Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

IOVINIANUS haeresi hac statuit, nullum esse augmentum charitatis, sed omnes meritis, omnesque praemio esse aequales, cuius errorem repuli prima parte Tract. 1. disput. 11. et prima secunda, Tract. de Gratia, disput. 4. Sic etiam Sectarios infectatus explosi.

ALII apud D. Bonav. dixere, augeri Charitatem per aliam diversam succedentem, sicuti dicuntur crescere dies, non per additionem ad dies, puta Aprilis, sed per alios succedentes Maii.

Alii dixere, augeri charitatem, sed per maiorem solam radicationem in subiecto. Ita Thomistae cum D. Thom. hic, Valentia quaest. 1. p. 3.

VERA tamen sententia Theologorum est, augeri charitatem per additionem graduum : Ad hanc conatur Caietanus reducere D. Thomam.

ADVERTIT autem quaest. 5. S. Bonavent. augmentum esse passionem quantitatis, quae duplex est; alia molis, alia virtutis, ex D. August. lib. de quantitate animae, cap. 3. In spiritualibus vero id est virtus, quod in corporalibus moles. Datur etiam incrementum in qualitatibus secundum intensionem graduum, ut in calore usque ad octavum, et hoc modo quaeritur de augmento charitatis: An augeatur secundum intensionem, et virtutem, quod sane augmentum est physicum, quo aliae etiam formae crescunt. Dari vero potest etiam augmentum morale, quo moraliter in ratione meriti crescens subiectum meritorie causet tale augmentum, et hoc sensu locutus est D. August. epist. 106. apud D. Bonav. Charitas meretur augeri, ut aucta mereatur perfici.

ADVERTIT secundo, S. Doct. quaest. sequenti, aliquos dixisse, augeri charitatem per diminutionem solam contrariae cupiditatis: Sed omnino ipse asserit, eam augeri per intensionem ipsius; alioqui, neque in Angelis, neque in homine innocente potuisset augeri.

ASSERO primo, Charitatem intendi substantialiter, et meritorie.

PROBATUR primo a D. Bonav. argumento D. August. epist. 106. quo utitur Concilium Trident. sess. 6. de Iustificatione cap. 10. Incrementum charitatis fit per meritum in Charitate ipsa, quam habet iustus in via, et perficitur in patria : Sed haec est vera Charitas physica, diffusa in cordibus nostris : ergo. Hoc argumentum supponit primo, nos posse mereri incrementum charitatis, quod probatur ex 4. ad Ephes. Crescamus in charitate. Philip. 1. Hoc oro, ut charitas vestra magis abundet, et prima Thessal. 3. Vos Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate. Apoc. 1. Qui iustus est, iustificetur adhuc. Eccles. 18. Ne verearis usque ad mortem iustificari. Prima Cor. 9. Augebit incrementa frugum iustitiae vestrae. Unde D. August. supra : Gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. Et D. Gregorius, homil. 15. in Evang. Unaquaque virtus, quasi quibusdam gradibus augetur; et sic per incrementa meritorum ad summum perducitur. Tandem Iacob. 2. Videtis quod ex operibus iustificatur homo, et non ex fide tantum.

DEINDE supponit argumentum, fieri augmentum eiusdem charitatis, quod probant loca scripturarum allata, et ideo orat Ecclesia : Da nobis Domine, fidei, spei, et Charitatis augmentum; et ratio philosophica adest, nam intensio, est additio novi gradus, vel virtutis ad idem, ut docet Aristoteles 1. de Gener. text. 31. et advertit S. Bonavent. quaest. 2. fund. 2.

TERTIO supponit, eandem charitatem perfici in patria, quod asseritur prima Cor. 13. Charitas nunquam excidit. Et ideo ait Apostolus prima Corinth. 15. loquens de merito, et praemio, illi respondente : Alia claritas solis, Alia claritas Lunae, alia stellarum. Stella enim a stella differt in claritate : sic et resurrectio mortuorum. Seminatur in corruptione, surget in incorruptione. Seminatur in ignobilitate, surget in gloria.

MINOR est de fide probata prima secunda, Tract. de Gratia, disp. 3. Hoc argumentum caeteris etiam fundamentis Seraphici roboratur.

SECUNDUM ergo fundamentum est: Omnis motus a minori ad maius, re manente, est augmentum : Sed Charitas manens eadem essentialiter, quae in via, augetur in patria : Ergo. Maior est evidens. Minor probatur ex 1. Cor. 13. Charitas nunquam excidit.

TERTIUM fundamentum. Quantitati charitatis viae respondet praemium gloriae, et charitatis patriae; sed in patria erunt praemia inaequalia, ut ostendi ex prima Cor. 15. Ergo.

QUARTUM. Ens, quod non est summum, potest meliorari : Charitas non est summum bonum, alioqui esset in singulis idem; atque adeo haberet in omnibus, et singulis, aequales effectus, quod est falsum; nam in uno iusto plura, et altiora operatur, quam in alio. Neque est summam, quod possit esse, cum sit perfectio, per quam homo constituitur formaliter in via ad ultimum terminum patriae. Ex quo sic format S. Doct. argumentum, quo utitur etiam D. Thom. art. 4. Illa perfectio, per quam homo constituitur formaliter in via ad terminum, potest augeri; sed Charitas est illa perfectio, per quam homo in via constituitur ad beatitudinem, quae est ultimus terminus: Ergo. Maior est evidens; nam ad viatorem maxime pertinet, ut in via progredi queat. Minor probatur a D. Bonavent. quaest. 2. fundamento 3. quia Charitas est quasi Lux, crescens ab aurora gratiae ad meridiem praeclarissimam gloriae. Ideo Proverb. 4. Iustorum semita, quasi Lux splendens, procedit, et crescit usque ad perfectum diem. Eadem ratione utitur Valentia disp. 3. quaest. 2. p. 3.

ASSERO secundo, hoc augmentum physice esse a Deo.

PROBATUR a D. Bonavent. quaest. 2. fundamento 4. et corpore. Ab eodem res augetur, a quo producitur: Sed chatitas infunditur a Deo: Ergo. Maior probatur, quia eadem est virtus potens in essentiam, et in gradus essentiae, et accidentia eius, Minor probatur Rom. 5. Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis. Secunda Timoth. 1. Dedit nobis Deus spiritum dilectionis, prima Ioan. 3. Videte qualem charitatem dedit nobis Deus, ut filii Dei nominemur, et simus, et cap. 4. Charitas ex Deo est. Hoc argumento utuntur Caietanus ad art. 6. D. Thom. et Valentia disput. 3. quaest. 2. p. 3. assert. 7. ubi discutit: An saltem absoluta Dei potentia posset homo, saltem instrumentaliter, esse causa physica augmenti charitatis: Et quidem ipse id asserit, putans, charitatem non creari. Sed hoc explosum est p. 1. Tract. 3. disputatione 1. ubi ostendi, habitus infusos creari.

Obiicies primo. Omnis forma est invariabilis, consistens in indivisibili.

Respondet S. Doct. verum esse quoad essentias universales, et etiam singulares quoad essentialia, non autem ratione subiecti, contra Scotum 1. dist. 17. quaestione 4. Non vult S. Doctor, formam in subiectis essentialiter mutari, sed quadam substatiali individui perfectione, ut patet de anima rationali; accidentalem vero gradibus intensivis per se vult variari.

Obiicies secundo. Simplicitas non admittit magnitudinem.

Respondet, non admittere magnitudinem molis; sed virtutis.

Obiicies tertio. Augmentum in corporalibus est secundum accidens ex 5. Phys. t. 8.

Respondet S. Doct. quantitatem esse quanto accidentalem; at quantitatis augmentum sibi substantiale esse; fit enim ex propria entitate per gradus, qui in virtute morali essentiales sunt.

Respondet secundo, terminum augmenti in corporeis esse quantitatem perfectam per se; at per accidens augeri etiam additione substantiae, nisi fiat per rarefactionem, vel protensionem; cum enim augetur quantitas, augetur et subiectum, in quo illa sit, licet terminus formalis augmentationis sit ipsa quantitas; sic igitur in spiritualibus augetur quantitas virtutis in Charitate, quae est accidens quidem, sed tamen est illi formae consubstantialis; sicuti calori tertius gradus, et sequentes, secundum quos intenditur.

Obiicies quarto. Si Charitas substantialiter augetur, mutatur substantialiter, sed: Charitas nunquam excidit, ex prima Cor. 13. Ergo.

Respondetur, Charitatem manere respectu esse sui; simpliciter tamen augeri per gradus.

Obiicies primo, ad probandum, charitatem augeri a seipsa, quia potentior est, quam ignis; sed ignis suo calore seipsum auget combustione: Ergo.

Respondet S. Doct. Charitatem non esse activam ad creationem.

Obiicies secundo cum D. Thom. ad probandum, eam non augeri per additionem graduum, quia est simplex.

Respondet S. Doct. Charitatem habere gradus perfectionis, ideo posse augeri; neque qualitati repugnant gradus secundum intensionem, etiamsi sit simplex qualitas, sic enim etiam calor intenditur. Eodem modo respondet S. Doct. in 2. dist. 27. art. 2. quaest. 2. ad 1.

Dices: Punctum habet quantitatem virtutis, nec tamen augeri potest.

Respondet S. Doct. id evenire, quia punctum est in suo genere indivisibili completum, unde nihil ei potest uniri, ut augeatur, quia essentialiter est tale.

DEINDE respondet, punctum esse in genere quantitatis molis indivisibile; at in genere quantitatis virtutis, nulla perfectio est indivisibilis simpliciter, praeter Divinam. Praeterea punctum est actus, in genere quantitatis imperfectus, qui non est perfectus in actu; sed solum terminativus respectu linearum; ideo non habet potentiam infinitam activam, sed passivam; unde nequit lineas producere, sed terminare; quare non comparatur virtuti Divinae, nec potest augmentari, sicut Charitas.

Obiicies secundo. Omnis additio dicit compositionem, et haec diminutionem virtutis inducit: Ergo quanto maior sit additio, tanto impotentior fit charitas; et quanto impotentior, tanto minor.

Respondet S. Doct. primo, quantum additur de partibus formalibus alicui, tantum addi de actu, et virtute, alioqui minor ignis esset potentior, quam maior; et Sirupus compositus ex multis, esset impotentior, quam unum ex ingredientibus illius. Itaque charitas augetur secundum gradus formae.

Respondet secundo, Charitatem augmentatam non esse magis compositam, sed magis simplicem; contrario enim modo se habet res in quantitate molis, et in quantitate virtutis; in quantitate enim molis simplicissimum est minimum, et debilissimum, ut punctus; et ideo in hoc genere accessus ad simplicitatem est diminutio; recessus vero a simplicitate puncti est per additionem: at in quanto virtutis, simplicissimum est maximum, nempe Deus, ideo accessus ad simplicitatem, est per additionem; quanto enim creatura plures gradus habet perfectionis, tanto magis ad Dei perfectionem, atque adeo simplicitatem accedit: Sic Anima, et Angelus praecellunt in Dei imitatione reliquis creaturis, neque tamen excludunt simplicitatem quantitatis. Ideo et charitas, quo perfectior, eo similior Deo.

Obiicies tertio. Si additur charitati aliquis gradus; vel is est charitas, vel non. Si non: Ergo non auget illam. Si primum: Ergo charitas prima, respectu charitatis advenientis, est materialis: Vel si non sic se habent, non fiet unum, quia non fit unum ex pluribus, nisi unum sit ut materia; alterum, ut actus.

Respondet S. Doct. Imperfectum se habere ad modum materialis, respectu gradus perfectioris, sic calor ut quatuor, se habet, respectu sui, ut octo intensi; et hoc modo charitas ut quatuor se habet, ut in potentia ad octavum gradum, nec est ullum inconveniens.

¶ Ex quo resolvitur argumentum Valentia assert. 4. quo nititur probare, charitatem non augeri per additionem alicuius gradus charitatis, alioqui essent plures charitates: Nam illis gradibus fit una qualitas intensa; sicut e pluribus gradibus caloris fit unus calor ut quatuor, vel ut octo.

¶ Quod vero ipse docet assert. 5. augmentum fieri charitatis per quemdam modum perfectionis in subiecto actuando; fateor mihi inintelligibile esse, quia virtus naturalis agit semper tota in eodem subiecto: ergo manens eadem, semper facit idem: Ergo iustus non est aptus perfectiores actus elicere, quamvis crescat in charitate, ut arguebat S. Doct. quaestione 1. fundamento 5. Nam maioritas effectus venit ex maioritate virtutis; et maioritas virtutis ex maioritate essentiae. Vel enim illa virtus est ipsa essentia, vel non. Si primum: Ergo aucta virtute augetur essentia. Si secundum: Vel illa virtus habet essentiam a qua fluat, vel non; si habet; vel est ipsa essentia charitatis, vel alia; Si ipsa essentia charitatis: Ergo aucta virtute, oportet, auctam esse charitatem; si vero habet aliam essentiam. Quaero de illa: An sit charitas, necne; et tunc oportebit, vel abire in infinitum, vel devenire ad aliquem novam charitatis entitatem, quae sit causa illius virtutis.

Confirmatur a D. Bonav. fundamento 1. et quaest. 2. fundamento 4. quia actio moralis, qua augetur illa charitas, est nova ex D. August. epist. 106. Similiter actio Physica Dei influentis: Ergo nova entitas Charitatis producitur.

Respondet Valentia, satis esse, si novae actioni adveniat novus effectus formaliter distinctus. Sic novo motui locali, novus modus advenit.

Contra primo, quia aequivocat: nam locus ille, seu Ubi est entitas in se faciens novum praedicamentum, isto respectu locati sit modus. Igitur concedat mihi, novam entitatem advenire charitati, quae cum sit virtus, oportet ut et cum nova entitate Charitatis adveniat; non autem novus modus solitarius in subiecto, absque nova additione facta charitati.

Igitur sit Assertio tertia, probataque, augmentum charitatis fieri per novum additum gradum charitatis. Est communis Philosophis, et Theologis fere omnibus.

Hic multa disputantur a Doctoribus. Primo: An quibuscumque operibus quorumcumque Virtutum augeatur gratia, et charitas; Sed de hoc egi t. 2. Tract. de Gratia, disp. 4. quaest. 4. Deinde: An quolibet opere, seu actu remissio acquiratur augmentum charitatis. De hoc egi loc. cit. quaest. 12. Tertio: An hoc augmentum illico adveniat. De hoc disserui ibi, disp. 3. a quaest. 2. contra Scotum; et est sententia communis Theologorum apud Turrianum disp. 68. dub. 4. Ideo Concil. Trident. sess. 6. cap. 10. definit, Iustificatos, per observationem mandatorum, crescere in ipsa iustitia per gratiam Dei acceptam: Et ideo ait, Ecclesiam orare: Da nobis fidei, Spei, et Charitatis augmentum. Et sane argumenta supra allata ostendunt, hoc augmentum fieri statim post actus meritorios, tanquam per causas morales, ad quarum operationem Deus physice infundit charitatem. Ideo propter authoritatem Concilii Tridentini, Mastrius 2. disputatione 7. numero 359. oppositam sententiam non posse sustineri, asserit, et reprehendit Fabrum.

Dices: Si statim confertur post primum instans augmentum: Ergo si continuetur actus charitatis per aliquod tempus, in quo sunt instantia infinita, augebitur in infinitum.

Respondetur cum Suarez opusc. de revivisc. merit. disp. 2. sect. 5. Caspensi disp. 2. sect. 6. ex D. Bonavent. dist. 17. quaest. ult. augmentum esse finitum, quia non computatur secundum durationem per divisionem temporis, et actus in partes aliquotas; sed secundum successionem, vel instantaneitatem operis, modo physico; fiunt autem opera tempore finito; et secundum instantia partium aequalium, in quibus est operatio; nam quoad partes aliquotas, quibus respondent finita, sunt infinitae, quibus respondent partes aliquotae actuum; sed hoc pacto non mensurantur, sed secundum tempus vix determinatum.

Ex dictis etiam Disp. de merito, quaestionibus allegatis maxime 8. et ex dictis hic resoluta iacet illa quaestio: An augmentum Charitatis, meriti, et gloriae, crescat ex inaequalitate operum, quae imperantur a Charitate; ita ut, si charitas, eadem ut quatuor, imperet duos actus; alterum Temperantiae; alterum Fidei, augeatur meritum ex mera inaequalitate horum operum; cum tamen charitas imperans sit aequalis.

Et quidem falsa est opinio Bannes quaest. 25. art. 6. dub. 5. dicens, crescere solum ad praemium accidentale. Vera est autem sententia Victoriae relect. de augmento charit. num. 11. Valentia disput. 3. quaest. 2. p. 3. et Caspensis sect. 7. post D. Thom. p. 2. quaest. 114. art. 4. ad 2. crescere meritum substantialiter.

Probatur ex dictis locis citatis. Sicut se habet simpliciter ad simpliciter; ita magis ad magis: sed meritum simpliciter habetur ex actibus aliarum virtutum: Ergo et augmentum. Ideo in Concilio Thelensi, in quo haeresis Ioviniani damnata est, excludens inaequalitatem meritorum, cum Pontifex eam damnasset, scribit Episcopo Mediolanensi Ambrosio, et aliis, epist. 81. Agrestis, idest, Luporum ululatus est, nullam virginitatis gratiam, nullam castitatis ordinem servare, diversis diversorum gradus abrogare meritorum, quasi una sit palma, et non abundent tituli praemiorum. Retundit hic Iovinianum, qui volebat, ita meritoriam esse coniugalem continentiam ab illicitis, sicuti virginitatem, quod est contra Apostolum, prima Corinth. 7. Qui iungit virginem suam, benefacit: et qui non iungit, melius facit, quae verba adducit Concilium, et subdit: Melior virginitas, per quam regni caelestis haereditas acquisita, et caelestium meritorum reperta successio. Quo ostenditur, loqui de praemio, et merito essentiali: nam virginitatem simpliciter meliorem nominat, ut advertit etiam S. Doct. in 4. dist. 31. quaest. 1.

Id etiam exprimitur illis verbis Matth. 19. Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, quo utitur D. Hieron. lib. 1. cont. Iovinianum. Eodem utitur D. Bonavent. in Diaeta, titulo 6. capite 2.

Idem probatur a D. Bonavent. ad 21. Lucae, exemplo illius Viduae, quae uno minuto demisso in Gazophylacium, plus Deo placuit, quam illi, qui integros aureos iaciebant; hoc autem factum est, quia de sua penuria misit: Ergo ex vi operis crescit meritum, ut exponunt S. Gregorius homil. 5. in Evang. et Beda ad ea verba.

Respondet Bannes, eam praevaluisse ex maiori charitate: Confirmatur ab eo ex D. Gregorio loc. cit. et Glossa Interlin. ad hunc locum, et D. Vincentio serm. 4. in septuag. dicentibus, Perpendere Deum, non quantum offertur, sed ex quanto affectu, ut refert S. Bonavent. ad eum locum.

Sed aequivoco scatet: Volunt enim dicere, Deum non respicere solum id, quod datur; sed magis quo affectu, qui quidem est, non solum ex charitate, sed ex obiecto illius virtutis. Ideo ait Christus Matth. 10. Qui dederit uni ex minimis meis calicem aquae frigidae, non perdet mercedem, ut observat ad eum locum Luca S. Doct. ubi alia affert Scripturae loca probantia, etiam affectum aliarum virtutum esse ad meritum essentiale. Sic 66. Isaia: Ad quem respiciam nisi ad pauperculum, et contritum corde, et trementem sermones meos. Psalm. 101. Respexit in orationem humilium. Et Eccl. 35. Nonne lachrymae viduae ad maxillam descendunt: a maxilla enim ascendunt usque ad caelum. Et Tobiae 4. Si exiguum tibi fuerit, etiam exiguum libenter impertiri stude.

Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, ex tota anima tua, ex tota virtute, hoc vero praeceptum perfecta executione solum in patria impletur. Igitur oportet dari, ut tunc complete impleatur, quando non est alia capacitas in corde, alioqui non diceretur in toto corde. Neque est verum, qualitatem intensiorem reddere magis dispositam naturam subiecti ultra eius capacitatem; sed intra limites eius. Itaque, si aliquod subiectum est aptum recipere tantum calorem ut 4. non poterit advenire ut 5. Sic igitur neque supernaturalis dispositio dilatat potentiam capacitatis in infinitum, sed usque ad terminum limitatum.

PROBATUR secundo a S. Doctore. Quod est in corporeis moles, hoc est in spiritualibus virtus, et proportionaliter se habent ut docet D. Augustinus de quantitate animae, cap. 3. sed in quantitate molis ratione subiecti totum augmentum habet certum statum, quia, ut ait Aristoteles 2. de anima, textu 41. Omnium natura constantium terminus est, et ratio magnitudinis, et augmenti: Ergo similiter in quantitate virtutis. Hac ratione utuntur Gallus 3. dist. 13. quaest. 1. cap. 3. et author controvers. Sotus contr. 10. secunda, Parti.

Ratio autem sumitur in utroque genere etiam ex finitate perfectionis; Sicuti enim quantitas molis est finita secundum cursum naturalem ordinarium, ita et gratia, quae est participatio Dei. Ideo ait Sap. 11. Omnia in numero, mensura, et pondere disposuisti. Sic arguit etiam Scotus. Est enim participatio finita infiniti, alioqui calor esse posset infinitus. Quo refellitur responsio diff. to. Phys. quaest. 4. n. 65. Ignem inferni crescere posse e parte subiecti receptivi.

Respondet Caietanus, non esse parem rationem de naturalibus, et supernaturalibus: Nam calor, v. g. est participatio infiniti, non cum convenientia formali; Charitas autem est cum convenientia formali; nam Deus formaliter est Charitas, non autem formaliter est calor. Porro de naturalibus quidem ait Aristoteles 2. Animae text. 41. Omnium naturalium etiam statum augmentum.

SED haec responsio frigida est; nam videtur supponere, Charitatem, qua perficimur, esse ipsum Deum, non autem habitum creatum, quod est error. Esto autem Deus sit formaliter Charitas, attamen ipse non est illa Charitas, qua nos perficimur habitu, vel actu. Unde currit paritas, quod cum Charitas sit participatio creata Dei, habeat finitam, et terminatam perfectionem. Quod vero obiectum amoris sit infinitum, nil facit, ut observat S. Doctor ad ultimum; nam obiectum est Deus infinitus, cui non commensuratur Charitas nostra creata.

Respondet Caspensis; non variari habitum ex multiplicatione partium continuantium, atque eamdem naturam participantium, sed ex diversitate graduum essentialium, e quibus constat quidditas, et species illius, et hoc magis locum habet in actibus, qui respiciunt obiectum infinitum. Idem respondet Mastrius loco citato Scrin 3. disp. 2. quaest. 3. art. 1.

SED haec responsio frivola est: Nam in entibus accidentalibus gradus intensionis sunt substantiales, v. g. in calore octo gradus dicunt summam perfectionem caloris, neque potest ad novem ascendere; nam virtus oritur ex essentia, nec eam transcendit. Itaque gradus Charitatis, cum ex essentia finita oriantur, debent esse finiti, ut arguit S. Doctor; non enim est effectus nobilior sua causa. Quamvis vero actus respiciant obiectum infinitum, illud tamen respiciunt, sicuti et habitus, secundum suam capacitatem, et virtutem, quae creata est; atque adeo a potentia finita habent finitam intensionem. Hoc tamen argumentum non est ad quadrum S. Doctoris, ut dixi p. p. Tract. 5. disp. 8. quaest. 5.

PROBATUR tertio. Perfectum est, cui in suo genere non est possibilis additio: sed datur Charitas perfecta in patria: Ergo. Maior est Aristotelis primo caeli, textu 12. Minor probatur ex prima Corinth. 13. Cum advenerit quod perfectum est, evacuabitur, quod ex parte est; hoc autem perfectum, ait, esse Charitatem.

PROBATUR quarto a S. Doctore. Quanto aliqua res perfectior est inter creaturas, tanto fini coniungitur: sed Charitas est perfecta: Ergo; at si esset in infinitum augmentabilis, non haberet finem.

RESPONDET D. Thomas, Charitatem habere finem, sed in alia vita. Hoc tamen non solvit, quia finis, qui est terminus, debet dari cuique finito in se.

UNICAM rationem habent, sumptam ex infinitate agentis Dei, et ex parte obiecti, quod est infinite amabile.

SED haec atteruntur a S. Bonavent. Nam licet obiectum sit infinite amabile, tamen potentia creaturae est finita; unde, sicuti est infinite intelligibile, attamen ratione potentiae creatae intellectivae limitatur intelligibilitas; ita etiam in re nostra. Quod vero agens principale sit infinitum, nihil facit, alioqui omnes effectus Dei essent infiniti, sed limitantur ex propria capacitate; non enim Deus agit, quantum potest agere, ut observat S. Doctor.