomus homil. 17. ad populum vocat eam Philosophiam Christi. Confirmatur a S. Doctore; nam iniungit opera supererogationis, ut supra vidimus, quae talia afferunt SS. Cyprianus lib. de habitu Virg. Hieron. lib. 1. in Iovin. Ambrosius lib. de vid. Gregor. lib. 15. moral. cap. 9. Chrysostomus homil. 8. de Poenit. Basil. lib. de Virg. Nazianzenus orat. 2. in Iul.

QUIDQUID videt Calvinus lib. 4. cap. 13. sect. 12. negans opera supererogationis, sed omnia dicens praecepta: Cur ergo nulla necessaria ad salutem clamitat?

PROBATUR adhuc a S. Doctore supra: Ille status est sanctus, qui omnia temovet incentiua ad malum: Talis est Religio: Ergo. Minor Probatur, nam: Quidquid culpae est in mundo, aut est concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vitae, ex D. Ioan. Primum quo ad occasiones removetur voto Castitatis. Secundum, Paupertatis. Tertium, Obedientiae voto. In hac declinatione Evangelica consistit perfectio, ut docent scripturae, Concilia, et Patres, ut ait S. Doctor ibi.

SANCTA profecto Ecclesia id testata est in Conciliis Chalc. act. 15. cap. 6. Gangr. cap. 9. Ancyr. c. 18. Carth. I. cap. 3. Carth. 4. cap. 11. Tol. 4. et 10. Eliber. cap. 13. Tur. 2. cap. 21. Constan. sess. 8. Trid. sess. 25. Actus non Religionis sunt actus Religiosorum, ut perbelle ait S. Doctor, et cum eo Valentia.

OBIICIES primo: opera spontanea Deo Chariora sunt, quam coacta: At opera ex votis sunt necessaria: Ergo. Maior constat a scripturis Psalm. 5. prima Corinth. 7. ubi protestatur nolle eos ad votum cogere, sed liberos esse: Non ut laqueum vobis iniiciam, secunda Corinth. 3. Non ex tristitia, aut necessitate: Idem habet ad Philem.

RESPONDETUR ex D. Bonau. in 4. dist. 38. quaest. 2. praecipue argumento primo secundo loco, voventem spontanee, se operi non debito exhibere, et voluntarie se subdere obligationi, necessitatique reddendi; quae necessitas est voluntaria, nec minuit, sed auget alacritatem, quia ex amore procedit. Neque hilaritati in reddendo repugnat, quae in propositione cordis, et vultus serenitate stat, ut docet D. Bonau. in Diaeta, tit. 2. cap. 7. ad finem.

ILLUD vero prima Corinth. 7. ubi Pseudomartyr clamat, Apostolum hortari ad continentiam, sed non velle, ut voto se illaqueent: Respondet S. Bonau. velle Apostolum dicere, se non cogere ad vovendam virginitatem, quasi reprobet coniugium; sed hortari ad eam vovendam, tanquam coniugio honestiorem.

Vult autem etiam indicare, votum posse esse laqueum vi detinentem ad ruinam, si aliquis temere voveat, vel coactus; sicuti etiam nuptiae laquei sunt nubentibus invitis. Adducit Bellarminus cap. 29. id Proverb. 20. Ruina est homini devotare sanctos, et post vota retractare, ubi in Hebraeo pro vocabulo ruina est מוקש quod proprie laqueum indicat.

Obiicies secundo contra primum assertum, Apostolus prima Corinth. 7. hortatur matrimonium: Propter fornicationem, unusquisque suam uxorem habeat; et unaquaeque suum virum habeat, et prima Timot. 5. Volo, iuniores nubere, et filios procreare.

Respondet S. Bonavent. in 4. dist. 31. q. 1. homines vocari ad matrimonium non ob solas tentationes, sed ob fornicationem, quia alias vivunt incontinentes. Ideo Apostolus prius dixit: Si non se continent, nubant; melius enim est nubere quam uri, idest, quam non continere, et ideo etiam dicit: Bonum est homini mulierem non tangere: propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat, et subdit: Iterum revertimini in idipsum, ne tentet vos sathanas propter incontinentiam vestram. Sic ex D. Hieronymo respondet S. Bonavent. ad 2. et post eum Bellarminus, eodem modo explicant id ad Tim. quia aliquae iuvenculae abietant post Sathanam, ut ipse Apostolus testatur ibidem.

Sic autem ait S. Hieronymus Apologia pro libris, contra Iovinianum: Si autem se continere non possunt, et ardorem libidinis non tam continentia volunt quam fornicatione restinguere, melius est nubere quam uri, idest, melius est maritum ducere, quam fornicari. Eodem modo exponunt SS. Clemens Alexand. lib. 4. stromatum initio, ubi reprehendit expositionem Basilidianorum haereticorum, nempe melius esse nubere, quam uri, idest, tentationibus cruciari; etiamsi non assentiamur, quod est exemplum Lutheri in Epithalamio, Calvini, et Petri Martyris ad hunc locum. Novatores enim omnium errores evertrunt, ut cloacam effodiant caeteris spurciorem.

Nostra vero expositio est etiam authoris in epistolas D. Pauli, qui censetur Ambrosius, D. Augustini lib. de sancta Virginitate, cap. 34. et de bono coniugali, cap. 10. Theodoreti, imo et Chrysostomi, si attente legatur, ut notat Bellarminus.

At esto id: Qui non se continent, nubant. Melius est nubere, quam uri, intelligat quam acribus carnis stimulis percelli, adhuc nil obtinent; non enim praecipitur matrimonium, ut vult Calvinus lib. 4. Instit. cap. 13. §. 17. sed permittitur, quod clare ostendunt verba Apostoli, sicut enim ad removendam ustionem, dicit; nubant; ita efficaciori modo, nempe in modo verborum imperativo ait coniugatis, ut si aliquo tempore continent: Rursus: revertimini in id ipsum, ne tentet vos sathanas, et subdit: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Quae expressit coniugium esse a se mere permissum, non autem praeceptum, ut notat Bellarminus cap 30. post D. Bonavent. in 4. dist. 31. art. 2. quaest. 2. argumento secundo.

Sic intelligitur etiam id: Volo iuniores nubere, nam prima Corinth. 7. ait: Volo omnes esse sicut me ipsum. Ita Chrysostomus, Ambrosius hic, Hieronymus epist. 11. Augustinus lib. de bono viduit. cap. 8.

Tandem haec non habentibus votum, sed solutis dicta sunt, ut notant SS. Ambrosius ad virg. lapsam, c. 5. Hieronymus lib. 1. in Iouin. Augustinus lib. 1. de adulter. coniug. cap. 15. Gregorius in Pastorali, part. 3. admonitione 28. Chrysostomus lib. de virginitate, cap. 39. Theodoretius, Theophylactus, Oecumenius, et alii ad eum locum.

Obiicies tertio contra primum assertum. Insanum est vovere, quod non est in nostra potestate: at continentia est talis, quia est donum Dei, ut habetur Sap. 8. Nemo potest esse continens, nisi Deus det. Matth. 19. Qui potest capere capiat, et prima Corinth. 7. Sed unusquisque proprium donum habet ex Deo; Ergo, etc. Hoc argumentum ait Bellarminus cap. 31. esse difficillimum.

Respondet D. Bonavent. in 2. dist. 28. art. 2. in corpore, donum continentiae esse quidem a Deo, ita, ut non sit continens aliquis propriis viribus; attamen Dei auxilium semper adest, et nobis volentibus integrum est eo auxilio continere, ita ut possimus etiam vovere continentiam. Hoc autem est argumentum Pelagii, quem sectarii imitantur, nempe, id, quod solis viribus arbitrii non possumus consequi, non esse in nostra potestate, quod falsissimum est, quia gratia Dei adiuvans, nunquam deest; non enim hoc est de illis donis, quae actiones non necessarias communicant, ut prophetia; esse vero caelibatum in nostra potestate certum est, Dei gratia saltem adiuvante, quae cuique volenti presto est.

Probatur primo a D. Bonavent. in stimulo diuini amoris, part. 3. cap. 9. ex eodem, ubi ait: Volo vos omnes esse sicut me ipsum: sed unusquisque suum donum habet a Deo, unus quidem sic; alius vero sic.

Probatur secundo ex PP. Tertullianus lib. de Monogamia, prope finem, ait: Elige quod bonum est, si non potes, est quia non vis. Origenes in eum locum: Qui vult capere verbum de castitate positum, petat, et accipiet. Hieronymus ad eundem locum: His datum est, qui petierunt, qui voluerunt. Nazianzenus oratione 31. in hoc Euangelium: Cum Audis, quibus datum est; adde, datum esse iis, qui volunt, et assentiuntur. Ambrosius lib. 3. de Virginibus, et lib. de viduis, ubi habet: Hoc non omnibus imperatur; sed ab omnibus flagitatur. Idem habet Chrysostomus ad eundem locum: His datum est, qui sponte id eligunt; quod ideo dixit, ut ostenderet superiore nobis auxilio opus esse, quod quidem omnibus paratum est, si volumus in hac lucta superiores evadere. Augustinus in Psal. 137. Qui te hortatur, ut voveas, ipse adiuvat ut reddas, et lib. 6. confess. cap. 11. Utique dares nimirum continentiam, si gemitu interno pulsarem aures tuas. Idem ex professo ostendit S. Augustinus lib. de adulterinis coniugiis, cap. 10. 13. et 20. et D. Basilius lib. de Virginitate, ultra medium.

Locus vero ille sapientiae 8. de continentia, in genere accipi debet. Salomon enim, qui ibi loquitur, non erat virgo, aut viduus, sed maritus, ac proinde maritalem continentiam petebat, ut notat Bellarminus post D. Bonavent. loco cit. et in commentario sapientiae.

Ad id vero Matth. 19 Non omnes capiunt, etc. Respondetur ex D. Bonavent. in Diaeta, tit. 6. cap. 2. in fine, hoc esse consilium, quod in nostra est voluntate liberum, atque adeo non omnes capiunt, idest, volunt intelligere. Sic enim solet dici: Non capit consilium hoc bonum, licet sit capax, idest, posset capere, unde subdit: Sunt enim Eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, idest, multi id consilium acceperunt. Quare non denotat, aliquos esse incapaces, ut adversarii praetendunt. Quod vero dicitur: dicitur : Qui potest capere capiat, sonat : Qui ita est a passione concupiscentiae non obcaecatus, ac a Deo illuminatus, ac potest percipere, quanta sit dignitas castitatis, intelligat. Idem enim sonat, ac qui legit, intelligat. Stat enim in nobis velle attendere Divino auxilio ; sicuti dicitur in Isaia cap. 6. e contra : Non poterant intelligere, nempe quia nolebant, passionibus quippe obcaecati.

Tertius vero locus prima Corinth. 7. indicat donum continentiae virginalis, et matitalis, quae in nostra potestate sunt.

OBIICIES quarto contra primum assert. Incommoda, quae ex caelibatu sequuntur. Primum est, quia finitetur mundus, si omnes essent caelibes. Secundum, morbi ex caelibatu oriuntur.

RESPONDET Bellarminus cap. 32. post D. Bonavent. in 4. dist. 38. art. 2. quaest. 3. ad 2. ex D. Hieronymo lib. in Iovin. non esse periculum, omnes mori, vel omnes vovere, neque morbos esse, qui aliter curari nequeant. Ut vidimus cum Medina lib. 4. de continentia, cap. 11. Quod si esset sanctitas certa a morbo lethali, adhuc pluris facienda est continentia, quae est fructus centesimus, ut supra dixi.

ALIA obiiciunt haeretici, nempe voto castitatis impediri generationem hominum ; minui vires Reipublicae ad expugnandos barbaros, impediri inclinationem ad gigendum, quae est bona, tandem meliorem esse arborem, quae fructus reddit, quam si flores solos, etc.

RESPONDETUR, hos petulanter, et carnaliter locutos ; at vero si eos perlegas, qui caelestia, veraque bona sapiunt, intelliges tes alio modo se habere. His omnibus respondet S. Bonavent. in Diaeta, Tit. 4. cap. 4. ubi castitatis habet panegyricum ; praeclarum esse hoc votum prae caeteris, e coniugio manantibus, ideoque in parobola fructuum terrae centum ferre ; coniugium vero triginta. Vide S. Bonaventuram. Ideo D. Augustinus lib. de sancta Virginitate, cap. 8. Nulla ergo (ait) carnis foecunditas sanctae virginitati etiam carnis comparari potest. Idem late ostendit D. Hieronymus ad Demetriadem, et epist. 22. ad Eustochium, et eundem D. Augustinum loco cit. capite 10. ubi refellit id, quod ait Erasmus in dialogo Proci et Puellae, nempe ex concubitu nasci Virgines. Respondet autem, ex concubitu, non ut honestum est, nasci virgines, quae etiam ex adulterio nascuntur. Ita sit ut virgo nascatur etiam de stupro : facta autem virgo nec etiam de coniugio nascitur.

OBIICIES quinto Consilia, Ancyr. can. 19. ubi violatores voti solemnis castitatis inter bigamos ponit : sed bigamia non est peccatum : Ergo.

RESPONDETUR, in hoc assimilari bigamis, quod sint irregulares, et inhabiles ad sacerdotium.

Alia etiam Concilia afferunt, quae solum afferunt, non esse nuptias vituperandas.

OBIICIES sexto PP. primo quia ex D. Ambrosio, omnes Apostoli, exceptis Paulo, et Ioanne, habuerunt uxores.

RESPONDETUR, Apostolos post vocationem continentes fuisse. Ideo Matth. 19. Ecce nos reliquimus omnia, et Christus respondet : Omnis, qui reliquerit uxorem, etc.

SECUNDO referunt Tertullianum lib. de monogamia, ubi tractans illud prima Tim. 6. Volo iuniores nubere, ubi videtur eas hortari ad nuptias, quae primam fidem voti fregerant, ut dixi in assertione.

RESPONDETUR, Tertullianum loqui de viduis, quae nondum voverunt ; ait enim : Propter quod vult, eas nubere, ne primam fidem viduitatis postea rescindant ; nam si de iam lapsis a voto loqueretur, quomodo posset cavere, ne primam fidem rescindant, cum iam rescissa fuerit ? Cautior igitur factus a lapsu aliarum, vult alias nubere, quae non se volunt continere.

TERTIO opponunt D. Cyprianum lib. 1. epist. 11. ubi scribit de quibusdam virginibus, quae postquam se Deo dicaverunt, cum masculis cubare repertae sunt : Quod si ex fide se Christo dicaverunt publice ; et caste sine ulla fabula, perseverent ita fortes, et stabiles, praemium virginitatis expectent ; si autem perseverare nolunt, vel non possunt, melius est ut nubant, quam in ignem deliciis suis cadant. Hunc locum urgent Petrus Martyr, Calvinus, Brentius, et alii.

RESPONDET Bellarminus, urgere in ea epistola, ut quae lapsae erant separarentur a procis, alioqui minatur excommunicationem ; eas igitur hortatur ut nubant, quae nondum voverunt, ne, sicut priores, labantur.

Ego quidem faciliorem responsionem exhibeo, ut non loquatur S. Cyprianus de iis, quae voverunt Christo, etc. Videtur enim de eisdem loqui, quae se dicaverunt, et quae nubere possent. Itaque eas cum Apostolo ad votum edendum hortatur, quod si nolint, vel non possint, idest existiment, se non posse, nubant. Est enim modus dicendi, sive nolis, sive non possis continere.

URGET Martyr Hilarium in cap. 19. Matth. ubi ait : Christus circa Eunuchos, si possimus, admonet, ubi obiicit, non dixit : si velimus.

RESPONDETUR nil addere Hilarium Evangelio, sed monere, ut consideremus vires voluntatis nostrae, an Divino auxilio capiat hoc consilium.

ALIOS etiam plures obiiciunt, qui vel solum nuptias laudant, ut Ignatius ad Philadelphios, Nazianzenus, Chrysostomus, etc.

Vel exagerant contra eas, quae votum habent, et non servant, atque clamant non quidem melius esse, sed futurum fuisse, ut nuptae essent, ut Basilius lib. de Virginitate, Epiphanius haeresi 61.

Vel continentiam, vel prodesse extra Ecclesiam, ut Hilarius in Psalm. 64.

RELIQUOS vero Papistas fracidos, insanos, et deceptos conclamant.

INSTAT Petrus Martyr, quia D. Augustinus licet deceptus asserat, peccare nubentes, post votum, tamen valide nubere.

RESPONDETUR cum D. Bonavent. D. Augustinum de voto simplici locutum, non de solemni, quod iure Divino naturali invalidat matrimonium.

OBIICIT contra secundum assertum, quia eleemosynis absorbendis fiunt monachi, quod est contra Apostolum Ephes. 4. prima Thessal. 4. et secunda Thessal. 3. et D. Augustinum lib. de opere Monach. cap. 17.

RESPONDET Bellarminus cap. 42. ex D. Bonavent. in quaestionibus circa regulam S. Francisci, q. 11. et in lib. Apologetico contra quendam innominatum, circa finem et de paupertate Christi, contra Guilelmum, art. 2. ad 9. et in Apologia Pauperum, et D. Thom. opus. 19. et 22. quaest. 187. art. 3. ad victum manuum labore quaerendum non teneri religiosos, ut dicitur Actorum 6. Non est bonum nos relinquere verbum, et ministrare mensis. Apostolus vero scribit saecularibus quibusdam otiosis, ut patet legenti. Hortatur (esto) etiam religiosos, sicut hortatur suos S. Franciscus ad aliquid operandum pro fugiendo otio, ita tamen, ut non infringat spiritum orationis, et devotionis. Idem dic ad D. Augustinum, qui solum obligat eos, qui antequam religiosi fierent, ex labore manuum vivebant, et nunc idem facere possunt absque impedimento maioris boni, et tamen ex otio, et pigritia nolunt. Nam cap. 21. excipit religiosos, qui Ecclesiastica ministeria exercent, quales sunt hoc tempore omnes mendicantes. Sic enim ait: Si Euangelista sunt, si ministri Altaris, si dispensatores Sacramentorum, bene sibi istam non arrogant, sed plane vendicant potestatem, nimirum vivendi ex facultatibus populi. Ita S. Bonavent. qui addit etiam D. Hieronymum prologo in Iob.

Obiicit secundo Brentius in confess. Vuirtemberg. Vel vovens paupertatem est pauper, et tunc non habet quid relinquat; vel dives, et tunc vel ponit omnia in commune, et certius sibi providet; vel dat pauperibus, et sic se reddit molestum sua mendicatione proximi, atque adeo contra Charitatem.

Respondet Bellarminus cap. 20. Etiam pauperem relinquere, quod acquirete potest ex D. Augustino epistola 89. quaest. 4. Quod si Dives, ponendo in communi relinquit dominium exemplo Apostolorum Actorum 4. Neque est contra Charitatem, quia ansam divitibus dant emendi caelum, alioqui Christus laudaret rem contra Charitatem. Ita etiam D. Bonav. locis adductis.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda