Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit
Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum
Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum
Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum
Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice
Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via
Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles
Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita
Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint
Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen
Quaestio XI: An Fides creverit certitudine
Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit
Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM
Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii
Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti
Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando
Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando
Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu
Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam
Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere
Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS
Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS
Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum
Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo
Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere
Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES
Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter
Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto
Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus
Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS
Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE
Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae
Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis
Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS
Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.
Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides
Quaestio XXXI: De Dono Scientiae
Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti
Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis
Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum
Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.
Disputatio II: De Infidelitate
Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS
Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata
Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam
Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam
Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios
Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium
Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis
Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari
Disputatio III: De Haeresi
Quaestio I: Quid sit HAERESIS
Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus
Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus
Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi
Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur
Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis
Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam
Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros
Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare
Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur
Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum
Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum
Disputatio IV: De Spe
Quaestio I: Quid sit SPES
Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI
Quaestio III
Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur
Quaestio V: An Spes sit Virtus
Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica
Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis
Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis
Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem
Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum
Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis
Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM
Dubitatio I: UNICA. An urgeret hoc praeceptum, cui revelata esset damnatio certa
Disputatio V: De Dono Timoris
Quaestio I: An TIMOR sit Habitus distinctus a SPE
Quaestio II: Quodnam sit TIMORIS obiectum
Quaestio III: An mundanus Timor semper sit malus
Quaestio IV: An Timor servilis sit honestus, et Donum Dei
Quaestio V: An Timor servilis expellatur, gratia adveniente
Quaestio VI: An Timor Initialis, et Filialis differant specie
Quaestio VII: An crescente Charitate Timor decrescat
Quaestio VIII: An Timor gratuitus maneat in patria
Quaestio IX: An Paupertas Spiritus respondeat DONO TIMORIS
Quaestio X: De Effectibus, et praecepto TIMORIS DEI
Disputatio VI: De Desperatione
Quaestio I: UNICA. Cuius potentiae actus sit DESPERATIO, et quod peccatum
Disputatio VII: De Praesumptione
Quaestio I: Quid sit PRAESUMPTIO, et quale peccatum
Disputatio VIII: De Charitate
Quaestio I: Quid sit CHARITAS
Quaestio II: Quodnam sit Charitatis obiectum
Quaestio III: An Charitas sit proprie Dei amicitia
Quaestio IV: Utrum Charitas sit Habitus creatus
Quaestio V: An Charitas sit una specialis Virtus
Quaestio VI: An Charitas sit una specie specialissima
Quaestio VII: An Charitas sit virtutum praestantissima
Quaestio VIII: An Charitas sit Forma Virtutum
Quaestio IX: An praeter Charitatem infusam detur alia charitas, nostris actibus acquisita
Quaestio X: An Charitas possit esse informis
Quaestio XI: An CHARITAS augeatur, et quomodo
Quaestio XII: An, et quomodo CHARITAS huius vitae sit perfecta
Quaestio XIII: An Charitas corrumpi queat, et quomodo
Quaestio XIV: Quaenam sit subiectum Charitatis proximum
Quaestio XV: An solus Deus ex Charitate diligendus sit; an etiam proximus
Quaestio XVI: An Charitas sit ex Charitate diligenda
Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint C*HARITATE *diligenda
Quaestio XVIII: An irrationalia ex C*HARITATE *sint diligenda
Quaestio XIX: An homo debeat seipsum ex CHARITATE diligere
Quaestio XX: An homo debeat corpus suum ex Charitate diligere
Quaestio XXI: An peccatores sint ex Charitate diligendi
Quaestio XXII: An necesse sit ex CHARITATE diligere inimicos
Quaestio XXIII: An teneamur CHARITATIS effectus in hostes ostendere, et quosnam
Quaestio XXIV: An ex CHARITATE Angeli sint diligendi
Quaestio XXV: An Daemones, et Damnati sint CHARITATE diligendi
Quaestio XXVI: Utrum convenienter quatuor, diligenda ex CHARITATE, enumerentur
Quaestio XXVII: An eodem habitu CHARITATIS diligantur Deus, et Proximus
Quaestio XXVIII: Utrum in CHARITATE sit ordo
Quaestio XXIX: Utrum DEUS sit magis diligendus, quam proximus
Quaestio XXX: Utrum homo debeat ex CHARITATE plus Deum diligere, quam se ipsum
Quaestio XXXI: Utrum Natura magis inclinet ad DEUM amandum, quam nosmetipsos
Quaestio XXXII: An debeat Homo magis se, quam proximum diligere
Quaestio XXXIII: An diligenda sit magis proximi salus aeterna, quam vita nostra
Quaestio XXXIV: Utrum unus proximus sit magis alio diligendus
Quaestio XXXV: Utrum magis debeat diligi Filius, quam Pater
Quaestio XXXVI: Utrum homo debeat ex CHARITATE magis diligere Matrem, quam Patrem
Quaestio XXXVII: Utrum homo debeat magis diligere coniugem, quam parentes, et Filios
Quaestio XXXVIII: An ordo CHARITATIS attendatur penes affectum, et effectum
Quaestio XXXIX: Utrum ordo CHARITATIS maneat in patria
Quaestio XL: Utrum Charitatis sit magis proprium amare, quam amari
Quaestio XLI: Utrum Amor sit idem, ac Benevolentia
Quaestio XLII: An debeat, possitque DEUS in via amari ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et omnibus viribus
Quaestio XLIII: An Divinae dilectionis sit aliquis modus habendus
Quaestio XLIV: An Charitas debeat in patria dilatari
Quaestio XLV: Utrum sit magis meritorium diligere inimicum, quam amicum
Quaestio XLVI: An homo, in quantulacumque CHARITATE constitutus, teneatur mortem subire pro CHRISTO
Quaestio XLVII: An habentes CHARITATEM perfectam, teneantur ea, quae sunt perfectionis, implere
Quaestio XLVIII: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis DEI
Quaestio XLIX: An teneatur homo in primo instanti usus rationis ad DEUM converti
Quaestio L: Quomodo, et quando obliget praeceptum dilectionis proximi
Disputatio IX: De effectibus internis Charitatis, GAUDIO, PACE, et MISERICORDIA
§ I: De Gaudio
Quaestio I: An GAUDIUM sit Effectus Charitatis, et Qui
Quaestio II: Utrum GAUDIUM sit virtus
§ II: De Pace
Quaestio I: UNICA. Quid sit PAX
§ III: De Misericordia
Quaestio I: Quid sit MISERICORDIA
Quaestio II: Quae, et qualis Virtus sit MISERICORDIA
Disputatio X: De effectibus externis Charitatis
§ I: De Beneficentia
Quaestio I: UNICA. Quid sit BENEFICENTIA
§ II: De Eleemosyna
Quaestio I: An dare ELEEMOSYNAM sit actus Charitatis
Quaestio II: Utrum convenienter ELEEMOSYNARUM genera distinguantur
Quaestio III: Utrum ELEEMOSYNA sit in praecepto
Quaestio IV: An praeceptum sit, in communibus necessitatibus largiri pauperibus superflua
Quaestio V: An teneatur quis aliquando facere eleemosynam de necessariis ad statum, extra necessitatem proximi extremam
Quaestio VI: An extreme indigenti debeatur eleemosyna ex iustitia
Quaestio VII: An Eleemosyna fieri debeat ex rebus iuste possessis
§ III: De correctione Fraterna
Quaestio I: An CORRECTIO FRATERNA sit praecepta
Quaestio II: An ordo correptionis fraternae, etiam in Religionibus, sit praeceptus, ut prius correptio fiat secreta
Disputatio XI: De Odio
Quaestio I: Quodnam sit obiectum ODII, et quid ipsum sit
Quaestio II: Quod, et quale peccatum sit odium
Disputatio XII: De Acedia
Quaestio I: Quid sit ACEDIA, et quodnam eius obiectum
Disputatio XIII: De Invidia
Quaestio I: Quid sit INVIDIA, et quodnam eius obiectum
Quaestio II: Quam prava sit INVIDIA
Disputatio XIV: De Discordia, et Contentione
Quaestio I: Quid sit DISCORDIA, et quale peccatum
Quaestio II: Quale, et quantum peccatum sit Contentio
Disputatio XV: De Schismate
Quaestio I: Quale peccatum sit SCHISMA
Quaestio II: Quantum peccatum sit SCHISMA
Quaestio III: Quenam poenae SCHISMATICIS debeantur
Disputatio XVI: DE BELLO
Quaestio I: An bellum aliquod possit esse iustum
Quaestio II: Quae conditiones ad bellum iustum requirantur
Quaestio III: A quibusnam BELLUM geri possit
Disputatio XVII: De Rixa, et Seditione
Quaestio I: Quid RIXA, et quale peccatum
Quaestio II: Quid sit seditio
Disputatio XVIII: De Scandalo
Quaestio I: Quid, et quotuplex sit SCANDALUM
Quaestio II: An SCANDALUM sit speciale peccatum
Quaestio III: Quaenam sint facienda, et quae omittenda ad vitandum scandalum
Quaestio IV: An liceat resoluto in malum grande, suadere minus malum
Disputatio XIX: De Dono Sapientiae
Quaestio I: Quale donum sit SAPIENTIAE
Quaestio II: Quae sit utilitas, et necessitas huius Doni
Quaestio III: Qua ratione DONUM SAPIENTIAE A Deo obtineatur
Quaestio IV: De illuminatione, quam affert Sapientia
Quaestio V: De Sapientiae spiritualibus deliciis
Quaestio VI: Quo pacto stultitia opponatur Sapientiae
Quaestio VII: An septima Beatitudo respondeat dono Sapientiae
Disputatio XX: De Prudentia
Quaestio I: Quid sit PRUDENTIA
Quaestio II: An PRUDENTIA sit virtus
Quaestio III: Quaenam sint PRUDENTIAE munera
Quaestio IV: Quinam sint PRUDENTIAE participes
Quaestio V: Quomodo acquiratur, Prudentia et amittatur
Quaestio VI: De partibus Virtutis PRUDENTIAE
Quaestio VII: Quomodo ex Angelica Hierarchia eruantur quaedam regulae prudentiae, statui Monastico et Politico Applicabiles
§ I: De Prudentia, quam viri votis sollemnibus obstricti, ex primo Angelorum choro sibi vindicent
§ II: De Regimine Praelatorum Ecclesiae, ex Hierarchia Secunda Choro Primo, Dominationibus assimilato
§ III: De Prudentia Iudicum, Virtutibus comparata, ex ordine secundo Hierarchiae secundae
§ IV: De regimine Principum, Potestatibus similium
§ V: De Prudentia singularium ex Hierarchia infima
Quaestio I: An una sit PRUDENTIA pro omnibus Virtutibus moralibus
Disputatio XXI: De Dono Consilii
Quaestio I: Quid sit donum CONSILII; Et quod ipsius Munus
Quaestio II: Qualiter DONUM CONSILII mentem ordinet
Quaestio III: An Donum CONCILII maneat in patria
Quaestio IV: An quinta Beatitudo respondeat Dono Consilii
Disputatio XXII: De vitiis Contrariis Prudentiae
Quaestio I: De PRAECIPITATIONE
Quaestio II: De INCONSIDERATIONE
Quaestio III: De INCONSTANTIA
Quaestio IV: De Negligentia
Quaestio V: De prudentia Carnis
Quaestio VI: De ASTUTIA
Quaestio VII: De DOLO
Quaestio VIII: De FRAUDE
Quaestio IX: De sollicitudine temporalium
Quaestio X: De sollicitudine Futurorum
Quaestio XI: De praeceptis PRUDENTIAE
Disputatio XXIII: De Iustitia
Quaestio I: An Ivs sit obiectum IUSTITIAE
Quaestio II: Quid sit IUSTITIA
Quaestio III: An IUSTITIA sit virtus specialis
Quaestio IV: In quo subiecto IUSTITIA consistat
Quaestio V: An IUSTITIA sit Virtutum moralium praestantissima
Quaestio VI: Quale peccatum sit INIUSTITIA, et quomodo committatur
Quaestio VII: An Iudicium sit IUSTITIAE actus
Quaestio VIII: Qua ratione iustum sit Iudicis publicum Iudicium
Quaestio IX: Quo pacto illicitum sit iudicium privatum de proximo
Quaestio X: An Distributiva IUSTITIA a Commutativa differat specie
Disputatio XXIV: De Restitutione
Quaestio I: Quid sit RESTITUTIO
Quaestio II: An sit necessaria RESTITUTIO ad salutem
Quaestio III: Quis RESTITUERE teneatur
Dubitatio I: An sit vera causa damni is, sine quo aduc illud secutum esset
Dubitatio II: De causis indirectis damni
Dubitatio III: An ille, qui ter, vel quater promisit restituere, et non restituit, sit absolvendus ante restitutionem
Quaestio IV: Cui RESTITUTIO facienda sit
Quaestio V: Quidnam debeat restitui
Dubitatio I: An bona fortunae sint eadem restituenda
Dubitatio II: Quo pacto RESTITUTIO facienda pro bonis corporis
Dubitatio III: An, et quomodo RESTITUTIO Famae, et Honoris sit facienda
Dubitatio IV: De restitutione bonorum animae
Dubitatio V: Quando restituenda sit res acquisita per contractum
Dubitatio VI: Quando nam debeant restitui acquisita per donationem
Dubitatio VII: Quando debeant restitui acquisita titulo praescriptionis
Dubitatio VIII: Quando restituendum, acquisitum titulo mercedis pro functione officii
Dubitatio IX: An restituenda merces meretricii
Dubitatio X: Quando sint restituenda, acquisita aucupio, piscatione, et venatione
Dubitatio XI: Quando restituenda sint, quae sunt acquisita per usum rerum communium
Dubitatio XII: An acquisita ludis illicitis, sint restituenda
Dubitatio XIII: Quaenam sint restituenda ratione inventionis
Dubitatio XIV: De restitutione bonorum, Vi, Dolo, aut prava intentione impeditorum
Dubitatio XV: An teneatur quis restituere fraudata vectigalia
Dubitatio XVI: Quaenam Forma servanda sit in iusto tributo
Quaestio VI: Quantum sit Restituendum
Quaestio VII: Quando sit restituendum, et de causis ab ea excusantibus
Dubitatio I: Utrum ingressus in Religionem excuset a Restitutione
Dubitatio II: An Cessio bonorum excuset a restitutione
Dubitatio III: De causis excusantibus a Restitutione ex parte creditoris
Dubitatio IV: De causis excusantibus a restitutione ex parte rei
Dubitatio V: De causis excusantibus a Restitutione ex parte publicae potestatis
Quaestio VIII: Ubi sit Restituendum
Quaestio IX: Quomodo sit restituendum
Quaestio X: Quo ordine restituendum
Quaestio XI: Quid sit Acceptatio Personarum, et quale peccatum
Quaestio XII: An, et quomodo sit peccatum acceptionis personarum eligere indignos, vel minus emeritos ad beneficia
Quaestio XIII: An Acceptio personarum habeat locum in exhibitione honoris, et reverentiae
Quaestio XIV: An acceptio personarum inveniat locum in Iudicum sententiis
Dubitatio I: An possit IUDEX absque nota acceptationis personarum adhaerere amicorum Favori, quando ius est dubium inter Doctores
Disputatio XXV: De Homicidio
Quaestio I: Quid sit Homicidium, et quotuplex
Quaestio II: De homicidio a proposito doloso, insidioso, et proditorio
Quaestio III: An Mandans, eadem culpa, et poena cum Mandatario gravandus sit
Quaestio IV: An conatus homicidii, et aliorum, eadem poena cum delicto patrato, sit puniendus
Quaestio V: Quae sint poenae Homicidii voluntarii
Quaestio VI: An liceat occidere hominem cum moderamine inculpatae tutelae, ad sui, vel suarum rerum defensionem
Dubitatio I: An liceat aliquem occidere ad conservandum honorem, non fugiendo etc.
Dubitatio II: An teneatur in aliquo casu invasus occidere aggressorem
Dubitatio III: An liceat ob defensionem propriorum bonorum occidere furem
Dubitatio IV: An ad defensionem Pudicitiae liceat Invasorem occidere
Quaestio VII: An, et quomodo MONOMACHIA sit illicita
Quaestio VIII: An liceat Marito occidere Uxorem deprehensam in adulterio, et patri filiam, et fratri Sororem simul cum proco
Quaestio IX: An liceat seipsum interimere
Dubitatio I: An liceat mortificationibus vitam nobis decurtare
Dubitatio II: An liceat ad vitandum peccatum, vel aliud malum, se occidere
Dubitatio III: An liceat pro vita proximi, se morti tradere
Dubitatio IV: Quando nam teneamur pro salute animarum mori
Quaestio X: An liceat Matri gravidae, ad salvandam vitam suam, procurare foetus abortum
Quaestio XI: De Homicidio casuali
Quaestio XII: An possit IUDEX morte damnare innocentem, qui in iudicio probatus est reus
Quaestio XIII: An possint Principes dare licentiam occidendi bannitos
Quaestio XIV: De Restitutione debita ex homicidio, vel mutilatione
Quaestio XV: An liceat aliquando mutilatio membri
Quaestio XVI: An liceat alium carceri mancipare, aut verberare
Disputatio XXVI: De Furto, et Rapina
Quaestio I: Quid sit Dominium
Quaestio II: Sitne licitum, habere proprium dominium rerum
Quaestio III: Quid sit FURTUM
Quaestio IV: Quae quantitas requiratur ad mortale in Furto
Dubitatio I: Quae sit quantitas gravis furti Filiorum, uxoris, et Religiosorum
Quaestio V: An Furtum sit mortale quando, pluribus minimis factis furtiolis, supervenit particula, faciens rem gravem
Quaestio VI: An in extrema, vel urgenti necessitate liceat aliena auferre
Quaestio VII: De Furtis Religiosorum
Quaestio VIII: An possint extrahi homines in mancipia, et vendi
Quaestio IX: An servi possint se Dominis eripere
Quaestio X: An liceat privata authoritate eripere, quod est nostrum
Quaestio XI: De poena Furum
Quaestio XII: De Restitutione furtorum
Disputatio XXVII: De IUDICE
Quaestio I: An sit necessaria in IUDICE potestas
Quaestio II: An IUDEX sequi debeat veritatem, et ideo esse sapiens
Quaestio III: An acta IUDICIS, non habentis titulum verum, sed putativum tantum, sint valida, ita ut neque ipse peccet
Quaestio IV: An possit PAPA se alicuius iudicio subiicere
Quaestio V: An bonitas sit IUDICI necessaria
Quaestio VI: De exteriori puritate manuum Iudicis
Quaestio VII: An IUDICES excommunicati peccent iudicando; et invalide iudicent
Quaestio VIII: De ordine a IUDICE servando
Dubitatio I: De modo procedendi per Denunciationem
Dubitatio II: De modo procedendi per Accusationem
Dubitatio III: De modo procedendi per Inquisitionem
Disputatio XXVIII: De Reo
Quaestio I: De deductione Rei ad Tribunal
Quaestio II: An teneatur Reus confiteri delictum, semiplene probatum
Quaestio III: An REUS, in uno crimine infamatus, possit de aliis etiam interrogari
Quaestio IV: An convictus de crimine, possit interrogari de sociis occultis, de quibus nulla est infamia
Quaestio V: An Reus, negans iniuste verum crimen, propter quod erat damnandus poena pecuniaria, teneatur solvere, et sitne restitutioni obnoxius
Quaestio VI: An Reus, negans veritatem indebite, quandamnaretur, teneatur retractare ante finem Iudicii
Quaestio VII: An si Reus iterum interrogetur, possit solam responsionem relatiuam dare, dicendo, ut respondi
Quaestio VIII: Quomodo se gerere debet REUS in examine, a Iudicis pressus iniquis interrogationibus
Quaestio IX: An liceat REO alium Iudicem appellare
Quaestio X: An, et quomodo REUS se defendere possit
Quaestio XI: An Reus possit fugere, et quomodo, ac quando
Disputatio XXIX: DE TESTIBUS
Quaestio I: An teneatur aliquando quis ferre testimonium
Quaestio II: Qui possint esse T*ESTES *in iudicio
Quaestio III: De Iniustitia falsorum Testium
Quaestio IV: Quae poenae statutae sint falsis Testibus
Disputatio XXX: De Advocato
Quaestio I: Qui possint, et debeant hoc munere fungi
Quaestio II: De peccatis Advocati pravi
Quaestio III: An teneatur ADVOCATUS de culpa leui
Quaestio IV: An Advocatus, conductus ad annos, sit Honorario dignus eo anno, quo nil egit
Quaestio V: An teneatur Advocatus defendere Clientem gratis in gravi necessitate
Quaestio VI: An possit Advocatus recipere munera
Disputatio XXXI: De Notario et Tabellione
Quaestio I: De Notarii, et Tabellionis Iustitia, vel iniustitia
Disputatio XXXII: De Contumelia
Quaestio I: Quid sit Contumelia, et unde oriatur
Quaestio II: Quomodo Christianum oporteat se gerere contumeliis lacessitum
Disputatio XXXIII: De Detractione
Quaestio I: Quid sit Detractio, et quotuplex
Quaestio II: An detractio sit peccatum mortale
Quaestio III: An sit mortale revelare crimen occultum uni, vel duobus viris prudentibus, qui id tacebunt
Quaestio IV: An Detractio materialis, quae fit ex loquacitate, sit mortifera
Quaestio V: An tacere bonum denigratum, sit mortale
Quaestio VI: De variis casibus, quibus detractio videtur excusari
Quaestio VII: An liceat aliquando alterum de falso infamare, aut occultum eius crimen aperire
Quaestio VIII: An liceat crimen, notorium in uno loco, narrare in alio, ubi non est notum
Quaestio IX: An liceat crimen occultum alicuius ad vitanda tormenta aperire
Quaestio X: An possit aliquis se ipsum infamare
Disputatio XXXIV: De Susurratione, Irrisione, et Maledictione
Quaestio I: De Susurrationis malitia
Quaestio II: De malitia Irrisionis
Quaestio III: De Maledictionibus
Tractatus II: E CONTRACTIBUS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De CONTRACTIBUS in genere
Quaestio I: Quid, et quotuplex CONTRACTUS sit
Quaestio II: An ad valorem Contractus requiratur intentio contrahendi, et se obligandi
Quaestio III: Quomodo Error, seu dolus vitiet Contractum
Quaestio IV: Quomodo metus irritet Contractus
Quaestio V: De Contractibus conditionalibus
Quaestio VI: De obligatione, quae resultat ex valido Contractu
Quaestio VII: Quae personae Contractus inire queant; et quae non
Quaestio VIII: An, et quando liceat a contractu resilire, altera parte repugnante
Disputatio II: De acquisitione Dominii in Personas, et Res alias, per Divisionem Rerum Acquisitas
Quaestio I: Quo iure facta sit prima rerum divisio, et subiectio
Quaestio II: De acquisitione DOMINII in Barbaros
Quaestio III: De acquisitione DOMINII in irrationalia
Disputatio III: De Promissione
Quaestio I: Quid sit PROMISSIO, et quomodo differat a DONATIONE
Quaestio II: Utrum simplex PROMISSIO acceptata, obliget ex iustitia
Quaestio III: An PROMISSIO mere interna, facta homini, obliget
Quaestio IV: An Promissio externa, antequam acceptetur, obliget
Quaestio V: An PROMISSIO ob turpem causam obliget
Disputatio IV: DE DONATIONE
Quaestio I: Quid sit DONATIO, et quotuplex
Quaestio II: Qui possint donare, et quid
Quaestio III: De revocationibus donationum
Disputatio V: De Emptione, et Venditione
Quaestio I: Quid sit EMPTIO, et VENDITIO
Quaestio II: Quae persona emere, et vendere queant
Quaestio III: Quae res vendi possint
Quaestio IV: Quotuplex sit rerum pretium
Quaestio V: An liceat ex quibusdam causis minuere infra minimum pretium, vel supra summum augere
Quaestio VI: An ratione lucri cessantis, vel damni emergentis possit pretium augeri ultra summum
Quaestio VII: Utrum liceat carius vendere supra summum pretium, expectata solutione, quam numerata pecunia
Quaestio VIII: An licita sint Stocolia, et Barocolia Italice, Stocch Hispanice MOHATRA
Quaestio IX: Quo usque Emptio, et Venditio in Monopoliis sit illicita
Quaestio X: An teneatur venditor defectum rei gravem aperire
Quaestio XI: An res vendita, non adhuc tradita, pereat emptori
Quaestio XII: De rescissione venditionis, et emptionis ratione doli etc
Quaestio XIII: An licita sit venditio cum pacto retrovendendi
Disputatio VI: De mutuo et Usura
Quaestio I: Quid sit Mvtuvm, et Usvra, et cur haec sint peccatum
Quaestio II: An sit USURA mutuare, ut mihi, cum opus habuero, remutues, aut iusto pretio a me emas
Quaestio III: An liceat mutuare cum pacto, ut qui recipit mutuum, conferat officium, vel beneficium Ecclesiasticum
Quaestio IV: An sit USURA accipere ultra sortem qualecumque etiam aliud emolumentum praeter pecuniam
Quaestio V: An, et quid accipere queat mutuans ratione periculi, et lucri cessantis
Quaestio VI: An liceat mutuare triticum, vel aliquid aliud cum pacto, ut restituatur in eadem mensura, etiamsi pretium tempore restitutionis creverit
Quaestio VII: An, et quomodo restituendum lucrum, Usura acquisitum
Quaestio VIII: An liceat petere mutuum ab Usurario
Disputatio VII: DE CENSIBUS
Quaestio I: Quid sit Census, et quotuplex
Quaestio II: An Census possit licite vendi
Quaestio III: Ex quibus rebus iure naturae CENSUS vendi queat
Quaestio IV: Ad quantum Tempus CENSUS vendi queat
Quaestio V: Quae conditiones ad CENSUM requirantur
Disputatio VIII: DE CAMBIIS
Quaestio I: Quid sit CAMBIUM, et quotuplex
Quaestio II: An in CAMBIO minuto liceat accipere aliquid supra valorem nummi, lege definitum
Quaestio III: An in CAMBIO locali, sive per litteras, quando Campsor prior accipit, ut alibi restituat, possit aliquid lucrari
Quaestio IV: An CAMBIUM sit licitum, cum pro Campsario respondet Procurator Campsoris cum pecuniis ipsius Campsoris
Quaestio V: An dicta Recambia solum liceat ratione lucri cessantis, vel damni emergentis
Quaestio VI: An solutiones, et provisiones, quas Campsores accipiunt sint licitae
Disputatio IX: De Contractu Societatis
Quaestio I: In quo consistat CONTRACTUS SOCIETATIS, et quaenam requirantur, ut sit iustus
Quaestio II: An, et quomodo cum Societatis contractu possint uniri alii contractus
Quaestio III: An liceat contractus, per quem, securo capitali, accipitur annuatim certum aliquod lucrum
Disputatio X: De Emphyteusi, Locatione, Conductione, et Feudo
Quaestio I: Quid sit EMPHYTEUSIS
Quaestio II: Quid sit Locatio
Quaestio III: Quid sit FEUDUM, et quotuplex
Disputatio XI: De Testamentis
Quaestio I: Quid sit TESTAMENTUM, et quotuplex
Quaestio II: Quae solemnitas requiratur ad Testamentum clausum, et apertum
Quaestio III: Qui possint, et debeant testari, aut haeredes institui
Quaestio IV: An possit haeres institutus in testamento, e defectu solemnitatis invalido iure civili, haereditatem in conscientia foro adire, spoliando haeredem succedentem ab intestato
Quaestio V: Quibus modis Testamentum est revocabile
Quaestio VI: Quam obligationem subeunt Haeredes, testamento instituti
Disputatio XII: De Legatis
Quaestio I: Quid, et Quotuplex sit Legatum
Quaestio II: An legata debeant solvi illis omnibus, quibus fiunt, et quomodo
Quaestio III: Quae res possunt legari
Quaestio IV: Quid sit Legatum Pium, seu Privilegiatum
Quaestio V: Quibus modis legata sint caduca, ita ut Haeres non teneatur ea solvere
Tractatus III: E RELIGIONE
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. De RELIGIONE in genere
Quaestio I: Quid sit RELIGIONIS Virtus
Quaestio II: An Religio sit Virtus
Quaestio III: An LATRIA, seu RELIGIO sit virtus specialis
Quaestio IV: An RELGIO sit Virtus Cardinalis
Quaestio V: Quam late pateant actus Religionis
Quaestio VI: An RELIGIO sit necessaria
Quaestio VII: An vera RELIGIO esse debeat una
Disputatio II: DE DEVOTIONE
Quaestio I: Quid sit Devotio, et quotuplex
Disputatio III: DE ORATIONE
Quaestio I: Quid sit Oratio
Quaestio II: Quotuplex sit ORATIO
Quaestio III: An ORATIO sit necessaria
Quaestio IV: An Oratio sit non modo impetratoria, sed et satisfactoria, et meritoria
Quaestio V: Quae conditiones ad perfectam Orationem requirantur
Quaestio VI: Quid Oratione petendum: ubi Exponuntur petitiones Orationis Dominicae
Quaestio VII: Quis debeat orare
Quaestio VIII: Quis sit Orandus
Quaestio IX: Pro quibus sit orandum
Quaestio X: Quomodo sit orandum
Quaestio XI: De modo illo orandi Horis Canonicis
Dubitatio I: An Attentio sit necessaria ad officium ex praecepto recitandum
Dubitatio II: An satisfaciat recitans Officium aliud pro
Dubitatio III: An interrumpere partes eiusdem Horae
Dubitatio IV: An omittens omnes horas unius Diei, plura committat peccata
Dubitatio V: An recitans in Choro Divinum officium voce valde demissa, ita ut non audiatur, satisfaciat
Dubitatio VI: An Canonici confabulantes in Choro sint capaces distributionum
Dubitatio VII: An qui privatim officium recitat, debeat seipsum audire
Dubitatio VIII: An qui dicit officium notabili syllabarum abscissione, seu detruncatione satisfaciat
Dubitatio IX: An qui partem officii magnam dicit animo non satisfaciendi satisfaciat
Dubitatio X: Quaenam sit gravitas materiae in omissione Horae Canonicae
Disputatio IV: DE ADORATIONE
Quaestio I: An Latria sit in genere virtutis alicuius
Quaestio II: An Latria sit distincta a Dulia
Quaestio III: De Locis sacris, adorationibus destinatis
Disputatio V: DE SACRIFICIO
Quaestio I: Quid sit SACRIFICIUM
Quaestio II: Quaenam requirantur, ut SACRIFICIUM sit rectum
Quaestio III: An Sacrificium sit de iure naturae
Quaestio IV: An praeter Sacrificium sint offerendae primitiae
Disputatio VI: De Decimis
Quaestio I: An sint Decimae solvendae
Quaestio II: E quibus rebus sunt solvendae decimae
Quaestio III: Quibus, et a quibus solvendae decimae
Quaestio IV: Ubi et quando solvendae sunt Decimae
Quaestio V: Qua Authoritate exigenda sit decimarum solutio
Tractatus IV: E VOTIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE VOTO
Quaestio I: Quid sit VOTUM, et quae eius conditiones
Quaestio II: Quae deliberatio ad VOTUM requiratur
Quaestio III: An promittens Deo aliquid, et sciens obligationem, tamen habens intentionem non se obligandi, Voto teneatur
Quaestio IV: An promissio Votiva soli Deo fiat
Quaestio V: Quomodo error, vel ignorantia circa VOTUM causet involuntarium:
Quaestio VI: An metus incussus reddat Votum invalidum
Quaestio VII: An res necessaria possit esse materia Voti
Quaestio VIII: An VOTUM sit de aliquo bono tantum
Quaestio IX: An VOTUM sit tantum de meliori, an vero etiam de minus bono
Quaestio X: An VOTUM de re, quae potest habere bonum, et malum eventum, valeat
Quaestio XI: An aliqua obligatio oriatur ex VOTO, et quae sit
Quaestio XII: An impuberes Votis teneantur
Quaestio XIII: Qua et qualis sit potestas VOTA irritandi
Quaestio XIV: De potestate Religiosorum Praelatorum ad VOTA irritanda
Quaestio XV: An vir possit irritare omnia Vota uxoris, ultra Votum castitatis
Quaestio XVI: An possit vir irritare Votum Castitatis ab uxore emissum absque licentia, constante matrimonio, et pro tunc implendum
Quaestio XVII: Utrum possit Vir irritare Vota Uxoris, sine sua licentia emissa, implenda tempore soluti matrimonii
Quaestio XVIII: An possit vir irritare Vota uxoris, ante matrimonium emissa
Quaestio XIX: *An Vota uxoris, absque licentia viri facta, soluto matrimonio reviviscant.*
Quaestio XX: *An possit vir irritare Vota uxoris ex sua licentia edita: omisso votum Castitatis.*
Quaestio XXI: An possit maritus Votum Castitatis uxoris, ex licentia sua editum, revocare
Quaestio XXII: An Vir possit irritare Vota Uxoris, edita sub praecedenti dominatione patris, vel primi viri
Quaestio XXIII: An possit Uxor aliqua viri vota irritare, et quae
Quaestio XXIV: An parentes, vel Tutores valeant irritare omnia Votum Filiorum impuberum
Quaestio XXV: An Pater, et Curator valeant irritare Vota filiorum puberum personalia
Quaestio XXVI: Quae Vota realia, aut mixta puberum valeant a patre irritari
Quaestio XXVII: Quibus competat facultas irritandi Vota puberum et impuberum
Quaestio XXVIII: Quae Vota servorum valeant Domini irritare
Quaestio XXIX: An sit in Ecclesia potestas Vota dispensandi
Quaestio XXX: An ad dispensationem exigatur causa, et quae
Quaestio XXXI: An, et quomodo facienda sit Votorum commutatio
Quaestio XXXII: An commutatio requirat causam
Quaestio XXXIII
Disputatio II: SECUNDA. DE STATU RELIGIONIS, SEU DE VOTIS SOLEMNIBUS
§ I: De votis Religiosorum in communi
Quaestio I: In quo solemnia vota a simplicibus differant
Quaestio II: An VOTA solemnia sint necessaria ad statum Religiosi
Quaestio III: An, et quomodo hic status sit Sanctus
Quaestio IV: An tria Paupertatis, Castitatis, et Obedientiae vota, sint Religione essentialia
Quaestio V: An Pontifex valeat in Votis solemnibus dispensare
Quaestio VI: Qui recipiendi sint ad Religionem
Quaestio VII: De NOVITIIS
Quaestio VIII: Quae requirantur ad professionem in Religione
Quaestio IX: An, et qualiter teneantur Religiosi ad perfectionem
Quaestio X: Unde sumenda sit maior Religionis perfectio
Quaestio XI: De transitu ad aliam Religionem
Quaestio XII: An tria Paupertatis, Castitatis, et Obedientiae vota, sint Religioni essentialia
Quaestio XIII: An Pontifex valeat in Votis solemnibus dispensare
Quaestio XIV: Qui recipiendi sint ad Religionem
Quaestio XV: De Novitiis
Quaestio XVI: Quae requirantur ad professionem in Religione
Quaestio XVII: An, et qualiter teneantur Religiosi ad perfectionem
Quaestio XVIII: Unde sumenda sit maior Religionis perfectio
Quaestio XIX: De transitu ad aliam Religionem
Quaestio XX: De Religiosis eiiciendis
Quaestio XXI: An quilibet Religiosus teneatur ad omnia consilia
Quaestio XXII: An Religiosi debeant docere praedicare, etc.
Quaestio XXIII: An debeant Religiosi laborare manibus
Quaestio XXIV: An liceat Religiosis negotia saecularia tractare
Disputatio III: De OBEDIENTIAE Voto
Quaestio I: An votum obedientiae sit praecipuum inter vota Religiosa
Quaestio II: Quae obedientia in Religione sit promissa
Quaestio III: An Religiosi teneantur obedire Praelatis in omnibus
Quaestio IV: Utrum dubitans, an res praecepta sit licita, teneatur Praelato obedire
Quaestio V: An omnia Religionum statuta sub culpa obligent
Disputatio IV: De Voto Paupertatis
Quaestio I: De essentia huius Voti
Quaestio II: Quae Paupertas sit praestantior
Quaestio III: An Religiosam Paupertatem deceat mendicitas
Quaestio IV: An Religiosi, ob Paupertatem, vilibus indui debeant
Quaestio V: An Religiosa victus austeritas debeatur Paupertati
Quaestio VI: Quomodo violetur Paupertas
Dubitatio I: An Praelati possint Religiosis concedere annuum peculium
Dubitatio II: An Religiosus superioris licentia habens superflua, sit proprietarius
Dubitatio III: Dubitatio III
Dubitatio IV: An stet Legatum Religioso, ut ad eum precise pertineat
Quaestio VII: De Poenis, et signis Proprietarii
Disputatio V: De Voto CASTITATIS
Quaestio I: Quae differentia sit inter castitatem Claustralem, et Clericalem
Quaestio II: A quo tempore coepit votum Castitatis solemne, subsequens matrimonium dirimere
Quaestio III: An solemniter vovens Castitatem, dissolvat matrimonium vel consummatum, vel ratum, et quo iure, et tempore id fieri coeperit
Quaestio IV: Quo iure, et tempore coeperit Castitas Religiosa clausura obsignari
Quaestio V: Quibus modis clausura violatur
Quaestio VI: Utrum in castitatem Religiosam cadere possit dispensatio, et quis in clausura dispensare potest
Disputatio VI: De Iuramento
Quaestio I: Quid sit IURAMENTUM, et quotuplex
Quaestio II: An liceat per DEUM iurare
Quaestio III: An liceat iurare per creaturas
Quaestio IV: Quenam requirantur ad Iuramentum
Quaestio V: An, et quomodo sit Peccatum iurare absque Veritate
Quaestio VI: An, et quod peccatum sit IURAMENTUM, absque iustitia factum
Quaestio VII: An, et quod peccatum sit IURAMENTUM, Iudicio carens
Quaestio VIII: An, et quomodo Consuetudo iurandi sit mala
Quaestio IX: Quandonam incaute iurans ex consuetudine mortaliter peccet
Quaestio X: Quodnam peccatum sit iurare dolose
Quaestio XI: An liceat Iuramentum a peieraturo exigere
Quaestio XII: An et quando liceat Iuramentum ab Idolatra exigere
Quaestio XIII: De obligatione Iuramenti promissorii secundum se
Quaestio XIV: Utrum Iuramenta dolosa obligent
Quaestio XV: An Iuramentum per iniuriam extortum, ut solvendi usuras, obliget
Quaestio XVI: An Iuramentum, metu extortum obliget
Quaestio XVII: An Iuramentum alicuius, dolo, vel errore, aut ignorantia sit irritum
Quaestio XVIII: An Iuramentum incautum promissorium obliget
Quaestio XIX: An Iuramentum confirmet contractus, qui aliter possent irritari
Quaestio XX: De modis tollendi obligationem Iuramenti
Quaestio XXI: De Poenis Periuriis impositis
Disputatio VII: De Adiuratione
Quaestio I: Quid sit ADIURATIO, et quibus modis fiat
Quaestio II: Quanam liceat adiurare
Disputatio VIII: De Diuinis Laudibus
Quaestio I: NICA. De Natura, et qualitate Diuinarum laudum
Disputatio IX: De Observatione Dierum Festorum
Quaestio I: De origine FETSORUM dierum
Quaestio II: Cuius sit FESTA instituere sub mortali servanda
Quaestio III: Utrum peccata mortalia in Festo sint hoc praecepto vetita
Quaestio IV: Utrum Opus licitum liberale reddatur servile, eo quod ob lucrum fiat
Quaestio V: Quae sint opera servilia, vetita die Festo
Dubitatio I: Qua opera iure Canonico sint vetita in festo
Quaestio VI: Quod tempus laboris servilis inducat gravem FESTI transgressionem
Quaestio VII: De causis excusantibus a Festi violatione
Quaestio VIII: An audito tantum* SACRO *tota die Festi otiari sit vetitum
Disputatio X: De Superstitione
Quaestio I: Quid SUPERSTITIO, et quotuplex
Quaestio II: De Divinatione per Astra,
Suppono hic, Astrologiam, quae ex Astrorum motu, et influxibus variis, argumentatur effectus eiusdem generis puris naturalibus esse veram scientiam, et licitam; Naturale enim est e causis effectus deducere. Ideo sanctissimus Sixtus V. in Bulla, qua Iudiciarios damnat, coniicientes e motibus astrorum effectus liberos, ait: Exceptis dumtaxat futuris euentibus ex naturalibus causis necessariis, vel frequenter prouenientibus, quae ad diuinationem non pertinent.
Ea vero Astronomantia, quae ex naturalibus causis praedicit effectus liberos, non est scientia, sed fabella superstitiosa, ut notant Doctores. Cum enim astra nequeant producere effectus superioris ordinis, nempe liberi arbitrii, ut ostendi Tract. de caelo disp. 2. quaest. 17. neque potest aliquis illos inde diuinare. Haec enim in Dei arcanis latent. Hinc admonet S. Doctor, ad 8. Eccl. ut dum tempus habemus, operemur bonum, quia homo futura nullo potest scire nuncio, ut dicitur ibi, et subaduertit etiam Fagundez lib. 1. in primum praeceptum Decalogi, cap. 38.
Assero igitur, naturalem Astrologiam licitam esse solam vero iudiciariam illicitam. Ita D. Bonau. et D. Thom. hic, Less. Tom. 1. lib. 2. cap. 43. d. 6. circulo de superstit. 2. part. cap. 3. et 4. Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 11. Sanchez Tomo primo Decal. lib. 2. cap. 38. a num. 17. Fagundez lib. 1. cap. 38.
Prior pars probatur a Sanctis Doctoribus, quia qualis causa, talis effectus; sed astra condita sunt, ut causae sublunarium naturalium, ut dicitur Genesi 1. Deuter. 4. Ergo ex his possunt coniici.
Moderate tamen et haec debent praedici, quia cum pendeant a multis causis, quae possunt impediti, saepe fallunt. Quae vero casualia sunt, magis fallunt, ut quod transeuntem fulgur percutiat, etc.
Assero secundo, diuinare ex astris euentus voluntarios superstitiosum esse.
Probatur a S. Doctore primo. Id, quod alteri subiicitur, non praedominatur; sed astra, et aliae causae naturales factae sunt in ministerium hominis, ut dicitur Deuter. 4. Ergo non praedominantur liberis eorum voluntatibus.
Probatur secundo. Quisquis utitur lumine intellectus ad opera libera, non pendet a determinatione extrinseca naturalium, sed seipsum determinat; talis est homo, maxime Sapiens. Ideo dicit Ptolemaeus:
Sapiens dominabitur astris:
Probatur tertio, quia, quod est recte ordinatum, tendit semper in bonum: Ergo vel omnes bonum semper agent; vel non mouebunt arbitrium.
Probatur quarto. Si varietas morum causetur a motibus, et influxibus astrorum, sequeretur, nos omnia moralia operati necessario, et omnino toli libertatem: consequens est Manichaeum: Ergo. Probatur sequela; omnis causa producit secundum quod est actu, et non super ordinem suum; sed astra sunt causae naturales, determinatae ad effectus: Ergo necessario operabantur omnes effectus arbitrii: Ergo auferetur libertas, auferentur consilia, tollerentur merita, non erit opus dignum laude, aut vituperatione, quae sunt absona.
Probatur quinto in corpore a S. Doctore, quia opera bona multa sunt nobis praecepta, multa consilio suasa, multa prohibita: His intimantur poenae aeternae: illis promittuntur praemia gloriae, ut constat e Scripturis Sanctis: Sed haec omnia tolluntur, si astra in nobis causant haec opera determinata: sic enim cum sint necessaria, nec legem habent, nec consilium; nec praemium, nec poenam mereri valent. Sic tolletur etiam gratia adiuuans nostras operationes, tolletur et gloria. Sic Iustitia Dei perit, dum opera nostra bona, et mala in astra refunduntur; et inuehitur honor, et veneratio syderibus, et sic ad Idolatriam rapiuntur homines.
Probatur sexto experimento. Nam Esau, et Iacob nati sunt eodem partu sub eodem Horoscopo, etc. et tamen adeo moribus erant in vita, et morte diuersi. Nascitur etiam eadem sub constellatione Rustici, et Regis filius; nascitur homo, et asinus.
Confirmatur contra quasdam obseruationes Astronomantium, puta, ut qui sub Aquatio nascuntur, piscatores sint, et qui sub signo Librae, sint Trapezitae; et tamen in Getulia sub signo Aquarii, non sunt piscatores, et in Regnis sub Libra, nulli Trapezitae inueniuntur.
Probatur septimo. Id, quod inferius est, non praedominatur superiori; sed corpus est inserius spiritu: Ergo spiritus non subiicitur astris.
PROBATUR octavo ex inconvenienti, quod inducunt, Astra propterea esse veneranda. Vel enim Astra necessario inducunt homini suos effectus inevitabiliter, aut non. Si non, cur sunt veneranda, aut metuenda? Si necessario; quodnam eis debitum, aut quae supplicationes?
PROBATUR nono. Constellationes observandae sunt ex ortu, vel non. Si ex ortu, ut Genethliaci: Ergo et sequentibus temporibus. Cur ergo Horoscopum in nativitate observant? cur domum regiam? cur domus Anaphoras, Cataphoras? Si in prima Constellatione non sunt observandae. Ergo neque in sequentibus. Imo in conceptione magis videntur observandae, ubi est foetus efformatio: Nativitas enim saepe acceleratur, retardatur, etc. Conceptionis vero punctum in animatione quis novit?
Haec argumenta deducit S. Doctor. ex D. Augustino locis adductis, D. Gregorio homil. 10. in Evang. Damasceno lib. 2. de fide, cap. 7. Itaque concluditur, hinc haereses inferri.
Tandem urget S. Doctor ex fide Isaie 47. dicitur: Stent, et salvent te augures caeli, qui contemplantur sidera, ut ex eis annunciarent ventura tibi. Est enim quaedam imprecatio. Ubi loco Augurum, habent LXX. Astrologi. Et D. Hieronymus, qui vocantur Mathematici, et Astrorum cursu, lapsuque res humanas regi arbitrantur.
HIEREM. 10. Iuxta vias gentium nolite discere: Et a signis Caeli nolite metuere, quae timent Gentes: Quia leges populorum vanae sunt.
PROHIBENTUR haec etiam in Concilio Tolet. primo in assert. fidei, et c. Non liceat, 26. quaest. 5. et tandem Sixti V. motu proprio 21. qui incipit: Moderator caeli, et terrae. Vide Suarez Tom. 1. de Relig. lib. 2. de superstit. cap. 11. Delrium lib. 4. disquis. mag. cap. 3. quaest. 1. Fagundez cap. 38.
ADDUNT Suates num. 31. Sanchez Tom. 1. Decal. lib. 1. cap. 38. num. 33. Less. lib. 2. de Iust. cap. 43. dub. 6. num. 42. Fagundez num. 8. etiamsi Astrologus credat interius, iudicium illud ex Astris non esse certum, sed tantum probabile, superstitiosum esse. Ratio D. Bonavent. qua utuntur, est, quia ex Astris non potest talis causa haberi, quae faciat indicium probabile, sed tantum quae remotissima, et dubia, incertaque iudicia praebeat.
ASSERO tertio, non esse vetitum e Constellationibus coniicere temperamentum, et aliqualiter inclinationem. Ratio D. Bonavent. est, quia causae naturales communicant temperiem inclinantem. Unde cholerici sunt iracundi; sanguinei sunt benigni, melancholici lividi, flegmatici pigri; hoc tamen non necessario; anima enim dominatur affectibus, maxime adiuta gratia. Multos enim vidimus cholericos mansuetos, etc. Itaque, tametsi a causis naturalibus organizatio, et mixtio corporis sit talis, ut inclinet, non tamen adeo, ut vel etiam probabiliter diuinate possis; Ideo ait S. Augustinus lib. 5. de Civit. cap. 2. apud D. Bonavent. casum quemdam referens duorum fratrum, qui simul infirmabantur, et simul curabantur, laudat magis responsum Mediei, qui dicebat hoc evenire ex complexionum Simmettria; quam Astronomi, qui aiebat hoc evenire ex eadem Constellatione.
NEQUE sic coniicere prohibetur a Sixto V. motu allegato, ut notat Fagund. num. 10. Haec tamen coniectura, quia a longinquo venit, non potest aliquid probabiliter asserere, ut ait Fagund. cum D. Bonavent. in corpore.
OBIICIES primo ex Boëtio lib. 4. de consol. in prosa 6. Fatum est rebus mobilibus inhaerens dispositio, per quam Divina Providentia suis quaeque nectit ordinibus: Fatum autem ex D. Augustino 5. de Civit. cap. 1. est vis positionis syderum, qua existente, quando quis concipitur, vel nascitur, cognoscitur qualis futurus sit. Si ergo fatum vere est, et consistit in influxibus stellarum, et in hoc consistit totum regimen vitae: Ergo diversitas morum ex his dependet.
Respondet S. Doctor, Boëtium accipere fatum, ut vere est dispositio divinae providentiae, finentis omnia genera causarum agere secundum proprios ordines; at D. Augustinus accipit fatum ad aestimationem Philosophorum, et ostendit, nil esse. Unde addit: Si quis fatum vocat ordinem causarum, quem Deus instituit, cum hoc sit, veram sententiam teneat, et linguam corrigat. Itaque non licet inferre ex fato vero, quod consistit in suavi, firma tamen, Dei providentia, illud consistere in vi stellarum, et ab his regimen vitae pendere.
OBIICIES secundo e constellationibus variis, varii sunt effectus producti in hominibus liberi. Sic refert Aristoteles lib. de propriet. elem. et 5. Polit. cap. 7. Regna vacua facta sunt, et terrae depopulatae ad coniunctionem duarum magnarum stellarum, Iovis scilicet, et Saturni. Huc spectat id, quod dicunt Astronomi, transitum Saturni ab uno signo ad aliud, semper extrauagans aliquid causare, maxime in coniunctione, quam Magnam vocant, cum Iove, quae cum facta esset vigesima-prima Octobris 1663. praedixere Piscator Clarevallensis, et alii, futurum Cometam anno sequenti, qui apparuit eodem mense Decembri, quo tempore Saturnus ab igneo signo Sagittarii ad terreum Capricorni transibat, de quo sane Comete multa scripsere multi: maxime vero in regnis, quibus esset verticalis, eum varios produxisse influxus, nempe sub Virgine, Leone, Gemini, Cancro, et Ariete. Ad hoc autem comprobandum multa adducunt exempla eventuum regionibus illis, quibus aut Cometae, aut stellae aliquae violentae factae sunt verticales.
In Europa adnotant plurimos casus. Sic stella secundae magnitudinis in armo Aurigae dextro, Symbola Mercurio, et Marti facta verticali, horrendum illud contagium Mediolano, ac finitimis urbibus notant adduxisse, maxime autem Brixiae ubi e 45. Millibus, soli quater, et decies mille superstites fuerunt, praeter innumeros in territorio vastissimo prostratos, et Bergomi eadem fere clades fuit. Sic stellam in capite medusae, Symbolam Saturno, et Iovi tertiae magnitudinis, factam Polyflipone verticalem, anno 1640. magnam illam dicunt excitasse revolutionem, qua Regis Philippi IV. sceptrum deferentes, Ioannem Bragantiae Ducem in Regem acclamarunt. Borealis stella in ursa maiori, Marti assimilis tertiae magnitudinis in Venetiarum regia Zenit, anno 1643. innumera nostrae serenissimae (faxit Deus aeviternae,) mala a Turcarum Tyranno dicitur aduexisse; sic deformis stella in Helice, Marti non absimilis, secundae magnitudinis, regiae Parthenopes, quae est Neapolis in Zenit, seditiones atras, Duce Thoma Agniello (qui et dicitur Massaniellus) fertur excitasse: Lucida autem stella in capite Draconis, Saturnina Iovi, ac Marti foemmetra, dum Regiae Londini Angliae vertice incubuit, anno 1648. veluti a Diris Alecto excitatam rebellem suo Regi clementissimo, Carolo Stuarto, gentem illam dicitur maligne in horribile patricidium inflammasse, ut inaudito a seculis exemplo, a sedentibus e tribunali sordidae plebis iudicibus, agente Fairfaix, Rex ipse iniquissime capitis damnatus, in ampla urbis platea, e sublimi prostaenio, capite ad carnificis pedes detruncatum deponeret. Et Monarchia illa in turbidam Democratiae, et Aristocratiae tyrannidem, filiis regni haeredibus ad internecionem conquaesitis, volveretur. Item stella in dextero Perseï latere Saturni, et Iovis amica mundo illi regio Parisiorum in Zenit, alte constituta, anno 1650. truculentas illas tempestates in adolescentem Regem Ludovicum Magnum XIV. invictissimum Ludovici XIII. Iusti Primogenitum, nunc feliciter regnantem, sanguineis vorticibus despumantes ad usque sydera eructuanda credidit immisisse.
INNUMERA alia ferunt, quae syderibus, vel Cometis factis verticalibus, aut Horizontem gradientibus, acciderunt.
HIS, aliisque respondet S. Doctor, Philosophum tribuere constellationibus, etc. tantum dispositiones quasdam e temperie ortas, quae sane ab anima repelli possunt, attamen quia plurimi eas insequuntur, ideo saepe astronomi vera praedicunt, maxime circa homines animalium more viventes ; de hominibus ratione vero utentibus pauca admodum valent dicere vera.
OBIICIES tertio e scriptura. Magi nascente stella Dominum adorandum cognoverunt. Matth. 1. et Christus Ioan. 8. Nondum venit hora mea : Ergo si Christus ab Horoscopis, et astris pendebat ; multo magis caeteri.
RESPONDet S. Doctor, stellam illam creatam fuisse in signum nati Messiae, quem agnovere, tanquam e nativitatis signo, divina eis irradiante revelatione, neque Christum pependisse ab astris, sed expectasse tempus praedestinatum ad figuras implendas, et orbem redimendum.
OBIICIES quarto : Apparent saepe in morte Regum Stellae Cometae, multaque Astronomi ex eis divinant vera, eaque insignia bellorum, revolutionum, etc. ut dixi Tract. de caelis, disp. 9. quaest. 9. ubi plurimos Cometes variis saeculis cum gravissimis casibus, etiam excidiis Principum, descripsi ; et novissime, anno 1664. mense Decembri apparuit Cometes insignis, qui solis radiis a tergo ex Oriente erat percussus, iique refracti, (non secus ac in Sphaera chrystallina refracti ad partem ultimam oppositam eiaculantur) barbatum occidentem versus ostendebant, eaque radiosa coma perseveravit, quamdiu Cometes inter penultimam flexionem Hydrae, sub Vase usque ad Argonautis arborem, indeque super proram ad Canem, non longe ab Orionis cingulo Solem praecedens, vibrante sole feriebatur ab Oriente ; volvebantur autem radii ad Tropicum AEstivum, quippe Sole, iuxta Tropicum oppositum hyemalem, perambulante ad Antarcticum. Cum autem ad cingulum Orionis accresceret, ubi aliquot dies stationarius visus est, antequam aequinoctialem pertransiret, excomatus, et tonsus visus est. Cum enim Soli e diametro opponeretur, radios sursum eiaculabatur ; cum autem e cingulo Orionis recedens, sub Tauri oculo aufugiens, et super altum Cete caput ad Piscium colligationem attolleret, permeavit inter aequinoctialem, et Eclypticam, ubi etiam stationem posuit ; ab occidente radios solis ebibens ad Orientem effundebat, et paulatim deperiit ad Zodiacum perveniens, ubi diu Cometae permanere nequeunt, nimis quippe Soli accedentes.
ITAQUE etiam post Paschalia festa a me visus est. Semper autem observavi, eum inspicilio maiorem vix apparere, quam sine illo, cum tamen Luna eodem perspicillo maior longe videretur. Ex quo deduxi, iuxta regulas Perspectivae, Cometem supra Lunam extitisse longe ab ea altiorem, ut pyramidem acutiorem emittens, valde tenuior proportione, quam Luna videretur. Est autem his temporibus florentissima Ticonis-Brahe opinio, Cometes non in aëre, sed in Sphaeris Caelorum peregrinari. Neque vero hic e terrestribus exhalationibus conflatus esse potuit, cum ad 22. gradus longitudinis extenderetur in orbe, qui sunt 1980. milliaria, quae translata in regionem aëris supremam globum constituent correspondentem, toto terrae globo valde ampliorem. Hic conflatus videtur ex magna coniunctione Iovis, atque Saturni praecedente ; proprius vero a coniunctione universali fere omnium Planetarum, qui hoc tempore, quo primo Cometes apparuit, sub Capricorni signo commeabat, ipseque Saturnus post maximam cum Iove copulationem, Marti primo, deinde Veneri, Soli, ac denique Mercurio copulatus est ; ex P. Cabeo in meteoris. Itaque inter Lunae, atque Mercurii ambitum volvebatur, atque amborum Planetarum, suique parentis Saturni cognatam accepisset organizationem, malignos ex eo partus auspicati sunt ; colore quoque Saturno similis, plumbeo vario aliquo, et subalbo intermixto, Geminis aliis indicatis Planetis, simillimus partus visus est. Quare malignas infirmitates, mortes repentinas, exilia, et angustias ominabantur. Cumque contra signorum ordinem curreret, iuxta doctrinam Cardani, argumentati sunt, Legum, ac Regnorum mutationem, Tyrannidem, et iuxta Origani dicta, eorum Principum mortem, quorum status subiecti sunt signis, quos Cometes perambulat : Et in casu nostro sub Virgine, Leone, Cancro, Geminis, Tauro, Ariete, maxime vero sub Leone, Geminis, et Ariete, ubi stationem posuit ; Cauda autem equina oblonga seditiones diuturnas indicat ex textu 54. in secundum Librum quadripartitum Ptolemaei. non autem omnibus, sed quibus aut verticalis erat, aut quorum raserit horizontem, alioqui cum is Cometes maiorem signorum Zodiaci perlustraverit aream, vel ratione signorum, vel ratione Trigoni respondentis, universus fere orbis concuteretur.
HINC pedetensim deduxere, Cometen hunc qui, 16. Decembris, trans Tropicum Capri gradibus septem, et 18. super nostrum Horizontem, tandem 58. gradus super Horizontem nostrum elevatus est, factum iam verticalem multis regnis, ut sub Tropico Capricorni Tibiquiri Insulae S. Laurentii, multisque aliis AEthiopici maris, et inter Tropicum Capri, et AEquinoctialem Regnis Peruanis, Brasiliae, Cephalae, Madagascar, Mozambiquae, Quiloae, Manicogni, Caphatae, Quarz, Damus, Cemae, Melindae, Vanguae, Ianz maiori, et minori, Guineaeque novae. Super AEquinoctialem per gradus 12. Regni Tangar, Madagazo Mechae Diasar, etc. Bexin, Melgetae, Giuper Mapan cum tota Guinea, Zocorote, Calecut, Cochino, Onori, Marsingae, Goae, Zelandae, Malacae, Samonae, Siam, Baloan, Borneo, Moluchi, Mindanao ; fuit etiam Horizontalis Regnis Sueciae, Norvegiae, Finmarchiae, Lappae, Scriphiniae, Bodiae, Finlandiae, Novogardiae, Volgdiae, Berniae, Coreilae, Braimiae, Sarmatiae, Condorae, Islandiae, Grotlandiae, usque ad Zenit poli arctici, cui AEquinoctialis est Horizon. Ita habet editus Liber Mediolani, anno 1664.
HAEC narrationum Catasta vanitatem detegit Astrologorum quoad liberas operationes. Itaque respondet S. Doctor, cometes a Deo produci, atque moveri ab Angelis ad homines a vitiis deterrendos, non autem eos, ut inficiant tantum, quibus fuerint verticales, aut horizontales. Hoc autem docet hic, et nunc experimentum ; hoc enim anno e regione nulla e reciratis noui aliquid venit; at e contra in regionibus Europae mortui sunt Principes Austriae, aegrotauit ad mortem Imperator, imo et Summus Pontifex Alexander VII. mortuus est, sicut et Dux Mantuae Carolus II. Quieuit in pace etiam Regina virago, Regis Galliae Ludouici XIV. Mater dignissima: Rex Hispaniarum occubuit. Item eodem tempore occidit P. Matc. Antonius Galitius, nostrae Religionis Minister Generalis, Romae Oraculum, et Summo Pontifici iugiter a consiliis. Itaque immissus Cometes mundo haec damna minabatur Christiano, non autem Regnis Madagascar, et Finliandiae, neque operationes ullas libero arbitrio intentaturus erat.
Obiicies ultimo: Regimen Dei optimum dirigit inferiora per superiora, et per caelestia, terrena, ut ait S. Dionysius de cael. Hier. quod autem regitur debet perfecte regenti subdi.
Respondetur, Deum regere inferiora corpora per superiora; non autem spiritus per corpora; quamuis enim spiritus terram incolant, longe sunt corporibus altiores. Igitur inseruiunt his corpora Caelestia in ministerium, non in dominium.