Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Quaestio I: An EPISCOPUS sit in statu perfectionis

CERTUM est, eos esse in statu perfectionis. Probatur ex insignibus titulis, datis Episcopo.

PROBATUR a D. Bonavent. primo in Apolog. Pauperum, cap. 3. respons. prima, ad finem, ex D. Dionysio, de Eccl. Hier. cap. 1. ubi ait: Sicut qui dicit Hierarchiam, summatim dicit universorum sacrorum ornatum, ita dicens Hierarchiam, monstrat in Deo manentem, et Divinum virum, in quo omnis Hierarchia perficitur. Hinc idem Sanctus cap. 5. et 6. vocat Episcopos perfectores, etiam respectu religiosorum, ut notat etiam Valentia disp. 10. quaest. 2. puncto 4.

DEINDE affert D. Hieronymum, epist. 128. ad Fabiolam : Tanta esse debet scientia, et eruditio Pontificis Dei, ut gressus eius, et motus, et universa vocalia sint; veritatem mente concipiat, et toto eam habitu resonet, et ornatu, ut quidquid agit, quidquid loquitur, sit doctrina Apostolorum.

OBSERVAT vero cum D. Hieronymo epist. 85. ad Oceanum, non teneri quidem Episcopum in omnibus praecellere, alioqui non posset esse Episcopus, nisi esset Virgo, sed congruit, ut in his praecellat, quae ad pascendi gregis spectant officium : Idco ait S. Hieronymus : Futurus Pastor Ecclesiae talis eligatur, cuius comparatione subiectorum populus merito grex dicatur.

AFFERT etiam D. Gregorium 2. part. Pastoralis, cap. 1. ubi ait : Tantum debet actionem populi actio praecedere Praesulis, quantum distare solet a grege vita Pastoris: eundem refert in Pharetra loco citando. Quapropter infert D. Gregorius : Ad praelationis statum non congruit accedere, nisi perfectum, ut Virtutibus pollens, coactus ad regimen veniat; Virtutibus vacuus, nec coactus accedat.

PROBATUR etiam a D. Bonavent. lib. 1. Pharetrae, cap. 19. ex perfectionibus, quas sancti Patres in Episcopis exigunt.

D. GREGORIUS in Registro, lib. 5. cap. 129. Episcopus cum loco mutet mentem : Non sibi credat, solam lectionem, et orationem sufficere, ut remotus ab aliis studeat sedere, et de manu nihil fructificare, sed largam manum habeat, necessitatem patientibus occurrat, alienam inopiam, suam credat : quia si hoc non habet, vacuum Episcopi nomen tenet.

IDEM lib. 8. cap. 119. Tota mente fraternitas vestra se exhibere festinet in prosperis humilem, et in adversis, si quando adveniunt cum iustitia erectam, amicam bonis, contrariam perversis. Nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens; misericordiae operibus iuxta possibilitatem substantiae insistens, et eisdem insistere etiam supra posse cupiens; infirmis compatiens, benevolentibus congaudens, aliena damna propria deputans, de alienis gaudiis tanquam de propriis exultans, in corrigendis vitiis saeviens, in fovendis virtutibus auditorum animum demulcens : in ira iudicium sine ira tenens : in tranquillitate autem severitatis suae sententiam non deserens.

IDEM 2. part. Pastoralis, cap. 1. Tantum debet actionem populi actio transcendere praesulis, quantum distare solet a grege vita Pastoris. Oportet namque, ut metiri sese sollicite studeat, quanta tenenda rectitudinis necessitate constringatur, sub cuius aestimatione populus grex vocatur.

D. ISIDORUS lib. 2. de offic. Eccles. cap. 5. Episcopo, dum consecratur, baculus datur, ut eius iudicio subditam plebem, vel regat, vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat.

D. AUGUSTINUS in Dial. q. 65. ad Oros. Sciat se non esse Episcopum, qui praeesse desiderat, non prodesse.

Idem lib. 19. de civitate, cap. 19. Episcopus nomen est operis, non honoris : scopos enim Graece, Latine superintendere possumus dicere, ut intelligat, non se esse Episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse.

D. AMBROSIUS de dignitate Sacerd. cap. 3. Quantum prae caeteris gradus Episcopalis altior est, tanto si per negligentiam dilabatur, ruina gravior est.

D. HIERONYMUS in cap. 3. Sophoniae : Qui Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, videte quid dixerit, opus, non dignitatem. Si autem solum aspexerit dignitatem, cito corruet.

D. BERNARDUS epist. 42. In omnibus, exemplo Apostoli, honorificabilis ministerium vestrum, ministerium, inquam, non dominium, ipsum quidem horificabitis, non vos. Nam qui quaerit, quae sua sunt, se cupit honorari, non ministerium. Honorificabis autem non cultu vestium, non fastu equorum, non amplis aedificiis, sed moribus ornatis, studiis spiritualibus, ac bonis operibus.

IDEM ibidem longe ante medium : In omnibus actibus suis, vel dictis nihil suum quaerat Episcopus, sed tantum aut Dei honorem, aut proximorum salutem, aut utrumque.

IDEM lib. 4. de consideratione : Domum Episcopi decet sanctitudo, decet modestia, decet honestas, et morum disciplina.

PROBATUR etiam a S. Doctore part. 2. Eccl. Hierar. cap. cit. ubi Episcopos Dominationibus caelestibus comparat, quae, ut ait D. Dionysius de coelest. Hier. cap. 3. sicuti supra alios inferiores choros elevantur, ita eos elevant in Deum. Episcopi enim excelsis ministeriis sunt destinati regendi populos ad finem supernum, ingrediendi Sanctum Sanctorum, ut mediatores inter Deum, et nos, consecrandi Sacerdotes, chrismate ungendi, imo et Chrisma, et Oleum sanctum conficiendi, claves adhibendi, iudicandi, excommunicandi rebelles, pascendi doctrina oves, easque dirigendi, ut pro eis animam dare non renuant. Quae, et alia munera heroicam exigunt Charitatem; maiorem enim Charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Hinc Zacharias, c. 6. cit. loquens de Pontifice antiquo, adumbrante nostros Episcopos, ait : Sedebit, et dominabitur, et erit sacerdos in solio suo ; et erit consilium pacis inter eos, et erunt coronae memoriales in templo Domini.

Ideo Petrus prima cap. 5. Pascite, qui in vobis est, gregem Dei, etc. neque ut dominantes in cleris, sed formae facti gregis ex animo.

Idem ostendit S. Doctor ex epistolis Pauli ad Timotheum, et Titum, in quibus normam sanctitatis praescribit, qua praeclare fulgentes Episcopi, tamquam exemplaria, valeant alios erudire, corrigere, sintque vita magis, quam verbis, vitiorum censores.

Probatur etiam a S. Doctore serm. 22. Hexaëmer. ante medium, quia Episcopi non modo altissimo sacrificio destinantur, Regibus non concesso, unde et illis in hoc praecellunt, ut ait D. Bernardus serm. de Caena Domini apud D. Bonaven. part. 2. de Eccles. Hier. c. 1. sed etiam Chrismari, et ordinationibus dispertiendis, ac dando spiritum sanctum, quod solis Apostolis erat concessum. Quare et Apostolis in alta dignitate succedunt, atque adeo Apostolicam sanctitatem aemulari tenentur. Itaque oportet Episcopum adeo esse sanctum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos, qui contradicunt, arguere; ut dicitur Tit. 1. Ideo Episcopi esse perfecti debent, et inter eos Pontifex summus, perfectissimus. Haec S. Bonavent. loco citato.

Obiicies primo. Appetere statum perfectionis, laude est dignum: at Episcopatum appetere non est laudabile: ergo non est perfectionis status.

Respondet S. Doctor loc. cit. in Pharetra, ex D. Hieronymo: Episcopatum desiderare esse, opus bonum optare, dum desideratur opus, non dignitatis eminentia.

Obiicies secundo. Ad perfectionem requiritur paupertas, quae in Episcopo non est.

Respondet S. Doctor in Apol. pauperum, loc. cit. paupertatem non esse cuique perfecto necessariam, sed alicui requiri etiam opes, dummodo corde segregatus a cupiditate sit. sunt enim Episcopi destinati ad regimen populi, ad pauperum, et cleri sustentationem, aliaque praeclara impensa, ideo proventus habere debent. Hoc late prosequitur S. Doctor in Apol. pauperum responsionis tertiae, cap. 2. ad finem.

Ideo in Pharetra, loc. cit. affert illud D. August. serm. 52. ad Patres in eremo. Non est Episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantis manum.

Ex dictis habes, undenam Episcopi obligationem perfectionis contrahant.

Respondetur enim primo, oriri ex officio pascendi gregem verbo, et exemplo, ut late prosequitur S. Doctor supra.

Respondetur secundo, oriri etiam ex fidelitate, nam Episcopus est Sponsus Ecclesiae, Can. licet. et Can. inter extra. de trasl. Episcopi, et Can. sicut cui, 7. quaest. 1. ut ait Valentia puncto 4. debet enim sanctus esse, ut sanctum connubium exerceat, quae sursum sunt, sibi, aliisque quaerens. Hoc autem significari sandaliis Episcoporum, supra apertis, ait D. Bonaven. ad Psal. 119.

Quaestio II: Qualem oporteat esse qui ad Episcopatum assumitur

Qualem oporteat esse qui ad Episcopatum assumitur.

Suppono, hunc non teneri esse omnium optimum perfectione absoluta, sed perfectione relativa in ordine ad regimen.

Conditiones eligendi in Episcopum optime describit Apostolus in litteris ad Timor. et Titum, ad quos remittit S. Doctor in S. Luca, ubi Episcopos, Apostolis successores, viros Apostolicos esse teneri asserit, irreprehensibiles, etc.

De his multa a Gratiano afferuntur testimonia a dist. 24. usque ad 51. Agunt hac de re Concilium Carthag. IV. Trident. sess. 6. 24. et 25. c. 1. D. Gregorius lib. de cura Pastorali. D. Augustinus lib. de Pastoribus, Chrysost. libris de Sacerdotio. Bernardus libris de Consider. et passim Pontifices in suis Epistolis Canonicis. Nos breviter ea recensebimus.

Primo debet is esse immunis ab omni iuris impedimento, scilicet ne sit irregularis, ne bigamus, ne quicquam eorum habeat, quae recensentur dist. 51. Can. qui in aliquo, et multa referuntur a S. Bonav. in Confessionali, cap. 5.

Reliquae vero praerogativae, Episcopis debitae, recensentur passim a Patribus, praecipue supra relatis quaest. 1.

Prima est vitae integritas, quae charitate, aliisque virtutibus continetur.

Hanc colligit Valentia quaest. 3. puncto 1. ex multis causis necessariam. Primo enim ideo Christus Petrum Instituturus Pontificem, interrogat de charitate. Ioan. ult. ut observat S. Doctor, ibi ubi excludit Hominem amantem se ipsum, quem excludit Paulus Timot. 3. et adducit etiam Chrysost. Homil. 8. in Ioan. Unde concludit, eum, qui in Pastorali cura Petro succedit, et non diligit Deum, nec pascit oves, posse dici: Pastor, et Idolum. Zach. 12.

Secundo quia Episcopus debet exemplo aliis praecedere, tanquam Dux, magister, et exemplar, iuxta illud Ioan 10. Ante illas vadit. Ut observat S. Doctor, ibi ponderans, et eleganter differens ibi notatas conditiones boni Pastoris, praecipue sanctitatem, et sapientiam. prima ibi refertur, ut intret per Christum, non per astutiam, vel simoniam aut violentiam, vel propter cupiditatem avaritiae, et ambitionem, magis quaerendo se ipsum, quam Dei gloriam, et salutem animarum, de quibus Ezech. 34. Vae Pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Igitur bonus Pastor intrat per ostium, Christum: Ego sum ostium. Qui autem intrat per ostium, Pastor est ovium. Sic intravere Apostoli 2. Cor. 5. Pro Christo legatione fungimur. Igitur debet intrare humiliter, et sancta intentione, ut Deo recte ministret, et summum Pastorem imitetur, ut ait D. Augustinus tract. 45. in Ioan. officio suo fungens ad Dei honorem, et animarum salutem.

Secundo debet doctrinam Dei annunciare, erudire, docere, etc. ibi: Vocem eius audiunt.

Tertio debet recte agnoscere vultum pecoris sui, ut dicitur Prov. 27. ideo hic dicitur: Proprias oves vocat nominatim.

Quartum officium est, per vias iustitiae oves deducere: et educit eas, idest, ex Egypto vitiorum ad terras fluentes lacte, et melle.

Quinto praecedit exemplo: Ante eas vadit. Hinc numer. 27. dicitur: Provideat Deus hominem, qui sit super multitudinem hanc: qui possit exire, et intrare ante eos, et educere illos. Tunc autem Pastorem oves sequuntur praecedentem. Ideo ait Petrus prima cap. 5. Pascite, qui in vobis est, gregem; et sequitur: Formam facti gregis ex animo. Ultimo, debet animam ponere pro ovibus.

Hinc S. Doctor lib. 2. Eccl. Hierar. alias rationes affert, nempe quia Episcopus est Hierarcha, qui debet actus Hierarchiae exercere, purgando a vitiis subditos, illuminando, perficiendo, et ut docet D. Dionys. cap. 11. Eccl. Hier. Ideo etiam tenetur esse sanctus, et eruditus.

TANDEM quia Pontifex esse debet mediator inter Deum, et nos, ut habetur Heb. 5. Omnis Pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in his, quae sunt ad Deum, ut offerat sacrificia pro peccatis; ideo sanctus, et illuminatus esse tenetur.

Ex allatis testimoniis colligit S. Doctor loco cit. et in Pharetra, lib. 3. cum sanctis Patribus allatis quaest. 1. sanctitatem Episcopi esse debere solidam; firmatam, non recentem, ideo non Neophytum vult Episcopum, ut observat S. Doctor ad 6. Lucae. De hoc vero agit D. Leo P. epist. 82. et 85. Innocentius epist. 12. et 24. Caelestinus I. epist. 2. ad Episcopos Hispaniae.

RATIO est, quia fieri non potest, ut inveterata peccandi consuetudo non minuat authoritatem, et libertatem animi, ut notat S. Hieronymus ex cap. 3. ad Titum.

REQUIREBATUR antiquitus etiam, ut in Ecclesiae ministeriis esset diu, multumque versatus, ut patet epistolis citatis, et epist. Nicolai P. ad Michaelem Imperatorem; nunc autem requiritur ut per sex saltem menses fuerit in sacris ordinibus, ex Concil. Trident. sess. 22. cap. 2. de Reform.

REQUIRITUR etiam scientia in Episcopis, Malach. 2. Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirent de ore eius. De hoc late Gratianus dist. 36. can. Qui Ecclesiasticis. In Concilio autem Trident. sess. 22. cap. 2. de Reform. requiritur, ut eligendus Episcopus, sit in iure Canonico, vel in Theologia magister, aut Doctor, aut Licentiatus, aut saltem habeat publicum testimonium alicuius Academiae, profecisse adeo in alterutra istarum scientiarum, ut possit alios docere; Et si regularis est, a suis Praelatis testimonium tale requiritur.

UTRA vero sit magis necessaria, Host. et Panormit. ad cap. 1. de affinit. et consang. dicunt, ubi haereses grassantur, utiliorem esse Theologiam; alibi vero Ius Canonicum.

DICO tamen, simpliciter utiliorem esse Theologiam. Ita Valentia quaest. 1. puncto 1. Sotus lib. 3. de Iust. quaest. 2. art. 6. Caiet. hic, et alii. Ratio est, quia maxime debet Episcopus in fidei mysteriis populum erudire, iuxta id Matth. ultimo: Praedicate Euangelium, haec autem maxime docet Theologia. Ideo cum Episcopus ordinatur, interrogatur, non an sciat Ius Canonicum, sed utrunque testamentum.

TERTIA Episcopi pars est magnitudo animi, et constantia, nam oportet Episcopum Tyrannis, et haereticis resistere. Item punire improbos, etiam potentes. Unde illud Ecclesiastici 7. est Episcopo perpendendum: Noli fieri iudex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates: ne forte extimescas faciem potentis. Hinc Hierem. 1. Ne formides a facie eorum, et Ezech. 3. Ecce dedi faciem tuam valentiorem faciebus eorum, frontemque duriorem frontibus eorum. Hinc Timoth. 3. Argue, obsecra, increpa, etc. Sed notandum hanc severitatem mansuetudine esse mitigandam. De quo admonet Episcopos D. Leo epist. 90. et Concil. Trident. sess. 13. cap. 1. de Reform. Quae omnia late prosequitur S. Doctor lib. 2. de Eccl. Hierarch. et opusc. de sex alis Seraphim, ut mox dicam.

TANDEM Episcopo necessariam esse prudentiam, quis ignorat? est enim ars artium regimen animarum, ut ait D. Gregorius initio Pastoralis.

INTEGRUM hac de re opusculum edidit S. Bonavent. quod titulum habet: de sex alis Seraphim, ut intelligatur, debere Episcopos illis Seraphinis esse similes, qui super altare Deo assistebant, sex alis ornati, duabus velabant faciem, duabus pedes, et duabus volabant, Isa 6.

PROFITETUR autem S. Doctor in hoc sectari Apostolum, atque eas Episcoporum conditiones assignare, quas ipse Timotheo duabus epistolis tradidit, ut scias (ait 1. cap. 3.) quomodo oportet te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei: Sic enim alloquitur eum, quem Ephesinae Ecclesiae Episcopum praefecerat.

PRAEMONET autem cum D. Bernardo, non omnes, qui in se boni sunt, esse aptos regimini, sed debere eos bonitate relativa fulgere. Unde Exodi 18. Moyses praecipitur eligere viros gnaros, et idoneos regimini. Prius sane debet is esse bonus in se, ut Christum imitetur, qui coepit facere, et docere, Actorum 1.

MONET etiam, necessarium exercitium aliquod, et praxim, ut supra dicebam, qui enim incipientes sunt, non sunt apti magistri, sed egent magistro, Heb. 5. Indigetis, ut vos doceamini, quae sint elementa exordii sermonum Dei: egent enim sicuti filii a matre retrahi a periculis, Proverb. 2. servabit te, ut eruaris de via mala, et ab hominibus, qui perversa loquuntur.

IGITUR qui debent esse aliorum magistri, tenentur esse adeo illuminati, ut inoffenso pede euntes alios tuto ducant, ut dicitur prima Cor. 10: Sine offensione estote Iudaeis, et Gentibus. Debent esse adeo humiles, ut neque prosperis extollantur, neque deprimantur adversis, ut omnes excessus cogitationis, locutionis, et omissionis ad aurificum revocent trutinam, subtiliter diiudicent, et in his omnibus adeo ex habitu firmi, ut nec levitate, nec distractione aliqua, nec difficultate, vel metu a statu suo valeant immutari. Unde Apostolus Rom. 8. Quis nos separabit a Charitate Christi? etc. Quia vero pauci tantam perfectionis metam attingunt; egent subesse, ita, ut et virtutibus fulgeant, quibus suis Praelatis obediant, et quibus suis subditis praesint; ut irreprehensibiliter vivant.

LICET autem omnes virtutes habere debeant, tamen quia numerus senarius est primus perfectorum numerus, sui generis perfectione constans ex suis partibus aliquotis; Ideo bonus animarum Rector tenetur veluti sex alis Seraphim praeditus esse, ut inter praeeminentiora coelestium spirituum agmina eniteat.

PRIMA ala Episcopi est zelus iustitiae, quo non valet aliquid iniustum sine cordis murmure in se, et in aliis sustinere. Tanto enim quis est bonus, quanto est a malo alienus; quantum enim res diligitur, tantum de eius destructione doletur. Hi Christum imitantur summum Pastorem, qui cum in se beatus esset, tamen non fuit contentus, nisi forma servi accepta, retrahens homines a malo, filios secum in gloriam adduceret, ut dicitur ad Heb. Zelus enim iustitiae aestuat charitate Dei, et proximi, charitas autem non quaerit, quae sua sunt, primo Cor. 13.

IGITUR verus Zelator iustitiae cavet primo, ne malum faciat, vel doceat: deinde ne in subditis illud permittat, ne cum Heli simul cum filiis perdatur 1. Reg. 4. Ideo Ezech. 33. si non fueris locutus, ut custodiat se impius a via sua: ipse impius in impietate sua morietur, sanguinem autem eius de manu tua requiram. Ostendat ergo bonus zelator, quantum diligat Deum in eo, quod beneplacitum eius in se, et in aliis promoveat, nec ab hoc zelo mollescat per desidiam.

SECUNDA ala huius Ecclesiastici Seraph est pietas, sive faterna compassio, ut sicut cum charitas Dei ad zelum iustitiae inflammat, ita fraterna dilectio ad pietatem informet. Nam et si vitiis debetur virga feriens, infirmitati tamen necessarius est baculus sustentans, dicente Propheta, Psal. 22. Virga tua, et baculus tuus, ipsa me consolata sunt.

Sic et ille Samaritanus vulneribus illius semivivi vulnerato infudit vinum zeli ferventis, et oleum pietatis mitigantis.

VIDE S. Bonaven. ex parallelis cum infirmitatum curationibus, educentem Praelatos ad pietatem. Ad hoc autem potest conducere, si et ipsi experti sunt necessitates; sic de Christo dicitur, Heb. 4. Non habemus Pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris.

DEBENT autem compati suis ovibus exemplo ducto Iacob Genes. 33. Nosti quod parvulos habeam teneros, et oves, et boves faetas mecum: quas si plus in ambulando fecero laborare, morientur una die cuncti greges. Ideo ex insignioribus antiqui testamenti Rectoribus, praecipui fuere in schola Pastorum edocti.

AUT si mavis, a matribus, et nutricibus exemplum sumant, ut dicitur prima Thessal. 2. e contra enim de duris conqueritur Dominus, Ezech. 34. Quod infirmum fuit, non consolidastis, et quod aegrotum, non sanastis, et quod confractum, non alligastis, et quod, perierat, non quaesivistis. Ideo ait D. Bernardus, serm. 23. in Cant. Ut quid gravatis iugum vestrum, cum cernitis Discipulorum, quorum vos potius iugum portare debetis? Ponite onera, producite ubera, pectora lactate, quiescant: Et si interim severitate opus sit, paterna sit, non tyrannica, iuxta illud numer. 11. Porta eos in sinu tuo, sicut portat mulier infantulum suum, et defer in terram pro qua iurasti, etc.

TERTIA Ala Ecclesiastici Seraph est patientia, et constans longanimitas: et haec sane multas ob ingruentes causas, est necessaria. In huius umbram tectum tabernaculi, et interiora erant munda, et pulveres, imbres, ac grandines excipiebat. Sic Gallina pro pullis se miluo obiicit.

PRIMO quidem necessaria est Episcopo patientia ob multiplices labores, curas, et occupationes, non modo in spiritualibus, sed etiam in temporalibus, saepe enim etiam temporalia subditis providere tenetur, sicut de se, et de aliis Apostolis narrat Paulus Galat. 2. Ita et Dominus turbas, quas verbo nutrierat, pane etiam pavit Marci 6.

OCCUPATIONES etiam variae, tam ex domesticis curis, quam extraneis hominem frangunt, sicuti de se Moyses fatebatur Deuter. 1.

DEINDE necessaria est patientia pro tardo profectu illorum, pro quibus fatigatur, et pro ingratitudine eorum, pro quibus sudores expendit, valetudinem collimat, vitamque consumit.

IN his ita se gerere tenetur. Primo ut modeste singulis, et benigne respondeat, ne verbis, aut gestibus impatientiam ostendat. Sic Gedeon viris Ephraim contra se iurgantibus modeste respondens compescuit spiritum, quo tumebant Iudicum 8. Nam teste Sapiente Prov. 15. Responsio mollis frangit iram, sermo durus suscitat furorem. Vix enim commotio commotione sedatur. Impatientia enim Praelati confundit ea, quae promovere debuit bona. His modis alios scandalizat, iuxta illud Prov. 14. Qui impatiens est, exaltat stultitiam suam. Reddit eum contemptum, Prov. 12. Qui vanus, et excors est, patebit contemptui. Facit eum exosum, Eccl. 9. Terribilis est in civitate sua homo linguosus, verbo suo odibilis erit. Provocat alios ad iram, Prov. 15. Vir iracundus provocat rixas: Qui autem patiens est, mitigat suscitatas. Non audent ei subditi suas necessitates aperire, iuxta id Iob 4. Si coeperimus loqui tibi, forsitan moleste accipies: Replet domum murmure. Prov. 11. Qui conturbat domum suam, possidebit ventos. Teneros mente fugat, et pusillanimes facit. Prov. 18. Spiritum ad irascendum facilem, quis poterit sustinere? Nemo audet eum admonere de hiis, quae forent emendanda.

SECUNDO debet esse pacificus, ne inimicitias ulciscatur exemplo summi Pastoris, Lucae 6. eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est super ingratos, et malos. Hinc ait S. Doctor, multos Episcopos, et Praelatos fuisse sanctificatos; quia sic ad virtutum culmen pervenere. Ideo ait Paulus prima Timot. 3. Qui Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, etc.

TERTIO sit patiens, et studiosus ad exequenda, quae sui sunt muneris; Ideo dicitur secundo Paral. 15. Vos ergo confortamini, et non dissolvantur manus vestrae, erit enim merces operi vestro. Vide S. Doctorem, praeclare disserentem.

QUARTA Ala est, ut sit exemplaris in vita; debet enim esse norma vivendi, ut quae docet verbis, ostendat actionum figuris, sicut qui docet Geometriam, pingit in tabulo figurarum demonstrationes, ut quod dicit, melius capiatur; dicitur enim, Act. primo. Iesus coepit facere, et docere. Et Ioan. 13. exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Et Iudit. 3. Gedeon: Quod me facere videritis, hoc facite. Sic ad Titum 2. In omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum. Vide S. Doctorem, mira promentem.

QUINTA Ala huius Ecclesiastici Seraph. est discretio, et provida faciendorum consideratio. Haec est sapientia, quam petiit Salomon ad regimen, 3. Reg. 3. Dabis ergo Domine servo tuo cor docile, ut iudicare possit populum, etc. Et Sapien. 6. Ad vos ergo Reges sunt hi sermones mei, ut discatis sapientiam, et non excidatis. Et Psal. 2. et nunc Reges intelligite, erudimini, qui iudicatis terram. Et Matt. 5. Vos estis lux mundi.

DUPLEX ergo circumspectio est episcopo necessaria, ut sciat quid agendum sit, et qualiter. Nam nec bonum simpliciter bonum est, nisi bene fiat, idest, sicut decet, unde ait Bernardus serm. 49. in Cant. Tolle discretionem, et virtus vitium erit, ipsa ipsa zelus praecipitat, teste Apostolo: AEmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam, Rom. 10. item compassio condescendit nimis sub specie pietatis. Proverb. 13. Qui parcit virgae, odit filium. Patientia sine discretione reddit in regendo remissum. Ideo Levit. 2. In omni sacrificio offeres sal. et Rom. 12. rationabile obsequium et Genes. 4. Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, iuxta LXX. Hoc est, bona facete non sufficit, nisi discrete, qualiter, quando, ubi, et quare agendum fuerit, videatur.

QUATVOR autem sunt praecipue in quibus Episcopi discretio debet lucere. Ideo Exod. 28. Pontifex gerebat in pectore Rationale, ornatum quatuor ordinibus gemmarum, ut quilibet ordo tres gemmas contineret.

QUATVOR autem ad regimen spectantia debet in pectore versare. Primum, quomodo in statu debito subditos gubernet, ut boni sui proficiant, et persistant.

Secundum, quomodo lapsos, et devios corrigat. Tertium, exteriora negotia, quae requiruntur ab eo, congrue disponas. Quarto, in his se getar. Vide Sanctum Doctorem, singulis ternas gemmas aptantem.

SEXTA Praelatorum Ala est devotio. Haec unctio Spiritus docet omnia, 2. Ioan. 2. Vide haec omnia in S. Doctore praeclarissime digesta; piget enim ad litteram transcribere; ibi sane Ecclesiae Hierarcham seraphinum spirantibus lineamentis exhibet contemplandum. Vide etiam quaest. 1. supra ex patribus, conditiones Episcoporum.

SIMILITER part. 2. Eccl. Hierar. c. 1. Dominationibus Episcopos assimilat. Dominationes enim dicuntur Angeli primi ordinis mediae Hierarchiae, quia inferioribus Angelis dominantes, eos instruunt, et informant, qualiter in Praelationis officio debeant subditos ad deificam similitudinem revocare, et fine tyrannide subditorum facta liberaliter ordinare, ut docet D. Isidorus lib. 7. Ethymol. c. 5. eadem fere habet S. Dionysius de caelesti Hierarchia, c. 3.

DICUNTUR ergo Episcopi, et Praelati spirituales, quia verum dominium est, quando superantur vitia, atque virtuosa opera in regno animae, sive Ecclesiae dominantur. Vide S. Doctorem eximie applicantem regimini Episcoporum statum Dominationum caelestium.

Quaestio III: An liceat Episcopatum expetere, vel refutare

An liceat Episcopatum expetere, vel refutare.

NOTANDUM est tria esse genera appetentium Episcopatum: aliqui enim indigni sunt: alii digni, sed perverse appetunt ob avaritiam, vel ambitionem. Alii digni, et ob fidem rectum appetunt, ut docet S. Doctor lib. 1. Pharetrae, cap. 19. ex Patribus.

ASSERO primo: indignum apperere Episcopatum, est mortiferum peccatum.

PROBATUR quia est contra Iustitiam, nec potest redditus accipere; est etiam contra charitatem, nam obest ovibus. Ita Laym. tract. 2. lib. 4. cap. 15. num. 10. Valentia tom. 3. disp. 10. quaest. 3. puncto 1. Navarr. de orat. miscel. 42. Diana part. 4. tract. 4. res. 100. Bassaeus verb. Episcopus.

ASSERO secundo, appetere Episcopatum ob ambitionem, vel avaritiam, esse perversum, et mortale.

PROBATUR a D. Bonaven. loc. cit. Pharetrae: est enim ordinare perverse Episcopatum ad bona inferiora, ideo D. August. ad Oros. quaest. 65. ait, hunc non esse Episcopum. Item habet lib. 19. de civitate cap. 19. subscrsbit D. Hieronymus in Sophoniae cap. 3. ubi hunc cito corruiturum clamat, ut retulit quaest. 1. Id asserunt etiam Caiet. hic, Sotus de Iustitia lib. 10. quaest. 2. art. 1. Tanner. disp. 6. quaest. 3. dub. 3. et Bassaeus.

CONFIRMATUR a D. Bonaven. ex 1. Timot. 3. ubi ait: si quis Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Ubi opus Episcopale desiderandum, si desideratur Episcopatus, nempe laborandi ad Dei gloriam, et invigilandi saluti subditorum; alioqui fore perversum, et contra institutionem admonet cum SS. Patribus. Hieronymo loc. cit. Chrysostomo homil. 35. in Matth. August. 19. de civitate, cap. 19. Gregorio in Pastorali, part. 1. cap. 8. quos refert etiam Tannerus.

ASSERO tertio, licitum esse Episcopatum appetere ad Deo serviendum, et Ecclesiae.

PROBATUR a D. Bonaven. de sex alis Seraphim, cap. 5 ex allato. loco Apostoli. Hinc plurimos in Episcopatu ad culmen sanctitatis pervenisse, et canonizatos observat; sed aduertit, id verum extitisse eo tempore Ecclesiae laborioso in necessitate, ex D. Gregorio in prologo Pastoralis, quem S. Bonaven. refert in Pharetra, loco citando.

ENIM vero in Pharetra, loc. cit. periculosum ait cum D. Thoma art. 1. Addit Valentia punct. 2. concl. 2. communiter hunc appetitum esse mortiferum, quia periculo se salutis abiicit. Et sane appetentem, se reddere indignum, ait D. Clem. epist. 1. ex sententia D. Petri, ubi ait: Haec cathedra cupientem se, et audacter expetentem non requirit, sed moribus ornatum, et verbis eruditum.

ASSERO quarto, non esse necesse, ut qui se assumendum agnoscit, aestimet se certo dignum, sed satis est, non habere conscientiam malae conditionis. Ita D. Thomas art. 3.

PROBATUR a Tannero num. 57. arg. S. Bonaven. lib. 4. Pharetrae, cap. 35. sumpto ex D. Bernardo serm. 76. in Cant. ubi ait: Non otiose toties repetitum est: Petre Amas me, in commissione ovium, ego quidem id significatum proinde puto, ac si dixisset illi Iesus, nisi testimonium tibi perhibente conscientia, quod me ames, et valde perfecte ames, hoc est plusquam tua, plusquam tuos, plus etiam quam te, ut huius repetitionis mea numerus impleatur, nequaquam suscipies curam hanc, ne intromittas de ovibus meis, pro quibus utique meus effusus est sanguis.

Igitur si non habeat conscientiam, se postpositurum omnia Dei, et proximi servitio, etiamsi non videat, se habere conditiones omnes, potest acceptare.

Id ipsum praetendit S. Doctor afferens D. Gregorium in Pastorali, parte 1. cap. 9. dicentem: Virtutibus pollens coactus ad regimen veniat; virtutibus vacuus, nec coactus accedat.

ET in Prooem. Pastoralis: Cum rerum necessitas exposcit, pensandum valde est, ad calmen quisquis regiminis qualiter veniat: atque ad hoc rite perveniens, qualiter vivat: et bene vivens, qualiter doceat: et recte docens, infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat: ne aut humilitas accessum fugiat, aut perfectioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extol-lat.

IDEM homil 22. in Evang. Illi debent curam pastoralem suscipere, qui in suo corde sciunt fluxa luxuria domare: ut cum aliis fortia praedicant, ipsi desideriis mollibus enerviter non succumbant.

HINC affero quinto, non licere ei, qui dignus eligitur, Episcopatum recusare. Ita S. Bonaven. locis adductis cum patribus, D. Thomas art. 2. Sanch. lib. 4. mor. cap. 8. num. 38. Bassaeus num. 4.

IDEO enim Can. 37. Apost. excommunicatur is, qui Episcopatum iniunctum recusat, ut innuit D. Bonaven. in 4. loco citando. Patet etiam ex concilio Antiocheno cap. 10. et ex sententia D. Petri apud Clementem epist. 1. dicentis, gravius peccare eum, qui in necessitate Ecclesiae propter privatum periculum, Episcopatum reiicit, quam qui populo Christiano in mediis fluctibus laboranti opem non ferret, cum posset. Itaque is ageret contra charitatem.

QUAERUNT autem hic, qui sit elector, potens obligate ad suscipiendum Episcopatum: Dico esse Papam. Vide Dianam part. 6. tract. 8. resol. 33.

IN creatione Episcopi tria interveniunt; Electio, confirmatio, et consecratio. c. inter. c. licet extra de translat. Episcopi. et extra de elec. c. cum in cunctis.

ANTE Confirmationem non potest iure communi exercere aliquos actus C. qualiter, extra de elec. Potest vero ex dispensatione, C. nihil est. Confirmatus autem potest exercere omnes actus Iurisdictionis, non tamen Ordinis, donec consecretur. Vide Valentiam quaest. 3. puncto. 3.

IGITUR ad Romanum Pontificem spectat electio, et confirmatio Episcoporum, ut docet S. Bonaven. serm. 22. Hexaemer. et in 4. d. 29. quaest. 3. ad 3. ubi etiam ait supponendum, cum Papa esse iustum praeceptum; si tamen electus sciat, se periculo animae exponi ob suam insufficientiam, docet non teneri eum obedire. Idem tenet Soto lib. 10. de iust. quaest. 3. art. 2. Sed Valentia negat, imo ait eum teneri, allegans dictum B. Petri supra; sed loquitur de periculo vitae, non animae, ut patet.

Ad Pontificem autem Romanum haec spectare constat ex perpetua Ecclesiae traditione, sic Anacletus Papa epist. 2. ad Episcopos Italiae, relatus 75. cap. 1. Innoc. I. epist. 1. ad Decentium, Pelagius epist. 2. Leo epist. 84. vel 82. Gregor. lib. 4. regist. epist. 34. Concil. Later. cap. 5. Concil. Tolet. XII. cap. 6. Vide Valentiam loc. cit.

Sic Can. 31. Apost. excommunicatur, qui fuerit potestate saeculari creatus Episcopus; et in Octava Synod. Can. 22. excommunicantur Principes, sua auctoritate Episcopos constituentes. Vide de his Valentiam.

Nota tamen, Romanum Pontificem non posse sibi eligere successorem, ut notat Glossa cap. Apostolica, 8. quaest. 1. potest tamen ille statuere modum eligendi Romanum Pontificem, ut definivit Simmachus in prima Synodo Romana, sub ipso celebrata, et refertur 79. dist. cap. si quis Papa, cap. si transitus. Unde Nicolaus I. statuit electionem hanc faciendam ex concordi sententia Cardinalium, ut habetur dist. 23. cap. in nomine Domini, et dist. 79. cap. si quis Apostolicae. Sed postea Alexander III. in Concilio Later. suo cap. 1. decrevit, ut sufficiant duae partes Cardinalium. Refertur extra de elect. cap. licet; et hoc usque ad haec tempora servatur, ut patet cap. ubi periculum, de elect. in 6.

Potuit tamen id facere Petrus ex singulari Dei nutu. Vide Turrecremm. lib. 2. summae Ecclesiae, cap. 51.

Igitur solus Papa potest obligare aliquem ad suscipiendum Episcopatum; non vero Praelati.

Assero sexto, ex gravi causa posse aliquem Episcopatui renunciare. Ita D. Thomas art. 4. D. Bonaven. loc. cit. supra in 4. Ratio est, quia potest adesse impedimentum, reddens insufficientem, ut ignorantia, peccatum, infirmitas, etc.

Hoc tamen non potest fieri absque authoritate summi Pontificis ex Innocentio III. cap. nisi cum pridem, extra de renunc. et multis decretis 7. quaest. 1.

Assero septimo, extra causam, cum sit necessarius populo, renuncians peccat.

Ratio est, quia bonum proprium praeponit bono gravi publico. Itaque Votum in religione esset nullum, cum sit de minori bono.

Assero octavo, in multis casibus peccare non renunciando.

Sex autem causae propter quas tenetur quis renunciare Episcopatui, numerantur ab Innocentio III. loc. cit. Prima est peccatum, impediens executionem officii Episcopalis, etiam post actam poenitentiam. Secunda debilitas corporis, impediens officii Pastoralis executionem. Tertia, defectus scientiae. Quarta, malitia tanta populi ut non sit spes illi Episcopo proficiendi. Quinta, scandalum pusillorum, quando ex aliquo probabili causa ita sunt Episcopo offensi, ut nihil apud populum ille proficiat: Sexta est bigamia, vel alia irregularitas. Eas sparsim refert etiam D. Bonaventura.

Concludit S. Doctor ad cap. 2. regulae min. illum, qui Episcopatum optaret ad Religionis rigorem declinandum, sessurum cum lucifero in lateribus Aquilonis.

Quaestio IV: An Residentia Episcopis necessaria sit, et quo iure

Certum est, residentiam in Ecclesiis propriis esse Episcopis necessariam.

Habetur in multis decretis 7. quaest. 1. cap. pervenit, ex Gregorio in Regist. lib. 5. epist. 25. cap. suggistum, ex Liberio epist. 1. cap. sciscitaris, ex Nicolao ad Numfridium, et ex Concilio Triden. sess. 23. cap. 1. de reformatione.

Absentia tamen ad leve tempus non damnatur, ut explicat Concil. Trident. quod etiam declarat, posse ob graves causas abesse, etiam diu. Numerantur autem quatuor: prima, Christiana charitas, si alteri dioecesi graviter egenti succurretit, parvo suae incomodo. Secunda, vigens necessitas ob persecutionem, vel morbum; sic declarat etiam Iulius P. ad Orientales Episcopos, et Pelagius II. epist. ad Benignum, et probat S. Doctor ad cap. 10. Ioannis, illis verbis Christi: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite, etc. cum D. Augustino tract. 46. Tertia, debita obedientia Pontifici vocanti ad se. Quarta, Ecclesiae utilitates, ut studia, et caetera necessaria.

Quaestio autem est: an teneantur residere iure divino.

Prima opinio est Catharini tract. de residentia, tuentis eos iure solo Ecclesiastico teneri.

Vera tamen sententia est, iure Divino teneri Episcopos residere. Ita Tutrianus tract. de residentia, Sotus lib. 10. de iust. quaest. 3. Caiet. ad art. 5. Covar. lib. 3. var. cap. 3. Gregorius de Valentia diff. 10. quaest. 3. puncto 5. qui ait esse communem sententiam, idem ait Tambur. tom. 1. diff. 14. quaest. 1. et Bassaeus 11. resid. num. 4.

Probatur a D. Bonaven. primo ad cap. 9. et 10. Lucae, nam cap. 9. instituit normam pro Apostolis, et in illis pro omnibus Episcopis sui officii exequendi; Apostoli enim iuxta Ethymonem, missi sunt ad docendum, erudiendum populos, et exemplis eos aedificandum: et in quamcumque domum intrassent, ait: ibi manete, et inde ne exeatis, nisi eiecti: sunt autem Apostoli forma Episcoporum, et septuagintaduo Discipuli, inferiorum Pastorum; omnibus autem proposuit, tanquam operariis, et messoribus officium, Ioan. 4. Videte regiones, quia albae sunt iam ad messem. Ego misi vos metere. Sic Matt. 10. Voca operarios, etc. Et desidiosis inculcat, Matth. 20. Quid hic statis tota die otiosi? Ided in figura huius, hominem posuit residentem in Paradiso, ut operaretur Genes. 2. Hoc autem explicat Lucae 10. Messis quidem multa, operarii autem pauci, etc. Mox eos comparat Pastoribus, imo et Agnis: Bonus autem pastor animam suam ponit pro ovibus suis, et invigilat ne a lupis vorentur: e contra: mercenarius videt lupum venientem, et fugit. Hinc impleri ait id Isaix 11. Habitabit lupus cum agno. Hinc Petrus 1. cap. 5. Pascite, qui in vobis est, gregem. Haec profecto (ait S. Doctor) ostendunt assistentiam, nec quamcumque segnem, sed operosam, sed laboriosam, sed vigilantem. Hoc argumento utitur Valentia.

Mox instituit eos, ut intrent in civitates, et ibi maneant docentes, et si expellantur, excutiant pulverem de calceamentis in testimonium suae inculpatae fugae. Vide S. Doctorem.

CONFIRMATUR a S. Doctore in Pharetra, loc. cit. quaest. prima, et 3. ex Patribus, qui Episcopatum, opus, et assistentiam laboriosam signare ostendunt ad ea verba, 1. Timot. 3. Qui Episcopatum desiderat, bonum opus desiderat.

PROBATUR secundo a D. Bonaven. de Eccl. Hierarchia, part. 4. cap. 2. et 3. Ostendit autem eorum praesentiam necessariam esse e rebus, quibus Apostoli, et Episcopi assimilantur. PRIMO enim caelis comparantur, Iob 26. Spiritus Domini ornavit caelos, ut exponit D. Gregor. lib. 17. moral. cap. 19. Psal. 18. Caeli enarrant gloriam Dei: et opera manuum eius annuntiat firmamentum. mox: In omnem terram exivit sonus eorum. Ubi autem habemus firmamentum: Hebraeus habet: רקיע Rachia, quae vox latine vertitur expansio, quod de caelis etiam aëreis intelligitur, ut notat S. Doctor iuxta phrasim scripturae, Matth. 13. Venerunt volucres caeli, Psal. 103. super ea volucres caeli habitabunt. Iob 12. Volatilia caeli indicabunt tibi. Iam isti caeli nobis praesentes sunt, tonantes, ningentes, pluentes, et rorem emittentes. Ideo Isaias 45. Apostolorum praesentiam exoptans clamabat: Rorate caeli desuper.

DICUNTUR etiam caeli ignei Thren. 1. Zachariae 22. Ignis autem praesens est, ut calefiat res, nam movens, et motum debent esse simul.

Mox vero cap. 3. S. Doctor comparat Episcopos caelis sydereis, qui caelestes influxus ad nos dimittunt; Sacramenta enim distribuunt, praecipue MANNA. Dicuntur Episcopi caeli, quia lucem diffundunt, Matth. 5. Vos estis lux mundi motu suo sphaerico, quo circa centrum volvuntur, semper assistunt, adducentes dies, menses, et annos, producent germina, et animalia. Haec et alia, quae S. Doctor prosequitur, egregie residentiam, et praesentiam exprimunt Praelatorum iure Divino, atque naturae necessariam.

PROBATUR tertio a S. Doctore part. 1. Eccl. Hierar. et toto illo opere, nam Episcopi sunt veluti Dominationes, Angeli praecellentes, qui inferioribus assistunt purgandis, illuminandis, et perficiendis, sic Angelorum nomine decorantur Isaiae 33. Malach. 2. Apoc. 1.

PROFECTO si Pastores sunt operarii, et Angeli vigiles sunt vinitores, Episcopi tenentur ad minus assistere, alioqui nomen Episcopi amittent, ut dicunt Patres allati quaest. 1. et 3. et S. Damasus epist. 4.

IDEO Christus reprehendit Pastorem, qui deserit gregem suum Ioan. 10. Hunc reprehendit Zach. 11. O Pastor, et idolum, derelinquens gregem suum, ut observat S. Doctor ad 10. Ioannis. Hoc sane esse necessariam probatur, ut Pastor cognoscat vultum pecoris sui, sicuti dicitur Prov. 27. et attendit S. Doctor ad 10. Ioannis.

TYRRIANUS tract. de residentia citat Canonem Apostolorum, quem ait se in vetustissimo codice legisse, in quo Christi communione privantur, qui absunt a grege suo.

TANDEM hoc ipsum praecipit Concilium Trid. sess. 23. cap. 1. de reform.

Ex dictis habes etiam iure naturali Episcopos residentiae teneri, quia ius naturale praecipit rectori fungi munere suo.

ARGUMENTA Catharini facile solvuntur a Valentia puncto 5.

Id solum urget: ius divinum non potest a Papa dispensari; at dispensat circa residentiam.

RESPONDETUR, Pontificem non tollere vinculum, sed supplere aliis mediis residentiae Episcopi. Episcopus autem toto tempore, quo sine causa abest, perdit integros reditus pro rata, ex Concil. Trid. sess. 25. cap. 1. Vide Tol. cap. 4. Fernandez, part. 4. cap. 7. num. 8. Bassaeum v. Episcop. num. 8. Sane et mortale est, si sit notabiliter: perdit autem fructus ipso facto absque, declaratione, et applicantur fabricae Ecclesiae.

Quaestio V: An Ecclesia, et Episcopi habeant dominium rerum aliquarum temporalium

An Ecclesia, et Episcopi habeant dominium rerum aliquarum temporalium.

FVERE haeretici nonnulli, quos refert Valentia disp. 5. quaest. 10. punct. 2. quos secutus est Vuicleph. damnatus est ideo in Concil. Const. sess. 8. uti et negantes, licere Ecclesiasticis dominium rerum.

ASSERO tamen de fide, Ecclesiae, et Episcopis rerum temporalium licere dominium.

PROBATUR a D. Bonaven. in Apol. pauperum, responsionis tertiae cap. 2. ex Iosue 21. ubi sacerdotes veteris legis habuerunt possessiones, et agros.

PROBATUR secundo a S. Doctore resp. tertiae cap. 1. ex 5. Actorum, ubi Petrus ait Ananiae: Nonne manens tibi manebat, etc. ut observat Chrysost. homil. 12. in Acta. et notat Valentia disp. 5. quaest. 10. punct. 2. Id declaratum fuit etiam ab Ecclesia, ut docet S. Doctor cap. 2. resp. quartae, se declaratum est in Conciliis Antioch. cap. 24. Agath. cap. 48. Carthag. III. cap. 49. et habetur multis decretis, quae affert S. Doctor loc. cit.

PRIMO, Can. si quis de clericis 12. quaest. 2. habetur: si quis de clericis documenta, quibus possessio Ecclesiae firma tenetur, aut supprimere, aut negare, auertere, aut aduersariis fortasse tradere, damnabili, et punienda obstinatione praesumpserit, quidquid pro absentia documentorum damni Ecclesiae illatum est, de propriis facultatibus reddat.

D. GREGORIUS Mag. registr. lib. 2. epist. 43. et refertur 12. quaest. 2. c. Sicut, ubi habetur, sicut Ecclesiae proprias res amittere non debet, ita eam rapacitatis ardore alienas invadere non oportet.

IN Concilio Agath. Si servos Ecclesiae libertate Episcopus donaverit, ea, quae in manumissione data illis fuerant, perpetua firmitate tenebunt. Habet igitur Ecclesia servos, ubi autem est servitus, adest et correlativum dominium, ut infert S. Doctor.

INSUPER quod distinctis Ecclesiis distincta Dominia competant, probatur a S. Doctore 16. quaest. 2. Can. Si quis, Nicolaus P. ubi ait: si quis Episcoporum in alienae civitatis territorio pro quacumque suorum opportunitate Ecclesiam aedificare disponit, non praesumat dedicationem facere, quae illius est, in cuius territorio Ecclesia assurgit.

EADEM causa, quaest. 3. Can. Praesulum, Gelasius Papa: illud etiam annecti placuit, ut si, quod absit, facultates Ecclesiae, necnon Dioeceses ab aliquibus possideantur Episcopis, iure sibi vendicent, quod lex tricennalis conclusit: quia et filiorum nostrorum Principum ita mandavit auctoritas.

EADEM quaest. inter memoratos, ubi dirimitur quaestio limitum, ait Innocentius: cap. 6. inter, si limes legitimus eandem Basilicam non concludit, et tamen longi temporis probatur praescriptio obiecta, appellatio praesentis Episcopi non valebit: quoniam illis tricennalis obiectio silentium imponit. Haec etiam saecularium Prin- cipum praecipuunt, ut praesulum Romanam decrevit auctoritas.

Hinc colligit S. Doctor non modo Ecclesias habere dominium distinctum, quia mutuo inter se praescribunt, verum etiam quod id habeant secundum ius Divinum pariter, et humanum, pro eo, quod praescriptio, sicut in allegato canone patet, ab edicto Principum oritur; approbatio tamen summi Pontificis auctoritate nititur.

Hoc probat patentius ex 11. quaest. 1. verbis Ambrosii contra Auxentium: Si tributum imperator petit, non negamus, agri Ecclesiae solvant tributum: Sed qui ad tributum Caesari tenetur ratione praediorum (infert S. Doctor) praedia illa teneantur non tam divino iure, quam humano, Salvatore teste, qui ait, Matth. 22. Reddite, quae sunt Caesaris, Caesari; et quae sunt Dei, Deo.

Amplius dist. 8. cap. 1. ex D. Augustino in Ioannem. Quo iure defendis villas Ecclesiae? Divino, aut humano? Divinum ius in Divinis scripturis habetur; humanum in legibus Regum. Unde quisquis possidet, quod possidet? non ne iure humano? non iure Divino: Domini est terra, et plenitudo eius: Psal. 23. Idem habet super Ioannem: Noli dicere, quid mihi, et Regi? quid ergo tibi, et possessioni? per iura enim regum possidentur possessiones. Dixisti: quid mihi, et Regi? Noli dicere possessiones tuas, quia ipsa iura humana renuntiasti, quibus possidentur possessiones. Quid his clarius dici potest (ait S. Doctor) ad ostendendum, quod Ecclesia temporalia bona veraciter possidet iure Divino, et humano? Quare procacem esse, et protervum haec negantem proclamat.

Probatur etiam ratione a S. Doctore in fine illius capitis, et D. Thom. art. 6. quam Gregorius de Valentia puncto 6. evidentem acclamat. Ad id, quod non est in praecepto, sed tantum in consilio, nemo obligatur, nisi quis voto peculiari ad illud se obligat; aut sit necessarium ad officium debitum exequendum: Sed renunciatio temporalium non est a Deo praecepta, neque eam Ecclesiastici vovent, neque est necessaria ad hoc, ut Ecclesiastici recte suo munere fungantur: Ergo. Hoc argumento utitur etiam Tannerus disp. 6. quaest. 3. dubio. 3. num. 61.

Idipsum probat ex Patribus, Chrysost. homil. 8. in Matth. Orig. homil. 16. in Genes. Gregor. lib. 3. Dial. cap. 14. August. cont. Adimant. c. 26. Vide S. Doctorem resp. tertiae cap. 1.

Obiicies. Sicut religiosi pauperes esse debent, ut Deo serviant, ita et clerici iuxta suum nomen, quia in sortem Domini sunt vocati.

Respondet S. Doctor, vario modo clericos, et Religiosos se Deo dicare; clerici enim paupertatem non vovent.

Dices. Antiqui clerici communem agebant vitam 12. quaest. 1. cap. Scimus, ex Urbano Papa.

Respondet S. Doctor, clericos solum ex consilio communem vitam egisse, postea frigesceste charitate aliter fieri oportuit. Et ita D. August. qui nullum ad ordines admittebat, qui nollet in communi vivere, postea mutavit sententiam, ut ipse testatur 12. quaest. 1. cap. Certe ego, ex serm. 2. de communi vita clericorum, seu: ad fratres in eremo.

Quaestio VI: An Episcopi, et alii Ecclesiastici habeant dominium reddituum, qui sunt superflui status eorum

An Episcopi, et alii Ecclesiastici habeant dominium reddituum, qui sunt superflui status eorum.

Iam ostendi, eos habere dominium aliquorum bonorum; et quidem immobilium bonorum, quae Ecclesiae donantur, esse dominium apud Ecclesiam, ut disserit S. August. tract. 6. in Ioan. neque enim potest Episcopus ea alienare, neque etiam locare, nisi certis conditionibus. Idem dic de bonis utentilibus, de quibus eadem est ratio Authent. Praeterea, C. de sacrosanctis Ecclesiis.

Habent vero dominium stipendiorum, quae pro suis peculiaribus ministeriis eis dantur, ut pro Missis, etc. idem de distributionibus (ut aiunt) quas accipiunt pro personalibus praesentiis, ut colligitur ex cap. un. de cler. non residentibus, in 6.

Certum etiam est, eos habere dominium illius partis, quae designantur eis, puta ex quatuor. Fuit enim mos antiquus, ut Ecclesiae bona darentur in communi, et possiderentur a Clero, distribuerentur ab Episcopo, ut colligitur ex Can. 38. Apost. Postea crescente numero clericorum, et infidelitate dispensantium; haec ratio instituta fuit a Sylvestro in Synodo Romana, cap. 4. ut cumulus proventuum Ecclesiae divideretur, et pars Episcopo prima: Secunda aliis clericis; Tertia pauperibus: Quarta fabricae destinaretur. Sic patet etiam 12. quaest. 2.

Igitur, ubi haec distributio adhuc viget, Episcopus habet suam quartam partem in Dominio; ubi vero sunt omnia confuse, habet dominium eorum, quae statui conveniunt. Haec fere omnia habet S. Doctor loco citato.

Quaestio igitur est: an sit Dominus illius partis reddituum, qui sunt superflui, atque adeo solum ex charitate teneatur dare pauperibus; an etiam ex iustitia, ed quod dominium eorum sit apud pauperes.

Prima opinio est Caietani hic, Ecclesiasticos alios, praeter Episcopos, non teneri aliquid pauperibus ex iustitia erogare; atque adeo esse omnium Dominos. Episcopos vero debere ex iustitia pauperibus eam dare partem, quae sapientis iudicio non comperit sibi, ed quod nimis sit ampla.

Secunda sententia Episcopis, et omnibus Ecclesiasticis negat dominium partis proventuum superfluae, atque adeo docet ex iustitia teneri pauperibus. Ita Alens. 3. part. quaest. 36. m. 5. art. 2. Richar. 4. dist. 45. art. 3. quaest. 1. Palud. in 4. dist. 24. quaest. 3. art. 3. Antoninus 3. part. tit. 15. cap. 1. §. 19. Gabriel. in 4. dist. 15. quaest. 8. concl. 5. Maior. 4. dist. 14. quaest. 17. Petrus a Soto lect. 3. de Sacerd. vita, Michaël Medina lib. 7. de recta in Deum fide, cap. 27. Thomas Vuald. lib. 1. doctrinalis fidei antiquae, l. 4. cap. 42. et alii apud Couar. in can. cum in officiis, de testam. Estque communis Canonistarum, eamque tuetur acriter Nauar. tract. et Apolog. de reddit. Eccl.

Tertia sententia censet, Episcopos, et alios habere dominium eorum proventuum. Ita D. Thom. hic, et quodlib. 6. art. 12. Adrian. de restit. quaest. 12. Sylvester. verb. clericus, 4. quaest. 20. et verb. restitutio, 3. quaest. 5. Gerson in suis moral. tit. de avaritia, Sotus lib. 10. de iustitia, quaest. 4. art. 3. Driedo lib. 2. de libertate Christiana, cap. 4. Ioan. Arbotaeus in Theoph. disp. 10. quaest. 3. puncto 7. Tannerus disp. 6. quaest. 3. num. 3. dub. 22. ubi partem pauperum ex iustitia asserit, ubi est separata.

Quoad D. Bonavent. videtur sane pro hac sententia in Apologia pauperum, resp. quarta, cap. 1. ad finem, ubi Ecclesiasticos, in dandis superfluis pauperibus, comparat cum religiosis, et ait aliquam prae se ferre conditionem, non aequalem tamen, eo quod non teneantur quidem adeo stricto iure illa dare pauperibus; hoc enim non est perfectionis dare suum cuique. Enim vero remittit ad partem 1. responsionis tertiae, ubi aperte secundam sententiam sequitur.

Assero cum secunda sententia, teneri Ecclesiasticos omnes ex iustitia dare pauperibus superflua.

Probatur primo a S. Doctore ratione universali, responsionis quartae cap. 1. nam iure naturae omnia erant communia, postea usurpatis rebus a praepotentibus, iure gentium conventum est, ut ita divites habita possiderent, ut tamen se obligarent superflua necessitatibus pauperum erogare. Hoc sane ad iustitiam spectat.

Probatur vero a S. Doctore responsione tertia cap. 1. argumentis validissimis D. Prosperi de vita contemplativa, lib. 2. cap. 9. ubi ait: Scientes viri sancti, nihil aliud esse res Ecclesiae, nisi vota fidelium, et pretia peccatorum, et patrimonia pauperum: non eas vendicarunt in usus suos, ut proprias, sed ut commendatas pauperibus erogaverunt.

Primum igitur argumentum hinc eruitur, quod bona Ecclesiastica in decretis Patrum dicuntur Domino Deo donata, ut patet 12. quaest. 2. cap. Qui Christi, et 12. quaest. 1. cap. Res Ecclesiae, Ecclesiastici vero dicuntur eorum habere administrationem. Hoc argumentum refricat S. Doctor responsionis tertiae, cap. 1. finem versus.

Respondet Valentia, sensum esse, ea bona esse collata ad Dei cultum; alioqui non alicuius portionis necessariae essent domini.

Hoc tamen frivolum est, nam subintelligitur pars necessaria ministris, est enim titulum: Qui altari servit, ex altari vivat. Caeterum premit, quod dicuntur, non domini, sed administratores universales. Urgeo: nam D. Bernardus sic nominat ipsum Papam lib. de consid.

Secundum argumentum hinc etiam eluitur: Semper in Ecclesia apud viros sanctos, Patresque intellectum est, huiusmodi bona peculiariter ad pauperes, viduas, etc. pertinere, ut patet ex Clem. lib. 2. Constit. Apostol. cap. 29. cap. 30. et 12. quaest. 1. cap. Praecipimus, et cap. ex his.

Respondet Valentia, solum per hoc indicari, strictissimum urgere praeceptum eleemosynae.

Contra, quia cum ex intentione dantium huic usui applicentur; iam non est verum misericordiae praeceptum, sed iustitiae.

Tertium argumentum eruitur, nam in variis decretis dicuntur, esse dispensatores, non Domini, ut 16. quaest. 1. cap. Decimae, et 23. quaest. 7. cap. Quod autem, et Extra de donationibus, cap. 2.

Respondet Valentia, vel intelligi de immobilibus, vel de utensilibus; si de proventibus, intelligitur pro eo tempore, quo pars aliqua est pauperum usibus segregata; vel si universaliter loquuntur, sensus est, urgere praeceptum Eleemosynae.

Contra tamen, nam aperte negant dominium, et asserunt meram administrationem.

Urgeo; nam in aliis decretis dicuntur interfectores pauperum, raptores, etc. si quod ipsis superest, non dent pauperibus, ut dist. 42. cap. Ordinamus, et 12. quaest. 2. cap. Gloria, §. Amico, et saepe alias.

Respondet Valentia, haec dicere exaggerando; sicut et de Laicis avaris.

Enim vero ea, quae in decretis posita, sunt ad praxim definita, atque statuta decernuntur, non autem ad conciones.

Confirmatur adhuc: Nam bona illa fuere hac conditione legata: Ergo non valent nisi conditione impleta, ut patet in Iure Civili Cod. de Donationibus, qua sub modo, vel sub conditione, et Iure Canonico cap. Verum, extra de conditionibus appositis.

Respondet Valentia, non esse satis hoc firmum, alioqui Ecclesiastici, qui superflua pauperibus non dant, non essent alicuius portionis domini. Non autem ea expressa conditione videntur data, ut constat ex forma donationum antiquarum, ut illarum Constantini Imperatoris Tom. 1. Conciliorum.

Enim vero satis est, fuisse donationes datas iuxta formulam communiter a sanctis viris intellectam, ut dicebat D. Bonaventura.

Confirmatur, nam et iure Canonico prohibentur testari: Ergo non sunt domini, nec valet, dicere posse eos id ex dispensatione; nam dispensatio tunc fit authoritate Apostolica, ut notavit Tannerus disp. 6. quaest. 3. num. 82.

Multa congerit Valentia satis frivola, ad suam sententiam tuendam.

Primo enim opinionem nostram duram, et sine fundamento frustra proclamat. Neque vero est durum, quod in Ecclesia est communiter acceptum, neque sine fundamento dicitur.

Obiicit secundo ex Concilio Trid. sess. 23. cap. 1. de reform. ubi decernitur, ut Ecclesiastici, habentes curam animarum, qui non resident, non faciant fructus suos: Ergo supponit eos, qui resident, facere fructus suos. Confirmatur; nam qui non intersunt officiis, non acquirunt distributiones cap. unic. de cler. non resid. in 6. ubi decernitur.

Respondetur, hoc tantum ad summum concludere, eos facere fructus suos, et acquirere distributiones, iuxta ritum Ecclesiae, ita ut quod sibi secundum statum est impendendum, sit in ipsorum dominio.

Obiicit tertio. Ministri Ecclesiastici non debent esse peioris conditionis, quam alii Reipublicae ministri; at isti fiunt domini totius stipendii: Ergo.

Respondetur, hos habere haec bona, ut Ecclesiasticos, ideo non peioris conditionis, sed altioris status perfectionis sunt, ut monet S. Doctor utroque loco, ubi Laicos Ecclesiasticis comparat.

Obiicit quarto aliqua absurda. Primo enim possent pauperes surripere clericis avaris, non erogantibus eleemosynam. Secundo qui solvunt decimas, possent partem reservare, ut reddantur pauperibus indemnes. Tertio daretur actio in Iudicio pauperibus contra clericos non erogantes. Quarto cur Ecclesia passa est, non servari ius pauperum?

Haec frivola sunt, et uno verbo solvuntur, neque enim aut est cuique liberum sibi iustitiam facere; aut Ecclesia deficit, cum decreta plurima de hoc addiderit.

Hinc Azor. p. p. lib. 12. cap. 8. quaestio 3. Malder. 2. 2. quaest. 32. art. 6. dub. 2. Bassaeus V. eleemos. num. 6. dicunt, Episcopum teneri quaerere pauperes, ut eos sublevet.

Quaestio VII: An ii Episcopi, qui ante fuerant Religiosi teneantur ad observantiam Regularem

MUtatur obedientia Religiosi assumpti ad Episcopatum, ut non amplius Praelatis, sed summo Pontifici, omnium Religionum Patri, altius subiiciatur, ut docent D. Bonavent. in 4. dist. 38. q. ultima, ad ult. et habetur can. statutum, 18. quaest. 1.

Quaerunt hic, an Religiosus sit capax dominii stabilium bonorum.

Respondetur negative cum D. Bonav. 4. dist. 38. art. 2. quaest. ult. ad ult. D. Thom. 2. 2. q. 185. art. 8. et quaest. 88. art. 11. ad 4. Sotus lib. 19. quaest. 5. art. 7. Sylvester V. religio 7. n. 11. Rodriquez tom. 2. quaest. 58. art. 1. Sylvius 2. 2. quaest. 185. art. 8. Valerus in differ. utriusque fori verb. regularis, differ. 5. Tolet. lib. 5. cap. 4. Diana part. 2. tract. 2. resol. 61. qui omnes cum aliis afferunt teneri Episcopum, e regularibus assumptum, ad votorum observantiam ex cap. de monach. 16. quaest. 1. Hanc communem esse sententiam ait Azor tom. 1. lib. 12. cap. 7. quaestio 4.

Existimant sane a votorum obligationem talem eximi, Villalob. sum. tom. 2. tract. 25. diffic. 40. Medina de sacra hominum continentia, lib. 5. cap. 26. et 27. Angles in 4. quaest. de voto, dub. 6. Quand. in 4. dist. 38. prop. 17. Addo aliqua non obligare repugnantia, ut ait D. Thom. loco cit. Valentia puncto 8. Sylv. ad locum cit. D. Thom. Bassaeus V. episc. num. 7.

Quaerunt autem: an Episcopus, e religione assumptus reddatur Dominus reddituum Ecclesiasticorum, et quo ad hoc absolvatur a voto paupertatis.

Negativam sententiam censet S. Doctor loco cit. cum quadraginta duobus Doctoribus apud Sanchez tom. 2. lib. 6. cap. 6. quibus adde Tannerum dist. 5. quaest. 4. dubio 6. num. 151. Sanctarellum tract. de Apost. cap. 6. dub. 3. Cenedo de paupert. relig. dub 43. Barbosam in collect. tom. 4. part. 2. causa 18. quaest. 1. Faustum in Thes. lib. 6. quaest. 190. apud Dianam part. 2. tract. 2. resol. 50.

Ratio est, quia hi ad altiorem statum perfectionis ascendunt, atque adeo non debent relaxare, nisi quae sunt repugnantia statui Episcopi. At paupertas non obstat, quo ad dominium.

Oppositum tamen docent Sotus lib. 7. q. 4. art. 2. Medin. de sacr. cont. lib. 5. cap. 26. Angl. 4. 2. part. quaest. unic. de vot. art. 2. dub. 6. Vasquez 1. 2. disp. 165. cap. 8. num. 91. Diana part. 3. tract. 2. Resol. 50. et part. 5. tract. 8. Resol. 31. Hurt. 2. 2. diff. 160. sect. 3. et alii apud illos. Nituntur, quia cap. unic. 18. quaest. 1. de religioso Episcopo, dicitur: Velut legitimum haeres paternam sibi haereditatem, postea iure vendicandi potestatem habet. Vendicate autem solis dominis convenit, leg. in rem, ff. de rei vendic.

¶ Quaeres etiam an is teneatur observantiis ieiuniorum, orationum et similium, si non repugnant Episcopatui.

Existimo, non teneri, dum habet alias excellentes occupationes. Ita sentiunt Sanctarellus loco cit. Lessius lib. 2. cap 40. dub. 14. num. 113. Sanchez loco cit. num. 19. Villalob. num. 17.

Hinc sequitur, talem Episcopum non teneri officiis suae religionis, nec ieiuniis. Ita Faustus in Thes. lib. 6. quaest. 194. Diana loco citato.

Sequitur secundo, eum non teneri ferre habitum suae Religionis; Sanctarellus supra tract. de apost. cap. 1. dub. 4. Barbosa in collect. tract. 3. lib. 3. tit. 24. et alii. Gaudent sane privilegiis, concessis singulis Religionis membris, ut ait Bassaeus num. 7.

Ex dictis habes, teneri Episcopum residentiae. Tenetur et concionari, si potest ex 1. Timot. 3. et Concil. Trident. sess. 5. cap. 4. et sess. 24. cap. 2. Tenetur quotannis Synodum convocare; et visitare. Tenetur administrare Sacramenta Confirmationis, et Ordinis, maxime vero aptos habere ministros.

Alia multa de Episcoporum muniis ago in propriis tractatibus; quare hic sisto.

Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: DE FIDE

Quaestio I: Quid FIDES significet, et quid sit

Quaestio II: Quodnam sit FIDEI obiectum

Quaestio III: An obiectum FIDEI sit aliquod complexum

Quaestio IV: An FIDEI obiectum possit esse falsum

Quaestio V: An obiectum FIDEI possit esse evidens scientifice

Quaestio VI: An FIDES sit de his, de quibus habetur visio in via

Quaestio VII: An articuli FIDEI sint evidenter credibiles

Quaestio VIII: An credibilia recte per articulos sint disposita

Quaestio IX: Utrum articuli FIDEI, decursu temporum, creverint

Quaestio X: Utrum FIDES creverit quoad lumen

Quaestio XI: An Fides creverit certitudine

Quaestio XII: An Fidei articuli exponendi sint auctoritate aliqua, quae sit infallibilis magistra, et quae sit

Quaestio XIII: Quae sint notae verae Ecclesiae, apud quam stat authoritas exponendi FIDEM

Quaestio XIV: Quidnam sit necessario credendum, necessitate medii

Quaestio XV: Quae sint credenda necessitate praecepti

Quaestio XVI: An teneamur FIDEM confiteri, et quando

Quaestio XVII: An liceat de FIDE disputare, et quando

Quaestio XVIII: An Fides sit in Intellectu

Quaestio XIX: An Fides perficiatur per Charitatem, tanquam per formam

Quaestio XX: An certum sit, FIDEM sine CHARITATE manere

Quaestio XXI: An, et quomodo FIDES sit VIRTUS

Quaestio XXII: An FIDES sit UNA VIRTUS

Quaestio XXIII: An FIDES sit prima Virtutum

Quaestio XXIV: An FIDES sit certior quacumque scientia; vel habitu quocumque intellectivo

Quaestio XXV: An quis certo scire possit, se FIDEM habere

Quaestio XXVI: In quibusnam sit FIDES

Quaestio XXVII: An FIDES sit Donum DEI substantialiter

Quaestio XXVIII: Utrum differentia FIDEI, et aliorum actuum naturalium a supernaturalibus moralibus proveniat semper ex obiecto

Quaestio XXIX: De FIDEI effectibus

Quaestio XXX: De DONO INTELLECTUS

Dubitatio I: An INTELLECTUS sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: Utrum DONUM INTELLECTUS possit esse simul cum FIDE

Dubitatio III: An DONUM INTELLECTUS consistat in contemplatione Creatoris, et Creaturae

Dubitatio IV: Utrum DONUM INTELLECTUS insit omnibus habentibus gratiam, et an his solis

Dubitatio V: Qua sit necessitas, et utilitas DONI INTELLECTUS

Dubitatio VI: Utrum* **DONO INTELLECTUS** *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* **DONO INTELLECTUS** *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Quaestio XXXI: De Dono Scientiae

Dubitatio I: An* **SCIENTIA** *sit donum Spiritus Sancti

Dubitatio II: An scientia sit de rebus Divinis

Dubitatio III: An donum scientiae sit speculativum

Dubitatio IV: An Dono Scientiae respondeat tertia Beatitudo: Beati, qui lugent, etc.

Disputatio II: De Infidelitate

Quaestio I: Quid, et quale peccatum sit INFIDELITAS

Quaestio II: An opera omnia Infidelium sint peccata

Quaestio III: Utrum infideles possint compelli ad FIDEM audiendam

Quaestio IV: An cogi queant Infideles ad FIDEM nostram, sufficienter propositam, amplectendam

Quaestio V: An Infideles non baptizati, cogi queant ad relinquendos errores, vel ritus, rationi naturali contrarios

Quaestio VI: An permittendi sint ritus Infidelium

Quaestio VII: An liceat cum infidelibus pacisci de eorum ritibus tolerandis

Quaestio VIII: An Infideles, non baptizati, possint retinere potestatem supra Fideles, et an possint ea privari

Disputatio III: De Haeresi

Quaestio I: Quid sit HAERESIS

Quaestio II: An dubitans de articulis FIDEI sit haereticus

Quaestio III: An, qui actu opinativo mero assentitur articulo FIDEI, sit haereticus

Quaestio IV: An, et Quae Ignorantia excuset ab Haeresi

Quaestio V: Qua pertinacia ad HAERESIM requiratur

Quaestio VI: An, ut quis censeatur Haereticus, necesse sit, ut fuerit baptizatus, et fidelis

Quaestio VII: Utrum Ecclesia cogere possit haereticos ad FIDEM Catholicam recipiendam

Quaestio VIII: De alio medio, quo utitur Ecclesia contra haereticos prohibendo eorum Libros

Quaestio IX: An teneamur haereticorum conversationem vitare

Quaestio X: Quae excommunicatio haereticis infligatur

Quaestio XI: De aliis Poenis spiritualibus haereticorum

Quaestio XII: De poenis temporalibus Haereticorum

Disputatio IV: De Spe

Quaestio I: Quid sit SPES

Quaestio II: Quodnam sit obiectum materiale SPEI

Quaestio III

Quaestio IV: An SPE certo obiectum exhibeatur, et speretur

Quaestio V: An Spes sit Virtus

Quaestio VI: An SPES sit Virtus Theologica

Quaestio VII: An aliquando SPES sit informis

Quaestio VIII: An SPES oriatur ex meritis

Quaestio IX: An Spes praecedat Charitatem

Quaestio X: Quodnam sit SPEI subiectum proximum

Quaestio XI: Utrum SPES maneat in Beatis

Quaestio XII: An detur praeceptum sperandi in DEUM

Dubitatio VI: Utrum* DONO INTELLECTUS *respondeat sexta beatitudo, scilicet Beati mundo corde, etc.

Dubitatio VII: An* DONO INTELLECTUS *respondeat, inter fructus Spiritus Sancti, Fides

Dubitatio I: An* SCIENTIA *sit donum Spiritus Sancti

Quaestio XVII: An omnia dona gratuita sint CHARITATE diligenda

Quaestio XVIII: An irrationalia ex CHARITATE sint diligenda