Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Iam de causa efficiente Fidei agendum.

Catholici unanimes ad assensum Fidei, praeter obiectum externum propositum, exigunt internum gratiae auxilium, quo homo iuvetur ad credendum, ut oportet. Est definitum contra Pelagium in Concilio Arausic. 2. can. 5. et in Tridentino sess. 6. can. 3. De quo vide S. August. de praedest. Sanctorum, cap. 3. de bono perseverantiae, cap. 20. et 21. et lib. 1. retract. cap. 23. Ratio est, quia credere, ut oportet ad salutem, est dispositio ad gratiam sanctificantem: ergo non fit sine gratia intus movente, ut infert Concilium Tridentinum; alioqui iustificatio initium sumeret ex nobis; atque ita non esset gratuita, sed debita. Ita etiam D. Bonav. in corpore.

Observat secundo S. Doct. fidem ex auditu haberi, quoad illius materiale, et hoc est acquisitum; non enim lege ordinaria imprimuntur in intellectu articuli fidei, sed solus habitus infunditur qui elevet intellectum ad assensum super naturam. Ideo parvulus baptizatus, etiamsi habeat habitum; si tamen non instruatur, facile cadet in errores, eodem modo ac si habitum non haberet, ut advertit S. Doct. ad ultimum.

Fuere vero nonnulli Scholastici, qui habitum acquisitum fidei videntur, tanquam sufficientem asserere ad simpliciter credendum articulis fidei; attamen necessarium habitum supernaturalem ad firmius credendum. Ita Durand. dist. 28. quaest. 1. Gabr. dist. 23. quaest. 2. et alii. Nominales, pro qua sententia Amicus disp. 15. sect. 1. et alii adducunt Scotum 3. dist. 23. quaest. unica. Sed Mastrius aliqua Scoti loca refert, in quibus asserit, necessarium esse habitum supernaturalem simpliciter, ob actus supernaturalitatem, ut quodl. 14. art. 1. et quodl. 17. §. contra conclusionem, et in 1. dist. 17. quaest. 2. et clarius in 1. dist. 1. quaest. 4. ad 4. pro 4. articulo, et in 4. dist. 49. quaest. 5. ad 2.

QUAESTIO praecipua est, quomodo actus fidei supernaturalis sit; nam dupliciter potest esse supernaturalis. Primo secundum substantiam, eo quod secundum suam entitatem transcendat omnem ordinem entium naturae, non ratione agentis tantum, eo quod non detur agens in cursu naturae, potens illud ens producere; sed etiam subiective, quatenus illa entitas, puta fidei, gratiae, aut Luminis gloriae, est ordinis altioris: ut dixi p. 1. tract. 1. disp. 11. a num. 113. Secundo dicitur ens supernaturale secundum modum, diciturque supernaturale, quia, licet secundum suam entitatem produci queat a causa naturali; tamen modus est super naturam; sic visio, data caeco, est supernaturalis; sicut et sanitas data in instanti, quae durationem permultam exigeret, est supra naturam.

PRIMA opinio est, assensum fidei infusae non esse supernaturalem quoad substantiam, sed solum quoad modum; et proinde auxilium gratiae, quod actum fidei requiritur, non requiri ad entitatem actus, sed solum quoad modum aliquem, tali entitati additum. Ita Scotus 1. dist. 17. quaest. 2. et quodl. 17. art. 3. et in 3. dist. 23. quaest. unica; Ipsum tametsi Suarez lib. 2. de gratia, cap. 4. ad meliorem frugem revocare conetur. Eum sequuntur omnes Scotistae, et Nominales apud Mastrium disp. 6. quaest. 6. Ita Ocham quodl. 13: quaest. 7. Gabr. 3. dist. 23. quaest. 2. Durand. 1. dist. 17. quaest. 2. Bassolis 3. dist. 23. quaest. un. Vulpes p. 2. tom. 2. disp. 52. art. 7. Caietanus p. 2. quaest. 109. art. 4. et 2. 2. quaest. 171. art. 2. ad 3. ubi contendit, hanc esse D. Thomae sententiam. Capreolus 1. dist. 17. quaest. 1. art. 3. Palud. 3. dist. 23. quaestione 3. §. 3. tertio dicendum.

SECUNDA sententia asserit, esse substantialiter supernaturalem. Ita D. Bonau. hic, quem sequuntur D. Thom. 1. 2. quaest. 6. art. 2. ac Thomistae, et eam supponunt omnes Doctores Societatis Iesu, Suarez loc. cit. cap. 4. et lib. de auxil. cap. 1. Vasquez prima 2. disp. 187. cap. 2. Coninch. de actibus supernaturalibus disp. 4. dub. 3. Molina in concordia, quaest. 14. art. 13. disp. 7. et disputatione 14. membro 1. tametsi Lorca disp. 9. de gratia, eum in contrarium afferat, eo quod in concordia, quaest. 14. art. 13. disp. 14. et 15. dicat, credere, diligere, et sperare esse naturales actus, quoad substantiam; sed non advertit Lorca, eum velle solum, quod alii Scholastici cum D. Thom. quaest. 171. art. 2. eodem modo loquendi significarunt, actus illos secundum rationem genericam, seu quantum est ex parte obiecti, posse esse naturales. Idem sentiunt Medina p. 2. quaest. 62. art. 2. Bannes 2. 2. quaest. 6. art. 1. Turrianus 2. 2. disp. 46. dub. 3. Lugo disp. 9. sect. 2. Amicus disp. 10. de fide, sect. 2. et alii Recentiores passim, ut Morandus tract. unico, quaest. 12. Petrus a S. Ioseph lib. 3. de fide, etc. cap. 3. resol. 5.

ASSERO primo, assensum fidei esse substantialiter supernaturalem.

PROBATUR primo a D. Bonau. ad 6. Ioan. Hoc est opus Dei, ut credatis, ubi de fide loquebatur: Et infra: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Deinde id probat S. Doct. in 1. dist. 21. quaest. ult. ad 1. ex Matth. 11. Nemo novit Filium, nisi Pater: neque Patrem quis novit, nisi filius, et cui voluerit filius revelare. Hunc locum urget etiam de 7. Itineribus AEternitatis, dist. 5. Itineris tertii, et Itinere 5. dist. 4. ubi plura loca Scripturae conglobata affert, Matth. 16. Caro, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus. Psal. 84. Audiam quid loquatur in me Dominus Deus. Psal. 118. Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Ioan. 16. Cum venerit Paraclitus, ille docebit vos omnia. Prima Ioan. 2. Unctio docebit vos omnia. Prima Cor. 2. Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum. Et in 1. dist. 46. dub. 8. litt. id probat illo prima Corinth. 12. Nemo potest dicere Dominus Iesus, nisi in Spiritu Sancto.

Idem probat hic ex prima Cor. 12. Alii datur fides in eodem Spiritu: loquitur autem de gratiis gratis datis: Ergo et de actu fidei informis. Deinde ex Glossa ad id prima Cor. 13. Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, ubi adnotat, debere esse donum Dei, cum mirabilia supra naturam operetur.

AFFERT etiam id Rom. 8. Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Timor autem oritur ex fide informi, ut docet Concilium Tridentinum.

TANDEM definiunt Concilia, fidem esse supernaturalem et donum Dei. Sic Arausicanum secundum cap. 6. 8. 16. 25. et 27. Milevit. cap. 4. Trident. sess. 6. can. 3. et cap. 5. 6. et 12. Caelestinus epist. 1. ad Episcopos Galliae. Innocentius I. epist. 25. et 26. quae sunt 92. et 93. inter epistolas D. August. Idem docent passim S. August. de praedest. Sanctorum; de bono perseverantiae. S. Prosper con. Collatorem, a cap. 36. et dub. 8. ad capit. Gallorum, et S. Fulgentius de Incar. cap. 8.

RESPONDET Mastrius, Scripturas, Concilia, et Patres exigere quidem auxilium Dei speciale ad actum fidei, non propter supernaturalitatem substantialem eius, sed propter modum eius. Ideo ait Tridentinum, auxilium Dei necessarium esse, ut eliciatur actus fidei sicut oportet, nempe ad iustificationem. Itaque auxilium Dei necessarium est, ut assentiamur articulis, sicut oportet, idest propter testimonium Dei. Et ideo Concil. Tridentinum sess. 6. cap. 6. eam fidem describens, quae ad iustificationem disponit, ait, eam esse, qua libere movemur in Deum, credentes, vera esse, quae divinitus revelata, et promissa sunt. Igitur habitum infusum exigunt ad infallibilitatem assensus, non ad substantiam.

At formalitas revelationis Divinae est essentia fidei, non modus accidentalis, neque infallibilitas assensus est formalitas actus supernaturalis; nam et haereticus firmiter assentitur articulis, in quibus nobiscum convenit; et tamen illa non est fides supernaturalis. Neque dicat Mastrius, eos articulos credi ab haeretico fide humana; nam credit ea, ut revelata Scripturis divinis, quibus credit.

PROBATUR a D. Bonau. secundo, ratione hinc deducta. Secundum nullum habitum naturalem, vel acquisitum, elevatur intellectus supra se, ut assentiat primae veritati propter se, et super omnia: Sed habitu fidei elevatur intellectus modo dicto: Ergo.

PROBATUR tertio a D. Bonau. Id, quod producit effectus substantialiter supernaturales, est eiusdem ordinis, quia non est effectus super causam; sed fides est causa miraculorum, non modo secundum subiectum vel modum, sed etiam secundum substantiam: Ergo. Minor probatur Matth. 7. et ult. Act. 19. et alibi.

PROBATUR quarto in corpore. Id, quod tollit a fide rationem virtutis, tollit rationem substantialem; sed credere ex motivo humano tollit rationem virtutis a fide: Ergo. Maior est evidens. Minor probatur; nam credere homini dicenti, non est laudabile per se, imo saepe vituperabile.

PROBATUR quinto a S. Doct. in corpore, quia si quo ad modum tantum maioris certitudinis daretur auxilium ad actum fidei; sequeretur, naturam posse seipsa, absque elevatione supra naturam, attingere illam maiorem intentionem, si daretur cogitatio intensa in ordine naturae: Sed hoc est falsum: Ergo. Minor probatur ex prima Timoth. 1. Misericordiam Dei consecutus sum, ut essem fidelis, ubi ut bene ponderat S. August. non dixit, ut essem fidelior, sed, ut essem fidelis. Vide Cardinalem de Lugo num. 33. Suarez tom. 4. in 3. p. disp. 3. sect. 6. et Vasq. 1. 2. disp. 187. cap. 2.

Ex dictis colligo, fideles habere donum permanens habituale ad credendum, alioqui non haberent permanenter auxilium, ut semper, quando volunt, actum fidei eliciant. Hunc habitum dari, adeo certum est, ut sine temeritate, et errore negari non possit, ut advertunt Lugo disp. 9. sect. 3. Salas tom. 2. in primam 2. tract. 10. disp. 3. sect. 4 et alii apud eum, qui immo dicunt, esse de fide. Id definitum est in Concilio Trident. sess. 6. cap. 7. et in Concilio Moguntino, celebrato, anno 1549. et Petrus Ioannes, tempore Innocentii III. fuit ob id damnatus, et exhumatus. Vide Lugum.

Obiicies primo cum Mastrio, Concilia tali diversitate loquuntur de actibus viae, et de actibus patriae; nam ad hos, exigunt auxilium supernaturale; ad actus autem viae non exigunt absolute auxilium gratiae, sed ut fiant, sicut oportet: Ergo significant, eos non esse supernaturales absolute, sed ratione modi, ita ut dentur alii actus istarum virtutum, qui non sint, sicut oportet, nempe ad iustificationem proportionati, sed naturales: Sic urget Aversa p. 2. quaest. 55. sect. 4.

Respondetur, particulam illam apponi ad definiendum id, quod solum ad fidem spectat, quia sciebant Patres Concilii, extare opiniones Nominalium, et aliorum, dicentium, dari actus harum virtutum naturales: et aliorum negantium, infundi habitus Fidei, Spei, et Charitatis ad actus supernaturales, eo quod Viennense Concilium partem assertivam, solum ut probabiliorem, acceptasset. Igitur Concilium Trident. omnem contrariam opinionem volens eradicare, definit, infundi virtutes ad hos actus, licet non nominet eos, habitus, ut observat Vega lib. 7. in Trident. cap. 24. cui ipse interfuit. Idem dicit Soto, testis oculatus lib. 2. de natura, et gratia, cap. 19. Itaque non supponit Concilium, dari alios actus virtutum istarum naturales, et alios sicut oportet, sed quidquid opiniative circumferatur, statuit, hos actus esse supernaturales, et ad eos eliciendos infundi habitus ad simpliciter substantiam eorum eliciendam.

At esto supponat, dari aliquos actus similes naturales, imitantes eos, qui sunt perfecti, sicut oportet; non infertur, dari actus fidei veros, humana nixos authoritate, ut notat Coninchius ex D. Bonau. in corpore.

Instat Mastrius. Si mens Concilii erat, nos posse elicere actus quidem similes, non autem eiusdem substantialis rationis; non erat cur adiiceret sicut oportet, sed absolute dixisset, non posse elici actus fidei; sicut C. Viennense absolute loquitur, necessarium esse speciale auxilium ad Deum videndum.

Dicam, Concilium Trident. apponere illam particulam ad excludendos omnes actus quoscumque, qui circumferebantur sufficientes, etiam quoad modum supernaturales, a Scoto, et asseclis invectos, et ob id definire necessitatem infusorum habituum; et licet hoc non definiat, quoad hoc; tamen definit quoad alias opiniones excludendas, asserentes actus naturales virtutum Fidei, Spei, etc. dari; et hos sufficere, qui tamen non sunt verae virtutis fidei actus, ut docet S. Bonau. in Corpore. Concilium autem Viennae absolute loquitur, quia Beguinae, et Beguardi, contra quos agit, adscribebant virtuti naturali necessariae intellectivae virtutem efficacem ad Deum videndum; nec aliud circumferebatur. Et si dicas, tunc extitisse scripta Scoti, dicentis, posse Deum absoluta potentia elevare aliquem naturalibus viribus ad Deum videndum, vel saltem non esse necessarium lumen gloriae. Dico, illud primum non asseri a Scoto, neque ipsum recte involvi inter Beguardos; imo refertur in eius vita, quod sit mortuus vi dolorum, qui eum invaserunt, sudore madentem, post disputationem contra Beguardos; neque Concilium voluit damnare opinionem Scoti, qui existimat requiri tamen auxilium actuale substantialiter necessarium, ut constat I. dist. 6. quaest. 2. art. 1. sed de hoc p. 1. tract. 1. disp. 11. a num. 145.

Obiicies secundo cum Scoto 1. dist. 17. quaest. 2. et quodl. 17. art. 2. Si actus fidei esset substantialiter altioris ordinis, ut nequeat homo propriis viribus tales actus attingere, quoad physicam entitatem; posset homo cognoscere, se esse in gratia ex promptitudine, et facilitate, qua experiretur in seipso ad credendum, et diligendum Deum, et unusquisque experimento sciret, quandonam exercet actus supernaturales.

Respondetur primo ex D. Bonau. dist. 25. nihil implicare, sciri fidem; at non sequitur, sciri, se esse in gratia, quia ad hoc requiruntur multa ignota, ut, quod actus ille charitatis sit super omnia, dum possum habere ex ignorantia vincibili aversionem a Deo, et conversionem ad aliquod creatum obiectum. Amplius procedit Lugo Cardin. disp. 5. sect. 7. atque excedit recedens disp. 5. sect. 7. num. 115. Deinde non sequitur Scoti illatio (dicant secundo) quia ex fide sola infusa non potest quis elicere actum credendi ex Scoto quodl. 14 art. 1. H. et Mastr. 191. Igitur non bene hic arguit, me elicientem actum fidei supernum, illum iam clare agnoscere, quia ei admixtus est naturalis, qui non sinit illum distinguere ab actu superno. Adde, habitum non illico dare illam facilitatem, nam experimur arduos esse tales actus. Unde nec habitum palpo statim percipimus; et facilitatem, si quae adveniat, habitui acquisito adscribas.

Obiicies tertio. Quod est actuabile ab alio, non est diversi ordinis ab eo: actus naturalis est perfectibilis a superno: Ergo.

Respondetur facile, actum naturalem habere suum esse ultimum graduale specificum, nec esse potentialem ad actum supernaturalem, nisi morali potentia, esseque geminos specie distinctos. Sic et potentia naturalis, et supernaturalis differunt genere.