Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

An credibilia recte per articulos sint disposita.

D. Thomas, articulum, ait nominari a ἄρθρον, quod significat coaptationem partium ad motum: Id agnoscit etiam S. Bonav. quaest. 1. art. 3. Calepinus vero a nomine artus sumpsit, eo quod sit particula, in quam resolvuntur artus, seu membra corporis, dicitur vero articulus ab arctando, quod active, et passive applicitum est mysteriis credibilibus: Passive quidem; quia est quid arctatum, et sicuti nodi in corpore, sunt partes in quas artus, seu membra resolvuntur; ita articuli sunt veluti prima principia, in quae resolvuntur partes totius habitus Fidei: Active vero, quia arctant ad credendum.

HINC colligit S. Bonav. articulos fidei esse prima principia in fide, in quae resolvuntur omnia obiecta credibilia ad modum, quo articuli in corpore sunt, in quos resolvuntur membra, etiam minuta digitorum; et sicuti in scientiis, et actibus prima principia sunt, in quae resolvuntur conclusiones, nec illa resolvuntur in alia, ut notat etiam Caspens. disp. 1. sect. 12. Itidem sunt primo distinguentes obiectum credibile ad modum, quo articuli in Grammaticis distinguunt genera, et casus. Et in Rhetoricis vocatur articulos distinctio, quae fit in scientia, et prolatione. Quoniam igitur scientiae, et artes sunt Theologiae ancillae, ut egregie demonstrat S. Bonav. opusc. De reductione artium ad Theologiam, ideo accepit nomen articuli ad significanda prima capita, et principia, in quae omnia credita resolvuntur, quae dicuntur obiectum fidei. Hinc S. Doctor laudat definitionem articuli, traditam a Richardo Victorino: Articulus est veritas indivisibilis de Deo, arctans nos ad credendum. Dicitur veritas indivisibilis, quia ultimo credita resolvuntur in articulos, resolutio enim stat ad indivisibile. Dicitur arctans, etc. arctat enim, ut regula directiva ad omnia credibilia. Vide Caspensem, Cardinalem de Lugo, Morandum, et alios consentientes.

OBIICIT sibi contra hanc definitionem S. Doct. primo, quia articulus est propositio divisibilis.

RESPONDET, esse indivisibilem formaliter, quia non dividitur in alios articulos, ut credibiles.

OBIICIT secundo. Si articulus est veritas indivisibilis. Ergo est unus articulus, quia una est veritas. Deinde veritas est Deus: Ergo non est de Deo.

RESPONDET S. Doct. articulum esse veritatem, prout comparatur ad aliquid de Deo asserendum, ut esse Deum unum; esse Trinitatem, etc. et ita Deus est subiectum harum veritatum.

OBIICIT tertio. Inter articulos sunt aliqui, qui non sunt de Deo, ut Resurrectio carnis. Respondetur, carnis resurrectionem esse de virtute Divina.

OBIICIT quarto. Quia articuli fidei non convincunt rationibus: Ergo non arctant ad credendum. RESPONDET, arctare fideles illuminatos ex authoritate revelantis; arctant vero non cogendo; sed omnem tollendo ambiguitatem: arctant etiam obligando; et restringendo, et resolvendo in principia distincta obiectum fidei.

Mox S. Doct. quaest. 2. tradit aliam definitionem Articuli ex D. Isidoro. Articulus est perceptio Divinae veritatis, tendens in ipsam. Sic autem declarat: Dicitur perceptio Divinae veritatis causaliter, quia est id, quo primas fidei veritates percipimus. Dicitur tendens in ipsum Deum, quo ostendit fidem dirigere voluntatem in Deum, in quem excitamur fidei articulis. Ex quo deducit S. Doct. definiti articulum, prout est obiectum fidei formatae.

HAC expositione ruunt oppositiones, quae contra hanc definitionem fiunt. Vide S. Bonav.

ORDO credibilium in Symbolo habetur. Significat autem Symbolum iudicium, sive notam, qua alii ab aliis dignosci queant, et collationem plurium in unum, ut notat D. Bonav. disp. 25. quaest. 1. dicitur enim Symbolum a Syn, quod est simul; et bole, quod est sententia; unde Symbolum est plurium sententia, constituta e pluribus articulis, quibus fideles ab infidelibus, veluti tessera, secernuntur, ut advertit etiam Valentia disp. 1. quaest. 1. p. 5. ex Ruffino in expositione Symboli, et Cassiano lib. 6. de Incarn. ad Leonem P. Vide etiam Tannerum disp. 8.

TRIPLEX autem Symbolum existit in Ecclesia, ut notat D. Bonav. ad 5. quaest. cit. Primum est Apostolorum, quod recitatur in officio. Hoc vero a duodecim Apostolis compositum asserunt communiter Patres veteres; Clemens I. epist. 1. Irenaeus lib. 1. cap. 2. Tertullianus in praescriptionibus, Ambros. epist. 81. Ruffinus in expositione, Hieron. epist. ad Pammach. et de erroribus Ioan. Hierosol. Chrysost. homil. 1. et 2. in Symb. August. serm. 115. et 180. de tempore, Leo serm. 11. de Passione Domini, et epist. 13. ad Pulcheriam, et cum eis S. Bonav. et alii.

Addit S. Doct. cum August. et Leone supra, singulos Apostolos apposuisse unum articulum.

SECUNDUM Symbolum est Athanasii, quod, ut ait S. Doct. fuit contextum praecipue contra Arium. Est autem illud, quod recitatur in Hora prima Dominicae. Ita testantur SS. August. in Psalm. 120. in enchir. cap. 36. et lib. 5. de Trinitate, cap. 8. et epist. 174. et serm. 195. de Tempore. Et S. Gregorius Nazianzenus de laudibus Athanasii, et quod caput est, universa Ecclesia illud recipit. Habetur Romae, ab eo Latinae Scriptum.

TERTIUM Symbolum est Nycaenum, quod in Missa recitatur cum quibusdam additis in CC. Constantinopolitano primo: Toletano 8. et Florentino; et seorsim ab Ecclesia addita est illa particula: Filioque procedit, ut vidimus p. 2. tract. 1. disp. 10. quaest. 2.

CONVENIENTER autem fidem in articulos ordinatam ostendit S. Doct. primo, ut esset Catholica, idest universalis uniformitas fidei apud omnes gentes, quod ante docuit Irenaeus lib. 1. cap. 3.

SECUNDO, quia omnibus, etiam simplicibus debuit tradi Fides, quae non satis esset explicita in genere, nec profusis eruditionibus potuissent erudiri, ut docent D. August. lib. de fide, et Symb. cap. 1. Cyrill. Hierosol. catech. 5.

ADDIT Valentia cum D. Bonav. utile, imo pernecessarium esse, contra haereticos habere formulam fidei, quae ideo, exurgentibus haeretibus temporum decursu, adaucta est, ut dicam quaestione sequenti.

ORDINE autem congruo articulos collocatos ostendit S. Doct. cum D. Thom. quaest. 1. art. 8. Sumit autem ordinem hunc e capitibus credendorum. Primum enim credenda est Divinitas: deinde Trinitas personarum: tertio Humanitas: quarto Operationes divinitatis; et ultimo opera Christi incarnati. Quoad Divinam essentiam, est unus articulus, sicut essentia Dei est simplicissima: Credo in Deum. Quoad Trinitatem sanctissimam, tres sunt articuli. Primus est: Credo in Deum Patrem, Secundus est: In Iesum Christum, filium eius, etc. Tertius: Credo in Spiritum Sanctum. Quoad Operationes deitatis, tripartitae sunt. Prima est naturae creatio, et notatur, cum dicitur: Credo in Creatorem caeli, et terrae. Secunda est, gratiae collatio, et notatur, cum dicitur: Credo Sanctam Ecclesiam Catholicam: Sanctorum communionem, remissionem peccatorum. Tertia est collatio gloriae: Carnis resurrectionem, vitam aeternam. Et sic septem sunt articuli circa divinitatem, respicientes ipsam divinam essentiam: Unus Deitatem in se; Tres respicientes Trinitatem personarum, et alii tres opera Deitatis. Similiter circa humanitatem Christi sunt septem articuli, secundum septem actus Redemptionis, qui ordinantur ad nostram salutem. Primus est Incarnatio, et de hoc est articulus: Qui conceptus est de Spiritu Sancto. Secundus est Nasci: Natus ex Maria Virgine. Tertius est Redemptio: Passus sub Pontio, et crucifixus, mortuus, et sepultus. Quartus est Inferni spoliatio: Descendit ad inferos. Quintus est triumphus de morte: Tertia die resurrexit a mortuis. Sextus est Ascensio in caelum: Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Patris. Septimus est Adventus ad iudicium: Inde venturus est iudicare, etc. Vide S. Doct. dist. 25. quaest. 1. singulis Apostolis proprium articulum: assignantem.

Hos quatuordecim articulos miratur S. Doct. expressos Apoc. 1. ubi inter septem candelabra aurea visus est Christus, et habebat ad dexteram septem stellas, sunt autem stellae articuli caelestes deitatis: At septem candelabra aurea, e terrena substantia, sed pretiosa, sunt septem humanitatis articuli. Eadem docet in Hexaemer. serm. 8. et in Centilog. sect. 38. et in Diaeta, cap. 5. titulo 3.

ADVERTIT autem, reductos articulos in duodecim; nam primus continet Deitatem; et primam Personam, quae est Fons omnium communicationum Deitatis; et opus Creationis, quae omnia S. Petrus asserit, et ita duodecim sunt articuli, lato modo. Vide S. Doctorem.

PROBAT igitur S. Doct. sufficientiam Symboli primo ex Cassiano lib. 6. de Incarn. ad Leonem Papam.

SECUNDO, quia fides versatur circa Deum: Dupliciter autem Deus respicitur, vel in se, ut Unus, et Trinus; vel in Humanitate assumpta. Rursus. Deitas non cognoscitur in via, nisi per opera; haec vero tria sunt praecipua, Creatio, Gratificatio, et Glorificatio. Opera vero humanitatis sunt relata in Symbolo, quod, cum ab Apostolis, plenis Spiritu Sancto compositum fuerit, non est dubium, quin congruum sit; fuere enim magistri Ecclesiae Catholicae. Itaque, licer quatuordecim possint etiam numerari, ut docent S. Bonav. loc. cit. Scotus dist. 25. quaest. 1. tamen ad duodecim rediguntur.

OBSERVAT autem Valentia loc. cit. Morand. q. 4. Card. Lugo disp. 3. sect. 4. Symbolum non esse Scripturam Canonicam, quia compositum fuit ab Apostolis, tanquam formula brevis profitendi fidem, iam praehabitam. Miraberis, hic omitti Mysterium fidei, idest Eucharistiam Sed includitur in omnipotentia. Vide D. Th. art. 8. ad 6. Clauditur etiam in Ecclesia.