Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam.

Omnes Theologi in 3. dist. 23. cum Magistro ibi, hoc effato consentiunt, Fidem, aliasque Virtutes a charitate formari; non quidem, ut charitas sit forma fidei, aut essentialis, ut anima homini; vel accidentalis, ut albedo Olori; hoc enim falsum est, ut advertit S. Doct. argumento 4. p. 1. addita solutione. Ex his enim, quae sunt diversi generis, non fit unum per essentiam: Fides autem, et Charitas sunt diversae virtutes, ut habet Apostolus prima Corinth. 13. Manent fides, Spes, Charitas, tria haec. Igitur non potest esse, ut charitas informet essentialiter Fidem: Neque accidentaliter, ut ostendit S. Doct. ad 5. nam fides, etiam informis, est virtus, abstracta etiam charitate, et quamvis adveniente charitate, et gratia ornetur, veluti colores a luce (ut ait S. Doct. in corpore) tamen non inhaeret ipsi fidei, quae non est subiectum accidentium, cum sit merum accidens, et habeat secum suas potentias, et virtutes, atque accidentia; sed advenit gratiae, sicuti pluvia terrae aridae. Igitur charitas dicitur forma fidei metaphorice tantum. Vide etiam Valentiam disp. 1. quaest. 4. p. 3. Hanc quaestionem tractabo rursus diff. 8. quaest. 8.

Assero, fidem a charitate formari, idest, perfici in ordine ad meritum. Dirigit enim recte actum suum ad ultimum finem.

Probatur a S. Bonav. primo in 2. dist. 27. quaest. 2. ex prima Corinth. 13. Si habuero omnem fidem, charitatem autem non habuero, nihil sum.

Deinde in 3. dist. 23. dub. 2. et art. 2. quaest. 1. ad argumenta, et dist. 24. art. 2. quaest. 2. ad arg. ex secundo Iacobi. Fides sine operibus mortua est. Et Opusc. de septem donis. De dono Intellectus, cap. 1. ex illo Galat. 5. In Christo Iesu, neque Circumcisio aliquid valet: sed Fides, quae per charitatem operatur.

Probatur secundo hic rationibus S. Doct. Prima est. Certum est, per omne peccatum mortale non amitti fidem, ut ostendam quaest. sequenti definitum. Ergo manet fides informis, idest sine ea perfectione, qua fides perficiebatur ad merendum: Ergo restitutus in gratia, rursus habet fidem formatam.

Secunda: Magis accedit fides ad gratiam, et charitatem, quam natura; Sed natura per gratiam perficitur; Ergo multo magis fides.

Tertia ratio est: Plus convenit habitus infusus cum gratia, quae est infusa, quam habitus acquisiti; sed habitus acquisiti per adventum gratiae informantur, quod patet, quia in eorum usu, et exercitio, homo meretur: Ergo multo magis habitus fidei informis formatur per ipsam gratiam supervenientem.

Quarta ratio: Non minus vivificantur habitus infusi, qui remanent in delinquente, quam merita in iustificatione: Sed haec mortificata reviviscunt: Ergo et ILLI.

Quinta ratio: Nihil est aliud, habitum vivum esse, quam per illum vitam aeternam mereri posse: sed fides informis adveniente charitate habet omne, quod necessarium est ad meritum: Ergo, si actus eius est meritorius ad vitam aeternam, signum est, habitum esse formatum. Quod autem habeat omne, quod necessarium est ad meritum; clarum est, cum ipsum opus de se sit bonum, et rectum, et a charitate imperatum. Unde D. August. 15. de Trinitate, cap. 18. loquens de charitate ait: Quantum bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt, hoc est fides, et alia, de quibus ibi August. asseruit, ea sine charitate nihil valere, ut ait Apostolus supra.

Sexta ratio: Omne illud, quod dicitur esse mortuum e solo defectu, seu e sola absentia alicuius, illo superveniente vivificatur; sed fides informis dicitur mortua ob solum defectum gratiae, et operationis fructuosae: Ergo ipsis supervenientibus reviviscit: Sed, cum reviviscit, formatur: Ergo fides informis potest fieri formata; et hoc est, quod habetur in Glossa super illud Iacobi 2. Fides sine operibus mortua est. Reviviscit ex operibus fides: Ergo ex operibus habet vitam, et formam.

Igitur formatio fidei a gratia, et charitate, dicit perfectionem duplicem supervenientem. Prima in ordine ad opera meritoria facienda. Secunda, quia fidei actus per imperium charitatis refertur ad ultimum finem, hoc est, quatenus credit aliquis propter Deum, ut summum bonum, pertinet actus fidei ad eandem specie rectitudinem, ad quam ipsa charitas, ac proinde est eiusdem speciei, cuius est charitas ipsa, cum hoc tamen discrimine, quod rectitudo haec est essentialis ipsi charitati; at fidei advenit tanquam perfectio extrinseca, sicuti lux advenit, coloribus, eosque lucidos, venustosque reddit, et ornatos; et sicut Lux cum coloribus non facit unum compositum per essentiam, sed per ordinationem quandam; sic neque ex fide informi, et gratia, fit unum per se, sed per quandam ordinationem, et relationem ad Deum. Haec S. Bonan. cum D. Thom. quaest. 4. art. 3. quos explicat Valentia quaest. 4. p. 3.

Obiicies primo. Oppositorum eadem est ratio: Sed vitium, et peccatum non potest esse formatum: Ergo nec virtus opposita potest esse informis, atque adeo, nec formari.

Respondet primo. S. Doct. non esse in hoc parem oppositionem; nam formatio est bonum, quod pluribus indiget, ut fiat, quam deformatio, quae est imperfectio. Ideo non sequitur, quod, si peccatum non potest formari; neque virtus possit deficere, et reddi informis.

Respondet secundo, peccatum dupliciter accipi: abstracte, et concrete. Si abstracte accipiatur, impossibile est, quod possit formari, cum sit mera malitia; si autem accipiatur concrete, ut dicatur aliquis actus virtutis deformatus a fine; cum quis, v. g. abstinet ob inanem gloriam, ipsa abstinentia sit ei culpa; et hoc modo, ratione actus substrati, vel habitus, potest rectificari a gratia, si propter Deum abstineat. Hoc modo dicimus, virtutem formatam, fieri informem, ratione videlicet habitus substrati, quoniam indifferens est ad statum culpae, et gratiae; imo si est actus abstinentiae, est natura sua bonus, et studiosus.

Obiicies secundo. Nullum opus mortuum potest fieri vivum; fides sine gratia est mortua, ex 2. Iacobi: Ergo. Maior probatur; nam opus factum in peccato, non vivificatur per gratiam.

Respondet S. Doct. actum mortuum non esse capacem vitae, quia iam transiit, nec manet in aliqua radice; at fides in peccatore manet, licet informis; ideo potest vivificari, venustari, et adornari per gratiam advenientem; sicuti redeunt ad praemium merita mortificata.

Obiicies tertio. Nullum accidens potest alterari: fides informis est accidens: Ergo non potest alterari; sed quod ex informi formatur, alteratur: Ergo.

Respondet S. Doct. accidens non alterari formaliter, sed alterari subiectum, et ratione subiecti etiam accidens; ut cum color illuminatur in pariete.

Obiicies quarto. Ex his, quae sunt genere diversa, non potest fieri unum per essentiam; sed fides formata dicit habitum unum per essentiam: Ergo impossibile est, eam constare etiam ex gratia sanctificante, quae est genere diversa.

Respondet S. Doct. ex fide, et gratia non fieri unum formale, sed per ordinationem; sicuti cum dico, colorem illuminatum, dico duo, per modum tamen unius, propter hoc, quia ordinatur ad unum actum, nempe ad movendum Visum; sic et fides, et gratia dicunt unum, quatenus ordinantur ad opus meritorium.

Obiicies quinto. Fides informis per adventum gratiae transmutatur solum accidentaliter: ergo si per adventum gratiae efficitur formata, accidit fidei, ut sit formata; Si ergo nullum genus accidit speciei; fides non est species virtutis propriae dictae: Sed hoc est falsum: Ergo et illud, ex quo sequitur, videlicet, quod habitus fidei informis, per adventum gratiae formetur.

Respondet S. Doct. transmutationem accidentalem in genere naturae, posse esse essentialem in genere moris, ut patet in actibus, qui per mutationem alicuius circumstantiae accidentalis mutant esse morale virtutis, aut vitii. Igitur et fidei, licet accidat, prout est habitus, esse formatam gratia, vel sine ea; tamen est ei necessarium, et intrinsecum in ordine ad meritum acquirendum, seu, ut est principium meriti: Praeterea ipsa fides informis, etiam gratia circumscripta, est habitus virtutis, ideo non potest inferri, quod fides non sit sub proprio genere virtutis.

Obiicies sexto. Sicut infunditur anima in corpus; ita et gratia in animam; sed adveniens anima secum fert suas potentias: ergo et gratia suos habitus virtutum: ergo et fidem formatam: Ergo fides formata non est eadem cum illa, quae prius erat in anima: ergo non informatur aliqua fides, quae praeexisteret informis.

Respondet S. Doct. negando paritatem; nam virtutes non sunt Potentiae gratiae, per quas operetur, sed differunt realiter, ut ostendit in 2. dist. 27. quaest. 2. neque venit gratia in animam, sicut anima in corpus cum suis potentiis; tunc enim recedente gratia, recederent et virtutes, quod est haereticum. Aliam porro similitudinem aptiorem dat S. Doct. Sicut pluvia rigans terram facit germinare herbam, hac vero aestu arescente, iterum rediens pluvia non facit germinare herbam illam; sed germinatam facit virescere; sic et gratia fert secum Virtutes, illis autem arescentibus ardore peccati mortalis, rursus rediens pluvia gratiae, non reproducit virtutes infusas; sed eas virore perfundit. Quod autem Seminaria virtutum sint in anima, probat S. Doct. ex D. August. et Bernardo. Igitur charitas exornat virtutes, datque eis virorem ad fructificandum. Sic enim dicitur fides viva, quia floret, et fructificat merita, et sine charitate est sine floribus, fondibus, et ita dicitur mortua, etiamsi in radice vireat, ad modum, quo plantae in hyeme dicuntur mortuae, ut docet S. Bonav. quem imitatur Caspens. disp. 4 sect. 2. eadem similitudine utitur D. Gregorius 6. Moral. cap. 8. apud D. Bonav. serm. 3. Dom. 23. post Pentecost.